ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଜଣା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଓଁକାର ଅକ୍ଷରକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଅମୃତ ଓ ନିରଭୟ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏହି ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଅମର ହେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅମରତ୍ୱ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ, ପ୍ରଣବ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ, ଏହି ପ୍ରଣବ, କାରଣ ସେ 'ଓଁ' ଭାବରେ ଧ୍ୱନିତ ହୁଏ। କୌଷୀତକି ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଅନ୍ୟ କାହାରୁ ନୁହେଁ, ଏହି ନିଜକୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି, ତେଣୁ ତୁମେ ମୋର ହେଉ। ତୁମ ରଶ୍ମିକୁ ତୁମେ ଫେରାଇ ଦିଅ, କାରଣ ତୁମର ବହୁ ରଶ୍ମି ହେବ।" ଦେବତାମାନଙ୍କ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ଏହି ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି। ଆତ୍ମା ସନ୍ଦର୍ଭରେ, ପ୍ରଧାନ ପ୍ରାଣକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରାଯିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଏହି ପ୍ରାଣ 'ଓଁ' ଭାବରେ ଧ୍ୱନିତ ହୁଏ। କୌଷୀତକି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପୁଣି କହିଲେ, "ମୁଁ ଏହି ଅନ୍ୟ କାହାରୁ ନୁହେଁ, ତୁମେ ମୋର। ପ୍ରାଣମାନେ ବଢ଼ିବା ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଉ, କାରଣ ମୋର ବହୁ ପ୍ରାଣ ହେବ।" ଉଦ୍ଗୀଥ ହେଉଛି ପ୍ରଣବ, ପ୍ରଣବ ହେଉଛି ଉଦ୍ଗୀଥ। ଯଦି ହୋତୃ (ଯଜ୍ଞରେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରୁଥିବା) ଭୁଲ୍ ସ୍ଥାନରୁ ପାଠ କରନ୍ତି, ସେ ପୁନଃପୁନଃ ଉଦ୍ଗୀଥକୁ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି, ଏଭଳି ସେ ସଂଗ୍ରହ କରିଥାନ୍ତି। ଏହି ସାମନ୍ ଋଚ୍ ଉପରେ ଗାଁଥି ହୋଇଛି; ଏହିଯୋଗୁଁ ସାମନ୍ ଋଚ୍ ଉପରେ ଗାଯାଏ। ଏଠାରେ ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ଋଚ୍ ଓ ସାମନ୍। ପୁଣି, ଏଠାରେ ବାୟୁ ହେଉଛି ଋଚ୍ ଓ ସାମନ୍; ଆକାଶ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ସାମନ୍; ତାରାମାନେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସାମନ୍। ସୂର୍ଯ୍ୟର ଯେଉଁ ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ସେହି ସାମନ୍; ଯେଉଁ ନୀଳ କିମ୍ବା ଗାଢ଼ ଅଂଶ, ସେହି ସାମନ୍। ଏହି ସାମନ୍ ଋଚ୍ ଉପରେ ଗାଁଥି ହୋଇଛି, ତେଣୁ ସାମନ୍ ଋଚ୍ ଉପରେ ଗାଯାଏ। ଏଠି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସାମନ୍, ନୀଳ କିମ୍ବା ଗାଢ଼ ଅଂଶ ସାମନ୍। ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ସୁନାର ମାନବ ଦେଖାଯାଏ—ତାଙ୍କର ଦାଢ଼ି, କେଶ, ପାଦର ନଖରୁ ମୁଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଦେହ ସୁନାର ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ତାଙ୍କର ଆଖି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଖୋଲା ଲୋଟସ ଫୁଲର ଭଳି, ତାଙ୍କ ନାମ ଉଦିତି। ଯିଏ ଏହାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ଅପମାନ ଉପରେ ଉଠିଯାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଋକ୍ ଓ ସାମନ୍ ଦୁଇଟି ଗଣ୍ଡରେ ଅଛି, ତେଣୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଯାଏ। ସେଇ ବ୍ୟକ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା ପାଇଁ କର୍ମ କରନ୍ତି—ଏହା ଦେବତାମାନଙ୍କ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା। ଆତ୍ମା ସନ୍ଦର୍ଭରେ, ବାଣୀ ହେଉଛି ଋକ୍, ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ସାମନ୍। ସାମନ୍ ଏହି ଋକ୍ ଉପରେ ଗାଁଥି ହୋଇଛି, ତେଣୁ ସାମନ୍ ଋକ୍ ଉପରେ ଗାଯାଏ। ବାଣୀ ତାହା, ପ୍ରାଣ ତାହାର ସାର—ଏହି ହେଉଛି ସାମନ୍। ଚକ୍ଷୁ ହେଉଛି ଋକ୍ର ସାର, ସାମନ୍ ଏହି। ଏହି ସାମନ୍ ଋକ୍ ଉପରେ ଗାଁଥି ହୋଇଛି, ତେଣୁ ସାମନ୍ ଋକ୍ ଉପରେ ଗାଯାଏ। ଚକ୍ଷୁ ତାହା, ସାମନ୍ ତାହାର ସାର। ସାମନ୍ ହେଉଛି ଯାହା ଋକ୍ ଉପରେ ଗାଁଥି ହୋଇଛି, ତେଣୁ ସାମନ୍ ଋକ୍ ଉପରେ ଗାଯାଏ। କାନ ତାହା, ମନ ତାହାର ସାର—ଏହି ହେଉଛି ସାମନ୍। ଏବେ ଚକ୍ଷୁର ଧଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହେଉଛି ଋକ୍, ନୀଳ କିମ୍ବା ଗାଢ଼ ଅଂଶ ସାମନ୍। ଏହି ସାମନ୍ ଋକ୍ ଉପରେ ଗାଁଥି ହୋଇଛି, ତେଣୁ ସାମନ୍ ଋକ୍ ଉପରେ ଗାଯାଏ। ଆଖିରେ ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେ ହେଉଛି ଋକ୍, ସାମନ୍, ଉକ୍ଥ, ଯଜୁସ୍, ବ୍ରହ୍ମା। ଯେଉଁ ଆକୃତି ତାଙ୍କର, ସେଉଁ ଆକୃତି; ଯେଉଁ ଛାୟା, ସେଉଁ ଛାୟା; ଯେଉଁ ନାମ, ସେଉଁ ନାମ। ସେ ଏହି ନିମ୍ନ ଲୋକ ଓ ମନୁଷ୍ୟର ଆକାଂକ୍ଷାର ଅଧିପତି। ଯେଉଁମାନେ ବୀଣାରେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗାନ୍ତି; ଏହିପରି ସେମାନେ ଧନୀ ଗାୟକ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ସହ ଯିଏ ସାମନ୍ ଗାନ୍ତି, ସେ ଦୁଇଁଟି ଲୋକ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଦେବତାଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଉପାୟରେ ସେ ଏହି ନିମ୍ନ ଲୋକ ଓ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଆକାଂକ୍ଷା ଲାଭ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସାମନ୍ ଗାଇବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବା ଉଚିତ। "କେଉଁ ଆକାଂକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସାମନ୍ ଗାଉ?"—ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯାହା ପାଇଁ ସାମନ୍ ଗାନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ତିନିଜଣ ଉଦ୍ଗୀଥ ଜ୍ଞାନୀ ଉଠିଲେ—ଶିଳକ ଶାଳାବତ୍ୟ, ଚୈକିତାୟନ ଦାଲ୍ଭ୍ୟ, ପ୍ରବାହଣ ଜୈବଲି। ସେମାନେ କହିଲେ, "ଆମେ ଉଦ୍ଗୀଥରେ ପ୍ରବୀଣ; ଆସ, ଉଦ୍ଗୀଥ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିବା।" ସମସ୍ତେ ବସିଲେ। ପ୍ରବାହଣ କହିଲେ, "ଦୁଇଜଣ ବରିଷ୍ଠ ପ୍ରଥମେ କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଶୁଣିବି।" ତାପରେ ଶିଳକ ଶାଳାବତ୍ୟ, ଚୈକିତାୟନ ଦାଲ୍ଭ୍ୟଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ସାମନ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ?" ଉତ୍ତର ମିଳିଲା, "ସ୍ୱର।" "ସ୍ୱରର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ?"—"ପ୍ରାଣ।" "ପ୍ରାଣର ଲକ୍ଷ୍ୟ?"—"ଖାଦ୍ୟ।" "ଖାଦ୍ୟର ଲକ୍ଷ୍ୟ?"—"ଜଳ।" "ଜଳର ଲକ୍ଷ୍ୟ?"—"ସେଇ ଲୋକ।" "ସେଇ ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ୟ?"—"ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ନେଉନି। ସାମନ୍ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥାଉ, କାରଣ ଏହା ସ୍ୱର୍ଗର ସ୍ତୁତି।" ଶିଳକ ଶାଳାବତ୍ୟ କହିଲେ, "ତୁମ ସାମନ୍ ଭିତିହୀନ; ଏହି କଥା କହିଲେ ତୁମର ମୁଣ୍ଡ ଖସିଯିବ।" ଦାଲ୍ଭ୍ୟ କହିଲେ, "ଖସିଯାଉ।" ପୁଣି ପଚାରିଲେ, "ସେଇ ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ୟ?"—"ଏହି ଲୋକ।" "ଏହି ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ୟ?"—"ଭିତି ଲୋକକୁ ନେଉନି। ସାମନ୍ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଭିତି ଲୋକକୁ ସ୍ଥାପନ କରିଥାଉ, କାରଣ ଏହା ଭିତିର ସ୍ତୁତି।" ପ୍ରବାହଣ କହିଲେ, "ତୁମ ସାମନ୍ ସୀମିତ; ଏହି କଥା କହିଲେ ମୁଣ୍ଡ ଖସିଯିବ।" ଶିଳକ ଶାଳାବତ୍ୟ କହିଲେ, "ଖସିଯାଉ।" "ଏହି ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ?"—"ଆକାଶ," ଉତ୍ତର ମିଳିଲା। "ସମସ୍ତ ଜୀବ ଆକାଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଆକାଶକୁ ଫେରନ୍ତି। ଆକାଶ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କର ଶେଷ ଆଶ୍ରୟ।" ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅସୀମ। ଏହିପରି ଜାଣି, ଯିଏ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲୋକ ଜୟ କରେ। ଏହା ଅତିଧନ୍ୱାନ ଶୌଣକ ଉଦାର ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: "ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥ ଯେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବାରରେ ଜଣାଯିବ, ସେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ଜୀବନ ଲାଭ କରିବେ।" ଏହିପରି, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଲୋକ ଅଛି।