ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହେଉଛି ସାମନ୍, ଏବଂ ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ସାମନ୍। ଏହି ସାମନ୍ ଋଚ୍ରେ ବୁନାଯାଇଛି, ଏହି କାରଣରୁ ସାମନ୍ ଋଚ୍ ଉପରେ ଗାଇଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସାମନ୍, ଏବଂ ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଅଂଶ ସାମନ୍। ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଣିଷ ଦେଖାଯାଏ—ତାଙ୍କର ଦାଢ଼ି ସୁନା, କେଶ ସୁନା, ପାଦଫଳାରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁନା ରଙ୍ଗରେ ତିନି। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଖୋଲା ତାଜା ପଦ୍ମଫୁଲ ପରି ଦେଖାଯାଏ। ତାଙ୍କର ନାମ ଉଦିତି। ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତା ଉପରେ ଉଠିଯାଏ, ସମସ୍ତ ଅପମାଦ ଉପରେ ଉଠିଯାଏ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଋଚ୍ ଏବଂ ସାମନ୍ ଦୁଇ ଗାଳରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଏହି କାରଣରୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଏବଂ ଗାୟକ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗାନ କରନ୍ତି। ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରନ୍ତି—ଏହିଭଳି ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦିଆଯାଏ। ଏବେ ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ: ବାକ୍ ହେଉଛି ଋକ୍, ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ସାମନ୍। ଏହି ସାମନ୍ ଏହି ଋକ୍ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି, ଏହି କାରଣରୁ ସାମନ୍ ଋକ୍ ଉପରେ ଗାଇଯାଏ। ବାକ୍ ହେଉଛି ତାହା, ଶ୍ୱାସ ତାହାର ସାର—ଏହା ହେଉଛି ସାମନ୍। ଚକୁ ହେଉଛି ଋକ୍ର ସାର, ସାମନ୍ ହେଉଛି ଏହି ସାର। ସାମନ୍ ଏହି ଋକ୍ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି, ଏହି କାରଣରୁ ସାମନ୍ ଋକ୍ ଉପରେ ଗାଯାଏ। ଚକୁ ହେଉଛି ତାହା, ଏହାର ସାର ସାମନ୍। ସାମନ୍ ହେଉଛି ଯାହା ଋକ୍ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି, ଏହି କାରଣରୁ ସାମନ୍ ଋକ୍ ଉପରେ ଗାଯାଏ। କାନ୍ ହେଉଛି ତାହା, ମନ ତାହାର ସାର—ଏହା ହେଉଛି ସାମନ୍। ଚକୁର ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହେଉଛି ଋକ୍, ଏବଂ ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଅଂଶ ସାମନ୍। ସାମନ୍ ଏହି ଋକ୍ ଉପରେ ବୁନାଯାଇଛି, ଏହି କାରଣରୁ ସାମନ୍ ଋକ୍ ଉପରେ ଗାଯାଏ। ଚକୁର ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହେଉଛି ଋକ୍, ନୀଳ କିମ୍ବା କଳା ଅଂଶ ହେଉଛି ସାମନ୍ ଏବଂ ଏହି ତାହାର ସାର। ଚକୁରେ ଯିଏ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେଇ ହେଉଛି ଋକ୍, ସେହି ହେଉଛି ସାମନ୍, ସେହି ଉକ୍ଥ, ସେହି ଯଜୁସ୍, ସେହି ବ୍ରହ୍ମ। ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ଆକୃତି, ଯେଉଁ ପରିମାଣ, ସେଉଁଠି ତାହାର ଛାୟା; ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ନାମ, ସେହି ତାଙ୍କର ନାମ। ସେ ଏହି ଲୋକ ଓ ତଳେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉପରେ ଶାସନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ବୀଣା ଉପରେ ଗାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗାନ କରନ୍ତି, ସେହିପାଇଁ ସେମାନେ ଧନର ଗାୟକ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ। ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନ ରଖି ସାମନ୍ ଗାନ କରେ, ସେ ଦୁଇଁଟି ଲୋକ ଅର୍ଜନ କରେ—ଏହି ଲୋକ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷା। ଏହି ଉପାୟରେ ସେ ତଳ ଥିବା ଲୋକ ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରେ। ଏହିଭଳି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ସାମନ୍ ଗାଇବାକୁ ଡାକିବା ଉଚିତ। "କେଉଁ ଆକାଂକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଗାଇବି?"—ଏହି ଭଳି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯାହା ପାଇଁ ସାମନ୍ ଗାନ କରେ, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହିପରେ, ତିନି ଜଣ ଉଦ୍ଗୀଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ: ଶିଳକ ଶାଳାବତ୍ୟ, ଚୈକିତାୟନ ଦାଲ୍ଭ୍ୟ, ଏବଂ ପ୍ରବାହଣ ଜୈବଲି। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ଉଦ୍ଗୀଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆସ, ଉଦ୍ଗୀଥ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା।" ସମ୍ମତି ଦେଇ ସେମାନେ ବସିଲେ। ପ୍ରବାହଣ ଜୈବଲି କହିଲେ, "ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଥମେ କଥା କହନ୍ତୁ, ମୁଁ ଶୁଣିବି।" ତେବେ ଶିଳକ ଶାଳାବତ୍ୟ ଚୈକିତାୟନ ଦାଲ୍ଭ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମୁଁ ତୁମକୁ ପଚାରିବି," ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ପଚାର।" "ସାମନ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ?"—"ସ୍ୱର," ଉତ୍ତର ମିଳିଲା। "ସ୍ୱରର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ?"—"ଶ୍ୱାସ।" "ଶ୍ୱାସର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ?"—"ଖାଦ୍ୟ।" "ଖାଦ୍ୟର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ?"—"ଜଳ।" "ଜଳର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ?"—"ସେଇ ଲୋକ।" "ସେଇ ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ?"—"ସେଠାକୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ କୁ ନେଉନାହିଁ, ସାମନ୍ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥାଉ, କାରଣ ଏହା ସ୍ୱର୍ଗର ସ୍ତୁତି।" ତେବେ ଶିଳକ ଶାଳାବତ୍ୟ କହିଲେ, "ତୁମ ସାମନ୍ ଭିତ୍ତିହୀନ, ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ମୁଣ୍ଡ ପଡ଼ିଯିବ।" ସେ କହିଲେ, "ମୁଣ୍ଡ ପଡ଼ିଯାଉ।" ପୁଣି ପଚାରିଲେ, "ସେଇ ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ?"—"ଏହି ଲୋକ।" "ଏହି ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ?"—"ଏହାକୁ ଭିତ୍ତି ଲୋକ କୁ ନେଉନାହିଁ, ସାମନ୍ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଭିତ୍ତି ଲୋକକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥାଉ, କାରଣ ଏହା ଭିତ୍ତିର ସ୍ତୁତି।" ପ୍ରବାହଣ ଜୈବଲି କହିଲେ, "ତୁମ ସାମନ୍ ସୀମିତ, ଏହି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ମୁଣ୍ଡ ପଡ଼ିଯିବ।" ସେ କହିଲେ, "ମୁଣ୍ଡ ପଡ଼ିଯାଉ।" "ଏହି ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ?"—"ଆକାଶ," ଉତ୍ତର ମିଳିଲା। "ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଆକାଶକୁ ଫେରନ୍ତି; ଆକାଶ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ଏବଂ ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ।" ଏହା ଉଚ୍ଚତମ ଉଦ୍ଗୀଥ, ଏହା ଅସୀମ। ଯିଏ ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ଏଭଳି ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଏବଂ ଅତିଶୟ ହୁଏ, ସେ ଉଚ୍ଚତମ ଏବଂ ଅତିଶୟ ଲୋକ ଅର୍ଜନ କରେ। ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଅତିଧନ୍ୱନ୍ ଶୌନକ ଉଦାର ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥ ତାଙ୍କର ବଂଶଧରମାନେ ଜାଣିବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଲୋକରେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ରହିବ।" ଏହିପରି, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଲୋକ ଅଛି। ଏଭଳି ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ, ଏହି ଲୋକରେ ଉଚ୍ଚତମ ଜୀବନ ମିଳେ; ପରଲୋକରେ ଲୋକ ପରେ ଲୋକ ମିଳେ। କୁରୁଦେଶର ବାଟିକା ଗ୍ରାମରେ ଇଭ୍ୟ ବଂଶର ଚକ୍ରାୟଣ ନାମକ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ବସୁଥିଲେ। ସେ ଏକଦିନ ତାଙ୍କଠାରୁ ଖାଇବା ସମୟରେ ରନ୍ଧା ଛୋଳା ମାଗିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଏଠାରେ ଆମେ ଦୁହେଁ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି, ଏଗୁଡ଼ିକି ଆମ ପାଇଁ ରଖାଯାଇଛି।" ସେ କହିଲେ, "ଏଗୁଡ଼ିକି ମୋତେ ଦିଅ।" ସେମାନେ ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଯଦି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଖାଇଥିଲି, ତେବେ ଶେଷ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଦିଅ।" ସେମାନେ କହିଲେ, "ଏଗୁଡ଼ିକି ମଧ୍ୟ ଶେଷ ନୁହେଁ।" ସେ କହିଲେ, "ଏଗୁଡ଼ିକି ନ ମିଳିଥାନ୍ତା, ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିନଥାନ୍ତି।" ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "ମୋତେ ଜଳ ମିଳୁ।" ଖାଇ ସାରି, ଶେଷ ଅଂଶ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନେଇ ଦେଲେ। ସେ ଭଲ ଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ ଏବଂ ଏଗୁଡ଼ିକୁ ସଞ୍ଚୟ କଲେ।