ଏକ ସମୟର କଥା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପନିଷଦ ଜ୍ଞାନରେ କହାଯାଏ ଯେ, ଏହି ‘ଓଁ’ ଅକ୍ଷର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। କାରଣ, ଯେତେବେଳେ ଉଦ୍ଗୀଥ ଗାୟନ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ‘ଓଁ’ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ। ଏହି ଓଁର ଅର୍ଥ ଏବଂ ମହତ୍ତ୍ୱ ଏପରି: ସମସ୍ତ ଜୀବର ସାର ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ଅଟୁଟ ରହିଛି—ପୃଥିବୀର ସାର ହେଉଛି ଜଳ, ଜଳର ସାର ହେଉଛି ଉଦ୍ଭିଦ, ଉଦ୍ଭିଦର ସାର ମାନବ, ମାନବର ସାର ବାଣୀ, ବାଣୀର ସାର ଋକ୍, ଋକ୍ର ସାର ସାମ, ସାମର ସାର ଉଦ୍ଗୀଥ। ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥ ସମସ୍ତ ସାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ। ତେଣୁ ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥ କ’ଣ? କେଉଁ ଋକ୍? କେଉଁ ସାମ? କେଉଁ ଉଦ୍ଗୀଥ? ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ। ଏହି ‘ଓଁ’ ଅକ୍ଷର ସାମ, ଏହିଁ ଉଦ୍ଗୀଥ ମଧ୍ୟ। ଏହି ଦୁଇଟି ଏକ ଯୁଗଳ—ଯେପରି ବାଣୀ ଓ ପ୍ରାଣ, ଋକ୍ ଓ ସାମ। ଏହି ‘ଓଁ’ ଅକ୍ଷରରେ ଏକତା ଘଟେ, ଯେଉଁଠି ଦୁଇଏ ମିଶି ଯୁଗଳ ହୁଏ, ସେଠି ଦୁହେଁର ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ଏହି ଭାବରେ ଯିଏ ଜାଣି, ଏହି ‘ଓଁ’ କୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହି ଅକ୍ଷର ସମ୍ମତିର ଅକ୍ଷର; ଯେଉଁଠି କିଛି ସ୍ୱୀକୃତ ହୁଏ, ସେଠି ‘ଓଁ’ କୁହାଯାଏ। ଏହି ହେଉଛି ପୂର୍ଣ୍ଣତା; ସମ୍ମତି ହେଉଛି ପୂର୍ଣ୍ଣତା। ଯିଏ ଏହିଭଳି ଜାଣି, ଏହି ‘ଓଁ’ କୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ତ୍ରିବିଧ ଜ୍ଞାନ ରକ୍ଷିତ ହୁଏ: କେହି ପାଠ କରିବେ ‘ଓଁ’, କେହି ଘୋଷଣା କରିବେ ‘ଓଁ’, କେହି ଗାଇବେ ‘ଓଁ’ ଭାବେ ଉଦ୍ଗୀଥ। ଏହି ଅକ୍ଷରର ମହତ୍ତ୍ୱ, ମାନ୍ୟତା, ସାର ଏହି। ଜାଣିଥିଲେ ବା ନ ଜାଣିଥିଲେ, କିଏ କ’ଣ କରିଛି ତାହାର ଫଳ ଭିନ୍ନ; ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଅଲଗା। ଯାହା କିଛି ଜ୍ଞାନ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଉପନିଷଦ ସହିତ କରାଯାଏ, ତାହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ। ଏହି ଅକ୍ଷରର ଏହି ଅର୍ଥ। ଏକଥାରେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ଏକାଠି ହେଲେ। ଦେବତାମାନେ ଉଦ୍ଗୀଥ ଧାରଣ କରି କହିଲେ, “ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅସୁରମାନେ ଉପରେ ବିଜୟ ଲଭିବା।” ସେମାନେ ଉଦ୍ଗୀଥ କୁ ନାକର ପ୍ରାଣ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ଏହି ପ୍ରାଣକୁ ଅପବିତ୍ରତାରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ତେଣୁ ଆମେ ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଉଭୟ ଘ୍ରାଣ କରୁ; କାରଣ ଏହା ଅପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ। ତା’ପରେ ସେମାନେ ବାଣୀ ଭାବେ ଉଦ୍ଗୀଥ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ଏହି ବାଣୀକୁ ଅପବିତ୍ର କଲେ, ତେଣୁ ଆମେ ସତ୍ୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଉଭୟ କୁହୁ। ପରେ ଚକ୍ଷୁ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଅସୁରମାନେ ଏହି ଚକ୍ଷୁକୁ ଅପବିତ୍ର କଲେ, ତେଣୁ ଆମେ ଭଲ ଓ ଖରାପ ଦେଖୁ। ଏହିପରି କାନ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଅସୁରମାନେ ଏହି କାନକୁ ଅପବିତ୍ର କଲେ, ତେଣୁ ଆମେ ଶୁଣିବାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଅଶୁଣିବାଯୋଗ୍ୟ ଉଭୟ ଶୁଣୁ। ପରେ ମନ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ, ଅସୁରମାନେ ଏହି ମନକୁ ଅପବିତ୍ର କଲେ, ତେଣୁ ଆମେ ଭଲ ଓ ଖରାପ କଳ୍ପନା କରୁ। ଶେଷରେ ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାଣ ଭାବେ ଉଦ୍ଗୀଥ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଅସୁରମାନେ ଏହାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭଙ୍ଗ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଏକ ପାଥରକୁ ଆଘାତ କରି ଭଙ୍ଗ କରିହେବ ନାହିଁ। ଏଭଳି, ଏହି ପ୍ରାଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଅଭେଦ୍ୟ। ଯିଏ ଏହି ଭଳି ଜାଣିଥାଏ, ତାଙ୍କୁ କେହି କ୍ଷତି କରିପାରେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଅର୍ଥ ହେଉଛି ପାଥରକୁ ଆଘାତ କରିବା ସମାନ। ଏହି ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ସେଉଁଠି ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଅନୁଭବ ହୁଏ ନାହିଁ; କାରଣ ଏହି ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣମାନେ ପାଳିତ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅନ୍ତେ ଉପଲବ୍ଧ କରି, ସେ ଏହାକୁ ସହିତ ନେଇ ଯାଏ। ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥ କୁ ଅଙ୍ଗିରସମାନେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ, ଏହିକୁ ଅଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସାର ଭାବେ ମନେ କରାଯାଏ। ବୃହସ୍ପତି ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ; ବାଣୀ ‘ବୃହତୀ’ ଏବଂ ଏହାର ଶ୍ୱାମୀ ବୃହସ୍ପତି। ଆୟସ୍ୟ ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲେ; ମୁଁହ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଯାଏ। ବକ ଦଳ୍ଭ୍ୟ ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥ ଜାଣିଲେ, ନୈମିଷ ଜନଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦ୍ଗାତା ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଏଭଳି ଅକ୍ଷୟ ଉଦ୍ଗୀଥ ଉପରେ ଯିଏ ଜାଣି ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ—ଏହା ଆତ୍ମା ସମ୍ବନ୍ଧରେ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏହି ଭଳି ଜ୍ଞାନ ଆସେ: ଯେଉଁ ତାରା ଆକାଶରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ତାହାକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଉଦୟ ହେବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ପାଇଁ ଗାଇଏ, ଅନ୍ଧକାର ଓ ଭୟ ଦୂର କରେ। ଯିଏ ଏହି ଭଳି ଜାଣିଥାଏ, ସେ ଭୟ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର କରିପାରେ। ଏଠି ଏହି ଓଁ ଏବଂ ଉଦ୍ଗୀଥ ଏକାଟି; ଏହି ଉଷ୍ମା, ସେଉଁଠି ଉଷ୍ମା; ଏହି ସ୍ୱର, ସେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟାସ୍ୱର। ତେଣୁ, ଏହି, ସେଉଁଠି, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏବେ ବ୍ୟାନ ପ୍ରାଣକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଶ୍ୱାସ, ଅପାନ ହେଉଛି ନିଶ୍ୱାସ, ଏହି ଦୁଇର ମିଳନ ବ୍ୟାନ, ଏହା ହେଉଛି ବାଣୀ। ତେଣୁ ଶ୍ୱାସ ଓ ନିଶ୍ୱାସ ବିନା ବାଣୀ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଭଳି, ଋକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ, ସାମ ଗାୟନ, ଉଦ୍ଗୀଥ ଚାନ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ୱାସ ଓ ନିଶ୍ୱାସ ଆବଶ୍ୟକ। ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟମାନେ, ଯେପରି ଅରଣି ମନ୍ଥନ, ଅଶ୍ୱ ଦୌଡ଼, ଧନୁର ତାଣିବା, ଏହି ବ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ। ତେଣୁ ବ୍ୟାନକୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଉଦ୍ଗୀଥର ଅକ୍ଷରମାନେ: ‘ଉଦ୍-ଗୀ-ଥ’। ‘ଉଦ୍’ ହେଉଛି ପ୍ରାଣ, କାରଣ ପ୍ରାଣ ଦ୍ୱାରା ଉଦୟ ହୁଏ; ‘ଗୀ’ ହେଉଛି ବାଣୀ; ‘ଥ’ ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟ, କାରଣ ସମସ୍ତ ଏହାରେ ଭିତ୍ତି। ଶ୍ୱର୍ଗ ‘ଉଦ୍’, ମଧ୍ୟମ ଲୋକ ‘ଗୀ’, ପୃଥିବୀ ‘ଥ’; ସୂର୍ଯ୍ୟ ‘ଉଦ୍’, ବାୟୁ ‘ଗୀ’, ଅଗ୍ନି ‘ଥ’; ସାମବେଦ ‘ଉଦ୍’, ଯଜୁର୍ବେଦ ‘ଗୀ’, ଋଗ୍ବେଦ ‘ଥ’। ବାଣୀ ହେଉଛି ଗାଈ ଦୁଧ କାଢ଼ିବା ସମାନ; ଯିଏ ଏହି ଜାଣି, ସେ ଖାଦ୍ୟର ଅଧିକାରୀ ଏବଂ ଭୋଜନକ୍ଷମ ହୁଏ। ଏବେ, ଶୁଭ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସମୀପତା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯେଉଁ ସାମନ ଉପରେ ପ୍ରଶଂସା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା, ତାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି, ଯେଉଁ ଋକ୍, ଋଷି, ଦେବତା, ଛନ୍ଦ, ଷ୍ଟୋମ, ଦିଗ୍, ଏସବୁ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ।