അഥ യദി ഗന്ധമാല്യലോകകാമോ ഭവതി സങ്കല്പാദേവാസ്യ ഗന്ധമാല്യേ സമുത്തിഷ്ഠതസ്തേന ഗന്ധമാല്യലോകേന സമ്പന്നോ മഹീയതേ
സുഗന്ധവും പുഷ്പമാലകളും ഉള്ള ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണെങ്കില്, അവന് മനസ്സില് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടു മാത്രം, സുഗന്ധങ്ങളും പുഷ്പമാലകളും അവന്റെ മുമ്പില് പ്രത്യക്ഷമാകും. അങ്ങനെ സുഗന്ധപുഷ്പമാലയുടെ ലോകം ലഭിച്ചവന് മഹത്വം നേടുന്നു.
അഥ യദ്യന്നപാനലോകകാമോ ഭവതി സങ്കല്പാദേവാസ്യാന്നപാനേ സമുത്തിഷ്ഠതസ്തേനാന്നപാനലോകേന സമ്പന്നോ മഹീയതേ
ഭക്ഷ്യവും പാനീയവും ഉള്ള ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണെങ്കില്, അവന് മനസ്സില് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടു മാത്രം, ഭക്ഷ്യവും പാനീയവും അവന്റെ മുമ്പില് പ്രത്യക്ഷമാകും. അങ്ങനെ ഭക്ഷ്യപാനീയലോകം ലഭിച്ചവന് മഹത്വം നേടുന്നു.
അഥ യദി ഗീതവാദിത്രലോകകാമോ ഭവതി സങ്കല്പാദേവാസ്യ ഗീതവാദിത്രേ സമുത്തിഷ്ഠതസ്തേന ഗീതവാദിത്രലോകേന സമ്പന്നോ മഹീയതേ
ഗാനം-വാദ്യങ്ങൾ ഉള്ള ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണെങ്കില്, അവന് മനസ്സില് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടു മാത്രം, ഗാനം-വാദ്യങ്ങൾ അവന്റെ മുമ്പില് പ്രത്യക്ഷമാകും. അങ്ങനെ ഗാനം-വാദ്യലോകം ലഭിച്ചവന് മഹത്വം നേടുന്നു.
അഥ യദി സ്ത്രീലോകകാമോ ഭവതി സങ്കല്പാദേവാസ്യ സ്ത്രിയഃ സമുത്തിഷ്ഠന്തി തേന സ്ത്രീലോകേന സമ്പന്നോ മഹീയതേ
സ്ത്രീകളുടെ ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണെങ്കില്, അവന് മനസ്സില് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടു മാത്രം, സ്ത്രീകള് അവന്റെ മുമ്പില് പ്രത്യക്ഷമാകും. അങ്ങനെ സ്ത്രീലോകം ലഭിച്ചവന് മഹത്വം നേടുന്നു.
യം യമന്തമഭികാമോ ഭവതി യം കാമം കാമയതേ സോഽസ്യ സങ്കല്പാദേവ സമുത്തിഷ്ഠതി തേന സമ്പന്നോ മഹീയതേ
ഏത് ലക്ഷ്യമാണ് ഒരുവന് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്, ഏത് ആഗ്രഹമാണ് അവന് മനസ്സില് വയ്ക്കുന്നത്, അതെല്ലാം അവന് മനസ്സില് ആലോചിച്ചിട്ടു മാത്രം ലഭിക്കും. അങ്ങനെ ആഗ്രഹിച്ചതു ലഭിച്ചവന് മഹത്വം നേടുന്നു.
ത ഇമേ സത്യാഃ കാമാ അനൃതാപിധാനാസ്തേഷാꣳ സത്യാനാꣳ സതാമനൃതമപിധാനം യോ യോ ഹ്യസ്യേതഃ പ്രൈതി ന തമിഹ ദര്ശനായ ലഭതേ
ഈ സത്യമായ ആഗ്രഹങ്ങള് അസത്യം കൊണ്ട് മറച്ചിരിക്കുന്നു. സത്യങ്ങള്ക്കിടയില് അസത്യം മറയാകുന്നു. ഇവ അറിയാതെ ഇവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്നവന് അവയെ ഇവിടെ കാണാന് കഴിയില്ല.
സ വാ ഏഷ ആത്മാ ഹൃദി തസ്യൈതദേവ നിരുക്തꣳ ഹൃദ്യയമിതി തസ്മാദ്ധൃദയമഹരഹര്വാ ഏവംവിത്സ്വര്ഗം ലോകമേതി
ഹൃദയത്തില് ഉള്ള ഈ ആത്മാവാണ് സത്യമായി. അതിന്റെ യഥാര്ത്ഥ പേര് 'ഹൃദയം' എന്നാണ്, കാരണം അത് ഹൃദയത്തിലാണ്. അങ്ങനെ അറിയുന്നവന് ദിവസേന സ്വര്ഗലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.
അഥ യ ഏഷ സമ്പ്രസാദോഽസ്മാച്ഛരീരാത്സമുത്ഥായ പരം ജ്യോതിരുപസമ്പദ്യ സ്വേന രൂപേണാഭിനിഷ്പദ്യത ഏഷ ആത്മേതി ഹോവാചൈതദമൃതമഭയമേതദ്ബ്രഹ്മേതി തസ്യ ഹ വാ ഏതസ്യ ബ്രഹ്മണോ നാമ സത്യമിതി
ഈ ശാന്തനായവന് ഈ ശരീരത്തില് നിന്ന് ഉയർന്ന് പരമജ്യോതി പ്രാപിച്ച് സ്വരൂപത്തില് പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു. ഇതാണ് ആത്മാവ്, ഇതാണ് അമൃതം, ഭയം ഇല്ലാത്തത്, ഇതാണ് ബ്രഹ്മം. ഈ ബ്രഹ്മത്തിന് 'സത്യം' എന്നതാണ് പേര്.
താനി ഹ വാ ഏതാനി ത്രീണ്യക്ഷരാണി സതീയമിതി തദ്യത്സത്തദമൃതമഥ യത്തി തന്മര്ത്യമഥ യദ്യം തേനോഭേ യച്ഛതി യദനേനോഭേ യച്ഛതി തസ്മാദ്യമഹരഹര്വാ ഏവംവിത്സ്വര്ഗം ലോകമേതി
'സത്-തി-യം' എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് അക്ഷരങ്ങളാണ്. 'സത്' അമൃതമാണ്, 'തി' മരണമാണ്, 'യം' കൊണ്ട് ഇരുവരെയും ഒന്നുചെയ്യുന്നു. അങ്ങനെ അറിയുന്നവന് ദിവസേന സ്വര്ഗലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.
അഥ യ ആത്മാ സ സേതുര്ധൃതിരേഷാം ലോകാനാമസമ്ഭേദായ നൈതꣳ സേതുമഹോരാത്രേ തരതോ ന ജരാ ന മൃത്യുര്ന ശോകോ ന സുകൃതം ന ദുഷ്കൃതꣳ സര്വേ പാപ്മാനോഽതോ നിവര്തന്തേഽപഹതപാപ്മാ ഹ്യേഷ ബ്രഹ്മലോകഃ
ഈ ആത്മാവാണ് ലോകങ്ങള്ക്ക് ഇടയില് ഒരു പാലംപോലുള്ളത്, അവ തമ്മില് കലരാതിരിക്കാന് അവയെ താങ്ങുന്നു. ഈ പാലം കടക്കുന്നത് ദിവസവും രാത്രിയും അല്ല, വയസ്സും മരണവും അല്ല, ദുഃഖവും അല്ല, നല്ലതും ചീത്തയും അല്ല. എല്ലാ പാപങ്ങളും അവിടെ നിന്ന് തിരിച്ചു പോകുന്നു. പാപരഹിതമായ ബ്രഹ്മലോകം ഇതാണ്.
തസ്മാദ്വാ ഏതꣳ സേതും തീര്ത്വാന്ധഃ സന്നനന്ധോ ഭവതി വിദ്ധഃ സന്നവിദ്ധോ ഭവത്യുപതാപീ സന്നനുപതാപീ ഭവതി തസ്മാദ്വാ ഏതꣳ സേതും തീര്ത്വാപി നക്തമഹരേവാഭിനിഷ്പദ്യതേ സകൃദ്വിഭാതോ ഹ്യേവൈഷ ബ്രഹ്മലോകഃ
അതിനാല് ഈ പാലം കടന്നാല് കുരുടനാണെങ്കിലും കുരുടനായി തുടരുന്നില്ല; വേദനയുണ്ടെങ്കിലും വേദനയില്ല; രോഗിയാണെങ്കിലും രോഗിയല്ല. ഈ പാലം കടന്നാലും അവന് പകലായി മാത്രം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു, രാത്രിയല്ല; കാരണം ബ്രഹ്മലോകം എപ്പോഴും പ്രകാശമുള്ളതാണ്.
തദ്യ ഏവൈതം ബ്രഹ്മലോകം ബ്രഹ്മചര്യേണാനുവിന്ദന്തി തേഷാമേവൈഷ ബ്രഹ്മലോകസ്തേഷാꣳ സര്വേഷു ലോകേഷു കാമചാരോ ഭവതി
ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെ ഈ ബ്രഹ്മലോകം അന്വേഷിക്കുന്നവര്ക്ക് ഈ ബ്രഹ്മലോകം സ്വന്തമാണ്. അവര്ക്ക് എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ സഞ്ചരിക്കാം.
അഥ യദ്യജ്ഞ ഇത്യാചക്ഷതേ ബ്രഹ്മചര്യമേവ തദ്ബ്രഹ്മചര്യേണ ഹ്യേവ യോ ജ്ഞാതാ തം വിന്ദതേഽഥ യദിഷ്ടമിത്യാചക്ഷതേ ബ്രഹ്മചര്യമേവ തദ്ബ്രഹ്മചര്യേണ ഹ്യേവേഷ്ട്വാത്മാനമനുവിന്ദതേ
യജ്ഞമാണെന്ന് ആരെങ്കിലും പറയുകയാണെങ്കില്, അതും ബ്രഹ്മചര്യമാണ്; ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെയാണ് അറിവുള്ളവന് അതിനെ പ്രാപിക്കുന്നത്. ഇഷ്ടം എന്നാണ് പറയുകയാണെങ്കില്, അതും ബ്രഹ്മചര്യമാണ്; ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെയാണ് ആത്മാവിനെ അന്വേഷിച്ച് കണ്ടെത്തുന്നത്.
അഥ യത്സത്ത്രായണമിത്യാചക്ഷതേ ബ്രഹ്മചര്യമേവ തദ്ബ്രഹ്മചര്യേണ ഹ്യേവ സത ആത്മനസ്ത്രാണം വിന്ദതേഽഥ യന്മൌനമിത്യാചക്ഷതേ ബ്രഹ്മചര്യമേവ തബ്ബ്രഹ്മചര്യേണ ഹ്യേവാത്മാനമനുവിദ്യ മനുതേ
ഇവിടെ സത്രായണമെന്നു പറയുന്നത് ബ്രഹ്മചര്യമാണ്. ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെ തന്നെ ആത്മാവിന് സംരക്ഷണം ലഭിക്കുന്നു. മൗനം എന്നും പറയുന്നത് ബ്രഹ്മചര്യമാണ്; ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെ തന്നെ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ആൾ ആലോചിക്കുന്നു.
അഥ യദനാശകായനമിത്യാചക്ഷതേ ബ്രഹ്മചര്യമേവ തദേഷ ഹ്യാത്മാ ന നശ്യതി യം ബ്രഹ്മചര്യേണാനുവിന്ദതേഽഥ മിത്യാചക്ഷതേ ബ്രഹ്മചര്യമേവ തദരശ്ച ഹ വൈ ണ്യശ്ചാര്ണവൌ ബ്രഹ്മലോകേ തൃതീയസ്യാമിതോ ദിവി തദൈരം മദീയꣳ സരസ്തദശ്വത്ഥഃ സോമസവനസ് പ്രഭുവിമിതꣳ ഹിരണ്മയമ്
തദ്യ ഏവൈതാവരം ച ണ്യം ചാര്ണവൌ ബ്രഹ്മലോകേ ബ്രഹ്മചര്യേണാനുവിന്ദന്തി തേഷാമേവൈഷ ബ്രഹ്മലോകസ്തേഷാꣳ സര്വേഷു ലോകേഷു കാമചാരോ ഭവതി
ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെ ബ്രഹ്മലോകത്തിലെ അരയും ന്യയും എന്ന തടാകങ്ങൾ നേടുന്നവർക്കാണ് ബ്രഹ്മലോകം. അവർക്കാണ് എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ഇഷ്ടാനുസൃതമായി സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയുന്നത്.
അഥ യാ ഏതാ ഹൃദയസ്യ നാഡ്യസ്താഃ പിങ്ഗലസ്യാണിമ്നസ്തിഷ്ഠന്തി ശുക്ലസ്യ നീലസ്യ പീതസ്യ ലോഹിതസ്യേത്യസൌ വാ ആദിത്യഃ പിങ്ഗല ഏഷ ശുക്ല ഏഷ നീല ഏഷ പീത ഏഷ ലോഹിതഃ
ഹൃദയത്തിലെ നാഡികൾ പിങ്കളന്റെ സൂക്ഷ്മശരീരത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. വെളുത്തത്, നീല, മഞ്ഞ, ചുവപ്പ് എന്നിവയും അവയോടൊപ്പം. ആ സൂര്യൻ പിങ്കളമാണ്, ഇതാണ് വെളുപ്പ്, ഇതാണ് നീല, ഇതാണ് മഞ്ഞ, ഇതാണ് ചുവപ്പ്.
തദ്യഥാ മഹാപഥ ആതത ഉഭൌ ഗ്രാമൌ ഗച്ഛതീമം ചാമും ചൈവമേവൈതാ ആദിത്യസ്യ രശ്മയ ഉഭൌ ലോകൌ ഗച്ഛന്തീമം ചാമും ചാമുഷ്മാദാദിത്യാത്പ്രതായന്തേ താ ആസു നാഡീഷു സൃപ്താ ആഭ്യോ നാഡീഭ്യഃ പ്രതായന്തേ തേഽമുഷ്മിന്നാദിത്യേ സൃപ്താഃ
ഒരു വലിയ പാത രണ്ട് ഗ്രാമങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ ഈ ലോകത്തെയും മറുവശത്തെയും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ആ സൂര്യനിൽ നിന്ന് അവ മടങ്ങുന്നു; ഈ നാഡികളിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു; അവിടെ നിന്ന് വീണ്ടും മടങ്ങി സൂര്യനിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു.
സമസ്തഃ സമ്പ്രസന്നഃ സ്വപ്നം ന വിജാനാത്യാസു തദാ നാഡീഷു സൃപ്തോ ഭവതി തം ന കശ്ചന പാപ്മാ സ്പൃശതി തേജസാ ഹി തദാ സമ്പന്നോ ഭവതി
ആൾ പൂർണ്ണമായും ശാന്തനായി സ്വപ്നം കാണാതിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ആ നാഡികളിലേക്കാണ് ലയിക്കുന്നത്. അപ്പോൾ ഒരു ദോഷവും അവനെ തൊടില്ല; കാരണം അപ്പോൾ അവൻ പ്രകാശം നിറഞ്ഞവനാണ്.
അഥ യത്രൈതദബലിമാനം നീതോ ഭവതി തമഭിത ആസീനാ ആഹുര്ജാനാസി മാം ജാനാസി മാമിതി സ യാവദസ്മാച്ഛരീരാദനുത്ക്രാന്തോ ഭവതി താവജ്ജാനാതി
ശരീരത്തിന് ശക്തികുറയുന്ന അവസ്ഥയിലാകുമ്പോൾ, അടുത്ത് ഇരിക്കുന്നവർ ചോദിക്കും: 'നീ എന്നെ അറിയാമോ? എന്നെ അറിയാമോ?' ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ആത്മാവ് പുറത്ത് പോകുന്നതുവരെ അവൻ അറിയുന്നു.
അഥ യത്രൈതദസ്മാച്ഛരീരാദുത്ക്രാമത്യഥൈതൈരേവ രശ്മിഭിരൂര്ധ്വമാക്രമതേ സ ഓമിതി വാ ഹോദ്വാ മീയതേ സ യാവത്ക്ഷിപ്യേന്മനസ്താവദാദിത്യം ഗച്ഛത്യേതദ്വൈ ഖലു ലോകദ്വാരം വിദുഷാം പ്രപദനം നിരോധോഽവിദുഷാമ്
ശരീരത്തിൽ നിന്ന് ആത്മാവ് പുറത്ത് പോകുമ്പോൾ, അവൻ ഈ കിരണങ്ങൾ വഴി മുകളിലേക്ക് കയറുന്നു. 'ഓം' എന്ന ശബ്ദത്തോടെ അവനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു. മനസ്സ് വേഗമുള്ളതുവരെ അവൻ സൂര്യനിലേക്കാണ് പോകുന്നത്. ഇതാണ് ലോകങ്ങളിലേക്കുള്ള വാതിൽ: ജ്ഞാനികൾക്കു വഴി, അജ്ഞന്മാർക്കു തടസ്സം.
തദേഷ ശ്ലോകഃ। ശതം ചൈകാ ച ഹൃദയസ്യ നാഡ്യസ്താസാം മൂര്ധാനമഭിനിഃസൃതൈകാ । തയോര്ധ്വമായന്നമൃതത്വമേതി വിഷ്വങ്ങന്യാ ഉത്ക്രമണേ ഭവന്ത്യുത്ക്രമണേ ഭവന്തി
ഇവിടെ ഒരു ശ്ലോകമുണ്ട്: ഹൃദയത്തിൽ നൂറും ഒന്ന് നാഡികളുണ്ട്; അവയിൽ ഒന്ന് തലയിൽ കയറുന്നു. അതിലൂടെ മുകളിലേക്ക് പോകുന്നവൻ അമൃതത നേടുന്നു; മറ്റെല്ലാ നാഡികളും പുറത്ത് പോകുന്നതിനാണ്.
യ ആത്മാപഹതപാപ്മാ വിജരോ വിമൃത്യുര്വിശോകോ വിജിഘത്സോഽപിപാസഃ സത്യകാമഃ സത്യസങ്കല്പഃ സോഽന്വേഷ്ടവ്യഃ സ വിജിജ്ഞാസിതവ്യഃ സ സര്വാꣳശ്ച ലോകാനാപ്നോതി സര്വാꣳശ്ച കാമാന്യസ്തമാത്മാനമനുവിദ്യ വിജാനാതീതി ഹ പ്രജാപതിരുവാച
പാപരഹിതനും വൃദ്ധിയില്ലാത്തതും മരണമില്ലാത്തതും ദുഃഖമില്ലാത്തതും വിശപ്പുമില്ലാത്തതും ദാഹമില്ലാത്തതും സത്യമായ ആഗ്രഹവും സത്യമായ മനസ്സുമുള്ളതുമായ ആത്മാവാണ് അന്വേഷിക്കേണ്ടത്, അറിയേണ്ടത്. ആ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അറിയുന്നവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും നേടുന്നു — ഇങ്ങനെ പ്രജാപതി പറഞ്ഞു.
തദ്ധോഭയേ ദേവാസുരാ അനുബുബുധിരേ തേ ഹോചുര്ഹന്ത തമാത്മാനമന്വേച്ഛാമോ യമാത്മാനമന്വിഷ്യ സര്വാꣳശ്ച ലോകാനാപ്നോതി സര്വാꣳശ്ച കാമാനിതീന്ദ്രോ ഹൈവ ദേവാനാമഭിപ്രവവ്രാജ വിരോചനോഽസുരാണാം തൌ ഹാസംവിദാനാവേവ സമിത്പാണീ പ്രജാപതിസകാശമാജഗ്മതുഃ
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഇത് കേട്ടു. അവർ പറഞ്ഞു: 'നമുക്ക് ആ ആത്മാവിനെ അന്വേഷിക്കാം; അതിനെ അറിയുമ്പോൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും നേടാം.' ദേവന്മാരിൽ ഇന്ദ്രനും അസുരന്മാരിൽ വിരോചനനും ഇന്ധനം കൈയിൽ പിടിച്ച് പ്രജാപതിയുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു.
തൌ ഹ പ്രജാപതിരുവാച യ ഏഷോഽക്ഷിണി പുരുഷോ ദൃശ്യത ഏഷ ആത്മേതി ഹോവാചൈതദമൃതമഭയമേതദ്ബ്രഹ്മേത്യഥ യോഽയം ഭഗവോഽപ്സു പരിഖ്യായതേ യശ്ചായമാദര്ശേ കതമ ഏഷ ഇത്യേഷ ഉ ഏവൈഷു സര്വേഷ്വന്തേഷു പരിഖ്യായത ഇതി ഹോവാച
പ്രജാപതി പറഞ്ഞു: 'കണ്ണിൽ കാണുന്ന ആ പുരുഷനാണ് ആത്മാവ്.' 'ഇത് അമൃതവും ഭയമില്ലാത്തതും ബ്രഹ്മവും ആണു.' അവർ ചോദിച്ചു: 'ഭഗവൻ, വെള്ളത്തിൽ കാണുന്നതോ കണ്ണാടിയിൽ കാണുന്നതോ അതിൽ ഏതാണ്?' പ്രജാപതി പറഞ്ഞു: 'അവയിൽ എല്ലായിടത്തും അതേ ആത്മാവാണ് കാണുന്നത്.'
ഉദശരാവ ആത്മാനമവേക്ഷ്യ യദാത്മനോ ന വിജാനീഥസ്തന്മേ പ്രബ്രൂതമിതി തൌ ഹോദശരാവേഽവേക്ഷാഞ്ചക്രാതേ തൌ ഹ പ്രജാപതിരുവാച കിം പശ്യഥ ഇതി തൌ ഹോചതുഃ സര്വമേവേദമാവാം ഭഗവ ആത്മാനം പശ്യാവ ആ ലോമഭ്യഃ ആനഖേഭ്യഃ പ്രതിരൂപമിതി
വെള്ളം നിറച്ച പാത്രത്തിൽ നോക്കി, അവർ പറഞ്ഞു: 'ഞങ്ങൾ ആത്മാവിനെ അറിയുന്നില്ലെങ്കിൽ, ദയവായി പറഞ്ഞുതരിക.' അവർ വെള്ളത്തിൽ നോക്കി. പ്രജാപതി ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങൾ എന്താണ് കാണുന്നത്?' അവർ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, ഞങ്ങൾ തലമുടിയിലുമുതൽ നഖംവരെയും മുഴുവൻ തന്നെ പ്രതിഫലനമായി കാണുന്നു.'
തൌ ഹ പ്രജാപതിരുവാച സാധ്വലങ്കൃതൌ സുവസനൌ പരിഷ്കൃതൌ ഭൂത്വോദശരാവേഽവേക്ഷേഥാമിതി തൌ ഹ സാധ്വലങ്കൃതൌ സുവസനൌ പരിഷ്കൃതൌ ഭൂത്വോദശരാവേഽവേക്ഷാഞ്ചക്രാതേ തൌ ഹ പ്രജാപതിരുവാച കിം പശ്യഥ ഇതി
പ്രജാപതി പറഞ്ഞു: 'നന്നായി അലങ്കരിച്ച്, നല്ല വസ്ത്രം ധരിച്ചു, അണിഞ്ഞു വെള്ളപ്പാത്രത്തിൽ നോക്കൂ.' അവർ അങ്ങനെ ചെയ്തു, വെള്ളത്തിൽ നോക്കി. പ്രജാപതി വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങൾ എന്താണ് കാണുന്നത്?'
തൌ ഹോചതുര്യഥൈവേദമാവാം ഭഗവഃ സാധ്വലങ്കൃതൌ സുവസനൌ പരിഷ്കൃതൌ സ്വ ഏവമേവേമൌ ഭഗവഃ സാധ്വലങ്കൃതൌ സുവസനൌ പരിഷ്കൃതാവിത്യേഷ ആത്മേതി ഹോവാചൈതദമൃതമഭയമേതദ്ബ്രഹ്മേതി തൌ ഹ ശാന്തഹൃദയൌ പ്രവവ്രജതുഃ
അവർ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ അലങ്കരിച്ച്, നല്ല വസ്ത്രം ധരിച്ചു, അണിഞ്ഞിരിക്കുകയോ അതുപോലെയാണ് പ്രതിഫലനത്തിലും.' പ്രജാപതി പറഞ്ഞു: 'ഇതാണ് ആത്മാവ്; ഇതാണ് അമൃതവും ഭയമില്ലാത്തതും ബ്രഹ്മവും.' ശാന്തമായ മനസ്സോടെ അവർ പുറപ്പെട്ടു.
അഥ യേ ചാസ്യേഹ ജീവാ യേ ച പ്രേതാ യച്ചാന്യദിച്ഛന്ന ലഭതേ സര്വം തദത്ര ഗത്വാ വിന്ദതേഽത്ര ഹ്യസ്യൈതേ സത്യാഃ കാമാ അനൃതാപിധാനാസ്തദ്യഥാപി ഹിരണ്യനിധിം നിഹിതമക്ഷേത്രജ്ഞാ ഉപര്യുപരി സഞ്ചരന്തോ ന വിന്ദേയുരേവമേവേമാഃ സര്വാഃ പ്രജാ അഹരഹര്ഗച്ഛന്ത്യ ഏതം ബ്രഹ്മലോകം ന വിന്ദന്ത്യനൃതേന ഹി പ്രത്യൂഢാഃ
ഇവിടെ അവനുള്ള എല്ലാ ജീവികളും, മരിച്ചവരും, അവന് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും ലഭിക്കാത്തതും, അവിടേക്ക് ചെന്നാല് എല്ലാം അവന് ലഭിക്കും. കാരണം, അവന്റെ സത്യമായ ആഗ്രഹങ്ങള് ഇവിടെ അസത്യത്തില് മറയിടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരു സ്വര്ണ്ണനിധി ഒളിപ്പിച്ചിടത്ത് സ്ഥലമറിയാത്തവര് പലതവണ കടന്നുപോകുമ്പോഴും അതു കണ്ടുപിടിക്കാത്തതുപോലെ, എല്ലാ ജീവികളും ദിവസേന ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നുവെങ്കിലും, അസത്യം വഴി തടയപ്പെടുന്നതിനാല് അതിനെ കണ്ടെത്തുന്നില്ല.
അനാശകായനം എന്നും പറയുന്നത് ബ്രഹ്മചര്യമാണ്; ബ്രഹ്മചര്യത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന ഈ ആത്മാവ് ഒരിക്കലും നശിക്കില്ല. മിതിയും ബ്രഹ്മചര്യമാണ്. ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ അരയും ന്യയും എന്ന രണ്ട് തടാകങ്ങൾ ഉണ്ട്. മൂന്നാമത്തേത് ഈ ആകാശത്തിന് അപ്പുറത്തുള്ള എയർം എന്ന തടാകമാണ്, അത് എന്റെതാണ്; അതാണ് അശ്വത്ത്വൃക്ഷം, സോമം ചുരണ്ടുന്ന സ്ഥലം, പൊന്നുപോലുള്ള അതിരുകൾ.
തൌ ഹ ദ്വാത്രിꣳശതം വര്ഷാണി ബ്രഹ്മചര്യമൂഷതുസ്തൌ ഹ പ്രജാപതിരുവാച കിമിച്ഛന്താവാസ്തമിതി । തൌ ഹോചതുര്യ ആത്മാപഹതപാപ്മാ വിജരോ വിമൃത്യുര്വിശോകോ വിജിഘത്സോഽപിപാസഃ സത്യകാമഃ സത്യസങ്കല്പഃ സോഽന്വേഷ്ടവ്യഃ സ വിജിജ്ഞാസിതവ്യഃ സ സര്വാꣳശ്ച ലോകാനാപ്നോതി സര്വാꣳശ്ച കാമാന്യസ്തമാത്മാനമനുവിദ്യ വിജാനാതീതി ഭഗവതോ വചോ വേദയന്തേ തമിച്ഛന്താവവാസ്തമിതി
അവർ മുപ്പത്തിരണ്ട് വർഷം ബ്രഹ്മചര്യം പാലിച്ചു. പ്രജാപതി ചോദിച്ചു: 'നിങ്ങൾ എന്താണ് അന്വേഷിക്കുന്നത്?' അവർ പറഞ്ഞു: 'പാപരഹിതനും വൃദ്ധിയില്ലാത്തതും മരണമില്ലാത്തതും ദുഃഖമില്ലാത്തതും വിശപ്പുമില്ലാത്തതും ദാഹമില്ലാത്തതും സത്യമായ ആഗ്രഹവും സത്യമായ മനസ്സുമുള്ളതുമായ ആത്മാവാണ് അന്വേഷിക്കേണ്ടത്, അറിയേണ്ടത്. ആ ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അറിയുന്നവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളും ആഗ്രഹങ്ങളും നേടുന്നു. ഭഗവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ഞങ്ങൾ അതാണ് അന്വേഷിക്കുന്നത്.'