മനോ ഹോച്ചക്രാമ തത്സംവത്സരം പ്രോഷ്യ പര്യേത്യോവാച കഥമശകതര്തേ മജ്ജീവിതുമിതി യഥാ ബാലാ അമനസഃ പ്രാണന്തഃ പ്രാണേന വദന്തോ വാചാ പശ്യന്തശ്ചക്ഷുഷാ ശൃണ്വന്തഃ ശ്രോത്രേണൈവമിതി പ്രവിവേശ ഹ മനഃ
മനം പുറത്ത് പോയി; ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞ് തിരിച്ചു വന്നു ചോദിച്ചു: 'എന്നെ കൂടാതെ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ ജീവിച്ചു?' അതുപോലെ, കുട്ടികൾക്ക് മനസ്സില്ലാതെ, ശ്വാസം കൊണ്ട് ശ്വസിച്ച്, വാക്ക് കൊണ്ട് സംസാരിച്ച്, കണ്ണുകൊണ്ട് കണ്ടു, ചെവികൊണ്ട് കേട്ട് — അങ്ങനെ ആയിരുന്നു. പിന്നെ മനസ്സ് തിരിച്ചു വന്നു.
അഥ ഹ പ്രാണ ഉച്ചിക്രമിഷന്സ യഥാ സുഹയഃ പഡ്വീശശങ്കൂന്സംഖിദേദേവമിതരാന്പ്രാണാന്സമഖിദത്തഁഹാഭിസമേത്യോചുര്ഭഗവന്നേധി ത്വം നഃ ശ്രേഷ്ഠോഽസി മോത്ക്രമീരിതി
ശ്വാസം പുറത്ത് പോകാൻ തയ്യാറായി. ഉത്തമകുതിര കയറ്റുമുറ്റം പിഴുതെടുക്കുന്നതുപോലെ, ശ്വാസം മറ്റുള്ളവയെല്ലാം പിഴുതെടുത്തു. അവർ അടുത്തു വന്നു പറഞ്ഞു: 'സ്വാമീ, ദയവായി നില്ക്കൂ! നിങ്ങൾ ഞങ്ങളിലേത് ശ്രേഷ്ഠൻ. ദയവായി പോകരുത്.'
അഥ ഹൈനം വാഗുവാച യദഹം വസിഷ്ഠോഽസ്മി ത്വം തദ്വസിഷ്ഠോഽസീത്യഥ ഹൈനം ചക്ഷുരുവാച യദഹം പ്രതിഷ്ഠാസ്മി ത്വം തത്പ്രതിഷ്ഠാസീതി
അപ്പോൾ വാക്ക് ശ്വാസനോട് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ഉത്തമത്വം നൽകുന്നത് നീയാണെങ്കിൽ, നീ തന്നെയാണ് എന്റെ ഉത്തമത്വം.' പിന്നെ കണ്ണ് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് അടിസ്ഥാനമാകുന്നത് നീയാണെങ്കിൽ, നീ തന്നെയാണ് എന്റെ അടിസ്ഥാനമാകുന്നത്.'
അഥ ഹൈനഁശ്രോത്രമുവാച യദഹം സമ്പദസ്മി ത്വം തത്സമ്പദസീത്യഥ ഹൈനം മന ഉവാച യദഹമായതനമസ്മി ത്വം തദായതനമസീതി
അപ്പോൾ ചെവി പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് സമൃദ്ധി നൽകുന്നത് നീയാണെങ്കിൽ, നീ തന്നെയാണ് എന്റെ സമൃദ്ധി.' പിന്നെ മനസ്സ് പറഞ്ഞു: 'എനിക്ക് ആവാസം നൽകുന്നത് നീയാണെങ്കിൽ, നീ തന്നെയാണ് എന്റെ ആവാസം.'
ന വൈ വാചോ ന ചക്ഷൂഁഷി ന ശ്രോത്രാണി ന മനാഁസീത്യാചക്ഷതേ പ്രാണാ ഇത്യേവാചക്ഷതേ പ്രാണോ ഹ്യേവൈതാനി സര്വാണി ഭവതി
അവർക്കു ഇനി 'വാക്ക്', 'കണ്ണ്', 'ചെവി', 'മനം' എന്നിങ്ങനെ പറയാറില്ല; 'ശ്വാസങ്ങൾ' എന്നേ പറയൂ. ശ്വാസം തന്നെയാണ് ഇവയൊക്കെയും ആകുന്നത്.
സ ഹോവാച കിം മേഽന്നം ഭവിഷ്യതീതി യത്കിഞ്ചിദിദമാ ശ്വഭ്യ ആ ശകുനിഭ്യ ഇതി ഹോചുസ്തദ്വാ ഏതദനസ്യാന്നമനോ ഹ വൈ നാമ പ്രത്യക്ഷം ന ഹ വാ ഏവംവിദി കിഞ്ചനാനന്നം ഭവതീതി
അവൻ ചോദിച്ചു: 'എനിക്ക് ആഹാരം എന്തായിരിക്കും?' അവർ പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെയുള്ളതൊക്കെയും, നായ്ക്കളിൽ നിന്ന് പക്ഷികളുവരെ.' അതാണ് ശ്വാസത്തിനുള്ള ആഹാരം. 'മനം' എന്ന പേര് നേരിട്ട് അനുഭവിക്കാം; ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞാൽ, ഒന്നും ആഹാരമില്ലാതെ ഇല്ല.
സ ഹോവാച കിം മേ വാസോ ഭവിഷ്യതീത്യാപ ഇതി ഹോചുസ്തസ്മാദ്വാ ഏതദശിഷ്യന്തഃ പുരസ്താച്ചോപരിഷ്ടാച്ചാദ്ഭിഃ പരിദധതി ലമ്ഭുകോ ഹ വാസോ ഭവത്യനഗ്നോ ഹ ഭവതി
അവൻ ചോദിച്ചു: 'എനിക്ക് വസ്ത്രം എന്തായിരിക്കും?' അവർ പറഞ്ഞു: 'വെള്ളം.' അതുകൊണ്ടാണ് വിശപ്പുള്ളവർ മുന്നിലും മുകളിലും വെള്ളം ഒഴിച്ച് മൂടുന്നത്. വെള്ളം തന്നെയാണ് വസ്ത്രം; അതില്ലെങ്കിൽ നഗ്നനാകുന്നു.
തദ്ധൈതത്സത്യകാമോ ജാബാലോ ഗോശ്രുതയേ വൈയാഘ്രപദ്യായോക്ത്വോവാച യദ്യപ്യേനച്ഛുഷ്കായ സ്ഥാണവേ ബ്രൂയാജ്ജായേരന്നേവാസ്മിഞ്ഛാഖാഃ പ്രരോഹേയുഃ പലാശാനീതി
സത്യകാമൻ ജാബാലൻ ഗോഷ്രുതിയെ这样 പറഞ്ഞു: 'ഇത് ഒരു ഉണങ്ങിയ മരച്ചില്ലയോട് പോലും പറഞ്ഞാൽ, അതിൽ പുതിയ കൊമ്പുകളും ഇലകളും വിരിയും.'
അഥ യദി മഹജ്ജിഗമിഷേദമാവാസ്യായാം ദീക്ഷിത്വാ പൌര്ണമാസ്യാഁ രാത്രൌ സര്വൌഷധസ്യ മന്ഥം ദധിമധുനോരുപമഥ്യ ജ്യേഷ്ഠാ ശ്രേഷ്ഠായ സ്വാഹേത്യഗ്നാവാജ്യസ്യ ഹുത്വാ മന്ഥേ സമ്പാതമവനയേത്
എന്തെങ്കിലും വലിയ വിജയം ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അമാവാസ്യ ദിനത്തിൽ വ്രതം സ്വീകരിച്ച്, പൗർണമി രാത്രിയിൽ എല്ലാ ഔഷധികളും തൈരും തേനും ചേർത്ത് നന്നായി കയ്പിച്ച്, 'ജ്യേഷ്ഠാ ശ്രേഷ്ഠായ സ്വാഹാ' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് അഗ്നിയിൽ നെയ്യ് അർപ്പിച്ച്, ശേഷിച്ച കയ്പ് അഗ്നിയിൽ ഒഴിക്കും.
അഥ പ്രതിസൃപ്യാഞ്ജലൌ മന്ഥമാധായ ജപത്യമോ നാമാസ്യമാ ഹി തേ സര്വമിദഁ സ ഹി ജ്യേഷ്ഠഃ ശ്രേഷ്ഠോ രാജാധിപതിഃ സ മാ ജ്യൈഷ്ഠ്യഁ ശ്രൈഷ്ഠ്യഁ രാജ്യമാധിപത്യം ഗമയത്വഹമേവേദഁ സര്വമസാനീതി
ശേഷം കൈ കഴുകി, കയ്പ് കൈയിൽ വെച്ച് ഇങ്ങനെ ജപിക്കും: 'അമോ, നിന്റെ പേര് അമോ തന്നെയാണ്, ഈ എല്ലാം നിനക്കാണ്. നീ ജ്യേഷ്ഠനും ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്, രാജാവും അധിപതിയും. നീ എന്നെ ജ്യേഷ്ഠത്വവും ശ്രേഷ്ഠത്വവും രാജത്വവും അധിപതിത്വവും ലഭ്യമാക്കട്ടെ. ഈ എല്ലാം എനിക്ക് മാത്രം ലഭിക്കട്ടെ.'
അഥ ഖല്വേതയര്ചാ പച്ഛ ആചാമതി തത്സവിതുര്വൃണീമ ഇത്യാചാമതി വയം ദേവസ്യ ഭോജനമിത്യാചാമതി ശ്രേഷ്ഠഁ സര്വധാതമമിത്യാചാമതി തുരം ഭഗസ്യ ധീമഹീതി സര്വം പിബതി
നിര്ണിജ്യ കഁസം ചമസം വാ പശ്ചാദഗ്നേഃ സംവിശതി ചര്മണി വാ സ്ഥണ്ഡിലേ വാ വാചംയമോഽപ്രസാഹഃ സ യദി സ്ത്രിയം പശ്യേത്സമൃദ്ധം കര്മേതി വിദ്യാത്
ശേഷം, കസവും ചമസവും ശുദ്ധമാക്കി, അഗ്നിയുടെ പിന്നിൽ, മരം, ചർമ്മം, അല്ലെങ്കിൽ നിലത്ത് ഇരുന്നു, വാക്ക് സംസാരിക്കാതെ ശാന്തനായി ഇരിക്കും. സ്ത്രീയെ കാണുന്നുണ്ടെങ്കിൽ, ആ കർമ്മം വിജയിച്ചു എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
തദേഷ ശ്ലോകോ യദാ കര്മസു കാമ്യേഷു സ്ത്രിയഁ സ്വപ്നേഷു പശ്യന്തി സമൃദ്ധിം തത്ര ജാനീയാത്തസ്മിന്സ്വപ്നനിദര്ശനേ തസ്മിന്സ്വപ്നനിദര്ശനേ
ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഒരു ശ്ലോകമുണ്ട്: ആഗ്രഹത്തിനായി ചെയ്യുന്ന കർമ്മങ്ങളിൽ സ്ത്രീയെ സ്വപ്നത്തിൽ കാണുമ്പോഴും സമൃദ്ധി കാണുമ്പോഴും, ആ സ്വപ്നത്തിൽ വിജയം സംഭവിച്ചുവെന്ന് അറിയണം.
പഞ്ചാലാനാഁ സമിതിമേയായ തഁ ഹ പ്രവാഹണോ ജൈവലിരുവാച കുമാരാനു ത്വാശിഷത്പിതേത്യനു ഹി ഭഗവ ഇതി
പഞ്ചാലരുടെ സഭയിൽ എത്തിയപ്പോൾ, പ്രവാഹണൻ ജൈവലി അവനോട് ചോദിച്ചു: 'നിന്റെ അച്ഛൻ നിന്നെ വിദ്യാർത്ഥിയായി ഉപദേശിച്ചോ?' അവൻ പറഞ്ഞു: 'അതെ, ഭഗവൻ.'
വേത്ഥ യദിതോഽധി പ്രജാഃ പ്രയന്തീതി ന ഭഗവ ഇതി വേത്ഥ യഥാ പുനരാവര്തന്ത3 ഇതി ന ഭഗവ ഇതി വേത്ഥ പഥോര്ദേവയാനസ്യ പിതൃയാണസ്യ ച വ്യാവര്തനാ3 ഇതി ന ഭഗവ ഇതി
അവൻ ചോദിച്ചു: 'ഇവിടെ നിന്ന് ജീവികൾ എവിടേക്ക് പോകുന്നു എന്ന് അറിയാമോ?' അവൻ പറഞ്ഞു: 'അറിയില്ല, ഭഗവൻ.' വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'അവർ എങ്ങനെ തിരികെ വരുന്നു എന്ന് അറിയാമോ?' അവൻ പറഞ്ഞു: 'അറിയില്ല, ഭഗവൻ.' വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'ദേവയാനവും പിതൃയാനവും എന്നിങ്ങനെ വഴികൾ എങ്ങനെ വേർപെടുന്നു എന്ന് അറിയാമോ?' അവൻ പറഞ്ഞു: 'അറിയില്ല, ഭഗവൻ.'
വേത്ഥ യഥാസൌ ലോകോ ന സമ്പൂര്യത3 ഇതി ന ഭഗവ ഇതി വേത്ഥ യഥാ പഞ്ചമ്യാമാഹുതാവാപഃ പുരുഷവചസോ ഭവന്തീതി നൈവ ഭഗവ ഇതി
അവൻ ചോദിച്ചു: 'ആ ലോകം എങ്ങനെ നിറയുന്നില്ല എന്ന് അറിയാമോ?' അവൻ പറഞ്ഞു: 'അറിയില്ല, ഭഗവൻ.' വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'അഞ്ചാം അർപ്പണത്തിൽ വെള്ളം മനുഷ്യരൂപം എടുക്കുന്നത് എങ്ങനെ എന്ന് അറിയാമോ?' അവൻ പറഞ്ഞു: 'അറിയില്ല, ഭഗവൻ.'
അഥാനു കിമനുശിഷ്ഠോഽവോചഥാ യോ ഹീമാനി ന വിദ്യാത്കഥഁ സോഽനുശിഷ്ടോ ബ്രുവീതേതി സ ഹായസ്തഃ പിതുരര്ധമേയായ തഁ ഹോവാചാനനുശിഷ്യ വാവ കില മാ ഭഗവാനബ്രവീദനു ത്വാശിഷമിതി
അവൻ പിന്നെ ചോദിച്ചു: 'നിനക്ക് ഉപദേശിച്ച ശേഷം നീ എന്ത് പറഞ്ഞു?' അവൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവ അറിയാത്തവൻ, ഉപദേശിച്ചാലും എങ്ങനെ പറയാൻ കഴിയും?' പിന്നെ അച്ഛനോടു പോയി പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങൾ എന്നെ ഉപദേശിച്ചില്ല, ഭഗവൻ, എന്നാൽ ഉപദേശിച്ചു എന്ന് പറഞ്ഞു.'
പഞ്ച മാ രാജന്യബന്ധുഃ പ്രശ്നാനപ്രാക്ഷീത്തേഷാം നൈകഞ്ചനാശകം വിവക്തുമിതി സ ഹോവാച യഥാ മാ ത്വം തദൈതാനവദോ യഥാഹമേഷാം നൈകഞ്ചന വേദ യദ്യഹമിമാനവേദിഷ്യം കഥം തേ നാവക്ഷ്യമിതി
ഒരു രാജകുടുംബാംഗം എന്നോട് അഞ്ച് ചോദ്യം ചോദിച്ചു; ഒന്നിനും ഉത്തരം പറയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. അച്ഛൻ പറഞ്ഞു: 'നീ പറയാൻ കഴിയാതിരുന്നതുപോലെ, ഞാനും ഒന്നും അറിയുന്നില്ല. ഞാൻ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, നിന്നോട് പറയാതിരിക്കാൻ കഴിയുമോ?'
സ ഹ ഗൌതമോ രാജ്ഞോഽര്ധമേയായ തസ്മൈ ഹ പ്രാപ്തായാര്ഹാഞ്ചകാര സ ഹ പ്രാതഃ സഭാഗ ഉദേയായ തഁ ഹോവാച മാനുഷസ്യ ഭഗവന്ഗൌതമ വിത്തസ്യ വരം വൃണീഥാ ഇതി സ ഹോവാച തവൈവ രാജന്മാനുഷം വിത്തം യാമേവ കുമാരസ്യാന്തേ വാചമഭാഷഥാസ്താമേവ മേ ബ്രൂഹീതി സ ഹ കൃച്ഛ്രീ ബഭൂവ
തഁ ഹ ചിരം വസേത്യാജ്ഞാപയാഞ്ചകാര തഁ ഹോവാച യഥാ മാ ത്വം ഗൌതമാവദോ യഥേയം ന പ്രാക്ത്വത്തഃ പുരാ വിദ്യാ ബ്രാഹ്മണാന്ഗച്ഛതി തസ്മാദു സര്വേഷു ലോകേഷു ക്ഷത്രസ്യൈവ പ്രശാസനമഭൂദിതി തസ്മൈ ഹോവാച
'അവൻ ദീർഘകാലം ഇവിടെ താമസിക്കട്ടെ' എന്ന് രാജാവ് ആജ്ഞാപിച്ചു. രാജാവിന് ഗൗതമനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ പറയാൻ കഴിയാതിരുന്നതുപോലെ, ഞാനും പറയില്ല. ഈ വിജ്ഞാനം നിനക്കുമുമ്പ് ബ്രാഹ്മണരിൽ എത്തിച്ചിരുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ക്ഷത്രിയർക്കായിരുന്നു ആധിപത്യം.' പിന്നെ രാജാവ് അവനോട് പറഞ്ഞു.
അസൌ വാവ ലോകോ ഗൌതമാഗ്നിസ്തസ്യാദിത്യ ഏവ സമിദ്രശ്മയോ ധൂമോഽഹരര്ചിശ്ചന്ദ്രമാ അങ്ഗാരാ നക്ഷത്രാണി വിസ്ഫുലിങ്ഗാഃ
ആ ലോകം, ഗൗതമ, അഗ്നിയാണ്; അതിന്റെ ഇന്ധനം സൂര്യൻ, കിരണങ്ങൾ പുക, പകലാണ് ജ്വാല, ചന്ദ്രൻ അഗ്നിക്കനൽ, നക്ഷത്രങ്ങൾ ചിതലുകൾ.
തസ്മിന്നേതസ്മിന്നഗ്നൌ ദേവാഃ ശ്രദ്ധാം ജുഹ്വതി തസ്യാ അഹുതേഃ സോമോ രാജാ സമ്ഭവതി
ഈ അഗ്നിയിൽ ദേവന്മാർ ശ്രദ്ധ അർപ്പിക്കുന്നു; അതിന്റെ ഫലമായി സോമരാജാവ് ജനിക്കുന്നു.
പര്ജന്യോ വാവ ഗൌതമാഗ്നിസ്തസ്യ വായുരേവ സമിദഭ്രം ധൂമോ വിദ്യുദര്ചിരശനിരങ്ഗാരാഹ്രാദനയോ വിസ്ഫുലിങ്ഗാഃ
മേഘം, ഗൗതമ, അഗ്നിയാണ്; അതിന്റെ ഇന്ധനം കാറ്റ്, മേഘം പുക, മിന്നൽ ജ്വാല, ഇടിമുഴക്കം അഗ്നിക്കനൽ, മഴത്തുള്ളികൾ ചിതലുകൾ.
തസ്മിന്നേതസ്മിന്നഗ്നൌ ദേവാഃ സോമഁ രാജാനം ജുഹ്വതി തസ്യാ ആഹുതേര്വര്ഷഁ സമ്ഭവതി
ഈ അഗ്നിയിൽ ദേവന്മാർ സോമരാജാവിനെ അർപ്പിക്കുന്നു; അതിന്റെ ഫലമായി മഴ പെയ്യുന്നു.
പൃഥിവീ വാവ ഗൌതമാഗ്നിസ്തസ്യാഃ സംവത്സര ഏവ സമിദാകാശോ ധൂമോ രാത്രിരര്ചിര്ദിശോഽങ്ഗാരാ അവാന്തരദിശോ വിസ്ഫുലിങ്ഗാഃ
ഭൂമി, ഗൗതമ, അഗ്നിയാണ്; അതിന്റെ ഇന്ധനം സംവത്സരം, ആകാശം പുക, രാത്രി ജ്വാല, ദിശകൾ അഗ്നിക്കനൽ, ഇടക്കാല ദിശകൾ ചിതലുകൾ.
തസ്മിന്നേതസ്മിന്നഗ്നൌ ദേവാ വര്ഷം ജുഹ്വതി തസ്യാ ആഹുതേരന്നഁ സമ്ഭവതി
ഈ അഗ്നിയിലേക്കാണ് ദേവന്മാർ മഴ അർപ്പിക്കുന്നത്. ആ ഹോമത്തിൽ നിന്ന് അന്നം ഉദിക്കുന്നു.
പുരുഷോ വാവ ഗൌതമാഗ്നിസ്തസ്യ വാഗേവ സമിത്പ്രാണോ ധൂമോ ജിഹ്വാര്ചിശ്ചക്ഷുരങ്ഗാരാഃ ശ്രോത്രം വിസ്ഫുലിങ്ഗാഃ
ഗൗതമാ, മനുഷ്യൻ അഗ്നിയാണ്. അവന്റെ വാക്ക് ഇന്ധനമാണ്, ശ്വാസം പുകയാണ്, നാവ് ജ്വാലയാണ്, കണ്ണുകൾ ചാരകട്ടയാണ്, ചെവികൾ ചിതലുകൾ ആണ്.
തസ്മിന്നേതസ്മിന്നഗ്നൌ ദേവാ അന്നം ജുഹ്വതി തസ്യാ ആഹുതേ രേതഃ സമ്ഭവതി
ഈ അഗ്നിയിലേക്കാണ് ദേവന്മാർ അന്നം അർപ്പിക്കുന്നത്. ആ ഹോമത്തിൽ നിന്ന് വീര്യം ഉത്ഭവിക്കുന്നു.
യോഷാ വാവ ഗൌതമാഗ്നിസ്തസ്യാ ഉപസ്ഥ ഏവ സമിദ്യദുപമന്ത്രയതേ സ ധൂമോ യോനിരര്ചിര്യദന്തഃ കരോതി തേഽങ്ഗാരാ അഭിനന്ദാ വിസ്ഫുലിങ്ഗാഃ
ഗൗതമാ, സ്ത്രീ അഗ്നിയാണ്. അവളുടെ ഗർഭാശയം ഇന്ധനമാണ്, അവളോട് പറയുന്നത് പുകയാണ്, യോനി ജ്വാലയാണ്, ഉള്ളിൽ ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾ ചാരകട്ടയാണ്, ആനന്ദം ചിതലുകൾ ആണ്.
വസിഷ്ഠായ സ്വാഹേത്യഗ്നാവാജ്യസ്യ ഹുത്വാ മന്ഥേ സമ്പാതമവനയേത്പ്രതിഷ്ഠായൈ സ്വാഹേത്യഗ്നാവാജ്യസ്യ ഹുത്വാ മന്ഥേ സമ്പാതമവനയേത്സമ്പദേ സ്വാഹേത്യഗ്നാവാജ്യസ്യ ഹുത്വാ മന്ഥേ സമ്പാതമവനയേദായതനായ സ്വാഹേത്യഗ്നാവാജ്യസ്യ ഹുത്വാ മന്ഥേ സമ്പാതമവനയേത്
'വസിഷ്ഠായ സ്വാഹാ' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് അഗ്നിയിൽ നെയ്യ് അർപ്പിച്ച്, ശേഷിച്ച കയ്പ് അഗ്നിയിൽ ഒഴിക്കും; 'പ്രതിഷ്ഠായൈ സ്വാഹാ' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് അഗ്നിയിൽ നെയ്യ് അർപ്പിച്ച്, ശേഷിച്ച കയ്പ് അഗ്നിയിൽ ഒഴിക്കും; 'സമ്പദേ സ്വാഹാ' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് അഗ്നിയിൽ നെയ്യ് അർപ്പിച്ച്, ശേഷിച്ച കയ്പ് അഗ്നിയിൽ ഒഴിക്കും; 'ആയതനായ സ്വാഹാ' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് അഗ്നിയിൽ നെയ്യ് അർപ്പിച്ച്, ശേഷിച്ച കയ്പ് അഗ്നിയിൽ ഒഴിക്കും.
ഇതിനു ശേഷം ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ആ കയ്പ് ചുരുണ്ടു കുടിക്കും: 'നാം സവിതാവിന്റെ പ്രകാശം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു,' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് കുടിക്കും; 'ദേവന്റെ ഭക്ഷണം നാം അനുഭവിക്കുന്നു,' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് കുടിക്കും; 'ശ്രേഷ്ഠം, എല്ലാത്തിന്റെയും സാരം,' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് കുടിക്കും; 'വേഗത്തിൽ ഭാഗ്യം ലഭിക്കട്ടെ,' എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് മുഴുവൻ കുടിക്കും.
ഗൗതമൻ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ പോയി, അവിടെ എത്തിയപ്പോൾ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു. രാവിലെ ഭക്ഷണം പങ്കിട്ട ശേഷം ഉദയൻ പറഞ്ഞു: 'ഗൗതമ, മനുഷ്യസമ്പത്ത് വേണമെങ്കിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കൂ.' ഗൗതമൻ പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, മനുഷ്യസമ്പത്ത് നിങ്ങളുടെതായിരിക്കും. എന്നാൽ, കുമാരനോട് അവസാനത്തിൽ പറഞ്ഞത് മാത്രം എനിക്ക് പറയൂ.' രാജാവിന് മനസ്സിൽ ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നി.