സോമ്യ തേ പാദം ബ്രവാണീതി ബ്രവീതു മേ ഭഗവാനിതി തസ്മൈ ഹോവാച പ്രാണഃ കലാ ചക്ഷുഃ കലാ ശ്രോത്രം കലാ മനഃ കലൈഷ വൈ സോമ്യ ചതുഷ്കലഃ പാദോ ബ്രഹ്മണ ആയതനവാന്നാമ
സോമ്യ, ഞാൻ നിന്നോട് ഒരു ഭാഗം പറയും. ഭഗവന്, ദയവായി പറയൂ എന്നു അവന് പറഞ്ഞു. മത്സ്യപ്പക്ഷി പറഞ്ഞു: ശ്വാസം ഒരു ഭാഗം, കാഴ്ച ഒരു ഭാഗം, കേള്വി ഒരു ഭാഗം, മനസ്സ് ഒരു ഭാഗം — സോമ്യ, ഇവയാണ് നാലു ഭാഗങ്ങളും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഒരു പാദം, അതിന് ആധാരമായത് എന്ന പേരുണ്ട്.
സ യൈ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണ ആയതനവാനിത്യുപാസ്ത ആയതനവാനസ്മിꣳല്ലോകേ ഭവത്യായതനവതോ ഹ ലോകാഞ്ജയതി യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണ ആയതനവാനിത്യുപാസ്തേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ആധാരമായ പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്, അവന് ഈ ലോകത്ത് ആധാരമായവനാകും; ആധാരമുള്ള ലോകങ്ങളെ അവന് ജയിക്കും. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ആധാരമായ പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്.
പ്രാപ ഹാചാര്യകുലം തമാചാര്യോഽഭ്യുവാദ സത്യകാമ3 ഇതി ഭഗവ ഇതി ഹ പ്രതിശുശ്രാവ
അവന് ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിലെത്തിയപ്പോള്, ഗുരു അവനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: സത്യകാമ. ഭഗവന്, എന്നു അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ബ്രഹ്മവിദിവ വൈ സോമ്യ ഭാസി കോ നു ത്വാനുശശാസേത്യന്യേ മനുഷ്യേഭ്യ ഇതി ഹ പ്രതിജജ്ഞേ ഭഗവാꣳസ്ത്വേവ മേ കാമേ ബ്രൂയാത്
സോമ്യ, നീ ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവനെന്ന പോലെ തിളങ്ങുന്നു. മനുഷ്യരില് ആരാണ് നിന്നെ പഠിപ്പിച്ചത്? അവന് പറഞ്ഞു: ഭഗവന് തന്നെയാണ് എനിക്ക് അറിയേണ്ടത് പറയേണ്ടത്.
ശ്രുതꣳ ഹ്യേവ മേ ഭഗവദ്ദൃശേഭ്യ ആചാര്യാദ്ധൈവ വിദ്യാ വിദിതാ സാധിഷ്ഠം പ്രാപതീതി തസ്മൈ ഹൈതദേവോവാചാത്ര ഹ ന കിഞ്ചന വീയായേതി വീയായേതി
ഭഗവാൻപോലുള്ള മഹർഷിമാരിൽ നിന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, ഗുരുവിൽ നിന്നാണ് സത്യമായ അറിവ് ലഭിക്കുന്നത്, അപ്പോൾ ആ അറിവ് ഉറപ്പായും പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ ദേവൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: ഇതിനേക്കാൾ വലിയതൊന്നുമില്ല, ഇതിനേക്കാൾ വലിയതൊന്നുമില്ല.
ഉപകോസലോ ഹ വൈ കാമലായനഃ സത്യകാമേ ജാബാലേ ബ്രഹ്മചാര്യമുവാസ തസ്യ ഹ ദ്വാദശവാര്ഷാണ്യഗ്നീന്പരിചചാര സ ഹ സ്മാന്യാനന്തേവാസിനഃ സമാവര്തയꣳസ്തം ഹ സ്മൈവ ന സമാവര്തയതി
കാമലായനന്റെ മകൻ ഉപകോസലൻ സത്യകാമൻ ജാബാലന്റെ ശിഷ്യനായി ബ്രഹ്മചാര്യമായി ജീവിച്ചു. പന്ത്രണ്ടു വർഷം അവൻ അഗ്നികളെ ശുശ്രൂഷിച്ചു. ഗുരു മറ്റു ശിഷ്യന്മാരെ വീട്ടിലേക്ക് അയച്ചു, പക്ഷേ ഉപകോസലനെ അയച്ചില്ല.
തം ജായോവാച തപ്തോ ബ്രഹ്മചാരീ കുശലമഗ്നീന്പരിചചാരീന്മാ ത്വാഗ്നയഃ പരിപ്രവോചന്പ്രബ്രൂഹ്യസ്മാ ഇതി തസ്മൈ ഹാപ്രോച്യൈവ പ്രവാസാഞ്ചക്രേ
അവന്റെ ഭാര്യ പറഞ്ഞു: ഈ ബ്രഹ്മചാരി തപസ്സും അഗ്നിശുശ്രൂഷയും നന്നായി ചെയ്തു. അഗ്നികൾക്ക് നിന്നേക്കാൾ മുമ്പ് അവനോട് സംസാരിക്കാൻ അനുവദിക്കരുത്; നീയാണവനെ ഉപദേശിക്കേണ്ടത്. എന്നാൽ ഇത് കേട്ടിട്ടും ഗുരു യാത്രയ്ക്കുപോയി.
സ ഹ വ്യാധിനാനശിതും ദധ്രേ തമാചാര്യജായോവാച ബ്രഹ്മചാരിന്നശാന കിം നു നാശ്നാസീതി സ ഹോവാച ബഹവ ഇമേഽസ്മിന്പുരുഷേ കാമാ നാനാത്യയാ വ്യാധിഭിഃ പ്രതിപൂര്ണോഽസ്മി നാശിഷ്യാമീതി
അപ്പോൾ ഉപകോസലൻ ഉപവാസം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യ അവനോട് ചോദിച്ചു: ബ്രഹ്മചാരി, നീ ഭക്ഷണം കഴിക്കാത്തതെന്ത്? അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു: ഈ ശരീരത്തിൽ പലവിധ ഇച്ഛകളും പല വഴികളിലൂടെ കടന്നു വരുന്നു, അവയെല്ലാം വ്യാധികളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ല.
അഥ ഹാഗ്നയഃ സമൂദിരേ തപ്തോ ബ്രഹ്മചാരീ കുശലം നഃ പര്യചാരീദ്ധന്താസ്മൈ പ്രബ്രവാമേതി തസ്മൈ ഹോചുഃ
അപ്പോൾ അഗ്നികൾ പറഞ്ഞു: ഈ ബ്രഹ്മചാരി തപസ്സും അഗ്നിശുശ്രൂഷയും നന്നായി ചെയ്തു. വരിക, നാം അവനോട് ഉപദേശിക്കാം. അങ്ങനെ അവർ അവനോട് പറഞ്ഞു:
പ്രാണോ ബ്രഹ്മ കം ബ്രഹ്മ ഖം ബ്രഹ്മേതി സ ഹോവാച വിജാനാമ്യഹം യത്പ്രാണോ ബ്രഹ്മ കം ച തു ഖം ച ന വിജാനാമീതി തേ ഹോചുര്യദ്വാവ കം തദേവ ഖം യദേവ ഖം തദേവ കമിതി പ്രാണം ച ഹാസ്മൈ തദാകാശം ചോചുഃ
ശ്വാസം ബ്രഹ്മമാണ്, ആകാശം ബ്രഹ്മമാണ്, ആകാശം ബ്രഹ്മമാണ് എന്നു അവർ പറഞ്ഞു. ഉപകോസലൻ പറഞ്ഞു: ശ്വാസം ബ്രഹ്മമാണെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നു, പക്ഷേ ആകാശം, ആകാശം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് അറിയില്ല. അപ്പോൾ അവർ പറഞ്ഞു: ആകാശം തന്നെയാണ് ആകാശം, ആകാശം തന്നെയാണ് ആകാശം. അങ്ങനെ അവർ ശ്വാസത്തെയും ആകാശത്തെയും അവനോട് പഠിപ്പിച്ചു.
അഥ ഹൈനം ഗാര്ഹപത്യോഽനുശശാസ പൃഥിവ്യഗ്നിരന്നമാദിത്യ ഇതി യ ഏഷ ആദിത്യേ പുരുഷോ ദൃശ്യതേ സോഽഹമസ്മി സ ഏവാഹമസ്മീതി
അപ്പോൾ ഗാർഹപത്യാഗ്നി അവനോട് ഉപദേശിച്ചു: ഭൂമി, അഗ്നി, അന്നം, സൂര്യൻ — സൂര്യനിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഈ പുരുഷൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്, അവനാണ് ഞാൻ.
സ യ ഏതമേവം വിദ്വാനുപാസ്തേഽപഹതേ പാപകൃത്യാം ലോകീ ഭവതി സര്വമായുരേതി ജ്യോഗ്ജീവതി നാസ്യാവരപുരുഷാഃ ക്ഷീയന്ത ഉപ വയം തം ഭുഞ്ജാമോഽസ്മിꣳശ്ച ലോകേഽമുഷ്മിꣳശ്ച യ ഏതമേവം വിദ്വാനുപാസ്തേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവൻ പാപകര്മങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു, ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു, ആയുര് മുഴുവനും പ്രാപിക്കുന്നു, ദീർഘായുസ്സോടെ ജീവിക്കുന്നു; അവന്റെ കുടുംബത്തിൽ ആരും നശിക്കാറില്ല. ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ഞങ്ങൾ അവനോടൊപ്പം അനുഭവിക്കുന്നു, ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവൻ.
അഥ ഹൈനമ ഽനുശശാസാപോ ദിശോ നക്ഷത്രാണി ചന്ദ്രമാ ഇതി യ ഏഷ ചന്ദ്രമസി പുരുഷോ ദൃശ്യതേ സോഽഹമസ്മി സ ഏവാഹമസ്മീതി
അപ്പോൾ ഹോമാഗ്നി അവനോട് ഉപദേശിച്ചു: ദിശകൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ — ചന്ദ്രനിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഈ പുരുഷൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്, അവനാണ് ഞാൻ.
സ യ ഏതമേവം വിദ്വാനുപാസ്തേഽപഹതേ പാപകൃത്യാം ലോകീഭവതി സര്വമായുരേതി ജ്യോഗ്ജീവതി നാസ്യാവരപുരുഷാഃ ക്ഷീയന്ത ഉപ വയം തം ഭുഞ്ജാമോഽസ്മിꣳശ്ച ലോകേഽമുഷ്മിꣳശ്ച യ ഏതമേവം വിദ്വാനുപാസ്തേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവൻ പാപകര്മങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു, ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു, ആയുര് മുഴുവനും പ്രാപിക്കുന്നു, ദീർഘായുസ്സോടെ ജീവിക്കുന്നു; അവന്റെ കുടുംബത്തിൽ ആരും നശിക്കാറില്ല. ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ഞങ്ങൾ അവനോടൊപ്പം അനുഭവിക്കുന്നു, ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവൻ.
അഥ ഹൈനമ നുശശാസ പ്രാണ ആകാശോ ദ്യൌര്വിദ്യുദിതി യ ഏഷ വിദ്യുതി പുരുഷോ ദൃശ്യതേ സോഽഹമസ്മി സ ഏവാഹമസ്മീതി
അപ്പോൾ പ്രാണാഗ്നി അവനോട് ഉപദേശിച്ചു: ശ്വാസം, ആകാശം, ദ്യുൽക്കളം, മിന്നൽ — മിന്നലിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഈ പുരുഷൻ ഞാൻ തന്നെയാണ്, അവനാണ് ഞാൻ.
സ യ ഏതമേവം വിദ്വാനുപാസ്തേഽപഹതേ പാപകൃത്യാം ലോകീഭവതി സര്വമയുരേതി ജ്യോഗ്ജീവതി നാസ്യാവരപുരുഷാഃ ക്ഷീയന്ത ഉപ വയം തം ഭുഞ്ജാമോഽസ്മിꣳശ്ച ലോകേഽമുഷ്മിꣳശ്ച യ ഏതമേവം വിദ്വാനുപാസ്തേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവൻ പാപകര്മങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു, ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു, ആയുര് മുഴുവനും പ്രാപിക്കുന്നു, ദീർഘായുസ്സോടെ ജീവിക്കുന്നു; അവന്റെ കുടുംബത്തിൽ ആരും നശിക്കാറില്ല. ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും ഞങ്ങൾ അവനോടൊപ്പം അനുഭവിക്കുന്നു, ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവൻ.
തേ ഹോചുരുപകോസലൈഷാ സോമ്യ തേഽസ്മദ്വിദ്യാത്മവിദ്യാ ചാചാര്യസ്തു തേ ഗതിം വക്തേത്യാജഗാമ ഹാസ്യാചാര്യസ്തമാചാര്യോഽഭ്യുവാദോപകോസല3 ഇതി
അവർ ഉപകോസലനോട് പറഞ്ഞു: പ്രിയപ്പെട്ടവനേ, ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ അറിവ്, ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ്. എന്നാൽ ഗുരു നിന്നെ വഴികാട്ടും. പിന്നെ അവന്റെ ഗുരു തിരിച്ചുവന്നു, ഉപകോസലാ എന്ന് വിളിച്ചു.
ഭഗവ ഇതി ഹ പ്രതിശുശ്രാവ ബ്രഹ്മവിദ ഇവ സോമ്യ തേ മുഖം ഭാതി കോ നു ത്വാനുശശാസേതി കോ നു മാനുശിഷ്യാദ്ഭോ ഇതീഹാപേവ നിഹ്നുത ഇമേ നൂനമീദൃശാ അന്യാദൃശാ ഇതീഹാഗ്നീനഭ്യൂദേ കിം നു സോമ്യ കില തേഽവോചന്നിതി
ഇദമിതി ഹ പ്രതിജജ്ഞേ ലോകാന്വാവ കില സോമ്യ തേഽവോചന്നഹം തു തേ തദ്വക്ഷ്യാമി യഥാ പുഷ്കരപലാശ ആപോ ന ശ്ലിഷ്യന്ത ഏവമേവംവിദി പാപം കര്മ ന ശ്ലിഷ്യത ഇതി ബ്രവീതു മേ ഭഗവാനിതി തസ്മൈ ഹോവാച
ഇതാണ് എന്ന് ഉപകോസലൻ പറഞ്ഞു. അവർ ലോകങ്ങളെക്കുറിച്ച് നിന്നോട് പറഞ്ഞു, പ്രിയവനേ. എന്നാൽ ഞാൻ അതിനേക്കാൾ കൂടുതലാണ് പറയുന്നത്. പൂവിന്റെ ഇലയിലേക്കുള്ള വെള്ളം പോലെ, ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവനിൽ പാപം ഒട്ടുന്നില്ല. ഭഗവൻ എന്നെ പഠിപ്പിക്കണമേ എന്നു ഉപകോസലൻ പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ഗുരു പറഞ്ഞു:
യ ഏഷോഽക്ഷിണി പുരുഷോ ദൃശ്യത ഏഷ ആത്മേതി ഹോവാചൈതദമൃതമഭയമേതദ്ബ്രഹ്മേതി തദ്യദ്യപ്യസ്മിന്സര്പിര്വോദകം വാ സിഞ്ചതി വര്ത്മനീ ഏവ ഗച്ഛതി
കണ്ണിൽ കാണപ്പെടുന്ന ഈ പുരുഷൻ തന്നെയാണ് ആത്മാവ് എന്നു ഗുരു പറഞ്ഞു. ഇതാണ് അമൃതവും ഭയമില്ലാത്തതും ബ്രഹ്മവും. അതിൽ നെയ്യോ വെള്ളമോ ഒഴിച്ചാൽ അതു തനിക്കുള്ള വഴിയിലൂടെയാണ് പോകുന്നത്.
ഏതꣳ സംയദ്വാമ ഇത്യാചക്ഷത ഏതꣳ ഹി സര്വാണി വാമാന്യഭിസംയന്തി സര്വാണ്യേനം വാമാന്യഭിസംയന്തി യ ഏവം വേദ
ഇതിനെ എല്ലാ പ്രിയപ്പെട്ടതിന്റെ സംഗമസ്ഥലമെന്ന് പറയുന്നു, കാരണം എല്ലാ പ്രിയപ്പെട്ടതും ഇതിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്; ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവനിലേക്കാണ് എല്ലാ പ്രിയപ്പെട്ടതും എത്തുന്നത്.
ഏഷ ഉ ഏവ വാമനീരേഷ ഹി സര്വാണി വാമാനി നയതി സര്വാണി വാമാനി നയതി യ ഏവം വേദ
ഇവൻ തന്നെയാണ് എല്ലാ പ്രിയപ്പെട്ടതിനെ കൂട്ടിവരുത്തുന്നവൻ, കാരണം അവൻ എല്ലാ പ്രിയപ്പെട്ടതെയും നയിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവനാണ് എല്ലാ പ്രിയപ്പെട്ടതെയും നയിക്കുന്നത്.
ഏഷ ഉ ഏവ ഭാമനീരേഷ ഹി സര്വേഷു ലോകേഷു ഭാതി സര്വേഷു ലോകേഷു ഭാതി യ ഏവം വേദ
ഇവൻ തന്നെയാണ് പ്രകാശം നിറഞ്ഞവൻ. എല്ലായിടങ്ങളിലും ഇവൻ പ്രകാശിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവനാണ് എല്ലായിടങ്ങളിലും പ്രകാശിക്കുന്നതും.
സ ഏനാന്ബ്രഹ്മ ഗമയത്യേഷ ദേവപഥോ ബ്രഹ്മപഥ ഏതേന പ്രതിപദ്യമാനാ ഇമം മാനവമാവര്തം നാവര്തന്തേ നാവര്തന്തേ
അവൻ അവരെ ബ്രഹ്മത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്. ഇതാണ് ദേവന്മാരുടെ വഴി, ബ്രഹ്മത്തിലേക്കുള്ള വഴി. ഈ വഴിയിൽ പോയാൽ, അവർ മനുഷ്യജന്മത്തിന്റെ ചക്രത്തിലേക്ക് തിരികെ വരാറില്ല, ഒരിക്കലും തിരികെ വരില്ല.
ഏഷ ഹ വൈ യജ്ഞോ യോഽയം പവതേ ഏഷ ഹ യന്നിദꣳ സര്വം പുനാതി । യദേഷ യന്നിദꣳ സര്വം പുനാതി തസ്മാദേഷ ഏവ യജ്ഞസ്തസ്യ മനശ്ച വാക്ച വര്തനീ
ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുന്ന യജ്ഞം ഇതാണ്. ഇതാണ് എല്ലാം ശുദ്ധമാക്കുന്നത്. എല്ലാം ശുദ്ധമാക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് ഇതു യജ്ഞം എന്നു പറയുന്നത്. ഇതിന്റെ രണ്ടു വഴികാട്ടികൾ മനസ്സും വാക്കും ആണ്.
തയോരന്യതരാം മനസാ സꣳസ്കരോതി ബ്രഹ്മാ വാചാ ഹോതാധ്വര്യുരുദ്ഗാതാന്യതരാꣳസ യത്രൌപാകൃതേ പ്രാതരനുവാകേ പുരാ പരിധാനീയായാ ബ്രഹ്മാ വ്യവദതി
ഇവയിൽ ഒന്നിനെ മനസ്സുകൊണ്ട് ഒരുക്കുന്നത് ബ്രാഹ്മണൻ ആണ്; മറ്റേതിനെ വാക്കുകൊണ്ട് ഒരുക്കുന്നത് ഹോതൃ, അധ്വര്യു, ഉദ്ഗാതാവ് എന്നിവരാണ്. പ്രഭാതത്തിൽ, പരിധാനികൾ ഇടുന്നതിന് മുമ്പ്, ബ്രാഹ്മണൻ അടയാളം നൽകുമ്പോൾ—
അന്യതരാമേവ വര്തനീꣳ സꣳസ്കരോതി ഹീയതേഽന്യതരാ സ യഥൈകപാദ്വ്രജന്രഥോ വൈകേന ചക്രേണ വര്തമാനോ രിഷ്യത്യേവമസ്യ യജ്ഞോരിഷ്യതി യജ്ഞꣳ രിഷ്യന്തം യജമാനോഽനുരിഷ്യതി സ ഇഷ്ട്വാ പാപീയാന്ഭവതി
ഒരുവഴികാട്ടി മാത്രം ഒരുക്കിയാൽ, മറ്റൊന്ന് കുറവാകും. ഒരു ചക്രം മാത്രം ഉള്ള രഥം കുലുങ്ങി പോകുന്നതുപോലെ, യജ്ഞവും കുലുങ്ങും; അങ്ങനെ കുലുങ്ങുന്ന യജ്ഞത്തെ പിന്തുടരുന്ന യജമാനൻ യജ്ഞം കഴിഞ്ഞാൽ കൂടുതൽ ദുർബലനാകും.
അഥ യത്രോപാകൃതേ പ്രാതരനുവാകേ ന പുരാ പരിധാനീയായാ ബ്രഹ്മാ വ്യവദത്യുഭേ ഏവ വര്തനീ സꣳസ്കുര്വന്തി ന ഹീയതേഽന്യതരാ
പക്ഷേ, പ്രഭാതത്തിൽ, പരിധാനികൾ ഇടുന്നതിന് മുമ്പ്, ബ്രാഹ്മണൻ അടയാളം നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ, രണ്ടു വഴികാട്ടികളും ഒരുക്കപ്പെടുന്നു; ഒന്നും കുറവാകുന്നില്ല.
സ യഥോഭയപാദ്വ്രജന്രഥോ വോഭാഭ്യാം ചക്രാഭ്യാം വര്തമാനഃ പ്രതിതിഷ്ഠത്യേവമസ്യ യജ്ഞഃ പ്രതിതിഷ്ഠതി യജ്ഞം പ്രതിതിഷ്ഠന്തം യജമാനോഽനുപ്രതിതിഷ്ഠതി സ ഇഷ്ട്വാ ശ്രേയാന്ഭവതി
രണ്ടു ചക്രങ്ങളുള്ള രഥം ഉറപ്പോടെ പോകുന്നതുപോലെ, യജ്ഞവും ഉറപ്പോടെ നിലനിൽക്കും; അങ്ങനെ ഉറപ്പുള്ള യജ്ഞത്തെ പിന്തുടരുന്ന യജമാനൻ യജ്ഞം കഴിഞ്ഞാൽ കൂടുതൽ ഉത്തമനാകും.
അവൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവൻ. ഗുരു പറഞ്ഞു: ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവനെന്നപോലെ നിന്റെ മുഖം പ്രകാശിക്കുന്നു. നിന്നെ ആരാണ് ഉപദേശിച്ചത്? ഉപകോസലൻ പറഞ്ഞു: ആരാണ് എന്നെ ഉപദേശിക്കേണ്ടത്, ഭഗവൻ? ആരാണ് എന്നെ പഠിപ്പിക്കേണ്ടത്? അഗ്നികൾ തമ്മിൽ ചർച്ച ചെയ്തു: ഇവർ ഇങ്ങനെയോ വേറേതോ ആകണം. പിന്നെ ഉപകോസലൻ അഗ്നികളെ സമീപിച്ചു. പ്രിയവനേ, അവർ നിന്നോട് എന്താണ് പറഞ്ഞത്?
അഥ യദു ചൈവാസ്മിഞ്ഛവ്യം കുര്വന്തി യദി ച നാര്ചിഷമേവാഭിസമ്ഭവന്ത്യര്ചിഷോഽഹരഹ്ന ആപൂര്യമാണപക്ഷമാപൂര്യമാണപക്ഷാദ്യാന്ഷഡുദങ്ങേതി മാസാꣳസ്താന്മാസേഭ്യഃ സംവത്സരꣳ സംവത്സരാദാദിത്യമാദിത്യാച്ചന്ദ്രമസം ചന്ദ്രമസോ വിദ്യുതം തത് പുരുഷോഽമാനവഃ
ഇവിടെ യജ്ഞത്തിൽ എന്ത് അർപ്പിച്ചാലും, അതു ജ്വാലയോടെയോ ഇല്ലാതെയോ ആയിരിക്കട്ടെ, അവയൊക്കെ ജ്വാലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ജ്വാലയിൽ നിന്ന് പകലിലേക്കും, പകലിൽ നിന്ന് വളരുന്ന പക്ഷത്തിലേക്കും, വളരുന്ന പക്ഷത്തിൽ നിന്ന് മാസങ്ങളിലേക്കും, മാസങ്ങളിൽ നിന്ന് വർഷത്തിലേക്കും, വർഷത്തിൽ നിന്ന് സൂര്യനിലേക്കും, സൂര്യനിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രനിലേക്കും, ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് മിന്നലിലേക്കും എത്തുന്നു. അവിടെ മനുഷ്യരല്ലാത്ത ഒരാൾ അവരെ നയിക്കുന്നു.