ଏକ ଦିନ, ପିତା ଉଦ୍ଧାଳକ ଆପଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, “ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର, ଏହି ବଡ଼ ଗଛଟିକୁ ଯଦି କେହି ମୂଳରେ ଆଘାତ କରେ, ଏହା ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରସ ଝରେ; ମଝିରେ ଆଘାତ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ; ଶିଖରରେ ଆଘାତ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ। ଏହି ଗଛଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ୍ ସ୍ୱରୂପରେ ବିଆପ୍ତ, ପୋଷଣ ଉପଭୋଗ କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରେ। ଯଦି ଜୀବନ ଏହି ଗଛର କୌଣସି ଏକ ଶାଖାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେଇ ଶାଖା ଶୁକାଯାଏ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଶାଖାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ସେଇ ମଧ୍ୟ ଶୁକାଯାଏ; ତୃତୀୟକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ତୃତୀୟ ମଧ୍ୟ ଶୁକାଯାଏ; ସମସ୍ତ ଶାଖାକୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ସମଗ୍ର ଗଛ ଶୁକାଯାଏ। ଏହିପରି, ପୁତ୍ର, ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଗଛରୁ ଜୀବନ ଚାଲିଯାଏ, ଏହା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ; ହେଲେ ଜୀବନ କେବେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେନାହିଁ। ପୁତ୍ର, ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସାର ଯାହା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ଏହି ସାର ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଏହିଏ ସତ୍ୟ, ଏହିଏ ଆତ୍ମା, ଏହି ତୁମେ ଅଟୁଟ ଅଛ। ଶ୍ୱେତକେତୁ କହିଲେ, “ମହାନୁଭାବ, ଦୟାକରି ଆଉ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।” ପିତା କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି, ପୁତ୍ର।” ତାପରେ, ପିତା କହିଲେ, “ପୁତ୍ର, ବଟବୃକ୍ଷର ଏକ ଫଳ ନେଇଆ।” ଶ୍ୱେତକେତୁ ନେଇ ଆସିଲେ। ପିତା କହିଲେ, “ଏହାକୁ ଭାଙ୍ଗ।” ପୁତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଲେ। “କ’ଣ ଦେଖୁଛ?” “ଖୁବ ଛୋଟ ଛୋଟ ବୀଜ ଦେଖୁଛି, ପିତାଜୀ।” “ଏକ ବୀଜକୁ ଭାଙ୍ଗ।” ଶ୍ୱେତକେତୁ ଭାଙ୍ଗିଲେ। “କ’ଣ ଦେଖୁଛ?” “କିଛି ଦେଖୁନାହିଁ, ପିତାଜୀ।” ପିତା କହିଲେ, “ସୋମ୍ୟ, ତୁମେ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସାରକୁ ଦେଖିପାରୁନାହାଁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସାରରୁ ଏହି ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହି ସାର ଏହି ସତ୍ୟ, ଏହି ଆତ୍ମା, ଏହି ତୁମେ ଅଟୁଟ ଅଛ, ଶ୍ୱେତକେତୁ।” ପୁନି ଶ୍ୱେତକେତୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ଦୟାକରି ଆଉ କିଛି କହନ୍ତୁ।” ପିତା କହିଲେ, “ଠିକ୍ ଅଛି, ପୁତ୍ର। ଏହି ଲୁଣକୁ ପାଣିରେ ଦିଅ ଏବଂ ସକାଳେ ଆସ।” ଶ୍ୱେତକେତୁ ଏହିପରି କଲେ। ପିତା ପଛର ଦିନେ କହିଲେ, “ଗତକାଲି ଦିଆଯାଇଥିବା ଲୁଣକୁ ଆଣ।” ଶ୍ୱେତକେତୁ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ଲୁଣ ମିଳିଲା ନାହିଁ। ପିତା କହିଲେ, “ପାଣିର ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଚାଖିଦେଖ, କେମିତି ଲାଗୁଛି?” “ଲୁଣିଆ।” “ମଝିରୁ?” “ଲୁଣିଆ।” “ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ?” “ଲୁଣିଆ।” “ଏବେ ଆସ।” ଶ୍ୱେତକେତୁ ଆସିଲେ। ପିତା କହିଲେ, “ସୋମ୍ୟ, ତୁମେ ଏହାକୁ ଦେଖୁନାହାଁ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏଠାରେ ଅଛି। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସାର ଏହି ଆତ୍ମା, ଏହି ସତ୍ୟ, ଏହି ତୁମେ ଅଟୁଟ ଅଛ, ଶ୍ୱେତକେତୁ।” ପୁନି ଶ୍ୱେତକେତୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, “ମହାନୁଭାବ, ଆଉ କିଛି କହନ୍ତୁ।” ପିତା କହିଲେ, “ଏକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଖ। ଧର, ଗାନ୍ଧାର ଗ୍ରାମରୁ କାହାକୁ ଚକ୍ଷୁବନ୍ଧନ କରି ଆଣି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଏ। ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଚାରିଦିଗରେ ଗଲା, କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଜାଣିଲା ନାହିଁ। ଯଦି କେହି ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁବନ୍ଧନ ଖୋଲି ଦିଏ ଏବଂ ପଥ ଦେଖାଇଦିଏ, ସେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଗ୍ରାମରୁ ଗ୍ରାମ ପଚାରି ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ଏହିପରି ଗୁରୁ ଥିଲେ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ, ମୁକ୍ତି ମିଳିଲେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସାର ଏହି ଆତ୍ମା, ଏହି ସତ୍ୟ, ଏହି ତୁମେ ଅଟୁଟ ଅଛ, ଶ୍ୱେତକେତୁ।” ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଚାଲିଥିଲା। ପିତା କହିଲେ, “ସୋମ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଅସୁସ୍ଥ ହୁଅନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଏହିପରି ପଚାରନ୍ତି, ‘ମୁଁ କି ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି?’ ଯେଉଁପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ବାଣୀ ମନରେ, ମନ ପ୍ରାଣରେ, ପ୍ରାଣ ଅଗ୍ନିରେ, ଅଗ୍ନି ପରମ ଦେବତାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏନାହିଁ, ସେଉଁଠିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ, ସେ କାହାକୁ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସାର, ଏହି ସତ୍ୟ, ଏହି ଆତ୍ମା, ଏହି ତୁମେ ଅଟୁଟ ଅଛ, ଶ୍ୱେତକେତୁ।” ପିତା ଆଉ ଏକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଲେ, “ଧର, କାହାକୁ ଚୋରି ଦୋଷରେ ଧରି ନିଆଯାଏ, ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି ‘ସେ ଚୋରି କରିଛି, କୁଠାର ତାଙ୍କୁ ଦହେ।’ ଯଦି ସେ ଦୋଷୀ, ତେବେ ତାଙ୍କ ମନ ମିଥ୍ୟାରେ ଲିନ୍, ଏବଂ ସେ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗ କରି ଦହିଯାଏ। ଯଦି ଦୋଷୀ ନୁହେଁ, ସତ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି, ତେବେ କୌଣସି କ୍ଷତି ହୁଏ ନାହିଁ, ସେ ମୁକ୍ତିପାଇଁ। ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ସାର ଏହି ଆତ୍ମା, ଏହି ସତ୍ୟ, ଏହି ତୁମେ ଅଟୁଟ ଅଛ, ଶ୍ୱେତକେତୁ।” ଏହିପରି ଶ୍ୱେତକେତୁ ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଭଲଭାବେ ବୁଝିଗଲେ। ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ କଥା ଆସେ। ନାରଦ ମହାର୍ଷି ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନମ୍ରତା ସହ କହିଲେ, “ଭଗବନ୍, ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।” ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁଯେଉଁ ଜାଣୁଛ, ତାହା ନେଇ ଆସ, ତାପରେ ମୁଁ ଶେଷ କଥା କହିବି।” ନାରଦ କହିଲେ, “ମୁଁ ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଅଥର୍ବବେଦ, ଇତିହାସ-ପୁରାଣ, ପିତୃବିଦ୍ୟା, ଗଣିତ, ଦୈବିଦ୍ୟା, ଧନ-ବିଦ୍ୟା, ଭାଷା, ବ୍ୟାକରଣ, ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମ, ପ୍ରାଣୀ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ତାରା, ସର୍ପ, ପିଶାଚ ଆଦି ବିଷୟରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛି। କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ନୁହେଁ। ଶୁଣିଛି, କେବଳ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନୀ ମାନେ ଦୁଃଖ ତରିଯାନ୍ତି। ମୁଁ ଦୁଃଖିତ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଦୁଃଖ ତରାନ୍ତୁ।” ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ, “ତୁମେ ଯେଉଁ କିଛି ଅଧ୍ୟୟନ କରିଛ, ସେ ସବୁ କେବଳ ନାମ। ନାମ ହେଉଛି ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଅଥର୍ବବେଦ, ଇତିହାସ-ପୁରାଣ, ପିତୃବିଦ୍ୟା, ଗଣିତ, ଦୈବିଦ୍ୟା, ଧନ-ବିଦ୍ୟା, ଭାଷା, ବ୍ୟାକରଣ, ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମ, ପ୍ରାଣୀ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ତାରା, ସର୍ପ, ପିଶାଚ ଆଦି ସବୁ। ଏହି ସବୁ ନାମମାତ୍ର। ନାମ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କର। ଯିଏ ନାମକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ନାମର ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛାମତା ଚଳିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏଉଁଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି କି?” ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ, “ହଁ, ନାମଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ଅଛି।” “ବାଣୀ ନିଶ୍ଚୟ ନାମଠାରୁ ବଡ଼।