തദേഷ ശ്ലോകോ യാനി പഞ്ചധാ ത്രീണീ ത്രീണി തേഭ്യോ ന ജ്യായഃ പരമന്യദസ്തി
ഇതാണ് ശ്ലോകം: 'ഏത് അഞ്ചായി, മൂന്നു മൂന്നു വീതം, ഇതിൽക്കാൾ വലിയതോ ഉന്നതമായതോ ഒന്നുമില്ല.'
യസ്തദ്വേദ സ വേദ സര്വꣳസര്വാ ദിശോ ബലിമസ്മൈ ഹരന്തി സര്വമസ്മീത്യുപാസിത തദ്വ്രതം തദ്വ്രതമ്
അത് ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ എല്ലാം അറിയുന്നു; എല്ലാ ദിക്കുകളും അവനു സമർപ്പിക്കുന്നു; 'ഞാൻ ഇതെല്ലാം ആകുന്നു' എന്ന ഭാവത്തിൽ ധ്യാനം ചെയ്യണം — ഇതാണ് വ്രതം, ഇതാണ് വ്രതം.
വിനര്ദി സാമ്നോ വൃണേ പശവ്യമിത്യഗ്നേരുദ്ഗീഥോഽനിരുക്തഃ പ്രജാപതേര്നിരുക്തഃ സോമസ്യ മൃദു ശ്ലക്ഷ്ണം വായോഃ ശ്ലക്ഷ്ണം ബലവദിന്ദ്രസ്യ ക്രൌഞ്ചം ബൃഹസ്പതേരപധ്വാന്തം വരുണസ്യ താന്സര്വാനേവോപസേവേത വാരുണം ത്വേവ വര്ജയേത്
അമൃതത്വം ദേവേഭ്യ ആഗായാനീത്യാഗായേത്സ്വധാം പിതൃഭ്യ ആശാം മനുഷ്യേഭ്യസ്തൃണോദകം പശുഭ്യഃ സ്വര്ഗം ലോകം യജമാനായാന്നമാത്മന ആഗായാനീത്യേതാനി മനസാ ധ്യായന്നപ്രമത്തഃ സ്തുവീത
ദേവന്മാർക്കായി പാടുമ്പോൾ 'അമൃതത്വം ലഭിക്കട്ടെ' എന്ന ആഗ്രഹത്തോടെയാണ് പാടേണ്ടത്. പിതൃകൾക്കായി 'സ്വധാ ലഭിക്കട്ടെ', മനുഷ്യർക്കായി 'ആശ ലഭിക്കട്ടെ', മൃഗങ്ങൾക്ക് 'പുല്ലും വെള്ളവും ലഭിക്കട്ടെ', യജമാനനു 'സ്വർഗലോകം ലഭിക്കട്ടെ', സ്വയം 'ഭക്ഷണം ലഭിക്കട്ടെ' എന്നിങ്ങനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച്, ശ്രദ്ധയോടെ പാടണം.
സര്വേ സ്വരാ ഇന്ദ്രസ്യാത്മാനഃ സര്വ ഊഷ്മാണഃ പ്രജാപതേരാത്മാനഃ സര്വേ സ്പര്ശാ മൃത്യോരാത്മാനസ്തം യദി സ്വരേഷൂപാലഭേതേന്ദ്രꣳശരണം പ്രപന്നോഽഭൂവം സ ത്വാ പ്രതി വക്ഷ്യതീത്യേനം ബ്രൂയാത്
എല്ലാ സ്വരങ്ങളും ഇന്ദ്രന്റെ രൂപങ്ങളാണ്; എല്ലാ ഊഷ്മങ്ങളും പ്രജാപതിയുടെ രൂപങ്ങളാണ്; എല്ലാ സ്പർശങ്ങളും മരണന്റെ രൂപങ്ങളാണ്. ആരെങ്കിലും സ്വരങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചാൽ, 'ഞാൻ ഇന്ദ്രനിൽ അഭയം തേടിയിരിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് ഉത്തരം പറയുക' എന്ന് പറയണം.
അഥ യദ്യേനമൂഷ്മസൂപാലഭേത പ്രജാപതിꣳശരണം പ്രപന്നോഽഭൂവം സ ത്വാ പ്രതി പേക്ഷ്യതീത്യേനം ബ്രൂയാദഥ യദ്യേനꣳ സ്പര്ശേഷൂപാലഭേത മൃത്യുꣳ ശരണം പ്രപന്നോഽഭൂവം സ ത്വാ പ്രതി ധക്ഷ്യതീത്യേനം ബ്രൂയാത്
ഊഷ്മങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആരെങ്കിലും ചോദിച്ചാൽ, 'ഞാൻ പ്രജാപതിയിൽ അഭയം തേടിയിരിക്കുന്നു; അവൻ നിന്നെ നോക്കിക്കൊള്ളും' എന്ന് പറയണം. സ്പർശങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആരെങ്കിലും ചോദിച്ചാൽ, 'ഞാൻ മരണനിൽ അഭയം തേടിയിരിക്കുന്നു; അവൻ നിന്നെ ഗ്രഹിക്കും' എന്ന് പറയണം.
ത്രയോ ധര്മസ്കന്ധാ യജ്ഞോഽധ്യയനം ദാനമിതി പ്രഥമസ്തപ ഏവ ദ്വിതീയോ ബ്രഹ്മചാര്യാചാര്യകുലവാസീ തൃതീയോഽത്യന്തമാത്മാനമാചാര്യകുലേഽവസാദയന്സര്വ ഏതേ പുണ്യലോകാ ഭവന്തി ബ്രഹ്മസꣳസ്ഥോഽമൃതത്വമേതി
ധർമ്മത്തിന് മൂന്നു ആധാരങ്ങൾ ഉണ്ട്: യജ്ഞം, പഠനം, ദാനം — ഇതാണ് ഒന്നാമത്; തപസ്സ് രണ്ടാമത്; ഗുരുകുലത്തിൽ അധ്യയനം ചെയ്ത് ആത്മാവിനെ പൂർണ്ണമായി സമർപ്പിക്കുക മൂന്നാമത്. ഇവയൊക്കെയും പുണ്യലോകങ്ങളിൽ എത്തിക്കുന്നു. എന്നാൽ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നവന് അമൃതത്വം ലഭിക്കും.
പ്രജാപതിര്ലോകാനഭ്യതപത്തേഭ്യോഽഭിതപ്തേഭ്യസ്ത്രയീ വിദ്യാ സംപ്രാസ്രവത്താമഭ്യതപത്തസ്യാ അഭിതപ്തായാ ഏതാന്യക്ഷരാണി സംപ്രാസ്ര്വന്ത ഭൂര്ഭുവഃ സ്വരിതി
പ്രജാപതി ലോകങ്ങളെ ഉഷ്ണം നൽകി. അതിനുശേഷം ഉഷ്ണം ലഭിച്ച ലോകങ്ങളിൽ നിന്ന് ത്രയീവിദ്യ പുറത്ത് വന്നു. അതിനെയും ഉഷ്ണം നൽകി, അതിൽ നിന്ന് 'ഭൂഃ', 'ഭുവഃ', 'സ്വഃ' എന്നിങ്ങനെയുള്ള അക്ഷരങ്ങൾ പുറത്ത് വന്നു.
താന്യഭ്യതപത്തേഭ്യോഽഭിതപ്തേഭ്യ ഓംകാരഃ സംപ്രാസ്രവത്തദ്യഥാ ശങ്കുനാ സര്വാണി പര്ണാനി സംതൃണ്ണാന്യേവമോംകാരേണ സര്വാ വാക്സംതൃണ്ണോംകാര ഏവേദꣳസര്വമോംകാര ഏവേദꣳ സര്വമ്
അവയെ വീണ്ടും ഉഷ്ണം നൽകി, അതിൽ നിന്ന് 'ഓം' എന്ന അക്ഷരം ഉദിച്ചുവന്നു. ഒരു കൂമ്പാരത്തിൽ എല്ലാ ഇലകളും കൂട്ട് പിടിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഓം എന്ന അക്ഷരത്തിൽ എല്ലാ വാക്കുകളും ഏകീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സർവ്വം ഓം തന്നെയാണ്; ഈ സർവ്വം ഓം തന്നെയാണ്.
ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി യദ്വസൂനാം പ്രാതഃ സവനꣳരുദ്രാണാം മാധ്യന്ദിനꣳസവനമാദിത്യാനാം ച വിശ്വേഷാം ച ദേവാനാം തൃതീയസവനമ്
ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു: പ്രഭാതസവനം വസുക്കൾക്കാണ്, മധ്യാഹ്നസവനം രുദ്രന്മാർക്കാണ്, മൂന്നാമത്തെ സവനം ആദിത്യന്മാർക്കും എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും ആണ്.
ക്വ തര്ഹി യജമാനസ്യ ലോക ഇതി സ യസ്തം ന വിദ്യാത്കഥം കുര്യാദഥ വിദ്വാന്കുര്യാത്
അപ്പോൾ, യജമാനന്റെ ലോകം എവിടെയാണ്? അതറിയാതെ എങ്ങനെ ചെയ്യണം? അറിഞ്ഞാൽ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കണം.
പുരാ പ്രാതരനുവാകസ്യോപാകരണാജ്ജഘനേന ഗാര്ഹപത്യസ്യോദാങ്മുഖ ഉപവിശ്യ സ വാസവꣳസാമാഭിഗായതി
പ്രഭാതാനുവാകം തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ്, ഗാർഹപത്യാഗ്നിയുടെ വടക്കുഭാഗത്ത്, പിൻഭാഗം അഗ്നിയിലാക്കി ഇരുന്നു, വാസവസാമം പാടുന്നു.
ലോ3കദ്വാരമപാവാ3ര്ണൂ 33 പശ്യേമ ത്വാ വയꣳരാ 33333 ഹു 3 മ് ആ 33 ജ്യാ 3 യോ 3 ആ 32111 ഇതി
ലോകദ്വാരം തുറക്കുന്നവനേ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ കാണട്ടെ, പ്രകാശവാനേ. ഹും ആ ജ്യാ യോ ആ.
അഥ ജുഹോതി നമോഽഗ്നയേ പൃഥിവീക്ഷിതേ ലോകക്ഷിതേ ലോകം മേ യജമാനായ വിന്ദൈഷ വൈ യജമാനസ്യ ലോക ഏതാസ്മി
അതിനുശേഷം, 'അഗ്നിയെ, ഭൂമിയുടെ രക്ഷകനേ, ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനേ, യജമാനനു ലോകം ലഭിക്കട്ടെ. ഇതാണ് യജമാനന്റെ ലോകം; ഞാനാണ് അതു' എന്ന് പറഞ്ഞു ഹോമം നടത്തുന്നു.
അത്ര യജമാനഃ പരസ്താദായുഷഃ സ്വാഹാപജഹി പരിഘമിത്യുക്ത്വോത്തിഷ്ഠതി തസ്മൈ വസവഃ പ്രാതഃസവനꣳസംപ്രയച്ഛന്തി
ഇവിടെ, യജമാനൻ ആയുസ്സ് കടന്നുപോയ ശേഷം, 'സ്വാഹാ, തടസ്സം നീക്കുക' എന്ന് പറഞ്ഞ് എഴുന്നേൽക്കുന്നു. വസുക്കൾ അവനു പ്രഭാതസവനം നൽകുന്നു.
പുരാ മാധ്യന്ദിനസ്യ സവനസ്യോപാകരണാജ്ജഘനേനാഗ്നീധ്രീയസ്യോദങ്മുഖ ഉപവിശ്യ സ രൌദ്രꣳസാമാഭിഗായതി
മധ്യാഹ്നസവനം തുടങ്ങുന്നതിന് മുമ്പ്, അഗ്നീധ്രാഗ്നിയുടെ വടക്കുഭാഗത്ത്, പിൻഭാഗം അഗ്നിയിലാക്കി ഇരുന്നു, രൗദ്രസാമം പാടുന്നു.
ലോ3കദ്വാരമപാവാ3ര്ണൂ33 പശ്യേമ ത്വാ വയം വൈരാ33333 ഹു3മ് ആ33ജ്യാ 3യോ3ആ32111ഇതി
ലോകദ്വാരം തുറക്കുന്നവനേ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ കാണട്ടെ, വീരനേ. ഹും ആ ജ്യാ യോ ആ.
അഥ ജുഹോതി നമോ വായവേഽന്തരിക്ഷക്ഷിതേ ലോകക്ഷിതേ ലോകം മേ യജമാനായ വിന്ദൈഷ വൈ യജമാനസ്യ ലോക ഏതാസ്മി
അതിനുശേഷം, 'വായുവിനെ, അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ രക്ഷകനേ, ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകനേ, യജമാനനു ലോകം ലഭിക്കട്ടെ. ഇതാണ് യജമാനന്റെ ലോകം; ഞാനാണ് അതു' എന്ന് പറഞ്ഞു ഹോമം നടത്തുന്നു.
അത്ര യജമാനഃ പരസ്താദായുഷഃ സ്വാഹാപജഹി പരിഘമിത്യുക്ത്വോത്തിഷ്ഠതി തസ്മൈ രുദ്രാ മാധ്യംദിനꣳസവനꣳസംപ്രയച്ഛന്തി
ഇവിടെ, യജമാനൻ ആയുസ്സ് കടന്നുപോയ ശേഷം, 'സ്വാഹാ, തടസ്സം നീക്കുക' എന്ന് പറഞ്ഞ് എഴുന്നേൽക്കുന്നു. രുദ്രന്മാർ അവനു മധ്യാഹ്നസവനം നൽകുന്നു.
പുരാ തൃതീയസവനസ്യോപാകരണാജ്ജഘനേനാഹവനീയസ്യോദങ്മുഖ ഉപവിശ്യ സ ആദിത്യꣳസ വൈശ്വദേവꣳ സാമാഭിഗായതി
മൂന്നാമത്തെ സവനത്തിനുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ കൊണ്ടുവരുന്നതിന് മുമ്പ്, അഹവനീയാഗ്നിയുടെ വടക്കുഭാഗത്ത് പിൻഭാഗം അഗ്നിയിലേക്ക് തിരിച്ചു ഇരുന്നു, സാംഗീതം ആദിത്യനായി വൈശ്വദേവം പാടുന്നു.
ലോ3കദ്വാരമപാവാ3ര്ണൂ33പശ്യേമ ത്വാ വയꣳ സ്വാരാ 33333 ഹു3മ് ആ33 ജ്യാ3 യോ3ആ 32111 ഇതി
'ലോകത്തിലേക്കുള്ള തടസ്സമില്ലാത്ത വാതായനമായ പ്രകാശമേ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ കാണട്ടെ' എന്നു പാടുന്നു.
ആദിത്യമഥ വൈശ്വദേവം ലോ3കദ്വാരമപാവാ3ര്ണൂ33 പശ്യേമ ത്വാ വയꣳസാമ്രാ33333 ഹു3മ് ആ33 ജ്യാ3യോ3ആ 32111 ഇതി
ആദിത്യനായി വൈശ്വദേവം പാടുന്നു: 'ലോകത്തിലേക്കുള്ള തടസ്സമില്ലാത്ത വാതായനമായ പ്രകാശമേ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ കാണട്ടെ'.
അഥ ജുഹോതി നമ ആദിത്യേഭ്യശ്ച വിശ്വേഭ്യശ്ച ദേവേഭ്യോ ദിവിക്ഷിദ്ഭ്യോ ലോകക്ഷിദ്ഭ്യോ ലോകം മേ യജമാനായ വിന്ദത
പിന്നീട്, 'ആദിത്യന്മാർക്കും എല്ലാദേവന്മാർക്കും, സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും വസിക്കുന്നവർക്കും നമസ്കാരം. യജമാനനു വേണ്ടി ലോകം കണ്ടെത്തുക' എന്നു പറഞ്ഞ് ഹോമം നടത്തുന്നു.
ഏഷ വൈ യജമാനസ്യ ലോക ഏതാസ്മ്യത്ര യജമാനഃ പരസ്താദായുഷഃ സ്വാഹാപഹത പരിഘമിത്യുക്ത്വോത്തിഷ്ഠതി
ഇതാണ് യജമാനന്റെ ലോകം. ഇവിടെ ഞാൻ യജമാനനാണ്; ഈ ജീവതത്തിന് അപ്പുറം, 'സ്വാഹാ, തടസ്സം മാറി' എന്നു ഉച്ചരിച്ച് എഴുന്നേൽക്കുന്നു.
തസ്മാ ആദിത്യാശ്ച വിശ്വേ ച ദേവാസ്തൃതീയസവനꣳസംപ്രയച്ഛന്ത്യേഷ ഹ വൈ യജ്ഞസ്യ മാത്രാം വേദ യ ഏവം വേദ യ ഏവം വേദ
അതുകൊണ്ട്, ആദിത്യന്മാരും എല്ലാദേവന്മാരും മൂന്നാമത്തെ സവനം നൽകുന്നു. ആരാണോ ഇങ്ങനെ അറിയുന്നത്, അവനാണ് യജ്ഞത്തിന്റെ അളവ് അറിയുന്നത്.
അസൌ വാ ആദിത്യോ ദേവമധു തസ്യ ദ്യൌരേവ തിരശ്ചീനവꣳശോഽന്തരിക്ഷമപൂപോ മരീചയഃ പുത്രാഃ
ആ ആദിത്യൻ ദേവന്മാർക്ക് അമൃതം പോലെയാണ്; അതിന്റെ കിടക്കുന്തിരി മുകളിൽ കുരു പോലെ, അന്തരീക്ഷം അപ്പം പോലെ, കിരണങ്ങൾ മക്കളാണ്.
തസ്യ യേ പ്രാഞ്ചോ രശ്മയസ്താ ഏവാസ്യ പ്രാച്യോ മധുനാഡ്യഃ । ഋച ഏവ മധുകൃത ഋഗ്വേദ ഏവ പുഷ്പം താ അമൃതാ ആപസ്താ വാ ഏതാ ഋചഃ
അതിന്റെ കിഴക്കോട്ട് നീളുന്ന കിരണങ്ങൾ കിഴക്കൻ അമൃതനാളികകൾ ആണ്; ഋക് സ്രാവകമാണ്, ഋഗ്വേദം പൂവാണ്, ആ അമൃതജലങ്ങൾ ഈ ഋക്കുകൾ തന്നെയാണ്.
ഏതമൃഗ്വേദമഭ്യതപꣳസ്തസ്യാഭിതപ്തസ്യ യശസ്തേജ ഇന്ദ്രിയം വീര്യമന്നാദ്യꣳരസോഽജായത
അവൻ ഈ ഋഗ്വേദം ആവിഷ്കരിച്ചു; അതിൽ നിന്ന്, ആവിഷ്കരിച്ചപ്പോൾ, കീർത്തി, പ്രകാശം, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, വീര്യം, ആഹാരം, രസം എന്നിവ ഉദിച്ചു.
തദ്വ്യക്ഷരത്തദാദിത്യമഭിതോഽശ്രയത്തദ്വാ ഏതദ്യദേതദാദിത്യസ്യ രോഹിതꣳരൂപമ്
അവൻ അതിന്റെ രസം അനുഭവിച്ചു; സൂര്യന്റെ സമീപത്ത് സ്ഥാനം നേടി; അതാണ് സൂര്യന്റെ ചുവപ്പുനിറത്തിലുള്ള രൂപം.
സാമവേദത്തിലെ വിനർദി രാഗം പാടുമ്പോൾ, പശുക്കളെ പ്രാപിക്കാനാണ് ആഗ്രഹം. ദേവന്മാരിൽ അഗ്നിക്കാണ് ഉദ്ഗീതം, പ്രജാപതിക്കാണ് അനിരുക്തം, സോമനു നിർുക്തം, വായുവിന് മൃദുവും സുന്ദരവുമായത്, ഇന്ദ്രന് ശക്തിയും സുന്ദരതയും ഉള്ളത്, ബൃഹസ്പതിക്കാണ് ക്രൗഞ്ചം, വരുണനു അപധ്വാന്തം. ഇവയെല്ലാം ആദരിക്കണം, വരുണനു സമർപ്പിച്ചതു മാത്രം ഒഴിവാക്കണം.
സര്വേ സ്വരാ ഘോഷവന്തോ ബലവന്തോ വക്തവ്യാ ഇന്ദ്രേ ബലം ദദാനീതി സര്വ ഊഷ്മാണോഽഗ്രസ്താ അനിരസ്താ വിവൃതാ വക്തവ്യാഃ പ്രജാപതേരാത്മാനം പരിദദാനീതി സര്വേ സ്പര്ശാ ലേശേനാനഭിനിഹിതാ വക്തവ്യാ മൃത്യോരാത്മാനം പരിഹരാണീതി
എല്ലാ സ്വരങ്ങളും ഗംഭീരവും ശക്തവുമാണ് എന്ന് പറയണം; 'ഇന്ദ്രനു ശക്തി സമർപ്പിക്കുന്നു' എന്നും ചേർക്കണം. എല്ലാ ഊഷ്മങ്ങളും പ്രധാനവും തടയപ്പെടാത്തതും വ്യക്തവുമാണ് എന്ന് പറയണം; 'പ്രജാപതിക്ക് ആത്മാവ് സമർപ്പിക്കുന്നു' എന്നും ചേർക്കണം. എല്ലാ സ്പർശങ്ങളും സൂക്ഷ്മവും ഉറപ്പില്ലാത്തതുമാണ് എന്ന് പറയണം; 'മരണനിൽ നിന്ന് ആത്മാവ് പിന്വലിക്കുന്നു' എന്നും ചേർക്കണം.