ଏକ ସମୟର କଥା, ଜନଶୃତି ପୌତ୍ରୟଣ ନାମକ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଜଣେ ରୈକ୍ବ ନାମକ ଦରିଦ୍ର ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ରୈକ୍ବଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ଛଅଶେ ଗାଈ, ଏକ ହାର, ଓ ଏକ ଖଚ୍ଚର ଚଳିତ ରଥ ଦେଇ କହିଲେ, "ମହାମାନ୍ୟ, ଆପଣ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି, ମୋତେ ସେହି ଦେବତା ବିଷୟରେ ଶିଖାନ୍ତୁ।" କିନ୍ତୁ ରୈକ୍ବ ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଇ କହିଲେ, "ଏସବୁ ନେଇଯାଅ, ଶୂଦ୍ର। ଏସବୁ ତୁମେ ଓ ତୁମର ଗାଈ ପାଖରେ ରହୁ।" ଏହା ପରେ ଜନଶୃତି ଆଉ ଅଧିକ ଦାନ ସହିତ ଫେରିଲେ—ଏକ ହଜାର ଗାଈ, ଏକ ହାର, ଏକ ଖଚ୍ଚର ଚଳିତ ରଥ, ତାଙ୍କର କନ୍ୟା, ଓ ରୈକ୍ବ ବସୁଥିବା ଗ୍ରାମ ନେଇ ଆସିଲେ। ସେ ପୁନି ଅନୁରୋଧ କଲେ, "ମହାମାନ୍ୟ, ଏହି ଦାନଗୁଡିକ ନିଅ, ମୋତେ ଶିଖାନ୍ତୁ।" ରୈକ୍ବ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାର ମୁହଁ ଛୁଇଁ କହିଲେ, "ଏସବୁ ନେଇଯାଅ, ଶୂଦ୍ର। ଏହି ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଏହାକୁ ଖାଇବ।" ଏହି ଦାନଗୁଡିକୁ ରୈକ୍ବଙ୍କ ପତ୍ର (ପତ୍ରାଣୀ) ବୋଲି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କହିଥିଲେ। ତାପରେ ରୈକ୍ବ ଏହିପରି ଉପଦେଶ ଦେଲେ— "ବାୟୁ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଶୋଷକ। ଅଗ୍ନି ନିମିଳିଲେ, ସେ ବାୟୁରେ ଲୀନ ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ, ସେ ବାୟୁରେ ଲୀନ ହୁଏ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ଅସ୍ତ ହେଲେ, ସେ ବାୟୁରେ ଲୀନ ହୁଏ।" "ପାଣି ଶୁଖିଯିବା ବେଳେ, ସେ ବାୟୁରେ ଲୀନ ହୁଏ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୋଷିନେଉଛି।" "ଏବେ ଆତ୍ମା ବିଷୟରେ କହିବି: ଶ୍ୱାସ ହେଉଛି ଶୋଷକ। ମଣିଷ ଶୋଇଲେ, କଥା, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ, ମନ—ସବୁ ଶ୍ୱାସରେ ଲୀନ ହୁଏ। ଏହିପରି ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ୱାସ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୋଷିନେଉଛି।" "ଏହି ଦୁଇଟି ଶୋଷକ—ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ, ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ୱାସ।" ଏହି ସମୟରେ, ଶୌନକ କାପେୟ ଓ ଅଭିପ୍ରତାରି କାକ୍ଷସେନି ବସିଥିବାବେଳେ ଏକ ଛାତ୍ର ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଦେଲେ ନାହିଁ। ଛାତ୍ର କହିଲେ, "ଦେବମନ୍ଦଳରେ ଚାରି ମହାନ ଆତ୍ମା ଅଛନ୍ତି। କିଏ ସକାଳି ଜାଗିଥାଏ, ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷା କରେ? କାପେୟ, ମଣିଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ। ଅଭିପ୍ରତାରି, ସେ ବହୁ ଆକାରରେ ବସିଥାଏ। ଯାହାକୁ ଏହି ଭୋଜନ ଦିଆଯାଏ, ସେ କିଏ?" ଶୌନକ କାପେୟ ଚିନ୍ତା କରି ବୁଝିଲେ, "ଆତ୍ମା ହେଉଛି ଦେବତା ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦନ୍ତ, ଉଜ୍ୱଳ, ଇର୍ଷ୍ୟାଶୂନ୍ୟ। ଯିଏ ଦାନ ଦେଇ ଭୋଜନ କରେନାହିଁ, ଆମେ, ଛାତ୍ରମାନେ, ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରୁ। ଏହି ଛାତ୍ରକୁ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ।" ସେମାନେ ଦଶ ଭାଗ ଭୋଜନ ଦେଲେ। ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦଶ ଭାଗ ଭୋଜନ ପ୍ରଥା ହେଲା। ଏହି ହେଉଛି ବିରାଜ, ଭୋଜନର ଅଧିପତି। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଲୋକେ ସମସ୍ତ ଦେଖିପାରେ, ସମସ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି। ଯିଏ ଏହିପରି ଜାଣିଛି, ସେ ଭୋଜନର ଭୋକ୍ତା ହୁଏ। ଏହିପରି ଏକ ଅନ୍ୟ କଥା ଅଛି। ସତ୍ୟକାମ ଜାବାଲାପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ମାତାଠାରେ ପଚାରିଲେ, "ମା, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ମୋର ଗୋତ୍ର କ'ଣ?" ତାଙ୍କ ମା ଜାବାଲା କହିଲେ, "ପୁଆ, ମୁଁ ଜାଣେନି ତୋର ଗୋତ୍ର କ'ଣ। ଯୌବନରେ ଅନେକଠାରେ ଚାକରି କରିଥିଲି, ସେଠାରୁ ତୁମକୁ ପାଇଥିଲି। ମୋର ନାମ ଜାବାଲା, ତୋର ନାମ ସତ୍ୟକାମ। ତୁମେ କହିବା, 'ମୁଁ ସତ୍ୟକାମ, ଜାବାଲାପୁତ୍ର।'" ସତ୍ୟକାମ ଗଲେ ଗୌତମ ହାରିଦ୍ରୁମତ ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖକୁ ଓ କହିଲେ, "ମହାମାନ୍ୟ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଆପଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିପାରିବି କି?" ଗୌତମ ପଚାରିଲେ, "ପୁଆ, ତୋର ଗୋତ୍ର କ'ଣ?" ସତ୍ୟକାମ ସତ୍ୟ କହିଲେ, "ମୁଁ ଜାଣେନି, ମୋ ମା କହିଛନ୍ତି, 'ମୁଁ ଅନେକଠାରେ ଚାକରି କରିଥିଲି, ତୁମକୁ ପାଇଥିଲି, ମୋର ନାମ ଜାବାଲା, ତୋର ନାମ ସତ୍ୟକାମ।'" ଗୌତମ କହିଲେ, "ଏପରି ସତ୍ୟ କଥା କେବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିପାରିବ। ଆଗୁଣ ଆଣ, ପୁଆ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନେଇଯିବି।" ସେ ଚାରିଶେ ଦୁର୍ବଳ ଗାଈ ଦେଇ କହିଲେ, "ଏମାନେକୁ ଚରାଅ, ଏକ ହଜାର ହେଲେ ପୁନି ଫେରିଅ।" ସତ୍ୟକାମ ବର୍ଷକାଳ ଧରି ଏମାନେକୁ ଚରାଇଲେ, ଏକ ହଜାର ହେଲାପରେ— ଏକ ଦିନ ଏକ ବଳଦ ଆସି କହିଲା, "ସତ୍ୟକାମ!" ସେ କହିଲେ, "ହଁ, ଭଗବନ।" ବଳଦ କହିଲା, "ପୁଆ, ଏବେ ଆମେ ଏକ ହଜାର ହେଲୁ। ଆମକୁ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରକୁ ନେଇଯାଅ।" "ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ରହ୍ମର ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କହିବି।" ବଳଦ କହିଲା, "ପୂର୍ବ ଦିଗ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ, ଉତ୍ତର ଦିଗ—ଏହି ଚାରିଟି ଦିଗ, ବ୍ରହ୍ମର ଚତୁର୍ଥାଂଶ 'ଦୀପ୍ତିମାନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।" "ଏହିପରି ଜାଣି ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମର ଏଇ ଚତୁର୍ଥାଂଶର 'ଦୀପ୍ତିମାନ' ଭାବରେ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଲୋକ ଜିତିଥାଏ।" "ଅଗ୍ନି ତୁମକୁ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କହିବ।" ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ସତ୍ୟକାମ ଗାଈମାନେକୁ ଆଗକୁ ନେଇଗଲେ, ଅଗ୍ନି କହିଲେ, "ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ, ସମୁଦ୍ର—ଏହି ଚାରିଟି ଦିଗ, ବ୍ରହ୍ମର ଚତୁର୍ଥାଂଶ 'ଅନନ୍ତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।" ଏହିପରି ଜାଣି ଯିଏ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ହୁଏ, ଅନନ୍ତ ଲୋକ ଜିତିଥାଏ। "ହଂସ ତୁମକୁ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କହିବ।" ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ସେ ଗଲେ, ହଂସ କହିଲା, "ଅଗ୍ନି, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବିଜୁଳି—ଏହି ଚାରିଟି ଦିଗ, ବ୍ରହ୍ମର ଚତୁର୍ଥାଂଶ 'ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ'।" ଏହିପରି ଜାଣି ଯିଏ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହୁଏ, ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ଲୋକ ଜିତିଥାଏ। "ଘୃତପଦ (ଡାଇଭର-ବର୍ଡ) ତୁମକୁ ଏକ ଚତୁର୍ଥାଂଶ କହିବ।" ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ ସେ ଗଲେ, ଘୃତପଦ କହିଲା, "ଶ୍ୱାସ, ଦୃଷ୍ଟି, ଶ୍ରବଣ, ମନ—ଏହି ଚାରିଟି ଦିଗ, ବ୍ରହ୍ମର ଚତୁର୍ଥାଂଶ 'ନିବାସ'।" ଏହିପରି ଜାଣି ଯିଏ ଉପାସନା କରେ, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ନିବାସ ହୁଏ, ନିବାସ ଲୋକ ଜିତିଥାଏ। ସତ୍ୟକାମ ଗୁରୁଙ୍କ ଘରକୁ ପହଁଚିଲେ। ଗୁରୁ କହିଲେ, "ସତ୍ୟକାମ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ଦୀପ୍ତିମାନ। କିଏ ତୁମକୁ ଶିଖାଇଛନ୍ତି?" ସତ୍ୟକାମ କହିଲେ, "ମହାମାନ୍ୟ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରୁ ଶିଖିବାକୁ ଚାହେଁ।" କାରଣ, ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ କହିଛନ୍ତି, ଗୁରୁ ଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ନିଆଯିବା ଉଚିତ। ତେଣୁ ଦେବତା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଏଠିଠାରେ ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ।" ଏଉଁପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଦାହରଣ ଅଛି।