രൈക്വേമാനി ഷട്ശതാനി ഗവാമയം നിഷ്കോഽയമശ്വതരീരഥോഽനു മ ഏതാം ഭഗവോ ദേവതാꣳശാധി യാം ദേവതാമുപാസ്സ ഇതി
റൈക്വ, ഇതാ അറുനൂറ് പശുക്കളും ഈ മാലയും കുതിരകാർട്ടും. ഭഗവൻ, നീ ആരാധിക്കുന്ന ദേവതയെ എന്നെ പഠിപ്പിക്കണമേ.
തമു ഹ പരഃ പ്രത്യുവാചാഹ ഹാരേത്വാ ശൂദ്ര തവൈവ സഹ ഗോഭിരസ്ത്വിതി തദു ഹ പുനരേവ ജാനശ്രുതിഃ പൌത്രായണഃ സഹസ്രം ഗവാം നിഷ്കമശ്വതരീരഥം ദുഹിതരം തദാദായ പ്രതിചക്രമേ
അതിനു മറുപടിയായി അവൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവയെ നീ എടുത്തു പോവുക, ശൂദ്രാ. പശുക്കളോടൊപ്പം ഇവ നിനക്കേ ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ.' പിന്നെ ജാനശ്രുതി, പൗത്രായണന്റെ മകൻ, ആയിരം പശുക്കളും മാലയും കുതിരകാർട്ടും തന്റെ മകളെയും എടുത്തു വീണ്ടും യാത്രയായി.
തꣳ ഹാഭ്യുവാദ രൈക്വേദꣳ സഹസ്രം ഗവാമയം നിഷ്കോഽയമശ്വതരീരഥ ഇയം ജായായം ഗ്രാമോ യസ്മിന്നാസ്സേഽന്വേവ മാ ഭഗവഃ ശാധീതി
അവൻ പറഞ്ഞു: 'റൈക്വ, ഇതാ ആയിരം പശുക്കളും ഈ മാലയും കുതിരകാർട്ടും ഈ ഭാര്യയും നീ താമസിക്കുന്ന ഈ ഗ്രാമവും. ഭഗവൻ, എന്നെ പഠിപ്പിക്കണമേ.'
തസ്യാ ഹ മുഖമുപോദ്ഗൃഹ്ണന്നുവാചാജഹാരേമാഃ ശൂദ്രാനേനൈവ മുഖേനാലാപയിഷ്യഥാ ഇതി തേ ഹൈതേ രൈക്വപര്ണാ നാമ മഹാവൃഷേഷു യത്രാസ്മാ ഉവാസ സ തസ്മൈ ഹോവാച
അവളുടെ വായിൽ സ്പർശിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഇവയെ നീ എടുത്തു പോവുക, ശൂദ്രാ. ഈ വായിൽ കൊണ്ടാണ് ഇവയെ പോഷിപ്പിക്കേണ്ടത്.' റൈക്വ താമസിച്ച സ്ഥലത്തെ മഹാവൃക്ഷങ്ങൾക്കിടയിൽ അവയെ 'റൈക്വയുടെ ഇലകൾ' എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്. അവൻ അവനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
വായുര്വാവ സംവര്ഗോ യദാ വാ അഗ്നിരുദ്വായതി വായുമേവാപ്യേതി യദാ സൂര്യോഽസ്തമേതി വായുമേവാപ്യേതി യദാ ചന്ദ്രോഽസ്തമേതി വായുമേവാപ്യേതി
വായു തന്നെയാണ് എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്. അഗ്നി അണയുമ്പോൾ അതു വായുവിൽ ലയിക്കുന്നു. സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ വായുവിൽ ലയിക്കുന്നു. ചന്ദ്രൻ അസ്തമിക്കുമ്പോഴും വായുവിൽ ലയിക്കുന്നു.
യദാപ ഉച്ഛുഷ്യന്തി വായുമേവാപിയന്തി വായുര്ഹ്യേവൈതാന്സര്വാന്സംവൃങ്ക്ത ഇത്യധിദൈവതമ്
ജലം ഉണങ്ങുമ്പോൾ അതും വായുവിൽ ലയിക്കുന്നു. വായുവാണ് ഇവയെ എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്; ദേവതകളെക്കുറിച്ചുള്ളത് ഇതാണ്.
അഥാധ്യാത്മം പ്രാണോ വാവ സംവര്ഗഃ സ യദാ സ്വപിതി പ്രാണമേവ വാഗപ്യേതി പ്രാണം ചക്ഷുഃ പ്രാണꣳ ശ്രോത്രം പ്രാണം മനഃ പ്രാണോ ഹ്യേവൈതാന്സര്വാന്സംവൃങ്ക്ത ഇതി
സ്വയം സംബന്ധിച്ച് നോക്കുമ്പോൾ, ശ്വാസം തന്നെയാണ് എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്നത്. ഒരാൾ ഉറങ്ങുമ്പോൾ വാക്ക് ശ്വാസത്തിൽ ലയിക്കുന്നു, കാഴ്ചയും, കേൾവിയും, മനസ്സും ശ്വാസത്തിൽ ലയിക്കുന്നു. ശ്വാസം ഇവയെ എല്ലാം ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
തൌ വാ ഏതൌ ദ്വൌ സംവര്ഗൌ വായുരേവ ദേവേഷു പ്രാണഃ പ്രാണേഷു
ഇവ രണ്ടും ഉൾക്കൊള്ളുന്നവയാണ്: ദേവതകളിൽ വായു, ജീവികളിൽ ശ്വാസം.
അഥ ഹ ശൌനകം ച കാപേയമഭിപ്രതാരിണം ച കാക്ഷസേനിം പരിവിഷ്യമാണൌ ബ്രഹ്മചാരീ ബിഭിക്ഷേ തസ്മാ ഉ ഹ ന ദദതുഃ
ശൗനകൻ കാപേയനും അഭിപ്രതാരിണ് കാക്ഷസേനിയും ഭക്ഷണം ലഭിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ ഒരു ബ്രഹ്മചാരി അവരോട് ഭിക്ഷ ചോദിച്ചു. അവർ ഒന്നും കൊടുത്തില്ല.
സ ഹോവാച മഹാത്മനശ്ചതുരോ ദേവ ഏകഃ കഃ സ ജഗാര ഭുവനസ്യ ഗോപാസ്തം കാപേയ നാഭിപശ്യന്തി മര്ത്യാ അഭിപ്രതാരിന്ബഹുധാ വസന്തം യസ്മൈ വാ ഏതദന്നം ദത്തമിതി
അവൻ പറഞ്ഞു: 'മഹാത്മാക്കളിൽ നാലുപേർ ഉണ്ട്, ദേവന്മാരേ. അവരിൽ ഒരാൾ ആരാണ് ഉണർന്നിരിക്കുന്നതും ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനും? കാപേയ, മനുഷ്യർ അവനെ കാണുന്നില്ല. അഭിപ്രതാരി, അവൻ പല രൂപത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ആര്ക്ക് ഈ അന്നം ലഭിക്കുന്നു.'
തദു ഹ ശൌനകഃ കാപേയഃ പ്രതിമന്വാനഃ പ്രത്യേയായാത്മാ ദേവാനാം ജനിതാ പ്രജാനാꣳ ഹിരണ്യദꣳഷ്ട്രോ ബഭസോഽനസൂരിര്മഹാന്തമസ്യ മഹിമാനമാഹുരനദ്യമാനോ യദനന്നമത്തീതി വൈ വയം ബ്രഹ്മചാരിന്നേദമുപാസ്മഹേ ദത്താസ്മൈ ഭിക്ഷാമിതി
ശൗനകൻ കാപേയൻ ആലോചിച്ച് മനസ്സിലാക്കി: 'ആത്മാവാണ് ദേവന്മാരുടെയും സകല ജീവികളുടെയും സ്രഷ്ടാവ്, പൊൻപല്ലുള്ളവൻ, പ്രകാശമുള്ളവൻ, അസൂയയില്ലാത്തവൻ. അവന്റെ മഹത്വം അതിരില്ലാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു. അന്നം നൽകാതെ ഭക്ഷിക്കുന്നവനെക്കുറിച്ചാണ് ഞങ്ങൾ ബ്രഹ്മചാരികൾ ആരാധിക്കുന്നത്. അവനു ഭിക്ഷ നൽകണം.'
തസ്മ ഉ ഹ ദദുസ്തേ വാ ഏതേ പഞ്ചാന്യേ പഞ്ചാന്യേ ദശ സന്തസ്തത്കൃതം തസ്മാത്സര്വാസു ദിക്ഷ്വന്നമേവ ദശ കൃതꣳ സൈഷാ വിരാഡന്നാദീ തയേദꣳ സര്വം ദൃഷ്ടꣳ സര്വമസ്യേദം ദൃഷ്ടം ഭവത്യന്നാദോ ഭവതി യ ഏവം വേദ യ ഏവം വേദ
അതിനാൽ അവർ അവനു കൊടുത്തു. അഞ്ചുപേർ കൂടി അഞ്ചുപേർ കൂടി, പത്ത് പേർ ആയി. അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പത്ത് അന്നം നൽകപ്പെടുന്നു. ഇതാണ് വിരാട്, അന്നത്തിന്റെ അധിപൻ. ഇതിലൂടെ എല്ലാം കാണപ്പെടുന്നു; അവൻ എല്ലാം കാണുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ അന്നം അനുഭവിക്കുന്നവനാകുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ.
സത്യകാമോ ഹ ജാബാലോ ജബാലാം മാതരമാമന്ത്രയാഞ്ചക്രേ ബ്രഹ്മചര്യം ഭവതി വിവത്സ്യാമി കിങ്ഗോത്രോന്വഹമസ്മീതി
സത്യകാമൻ, ജാബാലയുടെ മകൻ, അമ്മയോടു ചോദിച്ചു: 'അമ്മേ, ഞാൻ ബ്രഹ്മചാര്യമായി ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്റെ വംശം എന്താണ്?'
സാ ഹൈനമുവാച നാഹമേതദ്വേദ താത യദ്ഗോത്രസ്ത്വമസി ബഹ്വഹം ചരന്തീ പരിചാരിണീ യൌവനേ ത്വാമലഭേ സാഹമേതന്ന വേദ യദ്ഗോത്രസ്ത്വമസി ജബാലാ തു നാമാഹമസ്മി സത്യകാമോ നാമ ത്വമസി സ സത്യകാമ ഏവ ജാബാലോ ബ്രവീഥാ ഇതി
അവൾ പറഞ്ഞു: 'മകനേ, നിന്റെ വംശം എന്താണെന്നു എനിക്ക് അറിയില്ല. ഞാൻ ബാല്യത്തിൽ പലരെയും സേവിച്ചു, അപ്പോൾ നിന്നെ ലഭിച്ചു. നിന്റെ വംശം എനിക്ക് അറിയില്ല. എന്റെ പേര് ജാബാല, നിന്റെ പേര് സത്യകാമൻ. അതിനാൽ നീ സത്യകാമൻ ജാബാലൻ എന്ന് പറയണം.'
സ ഹ ഹാരിദ്രുമതം ഗൌതമമേത്യോവാച ബ്രഹ്മചര്യം ഭഗവതി വത്സ്യാമ്യുപേയാം ഭഗവന്തമിതി
അവൻ ഹാരിദ്രുമതന്റെ മകനായ ഗൗതമനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, ഞാൻ ബ്രഹ്മചാര്യമായി ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഭഗവനെ സമീപിക്കാമോ?'
തꣳ ഹോവാച കിങ്ഗോത്രോ നു സോമ്യാസീതി സ ഹോവാച നാഹമേതദ്വേദ ഭോ യദ്ഗോത്രോഽഹമസ്മ്യപൃച്ഛം മാതരꣳ സാ മാ പ്രത്യബ്രവീദ്ബഹ്വഹം ചരന്തീ പരിചരിണീ യൌവനേ ത്വാമലഭേ സാഹമേതന്ന വേദ യദ്ഗോത്രസ്ത്വമസി ജബാലാ തു നാമാഹമസ്മി സത്യകാമോ നാമ ത്വമസീതി സോഽഹꣳ സത്യകാമോ ജാബാലോഽസ്മി ഭോ ഇതി
അവൻ ചോദിച്ചു: 'സൗമ്യ, നിന്റെ വംശം എന്താണ്?' അപ്പോൾ അവൻ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവൻ, എന്റെ വംശം എനിക്ക് അറിയില്ല. ഞാൻ അമ്മയോടു ചോദിച്ചു, അവൾ പറഞ്ഞു: ബാല്യത്തിൽ പലരെയും സേവിച്ചു, അപ്പോൾ നിന്നെ ലഭിച്ചു. നിന്റെ വംശം എനിക്ക് അറിയില്ല. എന്റെ പേര് ജാബാല, നിന്റെ പേര് സത്യകാമൻ. അതിനാൽ ഭഗവൻ, ഞാൻ സത്യകാമൻ ജാബാലൻ.'
അഥ ഹൈനമൃഷഭോഽഭ്യുവാദ സത്യകാമ3 ഇതി ഭഗവ ഇതി ഹ പ്രതിശുശ്രാവ പ്രാപ്താഃ സോമ്യ സഹസ്രꣳ സ്മഃ പ്രാപയ ന ആചാര്യകുലമ്
അപ്പോള് ഒരു കാള അവനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: സത്യകാമ. ഭഗവന്, എന്നു അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു. സോമ്യ, നമ്മള്ക്ക് ഇപ്പോള് ആയിരം പശുക്കള് ഉണ്ട്. ഞങ്ങളെ ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിലേക്ക് നയിക്കൂ.
ബ്രഹ്മണശ്ച തേ പാദം ബ്രവാണീതി ബ്രവീതു മേ ഭഗവാനിതി തസ്മൈ ഹോവാച പ്രാചീ ദിക്കലാ പ്രതീചീ ദിക്കലാ ദക്ഷിണാ ദിക്കലോദീചീ ദിക്കലൈഷ വൈ സോമ്യ ചതുഷ്കലഃ പാദോ ബ്രഹ്മണഃ പ്രകാശവാന്നാമ
ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം ഞാൻ നിന്നോട് പറയും. ഭഗവന്, ദയവായി പറയൂ എന്നു അവന് പറഞ്ഞു. കാള പറഞ്ഞു: കിഴക്കേ ദിശ ഒരു ഭാഗം, പടിഞ്ഞാറ് ഒരു ഭാഗം, തെക്ക് ഒരു ഭാഗം, വടക്ക് ഒരു ഭാഗം — സോമ്യ, ഇവയാണ് നാലു ഭാഗങ്ങളും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഒരു പാദം, പ്രകാശമുള്ളത് എന്നറിയപ്പെടുന്നത്.
സ യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണഃ പ്രകാശവാനിത്യുപാസ്തേ പ്രകാശവാനസ്മിꣳല്ലോകേ ഭവതി പ്രകാശവതോ ഹ ലോകാഞ്ജയതി യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണഃ പ്രകാശവാനിത്യുപാസ്തേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രകാശമുള്ള പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്, അവന് ഈ ലോകത്ത് പ്രകാശമുള്ളവനാകും; പ്രകാശമുള്ള ലോകങ്ങളെ അവന് ജയിക്കും. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രകാശമുള്ള പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്.
അഗ്നിഷ്ടേ പാദം വക്തേതി സ ഹ ശ്വോഭൂതേ ഗാ ആഭിപ്രസ്ഥാപയാഞ്ചകാര താ യത്രാഭിസായം ബഭൂവുസ്തത്രാഗ്നിമുപസമാധായ ഗാ ഉപരുധ്യ സമിധമാധായ പശ്ചാദഗ്നേഃ പ്രാങുപോപവിവേശ
അഗ്നി നിന്നോട് ഒരു ഭാഗം പറയും. അതിനുശേഷം, അടുത്ത ദിവസം അവന് പശുക്കളെ വീണ്ടും മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി. അവര് ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തുമ്പോള്, അഗ്നിയെ കത്തിച്ചു, പശുക്കളെ തടഞ്ഞു, മരക്കൊമ്പുകള് വച്ചു, അഗ്നിയുടെ പിറകില് കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ഇരുന്നു.
തമഗ്നിരഭ്യുവാദ സത്യകാമ3 ഇതി ഭഗവ ഇതി ഹ പ്രതിശുശ്രാവ
അഗ്നി അവനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: സത്യകാമ. ഭഗവന്, എന്നു അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
സോമ്യ തേ പാദം ബ്രവാണീതി ബ്രവീതു മേ ഭഗവാനിതി തസ്മൈ ഹോവാച പൃഥിവീ കലാന്തരിക്ഷം കലാ ദ്യൌഃ കലാ സമുദ്രഃ കലൈഷ വൈ സോമ്യ ചതുഷ്കലഃ പാദോ ബ്രഹ്മണോഽനന്തവാന്നാമ
സോമ്യ, ഞാൻ നിന്നോട് ഒരു ഭാഗം പറയും. ഭഗവന്, ദയവായി പറയൂ എന്നു അവന് പറഞ്ഞു. അഗ്നി പറഞ്ഞു: ഭൂമി ഒരു ഭാഗം, അന്തരീക്ഷം ഒരു ഭാഗം, ആകാശം ഒരു ഭാഗം, സമുദ്രം ഒരു ഭാഗം — സോമ്യ, ഇവയാണ് നാലു ഭാഗങ്ങളും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഒരു പാദം, അതിന് അനന്തമായത് എന്ന പേരുണ്ട്.
സ യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണോഽനന്തവാനിത്യുപാസ്തേഽനന്തവാനസ്മിꣳല്ലോകേ ഭവത്യനന്തവതോ ഹ ലോകാഞ്ജയതി യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണോഽനന്തവാനിത്യുപാസ്തേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ അനന്തമായ പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്, അവന് ഈ ലോകത്ത് അനന്തനായവനാകും; അനന്തമായ ലോകങ്ങളെ അവന് ജയിക്കും. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ അനന്തമായ പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്.
ഹꣳസസ്തേ പാദം വക്തേതി സ ഹ ശ്വോഭൂതേ ഗാ അഭിപ്രസ്ഥാപയാഞ്ചകാര താ യത്രാഭിസായം ബഭൂവുസ്തത്രാഗ്നിമുപസമാധായ ഗാ ഉപരുധ്യ സമിധമാധായ പശ്ചാദഗ്നേഃ പ്രാങുപോപവിവേശ
ഹംസം നിന്നോട് ഒരു ഭാഗം പറയും. അതിനുശേഷം, അടുത്ത ദിവസം അവന് പശുക്കളെ വീണ്ടും മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി. അവര് ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തുമ്പോള്, അഗ്നിയെ കത്തിച്ചു, പശുക്കളെ തടഞ്ഞു, മരക്കൊമ്പുകള് വച്ചു, അഗ്നിയുടെ പിറകില് കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ഇരുന്നു.
തꣳ ഹꣳസ ഉപനിപത്യാഭ്യുവാദ സത്യകാമ3 ഇതി ഭഗവ ഇതി ഹ പ്രതിശുശ്രാവ
ഹംസം അവനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: സത്യകാമ. ഭഗവന്, എന്നു അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
സോമ്യ തേ പാദം ബ്രവാണീതി ബ്രവീതു മേ ഭഗവാനിതി തസ്മൈ ഹോവാചാഗ്നിഃ കലാ സൂര്യഃ കലാ ചന്ദ്രഃ കലാ വിദ്യുത്കലൈഷ വൈ സോമ്യ ചതുഷ്കലഃ പാദോ ബ്രഹ്മണോ ജ്യോതിഷ്മാന്നാമ
സോമ്യ, ഞാൻ നിന്നോട് ഒരു ഭാഗം പറയും. ഭഗവന്, ദയവായി പറയൂ എന്നു അവന് പറഞ്ഞു. ഹംസം പറഞ്ഞു: അഗ്നി ഒരു ഭാഗം, സൂര്യൻ ഒരു ഭാഗം, ചന്ദ്രൻ ഒരു ഭാഗം, മിന്നൽ ഒരു ഭാഗം — സോമ്യ, ഇവയാണ് നാലു ഭാഗങ്ങളും, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഒരു പാദം, അതിന് പ്രകാശമുള്ളത് എന്ന പേരുണ്ട്.
സ യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണോ ജ്യോതിഷ്മാനിത്യുപാസ്തേ ജ്യോതിഷ്മാനസ്മിꣳല്ലോകേ ഭവതി ജ്യോതിഷ്മതോ ഹ ലോകാഞ്ജയതി യ ഏതമേവം വിദ്വാꣳശ്ചതുഷ്കലം പാദം ബ്രഹ്മണോ ജ്യോതിഷ്മാനിത്യുപാസ്തേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രകാശമുള്ള പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്, അവന് ഈ ലോകത്ത് പ്രകാശമുള്ളവനാകും; പ്രകാശമുള്ള ലോകങ്ങളെ അവന് ജയിക്കും. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഈ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രകാശമുള്ള പാദത്തെ ആരെങ്കിലും ആരാധിച്ചാല്.
മദ്ഗുഷ്ടേ പാദം വക്തേതി സ ഹ ശ്വോഭൂതേ ഗാ അഭിപ്രസ്ഥാപയാഞ്ചകാര താ യത്രാഭിസായം ബഭൂവുസ്തത്രാഗ്നിമുപസമാധായ ഗാ ഉപരുധ്യ സമിധമാധായ പശ്ചാദഗ്നേഃ പ്രാങുപോപവിവേശ
മത്സ്യപ്പക്ഷി നിന്നോട് ഒരു ഭാഗം പറയും. അതിനുശേഷം, അടുത്ത ദിവസം അവന് പശുക്കളെ വീണ്ടും മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി. അവര് ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തുമ്പോള്, അഗ്നിയെ കത്തിച്ചു, പശുക്കളെ തടഞ്ഞു, മരക്കൊമ്പുകള് വച്ചു, അഗ്നിയുടെ പിറകില് കിഴക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച് ഇരുന്നു.
തം മദ്ഗുരുപനിപത്യാഭ്യുവാദ സത്യകാമ3 ഇതി ഭഗവ ഇതി ഹ പ്രതിശുശ്രാവ
മത്സ്യപ്പക്ഷി അവനെ സമീപിച്ച് പറഞ്ഞു: സത്യകാമ. ഭഗവന്, എന്നു അവന് മറുപടി പറഞ്ഞു.
തꣳ ഹോവാച നൈതദബ്രാഹ്മണോ വിവക്തുമര്ഹതി സമിധꣳ സോമ്യാഹരോപ ത്വാ നേഷ്യേ ന സത്യാദഗാ ഇതി തമുപനീയ കൃശാനാമബലാനാം ചതുഃശതാ ഗാ നിരാകൃത്യോവാചേമാഃ സോമ്യാനുസംവ്രജേതി താ അഭിപ്രസ്ഥാപയന്നുവാച നാസഹസ്രേണാവര്തേയേതി സ ഹ വര്ഷഗണം പ്രോവാസ താ യദാ സഹസ്രꣳ സംപേദുഃ
അവന് പറഞ്ഞു: ഇതു ബ്രാഹ്മണന് അല്ലാത്തവര്ക്ക് വിശദീകരിക്കാന് പാടില്ല. സോമ്യ, നീ വനംകത്താനുള്ള മരക്കൊമ്പുകള് കൊണ്ടുവരിക, ഞാൻ നിന്നെ നയിക്കും. നീ സത്യം പറഞ്ഞിട്ടില്ല. എന്നിട്ട് അവനെ കൊണ്ടുവന്ന്, ദുർബലമായ നാലുനൂറ് പശുക്കളെ ഒഴിവാക്കി, അവനോട് പറഞ്ഞു: സോമ്യ, ഇവയെ പിന്തുടരിക. അവയെ അയക്കുമ്പോള് പറഞ്ഞു: ആയിരം പശുക്കള് കൂടാതെ തിരികെ വരരുത്. അവന് വര്ഷങ്ങളോളം അവിടെ താമസിച്ചു; ഒടുവില് ആയിരം പശുക്കള് ഒന്നിച്ചു ചേരുമ്പോള്—