അഥ യത്രൈതത്പുരുഷഃ പിപാസതി നാമ തേജ ഏവ തത്പീതം നയതേ തദ്യഥാ ഗോനായോഽശ്വനായഃ പുരുഷനായ ഇത്യേവം തത്തേജ ആചഷ്ട ഉദന്യേതി തത്രൈതദേവ ശുങ്ഗമുത്പതിതഁ സോമ്യ വിജാനീഹി നേദമമൂലം ഭവിഷ്യതീതി
ഒരാൾക്ക് ദാഹം വന്നാൽ, അഗ്നിയാണ് കുടിച്ചത് ശരീരത്തിൽ വേണ്ടിടങ്ങളിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നത്. പശുക്കൾക്കും കുതിരകൾക്കും മനുഷ്യർക്കും ഓരോ പേരുണ്ടെന്നപോലെ, അഗ്നിയെയാണ് കുടിവെള്ളം എന്നു വിളിക്കുന്നത്. അതിൽ നിന്നാണ് പുതിയ തൈ ഉയരുന്നത്. സോമ്യ, ഇതിന് ഒരു മൂലമുണ്ട്, അതില്ലാതെ ഇത് ഉണ്ടാകില്ല.
സ യ ഏഷോഽണിമൈതദാത്മ്യമിദഁ സര്വം തത്സത്യഁ സ ആത്മാ തത്ത്വമസി ശ്വേതകേതോ ഇതി ഭൂയ ഏവ മാ ഭഗവാന്വിജ്ഞാപയത്വിതി തഥാ സോമ്യേതി ഹോവാച
സോമ്യ, ഈ സൂക്ഷ്മമായത് തന്നെയാണ് ഈ എല്ലാറ്റിനും ആത്മാവ്. അതാണ് സത്യം. അതാണ് ആത്മാവ്. അതാണ് നീ, ശ്വേതകേതു. ഭഗവൻ, ദയവായി കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കണമെന്നു ശ്വേതകേതു പറഞ്ഞു. അതിനാൽ, സോമ്യ, ഞാൻ വീണ്ടും പറയുന്നു എന്നു ഉദ്ദാലകൻ പറഞ്ഞു.
യഥാ സോമ്യ മധു മധുകൃതോ നിസ്തിഷ്ഠന്തി നാനാത്യയാനാം വൃക്ഷാണാഁരസാന്സമവഹാരമേകതാഁരസം ഗമയന്തി
സോമ്യ, തേനീച്ചകൾ പലതരം വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള രസങ്ങൾ ശേഖരിച്ച്, അവയെ ഒന്നായി ചേർത്ത് തേൻ ഉണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ,
തേ യഥാ തത്ര ന വിവേകം ലഭന്തേഽമുഷ്യാഹം വൃക്ഷസ്യ രസോഽസ്മ്യമുഷ്യാഹം വൃക്ഷസ്യ രസോഽസ്മീത്യേവമേവ ഖലു സോമ്യേമാഃ സര്വാഃ പ്രജാഃ സതി സമ്പദ്യ ന വിദുഃ സതി സമ്പദ്യാമഹ ഇതി
അവിടെ, തേനീച്ചകൾക്ക് 'ഞാൻ ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ രസമാണ്', 'ഞാൻ ആ വൃക്ഷത്തിന്റെ രസമാണ്' എന്നിങ്ങനെ വേർതിരിച്ച് അറിയാൻ കഴിയില്ല. അതുപോലെ തന്നെ, സോമ്യ, ഈ എല്ലാ ജീവികളും സത്യത്തിൽ ലയിച്ചാൽ, 'ഞങ്ങൾ സത്യത്തിൽ ലയിച്ചു' എന്നറിഞ്ഞിട്ടില്ല.
ത ഇഹ വ്യാഘ്രോ വാ സിഁഹോ വാ വൃകോ വാ വരാഹോ വാ കീടോ വാ പതങ്ഗോ വാ ദഁശോ വാ മശകോ വാ യദ്യദ്ഭവന്തി തദാഭവന്തി
ഇവിടെ, അവർ കടുവയായാലും, സിംഹമായാലും, ചെന്നായയായാലും, പന്നിയായാലും, കീടമായാലും, ചിറകുള്ള പുഴുവായാലും, കള്ളൻപുഴുവായാലും, കൊതുകായാലും, എന്തായാലും, അതായിരിക്കും.
സ യ ഏഷോഽണിമൈതദാത്മ്യമിദഁ സര്വം തത്സത്യഁ സ ആത്മാ തത്ത്വമസി ശ്വേതകേതോ ഇതി ഭൂയ ഏവ മാ ഭഗവാന്വിജ്ഞാപയത്വിതി തഥാ സോമ്യേതി ഹോവാച
സോമ്യ, ഈ സൂക്ഷ്മമായത് തന്നെയാണ് ഈ എല്ലാറ്റിനും ആത്മാവ്. അതാണ് സത്യം. അതാണ് ആത്മാവ്. അതാണ് നീ, ശ്വേതകേതു. ഭഗവൻ, ദയവായി കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കണമെന്നു ശ്വേതകേതു പറഞ്ഞു. അതിനാൽ, സോമ്യ, ഞാൻ വീണ്ടും പറയുന്നു എന്നു ഉദ്ദാലകൻ പറഞ്ഞു.
സോമ്യ നദ്യഃ പുരസ്താത്പ്രാച്യഃ സ്യന്ദന്തേ പശ്ചാത്പ്രതീച്യസ്താഃ സമുദ്രാത്സമുദ്രമേവാപിയന്തി സ സമുദ്ര ഏവ ഭവതി താ യഥാ തത്ര ന വിദുരിയമഹമസ്മീയമഹമസ്മീതി
സോമ്യ, കിഴക്കേ നദികൾ കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്നു, പടിഞ്ഞാറേ നദികൾ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ഒഴുകുന്നു; അവ എല്ലാം സമുദ്രത്തിൽ നിന്നു സമുദ്രത്തിലേക്ക് ചേർന്ന്, ഒടുവിൽ സമുദ്രം തന്നെയാകും. അവിടെ, 'ഞാൻ ഇതാണ്', 'ഞാൻ അതാണ്' എന്നിങ്ങനെയൊന്നും അവയ്ക്ക് അറിയില്ല.
ഏവമേവ ഖലു സോമ്യേമാഃ സര്വാഃ പ്രജാഃ സത ആഗമ്യ ന വിദുഃ സത ആഗച്ഛാമഹ ഇതി ത ഇഹ വ്യാഘ്രോ വാ സിഁഹോ വാ വൃകോ വാ വരാഹോ വാ കീടോ വാ പതങ്ഗോ വാ ദഁശോ വാ മശകോ വാ യദ്യദ്ഭവന്തി തദാഭവന്തി
അതുപോലെ തന്നെ, സോമ്യ, ഈ എല്ലാ ജീവികളും സത്യത്തിൽ നിന്നു വന്നിട്ടും, 'ഞങ്ങൾ സത്യത്തിൽ നിന്നു വന്നു' എന്നറിഞ്ഞിട്ടില്ല. ഇവിടെയോ, അവർ കടുവയായാലും, സിംഹമായാലും, ചെന്നായയായാലും, പന്നിയായാലും, കീടമായാലും, ചിറകുള്ള പുഴുവായാലും, കള്ളൻപുഴുവായാലും, കൊതുകായാലും, എന്തായാലും, അതായിരിക്കും.
സ യ ഏഷോഽണിമൈതദാത്മ്യമിദഁ സര്വം തത്സത്യഁ സ ആത്മാ തത്ത്വമസി ശ്വേതകേതോ ഇതി ഭൂയ ഏവ മാ ഭഗവാന്വിജ്ഞാപയത്വിതി തഥാ സോമ്യേതി ഹോവാച
സോമ്യ, ഈ സൂക്ഷ്മമായത് തന്നെയാണ് ഈ എല്ലാറ്റിനും ആത്മാവ്. അതാണ് സത്യം. അതാണ് ആത്മാവ്. അതാണ് നീ, ശ്വേതകേതു. ഭഗവൻ, ദയവായി കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കണമെന്നു ശ്വേതകേതു പറഞ്ഞു. അതിനാൽ, സോമ്യ, ഞാൻ വീണ്ടും പറയുന്നു എന്നു ഉദ്ദാലകൻ പറഞ്ഞു.
അസ്യ സോമ്യ മഹതോ വൃക്ഷസ്യ യോ മൂലേഽഭ്യാഹന്യാജ്ജീവന്സ്രവേദ്യോ മധ്യേഽഭ്യാഹന്യാജ്ജീവന്സ്രവേദ്യോഽഗ്രേഽഭ്യാഹന്യാജ്ജീവന്സ്രവേത്സ ഏഷ ജീവേനാത്മനാനുപ്രഭൂതഃ പേപീയമാനോ മോദമാനസ്തിഷ്ഠതി
സോമ്യ, ഈ വലിയ വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിൽ അടിച്ചാൽ, അതിൽ ജീവൻ ഉള്ളപ്പോൾ രസം പുറത്ത് വരും; നടുവിൽ അടിച്ചാലും, മുകളിൽ അടിച്ചാലും അതേപോലെ രസം വരും. ജീവൻ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നതിനാൽ, വൃക്ഷം ആനന്ദത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
അസ്യ യദേകാഁ ശാഖാം ജീവോ ജഹാത്യഥ സാ ശുഷ്യതി ദ്വിതീയാം ജഹാത്യഥ സാ ശുഷ്യതി തൃതീയാം ജഹാത്യഥ സാ ശുഷ്യതി സര്വം ജഹാതി സര്വഃ ശുഷ്യത്യേവമേവ ഖലു സോമ്യ വിദ്ധീതി ഹോവാച
ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ ഒരു ശാഖയിൽ നിന്ന് ജീവൻ വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, ആ ശാഖ ഉണങ്ങും; രണ്ടാമത്തേത് വിട്ടാൽ അതും ഉണങ്ങും; മൂന്നാമത്തേത് വിട്ടാൽ അതും ഉണങ്ങും; എല്ലാം വിട്ടാൽ, മുഴുവൻ ഉണങ്ങും. സോമ്യ, ഇതുപോലെ തന്നെ നീ മനസ്സിലാക്കണം, എന്നു ഉദ്ദാലകൻ പറഞ്ഞു.
ജീവാപേതം വാവ കിലേദം മ്രിയതേ ന ജീവോ മ്രിയതേ ഇതി സ യ ഏഷോഽണിമൈതദാത്മ്യമിദഁ സര്വം തത്സത്യഁ സ ആത്മാ തത്ത്വമസി ശ്വേതകേതോ ഇതി ഭൂയ ഏവ മാ ഭഗവാന്വിജ്ഞാപയത്വിതി തഥാ സോമ്യേതി ഹോവാച
ജീവൻ വിട്ടുപോയാൽ, അത് മരിക്കും; ജീവൻ തന്നെയോ, അതു മരിക്കില്ല. സോമ്യ, ഈ സൂക്ഷ്മമായത് തന്നെയാണ് ഈ എല്ലാറ്റിനും ആത്മാവ്. അതാണ് സത്യം. അതാണ് ആത്മാവ്. അതാണ് നീ, ശ്വേതകേതു. ഭഗവൻ, ദയവായി കൂടുതൽ വിശദീകരിക്കണമെന്നു ശ്വേതകേതു പറഞ്ഞു. അതിനാൽ, സോമ്യ, ഞാൻ വീണ്ടും പറയുന്നു എന്നു ഉദ്ദാലകൻ പറഞ്ഞു.
ന്യഗ്രോധഫലമത ആഹരേതീദം ഭഗവ ഇതി ഭിന്ദ്ധീതി ഭിന്നം ഭഗവ ഇതി കിമത്ര പശ്യസീത്യണ്വ്യ ഇവേമാ ധാനാ ഭഗവ ഇത്യാസാമങ്ഗൈകാം ഭിന്ദ്ധീതി ഭിന്നാ ഭഗവ ഇതി കിമത്ര പശ്യസീതി ന കിഞ്ചന ഭഗവ ഇതി
സോമ്യ, നീ ഒരു ആൽമരം പഴം കൊണ്ടുവരിക്കൂ. ഇതാ, ഭഗവൻ. അതു പൊട്ടിക്കൂ. പൊട്ടിച്ചു, ഭഗവൻ. അതിൽ എന്താണ് കാണുന്നത്? വളരെ ചെറിയ വിത്തുകൾ, ഭഗവൻ. അതിൽ ഒന്ന് പൊട്ടിക്കൂ. പൊട്ടിച്ചു, ഭഗവൻ. അതിൽ എന്താണ് കാണുന്നത്? ഒന്നും കാണുന്നില്ല, ഭഗവൻ.
തഁ ഹോവാച യം വൈ സോമ്യൈതമണിമാനം ന നിഭാലയസ ഏതസ്യ വൈ സോമ്യൈഷോഽണിമ്ന ഏവം മഹാന്യഗ്രോധസ്തിഷ്ഠതി ശ്രദ്ധത്സ്വ സോമ്യേതി
അവൻ പറഞ്ഞു: സോമ്യ, നീ ഈ സൂക്ഷ്മമായ സാരത്തെ കാണുന്നില്ല. എന്നാൽ സത്യമായും, ഈ സൂക്ഷ്മതയിൽ നിന്നാണ് ഈ വലിയ ആൽമരം നിലകൊള്ളുന്നത്. ഇതു വിശ്വസിക്കണം, സോമ്യ.
സ യ ഏഷോഽണിമൈതദാത്മ്യമിദദ്ഁ സര്വം തത്സത്യഁ സ ആത്മാ തത്ത്വമസി ശ്വേതകേതോ ഇതി ഭൂയ ഏവ മാ ഭഗവാന്വിജ്ഞാപയത്വിതി തഥാ സോമ്യേതി ഹോവാച
ഈ സൂക്ഷ്മമായ സാരമാണ് ഈ എല്ലാറ്റിനും ഉള്ളിൽ ഉള്ളത്. അതാണ് സത്യം, അതാണ് ആത്മാവ്. അതാണ് നീയെന്ന സത്യം, ശ്വേതകേതു. പിന്നെയും ദയവായി വിശദീകരിക്കണമെന്നു ശിഷ്യൻ പറഞ്ഞു. അതിനായി, സോമ്യ, എന്നു ഗുരു സമ്മതിച്ചു.
ലവണമേതദുദകേഽവധായാഥ മാ പ്രാതരുപസീദഥാ ഇതി സ ഹ തഥാ ചകാര തഁ ഹോവാച യദ്ദോഷാ ലവണമുദകേഽവാധാ അങ്ഗ തദാഹരേതി തദ്ധാവമൃശ്യ ന വിവേദ
ഈ ഉപ്പിനെ വെള്ളത്തിൽ ഇടൂ, രാവിലെ എന്നെ കാണാൻ വരൂ എന്നു പറഞ്ഞു. അവൻ അങ്ങനെ ചെയ്തു. 'നീ വെള്ളത്തിൽ ഇട്ട ഉപ്പ് കൊണ്ടുവരൂ,' എന്നു പറഞ്ഞു. അവൻ തിരഞ്ഞു, ഉപ്പ് കണ്ടില്ല.
യഥാ വിലീനമേവാങ്ഗാസ്യാന്താദാചാമേതി കഥമിതി ലവണമിതി മധ്യാദാചാമേതി കഥമിതി ലവണമിത്യന്താദാചാമേതി കഥമിതി ലവണമിത്യഭിപ്രാസ്യൈതദഥ മോപസീദഥാ ഇതി തദ്ധ തഥാ ചകാര തച്ഛശ്വത്സംവര്തതേ തഁ ഹോവാചാത്ര വാവ കില തത്സോമ്യ ന നിഭാലയസേഽത്രൈവ കിലേതി
സ യ ഏഷോഽണിമൈതദാത്മ്യമിദഁ സര്വം തത്സത്യഁ സ ആത്മാ തത്ത്വമസി ശ്വേതകേതോ ഇതി ഭൂയ ഏവ മാ ഭഗവാന്വിജ്ഞാപയത്വിതി തഥാ സോമ്യേതി ഹോവാച
ഈ സൂക്ഷ്മമായ സാരമാണ് ഈ എല്ലാറ്റിനും ഉള്ളിൽ ഉള്ളത്. അതാണ് സത്യം, അതാണ് ആത്മാവ്. അതാണ് നീയെന്ന സത്യം, ശ്വേതകേതു. പിന്നെയും ദയവായി വിശദീകരിക്കണമെന്നു ശിഷ്യൻ പറഞ്ഞു. അതിനായി, സോമ്യ, എന്നു ഗുരു സമ്മതിച്ചു.
യഥാ സോമ്യ പുരുഷം ഗന്ധാരേഭ്യോഽഭിനദ്ധാക്ഷമാനീയ തം തതോഽതിജനേ വിസൃജേത്സ യഥാ തത്ര പ്രാങ്വോദങ്വാധരാങ്വാ പ്രത്യങ്വാ പ്രധ്മായീതാഭിനദ്ധാക്ഷ ആനീതോഽഭിനദ്ധാക്ഷോ വിസൃഷ്ടഃ
സോമ്യ, ഒരു മനുഷ്യനെ കണ്ണടയിട്ട് ഗന്ധാര ദേശത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന്, അന്യജനങ്ങളിൽ വിട്ടാൽ, അവൻ കിഴക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, തെക്ക്, വടക്ക് എന്നിങ്ങനെ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും വഴിതേടി അലയും. കണ്ണടയിട്ട് കൊണ്ടുവന്നവനെയും, കണ്ണടയിട്ട് വിട്ടവനെയും പോലെ.
തസ്യ യഥാഭിനഹനം പ്രമുച്യ പ്രബ്രൂയാദേതാം ദിശം ഗന്ധാരാ ഏതാം ദിശം വ്രജേതി സ ഗ്രാമാദ്ഗ്രാമം പൃച്ഛന്പണ്ഡിതോ മേധാവീ ഗന്ധാരാനേവോപസമ്പദ്യേതൈവമേവേഹാചാര്യവാന്പുരുഷോ വേദ തസ്യ താവദേവ ചിരം യാവന്ന വിമോക്ഷ്യേഽഥ സമ്പത്സ്യ ഇതി
അവന്റെ കണ്ണട അഴിച്ച്, 'ഇവിടെയാണ് ഗന്ധാര, ഈ ദിശയിലേക്കു പോവൂ' എന്നു ആരെങ്കിലും പറഞ്ഞാൽ, അവൻ ഗ്രാമം ഗ്രാമമായി ചോദിച്ചുകൊണ്ട്, ബുദ്ധിയുള്ളവനും വിവേകമുള്ളവനും ഗന്ധാരയിൽ എത്തും. അതുപോലെ, ഗുരുവുള്ള മനുഷ്യൻ അറിവ് നേടുന്നു; പക്ഷേ, മോചിതനാകുന്നതുവരെ മാത്രമേ അതു നിലനിൽക്കൂ. പിന്നെ അവൻ ലക്ഷ്യത്തിൽ എത്തും.
സ യ ഏഷോഽണിമൈതദാത്മ്യമിദഁ സര്വം തത്സത്യഁ സ ആത്മാ തത്ത്വമസി ശ്വേതകേതോ ഇതി ഭൂയ ഏവ മാ ഭഗവാന്വിജ്ഞാപയത്വിതി തഥാ സോമ്യേതി ഹോവാച
ഈ സൂക്ഷ്മമായ സാരമാണ് ഈ എല്ലാറ്റിനും ഉള്ളിൽ ഉള്ളത്. അതാണ് സത്യം, അതാണ് ആത്മാവ്. അതാണ് നീയെന്ന സത്യം, ശ്വേതകേതു. പിന്നെയും ദയവായി വിശദീകരിക്കണമെന്നു ശിഷ്യൻ പറഞ്ഞു. അതിനായി, സോമ്യ, എന്നു ഗുരു സമ്മതിച്ചു.
പുരുഷഁ സോമ്യോതോപതാപിനം ജ്ഞാതയഃ പര്യുപാസതേ ജാനാസി മാം ജാനാസി മാമിതി । തസ്യ യാവന്ന വാങ്മനസി സമ്പദ്യതേ മനഃ പ്രാണേ പ്രാണസ്തേജസി തേജഃ പരസ്യാം ദേവതായാം താവജ്ജാനാതി
സോമ്യ, ഒരു മനുഷ്യൻ രോഗാവസ്ഥയിൽ ആയാൽ, അവന്റെ ബന്ധുക്കൾ ചുറ്റി നിന്നു ചോദിക്കും: 'നീ എന്നെ അറിയുന്നുവോ? എന്നെ അറിയുന്നുവോ?' അവന്റെ വാക്ക് മനസ്സിൽ ലയിക്കാതെ, മനസ്സ് ശ്വാസത്തിൽ ലയിക്കാതെ, ശ്വാസം അഗ്നിയിൽ ലയിക്കാതെ, അഗ്നി പരമ ദൈവത്തിൽ ലയിക്കാതെ, അവൻ അവരെ അറിയുന്നു.
അഥ യദാസ്യ വാങ്മനസി സമ്പദ്യതേ മനഃ പ്രാണേ പ്രാണസ്തേജസി തേജഃ പരസ്യാം ദേവതായാമഥ ന ജാനാതി
പക്ഷേ, അവന്റെ വാക്ക് മനസ്സിൽ ലയിച്ചാൽ, മനസ്സ് ശ്വാസത്തിൽ ലയിച്ചാൽ, ശ്വാസം അഗ്നിയിൽ ലയിച്ചാൽ, അഗ്നി പരമ ദൈവത്തിൽ ലയിച്ചാൽ, അവൻ അവരെ അറിയുന്നില്ല.
സ യ ഏഷോഽണിമൈതദാത്മ്യമിദഁ സര്വം തത് സത്യഁ സ ആത്മാ തത്ത്വമസി ശ്വേതകേതോ ഇതി ഭൂയ ഏവ മാ ഭഗവാന്വിജ്ഞാപയത്വിതി തഥാ സോമ്യേതി ഹോവാച
ഈ സൂക്ഷ്മമായ സാരമാണ് ഈ എല്ലാറ്റിനും ഉള്ളിൽ ഉള്ളത്. അതാണ് സത്യം, അതാണ് ആത്മാവ്. അതാണ് നീയെന്ന സത്യം, ശ്വേതകേതു. പിന്നെയും ദയവായി വിശദീകരിക്കണമെന്നു ശിഷ്യൻ പറഞ്ഞു. അതിനായി, സോമ്യ, എന്നു ഗുരു സമ്മതിച്ചു.
അഥ യദി തസ്യാകര്താ ഭവതി തതേവ സത്യമാത്മാനം കുരുതേ സ സത്യാഭിസന്ധഃ സത്യേനാത്മാനമന്തര്ധായ പരശും തപ്തം പ്രതിഗൃഹ്ണാതി സന ദഹ്യതേഽഥ മുച്യതേ
പക്ഷേ, അവൻ കുറ്റക്കാരനല്ലെങ്കിൽ, അവൻ തന്നെ സത്യമായി നിലനിർത്തുന്നു. സത്യത്തിൽ മനസ്സോടെ, സത്യത്തിൽ മറഞ്ഞ്, ഉരുകിയ കുരുവടി സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ദഹിക്കപ്പെടുന്നില്ല, പിന്നീട് മോചിതനാകും.
സ യഥാ തത്ര നാദാഹ്യേതൈതദാത്മ്യമിദഁ സര്വം തത്സത്യഁ സ ആത്മാ തത്ത്വമസി ശ്വേതകേതോ ഇതി തദ്ധാസ്യ വിജജ്ഞാവിതി വിജജ്ഞാവിതി
അവിടെ അവൻ ദഹിക്കപ്പെടാത്തതുപോലെ, ഈ എല്ലാറ്റിനും അതേ ആത്മാവാണ് ഉള്ളത്. അതാണ് സത്യം, അതാണ് ആത്മാവ്. അതാണ് നീയെന്ന സത്യം, ശ്വേതകേതു. അങ്ങനെ അവൻ മനസ്സിലാക്കി, മനസ്സിലാക്കി.
അധീഹി ഭഗവ ഇതി ഹോപസസാദ സനത്കുമാരം നാരദസ്തഁ ഹോവാച യദ്വേത്ഥ തേന മോപസീദ തതസ്ത ഊര്ധ്വം വക്ഷ്യാമീതി സ ഹോവാച
നാരദൻ സന്ത്കുമാരന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, എന്നെ പഠിപ്പിക്കണമേ.' ഗുരു പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് അറിയാവുന്നതുമായി വന്നു നിൽക്കൂ; അതിന് ശേഷം ഞാൻ കൂടുതൽ പറഞ്ഞുതരാം.' അങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഋഗ്വേദം ഭഗവോഽധ്യേമി യജുര്വേദഁ സാമവേദമാഥര്വണം ചതുര്ഥമിതിഹാസപുരാണം പഞ്ചമം വേദാനാം വേദം പിത്ര്യഁ രാശിം ദൈവം നിധിം വാകോവാക്യമേകായനം ദേവവിദ്യാം ബ്രഹ്മവിദ്യാം ഭൂതവിദ്യാം ക്ഷത്രവിദ്യാം നക്ഷത്രവിദ്യാഁ സര്പദേവജനവിദ്യാമേതദ്ഭഗവോഽധ്യേമി
'ഭഗവൻ, ഞാൻ ഋഗ്വേദം, യജുര്വേദം, സാമവേദം, നാലാമത്തേതായി അതർവണവേദം, അഞ്ചാമത്തേതായി ഇതിഹാസപുരാണങ്ങൾ, വേദങ്ങളിൽ വേദം, പിതൃവിദ്യ, ഗണിതം, ദൈവവിദ്യ, നിധി, വാക്ക്, ഏകായനം, ദേവവിദ്യ, ബ്രഹ്മവിദ്യ, ഭൂതവിദ്യ, ക്ഷത്രവിദ്യ, നക്ഷത്രവിദ്യ, പാമ്പുകളും ദേവജനങ്ങളും സംബന്ധിച്ച വിദ്യ—ഇവയെല്ലാം ഞാൻ പഠിക്കുന്നു.'
തസ്യ ക്വ മൂലഁ സ്യാദന്യത്രാദ്ഭ്യ്ഽദ്ഭിഃ സോമ്യ ശുങ്ഗേന തേജോ മൂലമന്വിച്ഛ തേജസാ സോമ്യ ശുങ്ഗേന സന്മൂലമന്വിച്ഛ സന്മൂലാഃ സോമ്യേമാഃ സര്വാഃ പ്രജാഃ സദായതനാഃ സത്പ്രതിഷ്ഠാ യഥാ നു ഖലു സോമ്യേമാസ്തിസ്രോ ദേവതാഃ പുരുഷം പ്രാപ്യ ത്രിവൃത്ത്രിവൃദേകൈകാ ഭവതി തദുക്തം പുരസ്താദേവ ഭവത്യസ്യ സോമ്യ പുരുഷസ്യ പ്രയതോ വാങ്മനസി സമ്പദ്യതേ മനഃ പ്രാണേ പ്രാണസ്തേജസി തേജഃ പരസ്യാം ദേവതായാമ്
അതിന്റെ മൂലം വെള്ളത്തിൽതന്നെയല്ലാതെ മറ്റെവിടെയുണ്ട്? അതുകൊണ്ട്, സോമ്യ, തൈയുടെ വഴി അഗ്നിയിൽ മൂലം അന്വേഷിക്കണം; തൈയുടെ വഴി സത്യത്തിൽ മൂലം അന്വേഷിക്കണം. സോമ്യ, ഈ എല്ലാ ജീവികളും സത്യം തന്നെയാണ് മൂലവും ആശ്രയവും അടിസ്ഥാനവും. സോമ്യ, ഈ മൂന്നു ദേവതകളും മനുഷ്യനിൽ ചേർന്നാൽ, ഓരോന്നും മൂന്നു രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു എന്ന് മുമ്പ് പറഞ്ഞതുപോലെ, മനുഷ്യൻ മരിക്കുമ്പോൾ വാക്ക് മനസ്സിൽ ലയിക്കുന്നു, മനസ്സ് പ്രാണനിൽ, പ്രാണൻ അഗ്നിയിൽ, അഗ്നി പരമ ദേവതയിൽ ലയിക്കുന്നു.
'വെള്ളത്തിന്റെ അരികിൽ നിന്ന് രുചിക്കൂ—എങ്ങനെയാണ്?' 'ഉപ്പു രുചിയാണു.' 'നടുവിൽ നിന്ന് രുചിക്കൂ—എങ്ങനെയാണ്?' 'ഉപ്പു രുചിയാണു.' 'മറ്റൊരു അരികിൽ നിന്ന് രുചിക്കൂ—എങ്ങനെയാണ്?' 'ഉപ്പു രുചിയാണു.' 'ഇപ്പോൾ തിരിച്ചു വരൂ.' അവൻ അങ്ങനെ ചെയ്തു. ഉപ്പ് പൂർണ്ണമായി കലർന്നിരുന്നു. ഗുരു പറഞ്ഞു: 'സോമ്യ, നീ ഇതു കാണുന്നില്ലെങ്കിലും, ഇതിൽ ഉപ്പ് ഉണ്ട്.'
പുരുഷഁ സോമ്യോത ഹസ്തഗൃഹീതമാനയന്ത്യപഹാര്ഷീത്സ്തേയമകാര്ഷീത്പരശുമസ്മൈ തപതേതി സ യദി തസ്യ കര്താ ഭവതി തത ഏവാനൃതമാത്മാനം കുരുതേ സോഽനൃതാഭിസന്ധോഽനൃതേനാത്മാനമന്തര്ധായ പരശും തപ്തം പ്രതിഗൃഹ്ണാതി സ ദഹ്യതേഽഥ ഹന്യതേ
സോമ്യ, ഒരു മനുഷ്യനെ മോഷ്ടിച്ച വസ്തു കൈവശം പിടിച്ചു കൊണ്ടു വരുമ്പോൾ, ജനങ്ങൾ പറയുന്നു: 'ഇവൻ മോഷണം ചെയ്തു, അവൻ കുറ്റം ചെയ്തു, ഉരുകിയ കുരുവടി അവനെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.' അവൻ കുറ്റക്കാരനായാൽ, അവൻ തന്നെ അസത്യമാക്കി മാറ്റുന്നു. അസത്യത്തിൽ മനസ്സോടെ, അസത്യത്തിൽ മറഞ്ഞ്, ഉരുകിയ കുരുവടി സ്വീകരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ദഹിക്കപ്പെടുന്നു, പിന്നീട് ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.