ଏହି ଉପନିଷଦୀୟ ଗାଥାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତିମାନ୍ତ୍ର ଓ ସାମନ୍ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅନେକ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ରହସ୍ୟ ବୁନାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇ କୁହାଯାଉଛି—ଯେତେବେଳେ କେହି ଅଗ୍ନି ଘୁଞ୍ଚାଏ, ସେହି ହିଁକାର; ଧୂଆଁ ଉଠିବା ପ୍ରସ୍ତାବ; ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳିବା ଉଦ୍ଗୀଥ; ଅଙ୍ଗାର ତିଆରି ହେବା ପ୍ରତିହାର; ଅଗ୍ନି ସ୍ଥିର ହେବା ନିଧନ। ଏହି ସବୁ ଅଗ୍ନିରେ ବୁନାଯାଇଛି। ଯିଏ ଏପରି ରଥନ୍ତର ସାମନ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ଭୋଜନ ରୁଚିକର ହୁଏ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଅଗ୍ନି ସମ୍ମୁଖରେ ଜଳ ଚୁଷିବା ଓ ଥୁକିବା ନିଷିଦ୍ଧ। ପୁନି ଦମ୍ପତିକୁ ନେଇ କୁହାଯାଉଛି—ସଂଲାପ କରିବା ହିଁକାର; କିଛି ଜଣାଇବା ପ୍ରସ୍ତାବ; ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଶୟନ କରିବା ଉଦ୍ଗୀଥ; ପୁନର୍ବାର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତିହାର; ସମୟ ବିତିବା ଓ ପରେ ସେ ପାର ହେବା ନିଧନ। ଏହି ସବୁ ଦମ୍ପତିରେ ବୁନାଯାଇଛି। ଯିଏ ଏହି ଭାବେ ବାମଦେବ୍ୟ ସାମନ୍କୁ ଦମ୍ପତିରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ସଂଯୋଗ ଲାଭ କରେ, ତାହାରୁ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମେ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏଠି କୌଣସି ମହିଳାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ନେଇ କୁହାଯାଇଛି—ଉଦୟ ହିଁକାର, ପୂର୍ବାହ୍ନ ପ୍ରସ୍ତାବ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଉଦ୍ଗୀଥ, ଅପରାହ୍ନ ପ୍ରତିହାର, ସଂଧ୍ୟା ନିଧନ। ଏହି ସବୁ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବୁନାଯାଇଛି। ଯିଏ ଏହି ଭୃହତ୍ ସାମନ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ଭୋଜନ ଲାଭ କରେ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଦୀପ୍ତିମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମେଘକୁ ନେଇ କୁହାଯାଇଛି—ମେଘ ଜମା ହେବା ହିଁକାର, ମେଘ ଜନ୍ମ ନେବା ପ୍ରସ୍ତାବ, ବର୍ଷା ହେବା ଉଦ୍ଗୀଥ, ବିଜୁଳି ଚମକିବା ଓ ଗରଜିବା ପ୍ରତିହାର, ବର୍ଷା ବନ୍ଦ ହେବା ନିଧନ। ଏହି ସବୁ ବର୍ଷାମେଘରେ ବୁନାଯାଇଛି। ଯିଏ ଏହି ବୈରୂପ ସାମନ୍କୁ ବର୍ଷାମେଘରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ଭିନ୍ନ ଓ ଶୁଭ୍ର ପଶୁ ଲାଭ କରେ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ବର୍ଷା ଦେଉଥିବା ମେଘକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଋତୁକୁ ନେଇ କୁହାଯାଇଛି—ବସନ୍ତ ହିଁକାର, ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରସ୍ତାବ, ବର୍ଷା ଉଦ୍ଗୀଥ, ଶରତ୍ ପ୍ରତିହାର, ଶୀତ ନିଧନ। ଏହି ସବୁ ଋତୁରେ ବୁନାଯାଇଛି। ଯିଏ ବୈରାଜ ସାମନ୍କୁ ଋତୁରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ସନ୍ତାନ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଋତୁକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପୃଥିବୀ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲୋକକୁ ନେଇ କୁହାଯାଇଛି—ପୃଥିବୀ ହିଁକାର, ଆକାଶ ପ୍ରସ୍ତାବ, ସ୍ୱର୍ଗ ଉଦ୍ଗୀଥ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିହାର, ସାଗର ନିଧନ। ଏହି ସବୁ ଲୋକରେ ବୁନାଯାଇଛି। ଯିଏ ଏହି ଶକ୍ବରୀ ସାମନ୍କୁ ଲୋକରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଲୋକକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପଶୁକୁ ନେଇ କୁହାଯାଇଛି—ମେଷ ହିଁକାର, ଛାଗ ପ୍ରସ୍ତାବ, ଗାଈ ଉଦ୍ଗୀଥ, ଘୋଡ଼ା ପ୍ରତିହାର, ମଣିଷ ନିଧନ। ଏହି ସବୁ ପଶୁରେ ବୁନାଯାଇଛି। ଯିଏ ଏହି ରେବତୀ ସାମନ୍କୁ ପଶୁରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ବହୁ ପଶୁର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ପଶୁକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେହର ଅଙ୍ଗକୁ ନେଇ କୁହାଯାଇଛି—କେଶ ହିଁକାର, ଚର୍ମ ପ୍ରସ୍ତାବ, ମାଂସ ଉଦ୍ଗୀଥ, ହାଡ଼ ପ୍ରତିହାର, ମଜ୍ଜା ନିଧନ। ଏହି ସବୁ ଅଙ୍ଗରେ ବୁନାଯାଇଛି। ଯିଏ ଯଜ୍ଞାଯଜ୍ଞୀୟ ସାମନ୍କୁ ଅଙ୍ଗରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ସୁସ୍ଥ ଅଙ୍ଗର ଅଧିକାରୀ ହୁଏ, କୌଣସି ଅଙ୍ଗ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ ନାହିଁ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଜ୍ଜା ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବତାମାନେ—ଅଗ୍ନି ହିଁକାର, ବାୟୁ ପ୍ରସ୍ତାବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀଥ, ତାରାମାନେ ପ୍ରତିହାର, ଚନ୍ଦ୍ର ନିଧନ। ଏହି ସବୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୁନାଯାଇଛି। ଯିଏ ରାଜନ ସାମନ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂଯୋଗ ଲାଭ କରେ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ସନ୍ତାନ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତିନିପ୍ରକାର ବେଦ ହିଁକାର, ଏହି ତିନି ଲୋକ ପ୍ରସ୍ତାବ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀଥ, ତାରା, ପକ୍ଷୀ, କିରଣ ପ୍ରତିହାର, ସର୍ପ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିତୃ ନିଧନ। ଏହି ସାମନ୍ ସମସ୍ତରେ ବୁନାଯାଇଛି। ଯିଏ ଏହି ସାମନ୍କୁ ସମସ୍ତରେ ବୁନାଯାଇଛି ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ସବୁ ହୁଏ। ଏଠି ଏକ ମହାଶ୍ଲୋକ କୁହାଯାଇଛି—"ଯେଉଁଠି ପଞ୍ଚ ଭାଗ ଏବଂ ତିନି ତିନି ମିଶିଛି, ତାଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ।" ଏହି ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ସେ ସବୁ ଜାଣେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦିଏ। "ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ" ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଏଠିର ଆଚରଣ। ଏହିପରି, ସାମନ୍ର ବିନର୍ଦି ଧୁନିରେ ଗୋଧନ ଲାଭ ପାଇଁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଅଗ୍ନି, ଅନିରୁକ୍ତ ପ୍ରଜାପତି, ନିରୁକ୍ତ ସୋମ, ମୃଦୁ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ ବାୟୁ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର, କ୍ରଉଞ୍ଚ ବୃହସ୍ପତି, ଅପଧ୍ୱାନ୍ତ ଭାଗ ଭାରୁଣ କୁ ଦିଆଯାଇଛି। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା, କିନ୍ତୁ ବାରୁଣ ଭାଗକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ଧ୍ୟାନରେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅମୃତତ୍ୱ, ପିତୃଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱଧା, ମଣିଷ ପାଇଁ ଆଶା, ପଶୁ ପାଇଁ ଘାସ ଓ ପାଣି, ଯଜ୍ଞକାରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ନିଜ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଲାଭ ଉଦ୍ଧାରଣ କରି ଗାଇବା ଉଚିତ୍। ସମସ୍ତ ସ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୂପ, ସମସ୍ତ ତାପ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ରୂପ, ସମସ୍ତ ସ୍ପର୍ଶ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ ରୂପ। ଯଦି ଏହି ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ ହୁଏ, "ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରରେ ଶରଣ ନେଇଛି", "ମୁଁ ପ୍ରଜାପତିରେ ଶରଣ ନେଇଛି", "ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁରେ ଶରଣ ନେଇଛି" ବୋଲି କୁହିବା ଉଚିତ୍।