ଏକ ସମୟର କଥା, ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପାତ୍ର ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରାଯାଇଛି, ଯାହାର ଆଧାର ପୃଥିବୀ ଏବଂ ଏହା କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଦିଗଗୁଡିକ ଏହି ପାତ୍ରର ମାଳା, ଆକାଶ ଏହାର ଉପର ମୁହଁ, ଏହି ପାତ୍ର ହେଉଛି ପୃଥିବୀ, ଏବଂ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ବ୍ୟାପିତ। ଏହି ପାତ୍ରର ଦିଗଗୁଡିକର ନାମ ଅନୁସାରେ, ପୂର୍ବ ଦିଗ ହେଉଛି ଚମଚ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ସହମାନା, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ରାଜ୍ଞୀ, ଉତ୍ତର ଦିଗ ସୁଭୂତା, ଉପର ଦିଗ ଉଦୀଚୀ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦିଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ହେଉଛି ବଛିଆ। ଯିଏ ବାୟୁକୁ ଦିଗମାନଙ୍କର ବଛିଆ ଭାବେ ଜାଣିଥାଏ, ସେ ପୁତ୍ର ନିମନ୍ତେ କଦାଚିତ୍ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ। ଏପରି ବାୟୁକୁ ବଛିଆ ଭାବେ ଜାଣି, ମୁଁ କଦାପି ପୁତ୍ର ଦୁଃଖରେ ଶୋକ କରିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ରରେ ଶରଣ ନେଉଛି; ଏହି ପାତ୍ରରେ, ଏହି ପାତ୍ରରେ, ଏହି ପାତ୍ରରେ, ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି ଶ୍ୱାସରେ; ଏହି ପାତ୍ରରେ, ଏହି ପାତ୍ରରେ, ଏହି ପାତ୍ରରେ, ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି ଭୂରେ; ଏହି ପାତ୍ରରେ, ଏହି ପାତ୍ରରେ, ଏହି ପାତ୍ରରେ, ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି ଭୁଵରେ; ଏହି ପାତ୍ରରେ, ଏହି ପାତ୍ରରେ, ଏହି ପାତ୍ରରେ, ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି ସ୍ୱରେ; ଏହି ପାତ୍ରରେ, ଏହି ପାତ୍ରରେ, ଏହି ପାତ୍ରରେ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କହିଛି, "ମୁଁ ଶ୍ୱାସରେ ଶରଣ ନେଉଛି," ତାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଏହି ସମସ୍ତ ଯାହା ଅଛି, ତାହା ଶ୍ୱାସ ଅଟୁଟ; ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେଇ ତୁମେ ଲାଭ କରିପାରିବ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କହିଛି, "ମୁଁ ଭୂରେ ଶରଣ ନେଉଛି," ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ପୃଥିବୀ, ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି, ମନ୍ଦାକାଶ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି, ସ୍୵ର୍ଗ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କହିଛି, "ମୁଁ ଭୁଵରେ ଶରଣ ନେଉଛି," ତାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ କହିଛି, "ମୁଁ ସ୍ୱରେ ଶରଣ ନେଉଛି," ତାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଋଗ୍ବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ସାମ୍ବେଦ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି। ଏହିପରେ ଆସି, ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ଯଜ୍ଞ; ତାଙ୍କର ଚବିଶ ବର୍ଷ ହେଉଛି ପ୍ରଭାତ ପିଡା; ଗାୟତ୍ରୀ ଚନ୍ଦର ଚବିଶ ଅକ୍ଷର ଅଛି, ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ହେଉଛି ପ୍ରଭାତ ପିଡା; ଏହିପରେ ଭସୁମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ; ଯଥାର୍ଥରେ, ଶ୍ୱାସମାନେ ଭସୁ, କାରଣ ଏହିମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିତ କରନ୍ତି। ଯଦି ଏହି ବୟସରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଆସିଥାଏ, ସେ କହିବେ: "ଶ୍ୱାସମାନେ, ଭସୁମାନେ, ଏହି ପ୍ରଭାତ ପିଡା, ଏହି ମଧ୍ୟାନ୍ହ ପିଡା ମୋ ପାଇଁ ଚାଲିଯାଉ; ମୁଁ ଶ୍ୱାସମାନେ, ଭସୁମାନେ, ମଧ୍ୟେ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି ନାହିଁ।" ତାପରେ ସେ ଉଠିବେ, ଏବଂ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେବେ। ଏହିପରେ ତାଙ୍କର ଚଉଵାଳିଶ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟାନ୍ହ ପିଡା; ତ୍ରିଷ୍ଟୁଭ୍ ଚନ୍ଦର ଚଉଵାଳିଶ ଅକ୍ଷର ଅଛି, ଏବଂ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭ୍ ହେଉଛି ମଧ୍ୟାନ୍ହ ପିଡା; ଏହିପରେ ରୁଦ୍ରମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ; ଯଥାର୍ଥରେ, ଶ୍ୱାସମାନେ ରୁଦ୍ର, କାରଣ ଏହିମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି। ଯଦି ଏହି ବୟସରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଆସିଥାଏ, ସେ କହିବେ: "ଶ୍ୱାସମାନେ, ରୁଦ୍ରମାନେ, ଏହି ମଧ୍ୟାନ୍ହ ପିଡା, ଏହି ତୃତୀୟ ପିଡା ଚାଲିଯାଉ; ମୁଁ ଶ୍ୱାସମାନେ, ରୁଦ୍ରମାନେ, ମଧ୍ୟେ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି ନାହିଁ।" ତାପରେ ସେ ଉଠିବେ, ଏବଂ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେବେ। ଏହିପରେ ତାଙ୍କର ଅଠଚଳିଶ ବର୍ଷ ତୃତୀୟ ପିଡା; ଜଗତୀ ଚନ୍ଦର ଅଠଚଳିଶ ଅକ୍ଷର ଅଛି, ଏବଂ ଜାଗତା ହେଉଛି ତୃତୀୟ ପିଡା; ଏହିପରେ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଅନ୍ତର୍ଗତ; ଯଥାର୍ଥରେ, ଶ୍ୱାସମାନେ ଆଦିତ୍ୟ, କାରଣ ଏହିମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉତ୍କଳନ କରନ୍ତି। ଯଦି ଏହି ବୟସରେ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଆସିଥାଏ, ସେ କହିବେ: "ଶ୍ୱାସମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ଏହି ତୃତୀୟ ପିଡା, ଏହି ଜୀବନ ଚାଲିଯାଉ; ମୁଁ ଶ୍ୱାସମାନେ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ମଧ୍ୟେ ଯଜ୍ଞକୁ ନଷ୍ଟ କରିବି ନାହିଁ।" ତାପରେ ସେ ଉଠିବେ, ଏବଂ ତା ସତ୍ୟରେ ରୋଗମୁକ୍ତ ହେବେ। ଏହି ବିଷୟ ମହିଦାସ ଏତରେୟ ଜାଣିଥିଲେ: "ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଦୁଃଖ ମୋତେ ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ, ଏହି ଶ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ନିୟମ ମୋତେ ଆଣିପାରିବ ନାହିଁ।" ସେ ଏକ ଶତ ଛଉଯିଞ୍ଚ ବର୍ଷ ଜୀବନ କରିଥିଲେ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯାହା ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଏତେ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ କରିପାରିବ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଖାଉନାହିଁ, ପିଉନାହିଁ, ରମଣ କରୁନାହିଁ—ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଦୀକ୍ଷା। ଯେତେବେଳେ ସେ ଖାଉଛି, ପିଉଛି, ରମଣ କରୁଛି—ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ହବିମାନେ ଉପସ୍ଥାନ କରିଛି। ଯେତେବେଳେ ହସିଥାଏ, ଖେଳିଥାଏ, ସଂଗମ କରିଥାଏ—ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ ଶ୍ଲୋକ ଓ ଗୀତମାନେ ଉପସ୍ଥାନ କରିଥାଏ। ତପ, ଦାନ, ନ୍ୟାୟ, ଅହିଂସା, ସତ୍ୟ—ଏହି ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଦାନ। ସେ ଖାଇବେ କି ନାଖାଇବେ, ଏହା ତାଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ; ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି ଶେଷ ସ୍ନାନ। ଏହି ବିଷୟ ଘୋର ଆଙ୍ଗିରସ କୃଷ୍ଣ, ଦେବକୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଥିଲେ: "ତାଙ୍କ ପାଖରେ କେବଳ ତୃଷ୍ଣା ରହିଗଲା।" ଶେଷ ସମୟରେ, ସେ ଏହି ତିନି ବାକ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ: "ତୁମେ ଅକ୍ଷୟ, ତୁମେ ଅପତିତ, ତୁମେ ଶ୍ୱାସରେ ଅବସ୍ଥିତ।" ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ଶ୍ଲୋକ ପାଠ କରାଯାଏ। ପ୍ରାଚୀନ ମୂଳ ଅନୁସାରେ, ଅନ୍ଧକାର ପାରେ ଉଠିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକକୁ ଦେଖନ୍ତି; ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ୱର୍ଗ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତାକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛୁ। ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଲୋକ। ମନକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ—ଏହି ହେଉଛି ଆତ୍ମା ବିଷୟର ଉପଦେଶ। ଦେବତା ବିଷୟରେ: ଆକାଶକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇଟି ଉପଦେଶ ଅଛି—ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତା ବିଷୟରେ। ଏହି ଚତୁର୍ଭୁଜ ବ୍ରହ୍ମ: କଥା ଏକ ଭୁଜ, ଶ୍ୱାସ ଏକ ଭୁଜ, ଚକ୍ଷୁ ଏକ ଭୁଜ, କର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଭୁଜ—ଏହା ଆତ୍ମା ପାଇଁ। ଦେବତା ବିଷୟରେ: ଅଗ୍ନି ଏକ ଭୁଜ, ବାୟୁ ଏକ ଭୁଜ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଭୁଜ, ଦିଗଗୁଡିକ ଏକ ଭୁଜ। ଏହି ଦୁଇ ଉପଦେଶ ଅଛି—ଆତ୍ମା ଓ ଦେବତା ବିଷୟରେ। କଥା ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମର ଚତୁର୍ଥ ଭୁଜ; ଅଗ୍ନିର ଆଲୋକରେ ଏହା ଚମକେ ଏବଂ ଜଳିଉଠେ; ବ୍ରହ୍ମର ଆଲୋକ, କୀର୍ତ୍ତି, ଶ୍ରୀରେ ଏହା ଚମକେ—ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯାହା ଜାଣିଥାଏ।