തദു ഹ ശൌനകഃ കാപേയഃ പ്രതിമന്വാനഃ പ്രത്യേയായാത്മാ ദേവാനാം ജനിതാ പ്രജാനാꣳ ഹിരണ്യദꣳഷ്ട്രോ ബഭസോഽനസൂരിര്മഹാന്തമസ്യ മഹിമാനമാഹുരനദ്യമാനോ യദനന്നമത്തീതി വൈ വയം ബ്രഹ്മചാരിന്നേദമുപാസ്മഹേ ദത്താസ്മൈ ഭിക്ഷാമിതി
ശൗനകൻ കാപേയൻ ആലോചിച്ച് മനസ്സിലാക്കി: 'ആത്മാവാണ് ദേവന്മാരുടെയും സകല ജീവികളുടെയും സ്രഷ്ടാവ്, പൊൻപല്ലുള്ളവൻ, പ്രകാശമുള്ളവൻ, അസൂയയില്ലാത്തവൻ. അവന്റെ മഹത്വം അതിരില്ലാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു. അന്നം നൽകാതെ ഭക്ഷിക്കുന്നവനെക്കുറിച്ചാണ് ഞങ്ങൾ ബ്രഹ്മചാരികൾ ആരാധിക്കുന്നത്. അവനു ഭിക്ഷ നൽകണം.'
തസ്മ ഉ ഹ ദദുസ്തേ വാ ഏതേ പഞ്ചാന്യേ പഞ്ചാന്യേ ദശ സന്തസ്തത്കൃതം തസ്മാത്സര്വാസു ദിക്ഷ്വന്നമേവ ദശ കൃതꣳ സൈഷാ വിരാഡന്നാദീ തയേദꣳ സര്വം ദൃഷ്ടꣳ സര്വമസ്യേദം ദൃഷ്ടം ഭവത്യന്നാദോ ഭവതി യ ഏവം വേദ യ ഏവം വേദ
അതിനാൽ അവർ അവനു കൊടുത്തു. അഞ്ചുപേർ കൂടി അഞ്ചുപേർ കൂടി, പത്ത് പേർ ആയി. അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പത്ത് അന്നം നൽകപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് വിരാട്, അന്നത്തിന്റെ അധിപൻ. ഇതിലൂടെ എല്ലാം കാണപ്പെടുന്നു; അവൻ എല്ലാം കാണുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ അന്നം അനുഭവിക്കുന്നവനാകുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ.
സത്യകാമോ ഹ ജാബാലോ ജബാലാം മാതരമാമന്ത്രയാഞ്ചക്രേ ബ്രഹ്മചര്യം ഭവതി വിവത്സ്യാമി കിങ്ഗോത്രോന്വഹമസ്മീതി
സത്യകാമൻ, ജാബാലയുടെ മകൻ, അമ്മയോടു ചോദിച്ചു: 'അമ്മേ, ഞാൻ ബ്രഹ്മചാര്യമായി ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്റെ വംശം എന്താണ്?'
സാ ഹൈനമുവാച നാഹമേതദ്വേദ താത യദ്ഗോത്രസ്ത്വമസി ബഹ്വഹം ചരന്തീ പരിചാരിണീ യൌവനേ ത്വാമലഭേ സാഹമേതന്ന വേദ യദ്ഗോത്രസ്ത്വമസി ജബാലാ തു നാമാഹമസ്മി സത്യകാമോ നാമ ത്വമസി സ സത്യകാമ ഏവ ജാബാലോ ബ്രവീഥാ ഇതി
അവൾ പറഞ്ഞു: 'മകനേ, നിന്റെ വംശം എന്താണെന്നു എനിക്ക് അറിയില്ല. ഞാൻ ബാല്യത്തിൽ പലരെയും സേവിച്ചു, അപ്പോൾ നിന്നെ ലഭിച്ചു. നിന്റെ വംശം എനിക്ക് അറിയില്ല. എന്റെ പേര് ജാബാല, നിന്റെ പേര് സത്യകാമൻ. അതിനാൽ നീ സത്യകാമൻ ജാബാലൻ എന്ന് പറയണം.'
സ ഹ ഹാരിദ്രുമതം ഗൌതമമേത്യോവാച ബ്രഹ്മചര്യം ഭഗവതി വത്സ്യാമ്യുപേയാം ഭഗവന്തമിതി
അവൻ ഹാരിദ്രുമതന്റെ മകനായ ഗൗതമനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, ഞാൻ ബ്രഹ്മചാര്യമായി ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഭഗവനെ സമീപിക്കാമോ?'
തꣳ ഹോവാച കിങ്ഗോത്രോ നു സോമ്യാസീതി സ ഹോവാച നാഹമേതദ്വേദ ഭോ യദ്ഗോത്രോഽഹമസ്മ്യപൃച്ഛം മാതരꣳ സാ മാ പ്രത്യബ്രവീദ്ബഹ്വഹം ചരന്തീ പരിചരിണീ യൌവനേ ത്വാമലഭേ സാഹമേതന്ന വേദ യദ്ഗോത്രസ്ത്വമസി ജബാലാ തു നാമാഹമസ്മി സത്യകാമോ നാമ ത്വമസീതി സോഽഹꣳ സത്യകാമോ ജാബാലോഽസ്മി ഭോ ഇതി
അവൻ ചോദിച്ചു: 'സൗമ്യ, നിന്റെ വംശം എന്താണ്?' അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, എന്റെ വംശം എനിക്ക് അറിയില്ല. ഞാൻ അമ്മയോടു ചോദിച്ചു, അവൾ പറഞ്ഞു: ബാല്യത്തിൽ പലരെയും സേവിച്ചു, അപ്പോൾ നിന്നെ ലഭിച്ചു. നിന്റെ വംശം എനിക്ക് അറിയില്ല. എന്റെ പേര് ജാബാല, നിന്റെ പേര് സത്യകാമൻ. അതിനാൽ ഭഗവൻ, ഞാൻ സത്യകാമൻ ജാബാലൻ.'
അഥ ഹൈനമൃഷഭോഽഭ്യുവാദ സത്യകാമ3 ഇതി ഭഗവ ഇതി ഹ പ്രതിശുശ്രാവ പ്രാപ്താഃ സോമ്യ സഹസ്രꣳ സ്മഃ പ്രാപയ ന ആചാര്യകുലമ്
അപ്പോള് ഒരു കാള അവനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: സത്യകാമ. ഭഗവന്, എന്നു അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു. സോമ്യ, നമ്മള്ക്ക് ഇപ്പോള് ആയിരം പശുക്കള് ഉണ്ട്. ഞങ്ങളെ ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് നയിക്കൂ.
ബ്രഹ്മണശ്ച തേ പാദം ബ്രവാണീതി ബ്രവീതു മേ ഭഗവാനിതി തസ്മൈ ഹോവാച പ്രാചീ ദിക്കലാ പ്രതീചീ ദിക്കലാ ദക്ഷിണാ ദിക്കലോദീചീ ദിക്കലൈഷ വൈ സോമ്യ ചതുഷ്കലഃ പാദോ ബ്രഹ്മണഃ പ്രകാശവാന്നാമ
ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും. ഭഗവന്, ദയവായി പറയൂ എന്നു അവന് പറഞ്ഞു. കാള പറഞ്ഞു: കിഴക്കേ ദിശ ഒരു ഭാഗം, പടിഞ്ഞാറ് ഒരു ഭാഗം, തെക്ക് ഒരു ഭാഗം, വടക്ക് ഒരു ഭാഗം — സോമ്യ, ഇവയാണ് നാലു ഭാഗങ്ങളും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഒരു പാദം, പ്രകാശമുള്ളത് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
സ യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണഃ പ്രകാശവാനിത്യുപാസ്തേ പ്രകാശവാനസ്മിꣳല്ലോകേ ഭവതി പ്രകാശവതോ ഹ ലോകാഞ്ജയതി യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണഃ പ്രകാശവാനിത്യുപാസ്തേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രകാശമുള്ള പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്, അവന് ഈ ലോകത്ത് പ്രകാശമുള്ളവനാകും; പ്രകാശമുള്ള ലോകങ്ങളെ അവന് ജയിക്കും. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രകാശമുള്ള പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്.
അഗ്നിഷ്ടേ പാദം വക്തേതി സ ഹ ശ്വോഭൂതേ ഗാ ആഭിപ്രസ്ഥാപയാഞ്ചകാര താ യത്രാഭിസായം ബഭൂവുസ്തത്രാഗ്നിമുപസമാധായ ഗാ ഉപരുധ്യ സമിധമാധായ പശ്ചാദഗ്നേഃ പ്രാങുപോപവിവേശ
അഗ്നി നിന്നോട് ഒരു ഭാഗം പറയും. അതിനുശേഷം, അടുത്ത ദിവസം അവന് പശുക്കളെ വീണ്ടും മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി. അവര് ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തുമ്പോള്, അഗ്നിയെ കത്തിച്ചു, പശുക്കളെ തടഞ്ഞു, മരക്കൊമ്പുകള് വച്ചു, അഗ്നിയുടെ പിറകില് കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ഇരുന്നു.
തമഗ്നിരഭ്യുവാദ സത്യകാമ3 ഇതി ഭഗവ ഇതി ഹ പ്രതിശുശ്രാവ
അഗ്നി അവനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: സത്യകാമ. ഭഗവന്, എന്നു അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
സോമ്യ തേ പാദം ബ്രവാണീതി ബ്രവീതു മേ ഭഗവാനിതി തസ്മൈ ഹോവാച പൃഥിവീ കലാന്തരിക്ഷം കലാ ദ്യൌഃ കലാ സമുദ്രഃ കലൈഷ വൈ സോമ്യ ചതുഷ്കലഃ പാദോ ബ്രഹ്മണോഽനന്തവാന്നാമ
സോമ്യ, ഞാൻ നിന്നോട് ഒരു ഭാഗം പറയും. ഭഗവന്, ദയവായി പറയൂ എന്നു അവന് പറഞ്ഞു. അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഭൂമി ഒരു ഭാഗം, അന്തരീക്ഷം ഒരു ഭാഗം, ആകാശം ഒരു ഭാഗം, സമുദ്രം ഒരു ഭാഗം — സോമ്യ, ഇവയാണ് നാലു ഭാഗങ്ങളും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഒരു പാദം, അതിന് അനന്തമായത് എന്ന പേരുണ്ട്.
സ യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണോഽനന്തവാനിത്യുപാസ്തേഽനന്തവാനസ്മിꣳല്ലോകേ ഭവത്യനന്തവതോ ഹ ലോകാഞ്ജയതി യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണോഽനന്തവാനിത്യുപാസ്തേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ അനന്തമായ പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്, അവന് ഈ ലോകത്ത് അനന്തനായവനാകും; അനന്തമായ ലോകങ്ങളെ അവന് ജയിക്കും. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ അനന്തമായ പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്.
ഹꣳസസ്തേ പാദം വക്തേതി സ ഹ ശ്വോഭൂതേ ഗാ അഭിപ്രസ്ഥാപയാഞ്ചകാര താ യത്രാഭിസായം ബഭൂവുസ്തത്രാഗ്നിമുപസമാധായ ഗാ ഉപരുധ്യ സമിധമാധായ പശ്ചാദഗ്നേഃ പ്രാങുപോപവിവേശ
ഹംസം നിന്നോട് ഒരു ഭാഗം പറയും. അതിനുശേഷം, അടുത്ത ദിവസം അവന് പശുക്കളെ വീണ്ടും മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി. അവര് ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തുമ്പോള്, അഗ്നിയെ കത്തിച്ചു, പശുക്കളെ തടഞ്ഞു, മരക്കൊമ്പുകള് വച്ചു, അഗ്നിയുടെ പിറകില് കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ഇരുന്നു.
തꣳ ഹꣳസ ഉപനിപത്യാഭ്യുവാദ സത്യകാമ3 ഇതി ഭഗവ ഇതി ഹ പ്രതിശുശ്രാവ
ഹംസം അവനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: സത്യകാമ. ഭഗവന്, എന്നു അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
സോമ്യ തേ പാദം ബ്രവാണീതി ബ്രവീതു മേ ഭഗവാനിതി തസ്മൈ ഹോവാചാഗ്നിഃ കലാ സൂര്യഃ കലാ ചന്ദ്രഃ കലാ വിദ്യുത്കലൈഷ വൈ സോമ്യ ചതുഷ്കലഃ പാദോ ബ്രഹ്മണോ ജ്യോതിഷ്മാന്നാമ
സോമ്യ, ഞാൻ നിന്നോട് ഒരു ഭാഗം പറയും. ഭഗവന്, ദയവായി പറയൂ എന്നു അവന് പറഞ്ഞു. ഹംസം പറഞ്ഞു: അഗ്നി ഒരു ഭാഗം, സൂര്യൻ ഒരു ഭാഗം, ചന്ദ്രൻ ഒരു ഭാഗം, മിന്നൽ ഒരു ഭാഗം — സോമ്യ, ഇവയാണ് നാലു ഭാഗങ്ങളും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഒരു പാദം, അതിന് പ്രകാശമുള്ളത് എന്ന പേരുണ്ട്.
സ യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണോ ജ്യോതിഷ്മാനിത്യുപാസ്തേ ജ്യോതിഷ്മാനസ്മിꣳല്ലോകേ ഭവതി ജ്യോതിഷ്മതോ ഹ ലോകാഞ്ജയതി യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണോ ജ്യോതിഷ്മാനിത്യുപാസ്തേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രകാശമുള്ള പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്, അവന് ഈ ലോകത്ത് പ്രകാശമുള്ളവനാകും; പ്രകാശമുള്ള ലോകങ്ങളെ അവന് ജയിക്കും. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രകാശമുള്ള പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്.
മദ്ഗുഷ്ടേ പാദം വക്തേതി സ ഹ ശ്വോഭൂതേ ഗാ അഭിപ്രസ്ഥാപയാഞ്ചകാര താ യത്രാഭിസായം ബഭൂവുസ്തത്രാഗ്നിമുപസമാധായ ഗാ ഉപരുധ്യ സമിധമാധായ പശ്ചാദഗ്നേഃ പ്രാങുപോപവിവേശ
മത്സ്യപ്പക്ഷി നിന്നോട് ഒരു ഭാഗം പറയും. അതിനുശേഷം, അടുത്ത ദിവസം അവന് പശുക്കളെ വീണ്ടും മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി. അവര് ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തുമ്പോള്, അഗ്നിയെ കത്തിച്ചു, പശുക്കളെ തടഞ്ഞു, മരക്കൊമ്പുകള് വച്ചു, അഗ്നിയുടെ പിറകില് കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ഇരുന്നു.
തം മദ്ഗുരുപനിപത്യാഭ്യുവാദ സത്യകാമ3 ഇതി ഭഗവ ഇതി ഹ പ്രതിശുശ്രാവ
മത്സ്യപ്പക്ഷി അവനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: സത്യകാമ. ഭഗവന്, എന്നു അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
സോമ്യ തേ പാദം ബ്രവാണീതി ബ്രവീതു മേ ഭഗവാനിതി തസ്മൈ ഹോവാച പ്രാണഃ കലാ ചക്ഷുഃ കലാ ശ്രോത്രം കലാ മനഃ കലൈഷ വൈ സോമ്യ ചതുഷ്കലഃ പാദോ ബ്രഹ്മണ ആയതനവാന്നാമ
സോമ്യ, ഞാൻ നിന്നോട് ഒരു ഭാഗം പറയും. ഭഗവന്, ദയവായി പറയൂ എന്നു അവന് പറഞ്ഞു. മത്സ്യപ്പക്ഷി പറഞ്ഞു: ശ്വാസം ഒരു ഭാഗം, കാഴ്ച ഒരു ഭാഗം, കേള്വി ഒരു ഭാഗം, മനസ്സ് ഒരു ഭാഗം — സോമ്യ, ഇവയാണ് നാലു ഭാഗങ്ങളും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഒരു പാദം, അതിന് ആധാരമായത് എന്ന പേരുണ്ട്.
സ യൈ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണ ആയതനവാനിത്യുപാസ്ത ആയതനവാനസ്മിꣳല്ലോകേ ഭവത്യായതനവതോ ഹ ലോകാഞ്ജയതി യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണ ആയതനവാനിത്യുപാസ്തേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ആധാരമായ പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്, അവന് ഈ ലോകത്ത് ആധാരമായവനാകും; ആധാരമുള്ള ലോകങ്ങളെ അവന് ജയിക്കും. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ആധാരമായ പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്.
പ്രാപ ഹാചാര്യകുലം തമാചാര്യോഽഭ്യുവാദ സത്യകാമ3 ഇതി ഭഗവ ഇതി ഹ പ്രതിശുശ്രാവ
അവന് ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിലെത്തിയപ്പോള്, ഗുരു അവനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: സത്യകാമ. ഭഗവന്, എന്നു അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ബ്രഹ്മവിദിവ വൈ സോമ്യ ഭാസി കോ നു ത്വാനുശശാസേത്യന്യേ മനുഷ്യേഭ്യ ഇതി ഹ പ്രതിജജ്ഞേ ഭഗവാꣳസ്ത്വേവ മേ കാമേ ബ്രൂയാത്
സോമ്യ, നീ ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവനെന്ന പോലെ തിളങ്ങുന്നു. മനുഷ്യരില് ആരാണ് നിന്നെ പഠിപ്പിച്ചത്? അവന് പറഞ്ഞു: ഭഗവന് തന്നെയാണ് എനിക്ക് അറിയേണ്ടത് പറയേണ്ടത്.
ശ്രുതꣳ ഹ്യേവ മേ ഭഗവദ്ദൃശേഭ്യ ആചാര്യാദ്ധൈവ വിദ്യാ വിദിതാ സാധിഷ്ഠം പ്രാപതീതി തസ്മൈ ഹൈതദേവോവാചാത്ര ഹ ന കിഞ്ചന വീയായേതി വീയായേതി
ഭഗവാൻപോലുള്ള മഹർഷിമാരിൽ നിന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, ഗുരുവിൽ നിന്നാണ് സത്യമായ അറിവ് ലഭിക്കുന്നത്, അപ്പോൾ ആ അറിവ് ഉറപ്പായും പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നു. അപ്പോൾ ദേവൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: ഇതിനേക്കാൾ വലിയതൊന്നുമില്ല, ഇതിനേക്കാൾ വലിയതൊന്നുമില്ല.
ഉപകോസലോ ഹ വൈ കാമലായനഃ സത്യകാമേ ജാബാലേ ബ്രഹ്മചാര്യമുവാസ തസ്യ ഹ ദ്വാദശവാര്ഷാണ്യഗ്നീന്പരിചചാര സ ഹ സ്മാന്യാനന്തേവാസിനഃ സമാവര്തയꣳസ്തം ഹ സ്മൈവ ന സമാവര്തയതി
കാമലായനന്റെ മകൻ ഉപകോസലൻ സത്യകാമൻ ജാബാലന്റെ ശിഷ്യനായി ബ്രഹ്മചാര്യമായി ജീവിച്ചു. പന്ത്രണ്ടു വർഷം അവൻ അഗ്നികളെ ശുശ്രൂഷിച്ചു. ഗുരു മറ്റു ശിഷ്യന്മാരെ വീട്ടിലേക്ക് അയച്ചു, പക്ഷേ ഉപകോസലനെ അയച്ചില്ല.
തം ജായോവാച തപ്തോ ബ്രഹ്മചാരീ കുശലമഗ്നീന്പരിചചാരീന്മാ ത്വാഗ്നയഃ പരിപ്രവോചന്പ്രബ്രൂഹ്യസ്മാ ഇതി തസ്മൈ ഹാപ്രോച്യൈവ പ്രവാസാഞ്ചക്രേ
അവന്റെ ഭാര്യ പറഞ്ഞു: ഈ ബ്രഹ്മചാരി തപസ്സും അഗ്നിശുശ്രൂഷയും നന്നായി ചെയ്തു. അഗ്നികൾക്ക് നിന്നേക്കാൾ മുമ്പ് അവനോട് സംസാരിക്കാൻ അനുവദിക്കരുത്; നീയാണവനെ ഉപദേശിക്കേണ്ടത്. എന്നാൽ ഇത് കേട്ടിട്ടും ഗുരു യാത്രയ്ക്കുപോയി.
സ ഹ വ്യാധിനാനശിതും ദധ്രേ തമാചാര്യജായോവാച ബ്രഹ്മചാരിന്നശാന കിം നു നാശ്നാസീതി സ ഹോവാച ബഹവ ഇമേഽസ്മിന്പുരുഷേ കാമാ നാനാത്യയാ വ്യാധിഭിഃ പ്രതിപൂര്ണോഽസ്മി നാശിഷ്യാമീതി
അപ്പോൾ ഉപകോസലൻ ഉപവാസം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഗുരുവിന്റെ ഭാര്യ അവനോട് ചോദിച്ചു: ബ്രഹ്മചാരി, നീ ഭക്ഷണം കഴിക്കാത്തതെന്ത്? അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു: ഈ ശരീരത്തിൽ പലവിധ ഇച്ഛകളും പല വഴികളിലൂടെ കടന്നു വരുന്നു, അവയെല്ലാം വ്യാധികളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ല.
അഥ ഹാഗ്നയഃ സമൂദിരേ തപ്തോ ബ്രഹ്മചാരീ കുശലം നഃ പര്യചാരീദ്ധന്താസ്മൈ പ്രബ്രവാമേതി തസ്മൈ ഹോചുഃ
അപ്പോൾ അഗ്നികൾ പറഞ്ഞു: ഈ ബ്രഹ്മചാരി തപസ്സും അഗ്നിശുശ്രൂഷയും നന്നായി ചെയ്തു. വരിക, നാം അവനോട് ഉപദേശിക്കാം. അങ്ങനെ അവർ അവനോട് പറഞ്ഞു:
പ്രാണോ ബ്രഹ്മ കം ബ്രഹ്മ ഖം ബ്രഹ്മേതി സ ഹോവാച വിജാനാമ്യഹം യത്പ്രാണോ ബ്രഹ്മ കം ച തു ഖം ച ന വിജാനാമീതി തേ ഹോചുര്യദ്വാവ കം തദേവ ഖം യദേവ ഖം തദേവ കമിതി പ്രാണം ച ഹാസ്മൈ തദാകാശം ചോചുഃ
ശ്വാസം ബ്രഹ്മമാണ്, ആകാശം ബ്രഹ്മമാണ്, ആകാശം ബ്രഹ്മമാണ് എന്നു അവർ പറഞ്ഞു. ഉപകോസലൻ പറഞ്ഞു: ശ്വാസം ബ്രഹ്മമാണെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നു, പക്ഷേ ആകാശം, ആകാശം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് അറിയില്ല. അപ്പോൾ അവർ പറഞ്ഞു: ആകാശം തന്നെയാണ് ആകാശം, ആകാശം തന്നെയാണ് ആകാശം. അങ്ങനെ അവർ ശ്വാസത്തെയും ആകാശത്തെയും അവനോട് പഠിപ്പിച്ചു.
തꣳ ഹോവാച നൈതദബ്രാഹ്മണോ വിവക്തുമര്ഹതി സമിധꣳ സോമ്യാഹരോപ ത്വാ നേഷ്യേ ന സത്യാദഗാ ഇതി തമുപനീയ കൃശാനാമബലാനാം ചതുഃശതാ ഗാ നിരാകൃത്യോവാചേമാഃ സോമ്യാനുസംവ്രജേതി താ അഭിപ്രസ്ഥാപയന്നുവാച നാസഹസ്രേണാവര്തേയേതി സ ഹ വര്ഷഗണം പ്രോവാസ താ യദാ സഹസ്രꣳ സംപേദുഃ
അവന് പറഞ്ഞു: ഇതു ബ്രാഹ്മണന് അല്ലാത്തവര്ക്ക് വിശദീകരിക്കാന് പാടില്ല. സോമ്യ, നീ വനംകത്താനുള്ള മരക്കൊമ്പുകള് കൊണ്ടുവരിക, ഞാൻ നിന്നെ നയിക്കും. നീ സത്യം പറഞ്ഞിട്ടില്ല. എന്നിട്ട് അവനെ കൊണ്ടുവന്ന്, ദുർബലമായ നാലുനൂറ് പശുക്കളെ ഒഴിവാക്കി, അവനോട് പറഞ്ഞു: സോമ്യ, ഇവയെ പിന്തുടരിക. അവയെ അയക്കുമ്പോള് പറഞ്ഞു: ആയിരം പശുക്കള് കൂടാതെ തിരികെ വരരുത്. അവന് വര്ഷങ്ങളോളം അവിടെ താമസിച്ചു; ഒടുവില് ആയിരം പശുക്കള് ഒന്നിച്ചു ചേരുമ്പോള്—