ପ୍ରିୟ ଶିଶୁ, ଏକ ପାଦର ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି," ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ। "ମହାନ ଜନ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ," ଶିଶୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ତେବେ ଜଳପ୍ରବାହ ତୀରୁ କହିଲେ, "ଶ୍ୱାସ, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ ଓ ମନ—ଏହି ଚାରିଟି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଚାରି ପାଦ, ଯାହାକୁ 'ନିବାସ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।" ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଏହିପରି ଜାଣି, ଚାରି ପାଦ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ 'ନିବାସ' ଭାବରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ନିବାସ ହୋଇଯାଏ; ନିବାସ ଦେଖିବା ଜଗତକୁ ବିଜୟ କରିଥାଏ। ଏହିପରି ଜାଣି, ଚାରି ପାଦ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ 'ନିବାସ' ଭାବରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ଏହାପରେ ସତ୍ୟକାମ ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ, "ସତ୍ୟକାମ!" "ହଁ, ମହାନ ଜନ," ସତ୍ୟକାମ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। "ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛ। ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ତୁମକୁ ଶିଖାଇଛି?" ଗୁରୁ ପଚାରିଲେ। ସତ୍ୟକାମ କହିଲେ, "ମହାନ ଜନ, ମୋତେ ଆବଶ୍ୟକ ଜ୍ଞାନ ଦୟାକରି ଆପଣ ନିଜେ ଦିଅନ୍ତୁ।" "ମୁଁ ଶ୍ରୁଣିଛି, ମହାନ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ତାହା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଠାରୁ ମିଳେ; ତେଣୁ ଏହା ଭଲଭାବେ ସ୍ଥିର ହୁଏ।" ଦେବତା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଏଠାରେ ଏହାଠାରୁ ଉପରି କିଛି ନାହିଁ, ଏହାଠାରୁ ଉପରି କିଛି ନାହିଁ।" ଉପକୋସଳ, କମଳାୟନଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସତ୍ୟକାମ ଜାବାଲାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଭାବରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଅଗ୍ନିର ସେବା କରିଥିଲେ। ଗୁରୁ ଅନ୍ୟ ଶିଷ୍ୟମାନେକୁ ଘରକୁ ପଠାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଉପକୋସଳକୁ ଘରକୁ ପଠାଇଲେ ନାହିଁ। ଗୁରୁଙ୍କ ଜନାନୀ କହିଲେ, "ଏହି ଶିଷ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରିଛି, ଅଗ୍ନି ସେବା ଭଲ କରିଛି। ଅଗ୍ନି ତାଙ୍କୁ କଥା କହିବାପୂର୍ବରୁ ଆପଣ ଶିଖାଇଦିଅନ୍ତୁ।" କିନ୍ତୁ ଏହା ଶୁଣି, ଗୁରୁ ଯାତ୍ରାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଉପକୋସଳ ଉପବାସ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ଗୁରୁଙ୍କ ଜନାନୀ ପଚାରିଲେ, "ଶିଷ୍ୟ, କାହିଁକି ତୁମେ ଖାଉ ନାହିଁ?" ସେ କହିଲେ, "ଏହି ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟରେ ବହୁତ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ବିଭିନ୍ନ ପଥରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୁଁ ଏହି ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତେଣୁ ଖାଇବି ନାହିଁ।" ତେବେ ଅଗ୍ନିମାନେ କହିଲେ, "ଏହି ଶିଷ୍ୟ ତପସ୍ୟା କରିଛି, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଶିଖାଇବା।" ତେବେ ଅଗ୍ନିମାନେ କହିଲେ, "ଶ୍ୱାସ ବ୍ରହ୍ମା, ଆକାଶ ବ୍ରହ୍ମା, ଦିଗନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା।" ଉପକୋସଳ କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣେ ଶ୍ୱାସ ବ୍ରହ୍ମା, କିନ୍ତୁ ଆକାଶ ଓ ଦିଗନ୍ତ ବିଷୟରେ ଜାଣି ନାହିଁ।" ଅଗ୍ନିମାନେ କହିଲେ, "ଆକାଶ ହେଉଛି ଦିଗନ୍ତ, ଦିଗନ୍ତ ହେଉଛି ଆକାଶ।" ଏଭଳି ତାଙ୍କୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ଆକାଶ ବିଷୟରେ ଶିଖାଇଲେ। ପରେ ଗୃହାଗ୍ନି ଉପକୋସଳକୁ ଶିଖାଇଲେ, "ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ—ଏହି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖାଯିବା ପୁରୁଷ ମୁଁ ହେଉଛି, ସେ ମୁଁ, ମୁଁ ସେ।" ଯେଉଁଠି ବ୍ୟକ୍ତି ଏହିପରି ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଜଗତ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଲାଭ କରେ, ତାଙ୍କ ପରିବାରରୁ କେହି ବି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆମେ ତାଙ୍କ ସହ ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକରେ ଉପଭୋଗ କରିଥାଉ। ଏହାପରେ ହବିଅଗ୍ନି ଉପକୋସଳକୁ ଶିଖାଇଲେ, "ଦିଗ୍, ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର—ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଦେଖାଯିବା ପୁରୁଷ ମୁଁ ହେଉଛି, ସେ ମୁଁ, ମୁଁ ସେ।" ଏହିପରି ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଜଗତ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଲାଭ କରେ, ତାଙ୍କ ପରିବାରରୁ କେହି ବି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆମେ ତାଙ୍କ ସହ ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକରେ ଉପଭୋଗ କରିଥାଉ। ଏହାପରେ ପ୍ରାଣାଗ୍ନି ଉପକୋସଳକୁ ଶିଖାଇଲେ, "ଶ୍ୱାସ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ, ବିଜୁଳି—ଏହି ବିଜୁଳିରେ ଦେଖାଯିବା ପୁରୁଷ ମୁଁ ହେଉଛି, ସେ ମୁଁ, ମୁଁ ସେ।" ଏହିପରି ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଜଗତ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଲାଭ କରେ, ତାଙ୍କ ପରିବାରରୁ କେହି ବି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଆମେ ତାଙ୍କ ସହ ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକରେ ଉପଭୋଗ କରିଥାଉ। ଅଗ୍ନିମାନେ ଉପକୋସଳକୁ କହିଲେ, "ପ୍ରିୟ, ଏହି ଅମା ଜ୍ଞାନ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ। ଗୁରୁ ତୁମକୁ ପଥ ଦେଖାଇବେ।" ଗୁରୁ ଫେରିଲେ ଓ ଉପକୋସଳକୁ ଡାକିଲେ, "ଉପକୋସଳ!" "ମହାନ ଜନ," ଉପକୋସଳ ଉତ୍ତର ଦେଲେ। ଗୁରୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମର ମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ଦୀପ୍ତିମାନ। କିଏ ତୁମକୁ ଶିଖାଇଛି?" ଉପକୋସଳ କହିଲେ, "ମହାନ ଜନ, କିଏ ମୋତେ ଶିଖାଇପାରିବ? କିଏ ଶିଖାଇପାରିବ?" ଅଗ୍ନିମାନେ ଆପସରେ କହିଲେ, "ଏମାନେ ଏପରି ଅଟା ହେଉଛି, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟପରି ଅଟା।" ଉପକୋସଳ ଅଗ୍ନିକୁ ନିକଟ ଗଲେ। "ପ୍ରିୟ, ଅଗ୍ନିମାନେ କଣ କହିଲେ?" "ଏହି," ଉପକୋସଳ କହିଲେ। "ଅଗ୍ନିମାନେ ତୁମକୁ ଜଗତ ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି, ପ୍ରିୟ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ବିଷୟ କହିବି। ଯେପରି ଜଳ ଗବିନ୍ଦ ପତ୍ରରେ ଟିକି ରହିପାରେ ନାହିଁ, ଏପରି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଟିକି ରହିପାରେ ନାହିଁ।" "ମହାନ ଜନ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଶିଖାନ୍ତୁ," ଉପକୋସଳ କହିଲେ। ତେବେ ଗୁରୁ କହିଲେ: "ଏହି ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖାଯିବା ପୁରୁଷ, ଏହା ଆତ୍ମା," କହିଲେ। "ଏହି ଅମର, ନିର୍ଭୟ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମା। ଘୀ କିମ୍ବା ଜଳ ଏହାପରେ ଢାଳିଲେ, ଏହା ନିଜ ପଥରେ ଯାଏ।" "ଏହା 'ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟର ଏକତ୍ର ସ୍ଥାନ' ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; କାରଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଏହିଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।" "ସେ ଅଟା ହେଉଛି 'ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟର ଏକତ୍ରକାରୀ'; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟକୁ ନେଇଯାଏ; ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟକୁ ନେଇଯାଏ।" "ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି; ଏହିପରି ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଦୀପ୍ତି ଦେଉଛି।" "ଏଠି ଯେ କିଛି ହବି ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ, ଅଗ୍ନି ସହ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନି ବିନା, ସେଗୁଡିକ ଅଗ୍ନିକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ; ଅଗ୍ନିରୁ ଦିନକୁ, ଦିନରୁ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷକୁ, ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରୁ ମାସକୁ, ମାସରୁ ବର୍ଷକୁ, ବର୍ଷରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ, ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ବିଜୁଳିକୁ; ଏଠାରେ ଏକ ଅମାନବ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଏ।" "ସେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ନେଇଯାଏ; ଏହି ଦେବପଥ, ବ୍ରହ୍ମପଥ। ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଲେ, ମାନବ ଚକ୍ରକୁ ଫେରି ଆସନ୍ତି ନାହିଁ।