സ യ ആശാം ബ്രഹ്മേത്യുപാസ്ത ആശയാസ്യ സര്വേ കാമാഃ സമൃധ്യന്ത്യമോഘാ ഹാസ്യാശിഷോ ഭവന്തി യാവദാശായാ ഗതം തത്രാസ്യ യഥാകാമചാരോ ഭവതി യ ആശാം ബ്രഹ്മേത്യുപാസ്തേഽസ്തി ഭഗവ ആശായാ ഭൂയ ഇത്യാശായാ വാവ ഭൂയോഽസ്തീതി തന്മേ ഭഗവാന്ബ്രവീത്വിതി
ആശ ബ്രഹ്മമാണെന്ന് ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവന് എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ആശയാല് നിറവേറും, അവന്റെ പ്രാര്ത്ഥനകള് പരാജയപ്പെടില്ല. എവിടെയായാലും ആശയുണ്ടെങ്കില് അവിടെ അവന് ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിക്കും. ആശ ബ്രഹ്മമാണെന്ന് ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവന് ചോദിക്കുന്നു: 'ഭഗവന്, ആശയേക്കാള് വലിയതൊന്നുണ്ടോ?' 'ഉണ്ട്, ആശയേക്കാള് വലിയതുണ്ട്.' 'ദയവായി അതു എന്നോട് പറയണമേ.'
പ്രാണോ വാ ആശായാ ഭൂയാന്യഥാ വാ അരാ നാഭൌ സമര്പിതാ ഏവമസ്മിന്പ്രാണേ സര്വഁ സമര്പിതം പ്രാണഃ പ്രാണേന യാതി പ്രാണഃ പ്രാണം ദദാതി പ്രാണായ ദദാതി പ്രാണോ ഹ പിതാ പ്രാണോ മാതാ പ്രാണോ ഭ്രാതാ പ്രാണഃ സ്വസാ പ്രാണ ആചാര്യഃ പ്രാണോ ബ്രാഹ്മണഃ
സ യദി പിതരം വാ മാതരം വാ ഭ്രാതരം വാ സ്വസാരം വാചാര്യം വാ ബ്രാഹ്മണം വാ കിഞ്ചിദ്ഭൃശമിവ പ്രത്യാഹ ധിക്ത്വാസ്ത്വിത്യേവൈനമാഹുഃ പിതൃഹാ വൈ ത്വമസി മാതൃഹാ വൈ ത്വമസി ഭ്രാതൃഹാ വൈ ത്വമസി സ്വസൃഹാ വൈ ത്വമസ്യാചാര്യഹാ വൈ ത്വമസി ബ്രാഹ്മണഹാ വൈ ത്വമസീതി
ഒരു വ്യക്തി അച്ഛനോടോ അമ്മയോടോ സഹോദരനോടോ സഹോദരിയോടോ ഗുരുവിനോടോ ബ്രാഹ്മണനോടോ കഠിനമായി സംസാരിച്ചാല് ആളുകള് പറയുന്നു: 'അയ്യോ, നീ അച്ഛനെ കൊല്ലുന്നവനാണ്, അമ്മയെ കൊല്ലുന്നവനാണ്, സഹോദരനെ കൊല്ലുന്നവനാണ്, സഹോദരിയെ കൊല്ലുന്നവനാണ്, ഗുരുവിനെ കൊല്ലുന്നവനാണ്, ബ്രാഹ്മണനെ കൊല്ലുന്നവനാണ്.'
അഥ യദ്യപ്യേനാനുത്ക്രാന്തപ്രാണാഞ്ഛൂലേന സമാസം വ്യതിഷംദഹേന്നൈവൈനം ബ്രൂയുഃ പിതൃഹാസീതി ന മാതൃഹാസീതി ന ഭ്രാതൃഹാസീതി ന സ്വസൃഹാസീതി നാചാര്യഹാസീതി ന ബ്രാഹ്മണഹാസീതി
പ്രാണന് വിട്ടുപോകാതെ ഇരിക്കുമ്പോള് അവരെ കുന്തംകൊണ്ട് തല്ലിയാലും, ആളുകള് അവനെ അച്ഛനെ കൊല്ലുന്നവനെന്ന് അല്ല, അമ്മയെ കൊല്ലുന്നവനെന്ന് അല്ല, സഹോദരനെ കൊല്ലുന്നവനെന്ന് അല്ല, സഹോദരിയെ കൊല്ലുന്നവനെന്ന് അല്ല, ഗുരുവിനെ കൊല്ലുന്നവനെന്ന് അല്ല, ബ്രാഹ്മണനെ കൊല്ലുന്നവനെന്ന് അല്ല എന്ന് പറയുന്നു.
പ്രാണോ ഹ്യേവൈതാനി സര്വാണി ഭവതി സ വാ ഏഷ ഏവം പശ്യന്നേവം മന്വാന ഏവം വിജാനന്നതിവാദീ ഭവതി തം ചേദ്ബ്രൂയുരതിവാദ്യസീത്യതിവാദ്യസ്മീതി ബ്രൂയാന്നാപഹ്നുവീത
എല്ലാം പ്രാണനാണ്. അതുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ കാണുന്നവനും ചിന്തിക്കുന്നവനും അറിയുന്നവനും മറ്റുള്ളവരെക്കാള് ഉന്നതമായി സംസാരിക്കുന്നവനാകും. ആരെങ്കിലും അവനോട് 'നീ മറ്റുള്ളവരെക്കാള് ഉയര്ന്നാണ് സംസാരിക്കുന്നത്' എന്ന് പറഞ്ഞാല് അവന് 'അതെ, ഉയര്ന്നാണ് സംസാരിക്കുന്നത്' എന്ന് പറയണം; അതു നിഷേധിക്കരുത്.
ഏഷ തു വാ അതിവദതി യഃ സത്യേനാതിവദതി സോഽഹം ഭഗവഃ സത്യേനാതിവദാനീതി സത്യം ത്വേവ വിജിജ്ഞാസിതവ്യമിതി സത്യം ഭഗവോ വിജിജ്ഞാസ ഇതി
സത്യത്തോടൊപ്പം സംസാരിക്കുന്നവനാണ് യഥാര്ത്ഥത്തില് ഉയര്ന്നാണ് സംസാരിക്കുന്നത്. 'ഭഗവന്, സത്യത്തോടൊപ്പം ഉയര്ന്നാണ് സംസാരിക്കണമെന്നാഗ്രഹമുണ്ട്.' 'സത്യം അറിയാന് ആഗ്രഹിക്കണം.' 'ഭഗവന്, സത്യം അറിയാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
യദാ വൈ വിജാനാത്യഥ സത്യം വദതി നാവിജാനന്സത്യം വദതി വിജാനന്നേവ സത്യം വദതി വിജ്ഞാനം ത്വേവ വിജിജ്ഞാസിതവ്യമിതി വിജ്ഞാനം ഭഗവോ വിജിജ്ഞാസ ഇതി
അറിയുമ്പോഴാണ് സത്യം പറയുന്നത്; അറിയാതെ സത്യം പറയില്ല. അറിഞ്ഞവന് മാത്രമാണ് സത്യം പറയുന്നത്. അറിവ് അറിയാന് ആഗ്രഹിക്കണം. 'ഭഗവന്, അറിവ് അറിയാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
യദാ വൈ മനുതേഽഥ വിജാനാതി നാമത്വാ വിജാനാതി മത്വൈവ വിജാനാതി മതിസ്ത്വേവ വിജിജ്ഞാസിതവ്യേതി । മതിം ഭഗവോ വിജിജ്ഞാസ ഇതി
ചിന്തിക്കുമ്പോഴാണ് അറിയുന്നത്; പേരിലൂടെ അറിയുന്നില്ല, ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടാണ് അറിയുന്നത്. ചിന്ത അറിയാന് ആഗ്രഹിക്കണം. 'ഭഗവന്, ചിന്ത അറിയാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.'
യദാ വൈ ശ്രദ്ദധാത്യഥ മനുതേ നാശ്രദ്ദധന്മനുതേ ശ്രദ്ദധദേവ മനുതേ ശ്രദ്ധാ ത്വേവ വിജിജ്ഞാസിതവ്യേതി ശ്രദ്ധാം ഭഗവോ വിജിജ്ഞാസ ഇതി
വിശ്വാസം ഉണ്ടാകുമ്പോഴാണ് ഒരാൾ ആലോചിക്കുന്നത്; വിശ്വാസമില്ലാതെ ആലോചനം ഉണ്ടാവില്ല. വിശ്വാസമുള്ളവനാണ് ആലോചിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് വിശ്വാസം അറിയേണ്ടതാണ്. 'സ്വാമി, ഞാൻ വിശ്വാസം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
യദാ വൈ നിസ്തിഷ്ഠത്യഥ ശ്രദ്ദധാതി നാനിസ്തിഷ്ഠഞ്ഛ്രദ്ദധാതി നിസ്തിഷ്ഠന്നേവ ശ്രദ്ദധാതി നിഷ്ഠാ ത്വേവ വിജിജ്ഞാസിതവ്യേതി നിഷ്ഠാം ഭഗവോ വിജിജ്ഞാസ ഇതി
സ്ഥിരതയുള്ളപ്പോൾ മാത്രമാണ് വിശ്വാസം ഉണ്ടാകുന്നത്; സ്ഥിരതയില്ലാതെ വിശ്വാസം ഉണ്ടാവില്ല. സ്ഥിരതയുള്ളവനാണ് വിശ്വാസമുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് സ്ഥിരത അറിയേണ്ടതാണ്. 'സ്വാമി, ഞാൻ സ്ഥിരത അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
യദാ വൈ കരോത്യഥ നിസ്തിഷ്ഠതി നാകൃത്വാ നിസ്തിഷ്ഠതി കൃത്വൈവ നിസ്തിഷ്ഠതി കൃതിസ്ത്വേവ വിജിജ്ഞാസിതവ്യേതി । കൃതിം ഭഗവോ വിജിജ്ഞാസ ഇതി
നമ്മൾ പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ് സ്ഥിരത ഉണ്ടാകുന്നത്; പ്രവർത്തിക്കാതെ സ്ഥിരത ഉണ്ടാകില്ല. പ്രവർത്തിച്ചവനാണ് സ്ഥിരതയുള്ളത്. അതുകൊണ്ട് പ്രവർത്തനം അറിയേണ്ടതാണ്. 'സ്വാമി, ഞാൻ പ്രവർത്തനം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
യദാ വൈ സുഖം ലഭതേഽഥ കരോതി നാസുഖം ലബ്ധ്വാ കരോതി സുഖമേവ ലബ്ധ്വാ കരോതി സുഖം ത്വേവ വിജിജ്ഞാസിതവ്യമിതി । സുഖം ഭഗവോ വിജിജ്ഞാസ ഇതി
സന്തോഷം ലഭിക്കുമ്പോഴാണ് പ്രവർത്തനം ഉണ്ടാകുന്നത്; സന്തോഷം ലഭിക്കാതെ പ്രവർത്തനം ഉണ്ടാവില്ല. സന്തോഷം ലഭിച്ചവനാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ട് സന്തോഷം അറിയേണ്ടതാണ്. 'സ്വാമി, ഞാൻ സന്തോഷം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
യോ വൈ ഭൂമാ തത്സുഖം നാല്പേ സുഖമസ്തി ഭൂമൈവ സുഖം ഭൂമാ ത്വേവ വിജിജ്ഞാസിതവ്യ ഇതി ഭൂമാനം ഭഗവോ വിജിജ്ഞാസ ഇതി
വിപുലമായതിലാണ് സന്തോഷം; ചെറിയതിൽ സന്തോഷം ഇല്ല. വിപുലമായതേയാണ് സന്തോഷം. അതുകൊണ്ട് വിപുലത അറിയേണ്ടതാണ്. 'സ്വാമി, ഞാൻ വിപുലത അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു.
യത്ര നാന്യത്പശ്യതി നാന്യച്ഛൃണോതി നാന്യദ്വിജാനാതി സ ഭൂമാഥ യത്രാന്യത്പശ്യത്യന്യച്ഛൃണോത്യന്യദ്വിജാനാതി തദല്പം യോ വൈ ഭൂമാ തദമൃതമഥ യദല്പം തന്മര്ത്യ്ഁ സ ഭഗവഃ കസ്മിന്പ്രതിഷ്ഠിത ഇതി സ്വേ മഹിമ്നി യദി വാ ന മഹിമ്നീതി
അവിടെയാണ് വിപുലത, മറ്റൊന്നിനെ കാണാത്തതും, മറ്റൊന്നിനെ കേൾക്കാത്തതും, മറ്റൊന്നിനെ അറിയാത്തതും. മറ്റൊന്നിനെ കാണുകയും കേൾക്കുകയും അറിയുകയും ചെയ്യുന്നിടം ചെറിയതാണ്. വിപുലത അമൃതമാണ്; ചെറിയത് നശ്വരമാണ്. 'സ്വാമി, അത് എവിടെയാണ് അധിഷ്ഠിതം?' 'സ്വന്തം മഹത്വത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ മഹത്വത്തിലും അല്ല.' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഗോ-അശ്വമിഹ മഹിമേത്യാചക്ഷതേ ഹസ്തിഹിരണ്യം ദാസഭാര്യം ക്ഷേത്രാണ്യായതനാനീതി നാഹമേവം ബ്രവീമി ബ്രവീമീതി ഹോവാചാന്യോഹ്യന്യസ്മിന്പ്രതിഷ്ഠിത ഇതി
ഇവിടെ ചിലർ മഹത്വം എന്ന് പറയുന്നത് പശു, കുതിര, ആന, പൊന്നു, ദാസൻ, ഭാര്യ, വയൽ, വീട് എന്നിവയാണെന്ന് പറയുന്നു. പക്ഷേ, ഞാൻ അങ്ങനെ പറയുന്നില്ല.' 'അപ്പൊ നിങ്ങൾ എന്താണ് പറയുന്നത്?' 'ഒന്ന് മറ്റൊന്നിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്.' എന്നു പറഞ്ഞു.
സ ഏവാധസ്താത്സ ഉപരിഷ്ടാത്സ പശ്ചാത്സ പുരസ്താത്സ ദക്ഷിണതഃ സ ഉത്തരതഃ സ ഏവേദഁ സര്വമിത്യഥാതോഽഹങ്കാരാദേശ ഏവാഹമേവാധസ്താദഹമുപരിഷ്ടാദഹം പശ്ചാദഹം പുരസ്താദഹം ദക്ഷിണതോഽഹമുത്തരതോഽഹമേവേദഁ സര്വമിതി
അവൻ താഴെയും, മുകളിലും, പിന്നിലും, മുന്നിലും, വലത്തിലും, ഇടത്തിലും ഉണ്ടാകുന്നു; അവനാണ് എല്ലാം. അതുകൊണ്ട് ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപദേശം: ഞാൻ താഴെ, ഞാൻ മുകളിൽ, ഞാൻ പിന്നിൽ, ഞാൻ മുന്നിൽ, ഞാൻ വലത്ത്, ഞാൻ ഇടത്ത്; ഞാൻ തന്നെയാണ് എല്ലാം.
അഥ യദിദമസ്മിന്ബ്രഹ്മപുരേ ദഹരം പുണ്ഡരീകം വേശ്മ ദഹരോഽസ്മിന്നന്തരാകാശസ്തസ്മിന്യദന്തസ്തദന്വേഷ്ടവ്യം തദ്വാവ വിജിജ്ഞാസിതവ്യമിതി
ഇപ്പോൾ ഈ ബ്രഹ്മപുരിയിൽ ഒരു ചെറു താമരപൂവ് പോലെയുള്ള വീട് ഉണ്ട്, അതിനകത്ത് ഒരു ചെറു ആകാശം. അതിനകത്ത് എന്താണോ അതാണ് അന്വേഷിക്കേണ്ടത്, അതാണ് അറിയേണ്ടത്.
തം ചേദ്ബ്രൂയുര്യദിദമസ്മിന്ബ്രഹ്മപുരേ ദഹരം പുണ്ഡരീകം വേശ്മ ദഹരോഽസ്മിന്നന്തരാകാശഃ കിം തദത്ര വിദ്യതേ യദന്വേഷ്ടവ്യം യദ്വാവ വിജിജ്ഞാസിതവ്യമിതി സ ബ്രൂയാത്
അവർ ചോദിച്ചാൽ: 'ഈ ബ്രഹ്മപുരിയിൽ ഈ ചെറു താമരപൂവ് പോലെയുള്ള വീട്, അതിനകത്ത് ഈ ചെറു ആകാശം — അതിനകത്ത് എന്താണ് അന്വേഷിക്കേണ്ടത്, എന്താണ് അറിയേണ്ടത്?' എന്നാൽ ഇങ്ങനെ പറയണം.
യാവാന്വാ അയമാകാശസ്താവാനേഷോഽന്തര്ഹൃദയ ആകാശ ഉഭേ അസ്മിന്ദ്യാവാപൃഥിവീ അന്തരേവ സമാഹിതേ ഉഭാവഗ്നിശ്ച വായുശ്ച സൂര്യാചന്ദ്രമസാവുഭൌ വിദ്യുന്നക്ഷത്രാണി യച്ചാസ്യേഹാസ്തി യച്ച നാസ്തി സര്വം തദസ്മിന്സമാഹിതമിതി
എത്ര വലിയതാണോ ഈ ആകാശം, അത്ര വലിയതാണ് ഹൃദയത്തിനകത്തുള്ള ആകാശവും. ആ ആകാശത്തിനകത്ത് സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും, അഗ്നിയും വായുവും, സൂര്യനും ചന്ദ്രനും, മിന്നലും നക്ഷത്രങ്ങളും, ഇവിടെ ഉള്ളതും ഇല്ലാത്തതും എല്ലാം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
തം ചേദ്ബ്രൂയുരസ്മിꣳശ്ചേദിദം ബ്രഹ്മപുരേ സര്വꣳ സമാഹിതꣳ സര്വാണി ച ഭൂതാനി സര്വേ ച കാമാ യദൈതജ്ജരാമാപ്നോതി പ്രധ്വꣳസതേ വാ കിം തതോഽതിശിഷ്യത ഇതി
അവർ ചോദിച്ചാൽ: 'ഈ ബ്രഹ്മപുരിയിൽ എല്ലാം അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു, എല്ലായിടത്തെയും ജീവികളും ആഗ്രഹങ്ങളും ഇവിടെ ഉണ്ട്. എന്നാൽ ഇതിന് വൃദ്ധാവസ്ഥ വന്നാൽ അല്ലെങ്കിൽ ഇത് നശിച്ചാൽ പിന്നെ എന്താണ് ശേഷിക്കുന്നത്?' എന്നാൽ
തദ്യഥേഹ കര്മജിതോ ലോകഃ ക്ഷീയത ഏവമേവാമുത്ര പുണ്യജിതോ ലോകഃ ക്ഷീയതേ തദ്യ ഇഹാത്മാനമനുവിദ്യ വ്രജന്ത്യേതാꣳശ്ച സത്യാന്കാമാꣳസ്തേഷാꣳ സര്വേഷു ലോകേഷ്വകാമചാരോ ഭവത്യഥ യ ഇഹാത്മാനമനുവിദ്യ വ്രജന്ത്യേതാꣳശ്ച സത്യാന്കാമാꣳസ്തേഷാꣳ സര്വേഷു ലോകേഷു കാമചാരോ ഭവതി
സ യദി പിതൃലോകകാമോ ഭവതി സങ്കല്പാദേവാസ്യ പിതരഃ സമുത്തിഷ്ഠന്തി തേന പിതൃലോകേന സമ്പന്നോ മഹീയതേ
അവൻ പിതൃലോകം ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അവന്റെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചാൽ തന്നെ പിതാക്കന്മാർ ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കും; ആ പിതൃലോകം ലഭിച്ചവൻ മഹത്വം നേടുന്നു.
അഥ യദി മാതൃലോകകാമോ ഭവതി സങ്കല്പാദേവാസ്യ മാതരഃ സമുത്തിഷ്ഠന്തി തേന മാതൃലോകേന സമ്പന്നോ മഹീയതേ
മാതാവിന്റെ ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണെങ്കില്, അവന് മനസ്സില് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടു മാത്രം, അമ്മമാര് അവന്റെ മുമ്പില് പ്രത്യക്ഷമാകും. അങ്ങനെ അമ്മമാരുടെ ലോകം ലഭിച്ചവന് മഹത്വം നേടുന്നു.
അഥ യദി ഭ്രാതൃലോകകാമോ ഭവതി സങ്കല്പാദേവാസ്യ ഭ്രാതരഃ സമുത്തിഷ്ഠന്തി തേന ഭ്രാതൃലോകേന സമ്പന്നോ മഹീയതേ
സഹോദരന്മാരുടെ ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണെങ്കില്, അവന് മനസ്സില് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടു മാത്രം, സഹോദരന്മാര് അവന്റെ മുമ്പില് പ്രത്യക്ഷമാകും. അങ്ങനെ സഹോദരന്മാരുടെ ലോകം ലഭിച്ചവന് മഹത്വം നേടുന്നു.
അഥ യദി സ്വസൃലോകകാമോ ഭവതി സങ്കല്പാദേവാസ്യ സ്വസാരഃ സമുത്തിഷ്ഠന്തി തേന സ്വസൃലോകേന സമ്പന്നോ മഹീയതേ
സഹോദരിമാരുടെ ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണെങ്കില്, അവന് മനസ്സില് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടു മാത്രം, സഹോദരിമാര് അവന്റെ മുമ്പില് പ്രത്യക്ഷമാകും. അങ്ങനെ സഹോദരിമാരുടെ ലോകം ലഭിച്ചവന് മഹത്വം നേടുന്നു.
അഥ യദി സഖിലോകകാമോ ഭവതി സങ്കല്പാദേവാസ്യ സഖായഃ സമുത്തിഷ്ഠന്തി തേന സഖിലോകേന സമ്പന്നോ മഹീയതേ
സുഹൃത്തുക്കളുടെ ലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണെങ്കില്, അവന് മനസ്സില് ആഗ്രഹിച്ചിട്ടു മാത്രം, സുഹൃത്തുക്കള് അവന്റെ മുമ്പില് പ്രത്യക്ഷമാകും. അങ്ങനെ സുഹൃത്തുക്കളുടെ ലോകം ലഭിച്ചവന് മഹത്വം നേടുന്നു.
പ്രാണന് ആശയേക്കാള് വലിയതാണ്. ചക്രത്തിന്റെ അരകള് നാഭിയില് ചേര്ന്നിരിക്കുന്നതുപോലെ എല്ലാം പ്രാണനിലാണ് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത്. പ്രാണന് പ്രാണനിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, പ്രാണന് പ്രാണന് നല്കുന്നു, പ്രാണനുവേണ്ടിയാണ് നല്കുന്നത്. പ്രാണന് അച്ഛനാണ്, അമ്മയാണ്, സഹോദരനാണ്, സഹോദരിയാണ്, ഗുരുവാണ്, ബ്രാഹ്മണനാണ്.
അഥാത ആത്മാദേശ ഏവാത്മൈവാധസ്താദാത്മോപരിഷ്ടാദാത്മാ പശ്ചാദാത്മാ പുരസ്താദാത്മാ ദക്ഷിണത ആത്മോത്തരത ആത്മൈവേദഁ സര്വമിതി । സ വാ ഏഷ ഏവം പശ്യന്നേവം മന്വാന ഏവം വിജാനന്നാത്മരതിരാത്മക്രീഡ ആത്മമിഥുന ആത്മാനന്ദഃ സ സ്വരാഡ് ഭവതി തസ്യ സര്വേഷു ലോകേഷു കാമചാരോ ഭവതി । അഥ യേഽന്യഥാതോ വിദുരന്യരാജാനസ്തേ ക്ഷയ്യലോകാ ഭവന്തി തേഷാഁ സര്വേഷു ലോകേഷ്വകാമചാരോ ഭവതി
അതുകൊണ്ട് ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപദേശം: ആത്മാവാണ് താഴെ, ആത്മാവാണ് മുകളിൽ, ആത്മാവാണ് പിന്നിൽ, ആത്മാവാണ് മുന്നിൽ, ആത്മാവാണ് വലത്ത്, ആത്മാവാണ് ഇടത്ത്; ആത്മാവാണ് എല്ലാം. ഇങ്ങനെ കാണുന്നവനും, ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കുന്നവനും, ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവനും ആത്മാവിൽ ആസ്വദിക്കുകയും, ആത്മാവിൽ കളിക്കുകയും, ആത്മാവിൽ സുഖം അനുഭവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവൻ സ്വയം രാജാവാകുന്നു. അവനു എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കാം. എന്നാൽ ഇതിന് വിപരീതമായി അറിയുന്നവരെ മറ്റുള്ളവർ നിയന്ത്രിക്കും; അവരുടെ ലോകങ്ങൾ നശ്വരമാണ്, അവർക്കു എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ഇഷ്ടംപോലെ സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയില്ല.
തസ്യ ഹ വാ ഏതസ്യൈവം പശ്യത ഏവം മന്വാനസ്യൈവം വിജാനത ആത്മതഃ പ്രാണ ആത്മത ആശാത്മതഃ സ്മര ആത്മത ആകാശ ആത്മതസ്തേജ ആത്മത ആപ ആത്മത ആവിര്ഭാവതിരോഭാവാവാത്മതോഽന്നമാത്മതോ ബലമാത്മതോ വിജ്ഞാനമാത്മതോ ധ്യാനമാത്മതശ്ചിത്തമാത്മതഃ സങ്കല്പ ആത്മതോ മന ആത്മതോ വാഗാത്മതോ നാമാത്മതോ മന്ത്രാ ആത്മതഃ കര്മാണ്യാത്മത ഏവേദഁസര്വമിതി
ഇങ്ങനെ കാണുന്നവനും, ഇങ്ങനെ ചിന്തിക്കുന്നവനും, ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവനും, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് പ്രാണൻ, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് ആശ, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് ഓർമ്മ, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് ആകാശം, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് അഗ്നി, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് വെള്ളം, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് പ്രത്യക്ഷതയും അപ്രത്യക്ഷതയും, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് അന്നം, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് ബലം, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് വിജ്ഞാനം, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് ധ്യാനം, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് ചിത്തം, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് സംകൽപ്പം, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് മനസ്സ്, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് വാക്ക്, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് നാമം, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് മന്ത്രങ്ങൾ, ആത്മാവിൽ നിന്നാണ് പ്രവർത്തികൾ; ഇതെല്ലാം ആത്മാവാണ്.
തദേഷ ശ്ലോകോ ന പശ്യോ മൃത്യും പശ്യതി ന രോഗം നോത ദുഃഖതാഁ സര്വഁ ഹ പശ്യഃ പശ്യതി സര്വമാപ്നോതി സര്വശ ഇതി । സ ഏകധാ ഭവതി ത്രിധാ ഭവതി പഞ്ചധാ സപ്തധാ നവധാ ചൈവ പുനശ്ചൈകാദശഃ സ്മൃതഃ ശതം ച ദശ ചൈകശ്ച സഹസ്രാണി ച വിഁശതിരാഹാരശുദ്ധൌ സത്ത്വശുദ്ധൌ ധ്രുവാ സ്മൃതിഃ സ്മൃതിലമ്ഭേ സര്വഗ്രന്ഥീനാം വിപ്രമോക്ഷസ്തസ്മൈ മൃദിതകഷായായ തമസസ്പാരം ദര്ശയതി ഭഗവാന്സനത്കുമാരസ്തഁ സ്കന്ദ ഇത്യാചക്ഷതേ തഁ സ്കന്ദ ഇത്യാചക്ഷതേ
ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു ശ്ലോകം ഉണ്ട്: അവൻ മരണവും, രോഗവും, ദുഃഖവും കാണുന്നില്ല; കാണുന്നവൻ എല്ലാം കാണുന്നു, എല്ലാം നേടുന്നു. അവൻ ഒരൊറ്റ രൂപമായും, മൂന്നു രൂപമായും, അഞ്ചായി, ഏഴായി, ഒമ്പതായി, വീണ്ടും പതിനൊന്നായി, നൂറായി, പത്തായി, ഒരായി, ഇരുപതിനായിരം രൂപമായും അറിയപ്പെടുന്നു. അഹാരശുദ്ധിയാൽ മനശ്ശുദ്ധി, മനശ്ശുദ്ധിയാൽ ഓർമ്മ സ്ഥിരത, ഓർമ്മ സ്ഥിരതയാൽ ഹൃദയത്തിലെ എല്ലാ കെട്ടുകളും അഴിയും. അങ്ങനെ മലങ്ങൾ അകറ്റപ്പെട്ടവനു, ഭഗവാൻ സനത്കുമാരൻ അന്ധകാരത്തിന്റെ അപ്പുറം കാണിക്കുന്നു. അവനെ 'സ്കന്ദൻ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു, 'സ്കന്ദൻ' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
സ ബ്രൂയാന്നാസ്യ ജരയൈതജ്ജീര്യതി ന വധേനാസ്യ ഹന്യത ഏതത്സത്യം ബ്രഹ്മപുരമസ്മിന്കാമാഃ സമാഹിതാഃ ഏഷ ആത്മാപഹതപാപ്മാ വിജരോ വിമൃത്യുര്വിശോകോ വിജിഘത്സോഽപിപാസഃ സത്യകാമഃ സത്യസങ്കല്പോ യഥാ ഹ്യേവേഹ പ്രജാ അന്വാവിശന്തി യഥാനുശാസനം യം യമന്തമഭികാമാ ഭവന്തി യം ജനപദം യം ക്ഷേത്രഭാഗം തം തമേവോപജീവന്തി
ഇങ്ങനെ പറയണം: വൃദ്ധാവസ്ഥ കൊണ്ടോ മരണത്താലോ ഇതിന് ഒന്നും സംഭവിക്കില്ല. ഇതാണ് സത്യമായ ബ്രഹ്മപുരി, ഇതിൽ ആഗ്രഹങ്ങൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഈ ആത്മാവ് പാപരഹിതൻ, വൃദ്ധിയില്ലാത്തവൻ, മരണമില്ലാത്തവൻ, ദുഃഖമില്ലാത്തവൻ, വിശപ്പും ദാഹവും ഇല്ലാത്തവൻ, സത്യമായ ആഗ്രഹങ്ങളുള്ളവൻ, സത്യമായ മനസ്സുള്ളവൻ. ഇവിടെ ജനങ്ങൾ എങ്ങനെ തങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തിയനുസരിച്ച് പ്രവേശിക്കുമോ, അതുപോലെ അവരവരുടെ ആഗ്രഹം അനുസരിച്ച്, ഏത് ലക്ഷ്യമായാലും, ഏത് ദേശമായാലും, ഏത് സ്ഥലമായാലും, അതു നേടുന്നു.
ഇവിടെ പ്രവർത്തിയാൽ ലഭിക്കുന്ന ലോകം നശിക്കുന്നതുപോലെ, അവിടെ പുണ്യഫലത്താൽ ലഭിക്കുന്ന ലോകവും നശിക്കും. എന്നാൽ ആത്മാവിനെയും ഈ സത്യമായ ആഗ്രഹങ്ങളെയും അറിഞ്ഞ് പോകുന്നവർക്കു എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടെ സഞ്ചരിക്കാൻ കഴിയും. ആത്മാവിനെയും ആ സത്യമായ ആഗ്രഹങ്ങളെയും അറിയാതെ പോകുന്നവർക്കു എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും സ്വാതന്ത്ര്യം ഇല്ല.