ഏകാഗ്രതയോടെ സാംവേദത്തിന്റെ മഹത്തായ സാംഗീതിക രഹസ്യങ്ങളെ ഗുരു ശിഷ്യന്മാരോട് വിശദീകരിച്ചു. "നിങ്ങൾ അറിഞ്ഞ് ധ്യാനം ചെയ്യുന്നപോൾ, ഈ സർവ്വജഗതും അർത്ഥവത്താകുന്നു," ഗുരു പറഞ്ഞു. "ഉയരുന്ന ലോകങ്ങളും താഴേക്കുള്ള ലോകങ്ങളും, അഞ്ചു ഭാഗങ്ങളുള്ള സാമഗാനത്തിൽ ലോകങ്ങളെ ധ്യാനിച്ചാൽ, അവയിലേക്കുള്ള പ്രവേശനം സുലഭമാകും. മഴയിൽ അഞ്ചു ഭാഗങ്ങളുള്ള സാമഗാനത്തെ ധ്യാനിക്കണം. കിഴക്കൻ കാറ്റ് ഹിങ്കാരമാണ്, മേഘം രൂപംകൊള്ളുന്നത് പ്രസ്താവം, മഴപെയ്യുമ്പോൾ അതാണ് ഉദ്ഗീതം, മിന്നലും ഇടിമുഴക്കവും പ്രതിഹാരമാണ്. മഴയിലൂടെ എന്താണ് ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നത് അതാണ് നിധാനം. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, മഴയിലുളള സാമഗാനത്തിൽ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നവനു വേണ്ടി മഴ പെയ്യുന്നു. സകല ജലങ്ങളിലും അഞ്ചു ഭാഗങ്ങളുള്ള സാമഗാനത്തെ ധ്യാനിക്കണം. മേഘം രൂപംകൊള്ളുന്നത് ഹിങ്കാരമാണ്, മഴപെയ്യുന്നത് പ്രസ്താവം, കിഴക്കോട്ട് ഒഴുകുന്ന നദികൾ ഉദ്ഗീതം, പടിഞ്ഞാറോട്ടൊഴുകുന്നത് പ്രതിഹാരം, അവയുടെ സമാഹാരമാണ് നിധാനം. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ജലങ്ങളിൽ സാംഗീതം ധ്യാനിക്കുന്നവൻ ജലത്തിൽനിന്ന് വേർപെടുന്നില്ല; അവൻ ജലസമ്പന്നനാവുന്നു. ഋതുക്കളിൽ അഞ്ചു ഭാഗങ്ങളുള്ള സാമഗാനത്തെ ധ്യാനിക്കണം. വസന്തം ഹിങ്കാരം, ഗ്രീഷ്മം പ്രസ്താവം, വർഷാകാലം ഉദ്ഗീതം, ശരത്കാലം പ്രതിഹാരം, ഹേമന്തം നിധാനം. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഋതുക്കളിൽ സാംഗീതം ധ്യാനിക്കുന്നവനു എല്ലാ ঋതുക്കളും പ്രാപ്യമായിത്തീരുന്നു; അവൻ ഋതുസമ്പന്നനാവുന്നു. മൃഗങ്ങളിൽ അഞ്ചു ഭാഗങ്ങളുള്ള സാമഗാനത്തെ ധ്യാനിക്കണം. ആടുകൾ ഹിങ്കാരം, ചെമ്മരികൾ പ്രസ്താവം, പശുക്കൾ ഉദ്ഗീതം, കുതിരകൾ പ്രതിഹാരം, മനുഷ്യൻ തന്നെ നിധാനം. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, മൃഗങ്ങളിൽ സാംഗീതം ധ്യാനിക്കുന്നവനു മൃഗങ്ങൾ സ്വത്തായിത്തീരുന്നു. ശരീരത്തിലെ പ്രാണശക്തികളിൽ പരമമായ അഞ്ചു ഭാഗങ്ങളുള്ള സാമഗാനത്തെ ധ്യാനിക്കണം. പ്രാണൻ ഹിങ്കാരം, വാക്ക് പ്രസ്താവം, കണ്ണ് ഉദ്ഗീതം, ചെവി പ്രതിഹാരം, മനസ്സ് നിധാനം—ഇവയാണ് പരമമായത്. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, പ്രാണശക്തികളിൽ സാംഗീതം ധ്യാനിക്കുന്നവൻ പരമനാവുന്നു; അവൻ പരമലോകങ്ങൾ ജയിക്കുന്നു. ഇനി, എഴുഭാഗങ്ങളുള്ള സാമഗാനം വാക്കിൽ ധ്യാനിക്കണം. വാക്കിൽ 'ഹും' എന്നത് ഹിങ്കാരം, പുറത്ത് പോകുന്നത് പ്രസ്താവം, വരുന്നത് ആദി, ഉയരുന്നത് ഉദ്ഗീതം, മടങ്ങുന്നത് പ്രതിഹാരം, സമീപിക്കുന്നത് ഉപദ്രവം, അവസാനിക്കുന്നത് നിധാനം. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, വാക്കിൽ എഴുഭാഗങ്ങളുള്ള സാംഗീതം ധ്യാനിക്കുന്നവനു വാക്ക് ക്ഷീരം നൽകുന്നു; അത്തരം ജ്ഞാനിയ്ക്ക് അന്നം ലഭിക്കും, അവൻ അന്നഭോക്താവാവും. സൂര്യനിൽ എഴുഭാഗങ്ങളുള്ള സാമഗാനത്തെ ധ്യാനിക്കണം. പൂർണ്ണമായ സാമഗാനത്തോടെ 'അത് എനിക്ക് വരട്ടെ, അത് എനിക്ക് മടങ്ങട്ടെ' എന്ന ആശയത്തോടെ സൂര്യനിൽ സാംഗീതം ധ്യാനിക്കണം. സൂര്യനിൽ എല്ലാ ജീവികളും ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. സൂര്യോദയത്തിന് മുമ്പുള്ളത് ഹിങ്കാരം; അതിൽ മൃഗങ്ങൾ ആശ്രിതരാണ്, അതുകൊണ്ടു അവർ ഹിങ്കാരം ഉച്ചരിക്കുന്നു. ആദ്യം ഉദിക്കുന്നതു പ്രസ്താവം; അതിൽ മനുഷ്യർ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു, പ്രശംസ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ പ്രസ്താവഭാഗം പ്രാപിക്കുന്നു. സൂര്യന്റെ കലരുന്ന സമയത്ത് ആദി; അതിൽ പക്ഷികൾ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടു അവർ ആകാശത്ത് തൂങ്ങിയാടുന്നു. ഉച്ചക്കു നേരെയുള്ളത് ഉദ്ഗീതം; അതിൽ ദേവതകൾ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. ഉച്ച കഴിഞ്ഞ് വൈകുന്നേരം വരെയുള്ളത് പ്രതിഹാരം; അതിൽ ദർഭാഗ്രാസുകൾ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു. വൈകുന്നേരം സൂര്യാസ്തമയത്തിന് മുമ്പുള്ളത് ഉപദ്രവം; അതിൽ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടു മനുഷ്യരെ കണ്ടാൽ കാടിലേക്കോ കുഴിയിലേക്കോ ഓടുന്നു. ആദ്യ സൂര്യാസ്തമയത്തിൽ നിധാനം; അതിൽ പിതൃകൾ ബന്ധപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നു, അതുകൊണ്ടു അവർ വിശ്രമിക്കുന്നു. ഇനി, എഴുഭാഗങ്ങളുള്ള സാംഗാനത്തെ സ്വയം അളന്ന്, മരണത്തെ അതിജയിച്ച് ധ്യാനിക്കണം. ഹിങ്കാരം മൂന്ന് അക്ഷരങ്ങൾ, പ്രസ്താവം മൂന്ന് അക്ഷരങ്ങൾ—ഇവ സമം. ആദി രണ്ടു അക്ഷരങ്ങൾ, പ്രതിഹാരം നാല് അക്ഷരങ്ങൾ—ഇവയും സമം. ഉദ്ഗീതം മൂന്ന്, ഉപദ്രവം നാല്—മൂന്നും മൂന്നും ചേർന്ന് തുല്യമാണ്, ശേഷിക്കുന്ന ഒരു അക്ഷരവും ചേർന്ന് മൂന്നാകും. നിധാനം മൂന്ന് അക്ഷരങ്ങൾ. ഇതൊക്കെയും ചേർന്ന് ഇരുപത്തിരണ്ട് അക്ഷരങ്ങൾ. ഇരുപത്തൊന്ന് അക്ഷരങ്ങളാൽ സൂര്യനെ പ്രാപിക്കാം, ഇരുപത്തിരണ്ടു അക്ഷരങ്ങളാൽ പരമസൂര്യനെ അതിജയിച്ച് ആനന്ദലോകം പ്രാപിക്കാം. ഈ വിധം അറിഞ്ഞ്, മരണത്തെ അതിജയിച്ച് സാംഗീതം ധ്യാനിക്കുന്നവൻ വിജയം നേടുന്നു. മനസ്സ് ഹിങ്കാരം, വാക്ക് പ്രസ്താവം, കണ്ണ് ഉദ്ഗീതം, ചെവി പ്രതിഹാരം, ശ്വാസം നിധാനം—ഇതാണ് പ്രാണങ്ങളിൽ നൂലുപോലെ ഒതുക്കിയ ഗായത്രി. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ ദീർഘായുസ്സോടെ, സന്താന-പശുസമ്പത്തോടെ, മഹത്വത്തോടും പ്രശസ്തിയോടും കൂടെ ജീവിക്കുന്നു; ഇതാണ് ആചരണം. അഗ്നിയിൽ സാംഗാനത്തിന്റെ രഹസ്യം ഇങ്ങനെ: ഉരുകൽ ഹിങ്കാരം, പുക ഉയരുന്നത് പ്രസ്താവം, ജ്വലനം ഉദ്ഗീതം, ചാരങ്ങൾ പ്രതിഹാരം, അഗ്നി ശാന്തമാകുന്നത് നിധാനം. അഗ്നിയിൽ ഈ രഥാന്തര സാംഗീതം ധ്യാനിക്കുന്നവൻ ബ്രഹ്മതേജസ്സോടെ, ദീർഘായുസ്സോടെ, സന്താന-പശുസമ്പത്തോടെ, മഹത്വത്തോടുമുള്ളവനായി ജീവിക്കും. അഗ്നിയെ നോക്കി വെള്ളം കുടിക്കരുത്, തുപ്പരുത്—ഇതാണ് ആചരണം. ദമ്പതികളിൽ സാംഗാനത്തിന്റെ രഹസ്യം: സംസാരിക്കുന്നത് ഹിങ്കാരം, അറിയിക്കുന്നത് പ്രസ്താവം, സ്ത്രീയുമായി ശയനം ഉദ്ഗീതം, വീണ്ടും ശയനം പ്രതിഹാരം, കാലം കടക്കുന്നത് നിധാനം. ദമ്പതികളിൽ വാമദേവ്യ സാംഗീതം ധ്യാനിക്കുന്നവൻ ഐക്യത്തോടെ, സന്താനപ്രാപ്തിയോടെ, ദീർഘായുസ്സോടെ, മഹത്വത്തോടും പ്രശസ്തിയോടും ജീവിക്കുന്നു; സ്ത്രീകളെ അവഹേളിക്കരുത്—ഇതാണ് ആചരണം. സൂര്യനിൽ സാംഗാനത്തിന്റെ രഹസ്യം: ഉദയം ഹിങ്കാരം, പ്രഭാതം പ്രസ്താവം, ഉച്ച ഉദ്ഗീതം, അപരാഹ്ണം പ്രതിഹാരം, അസ്തമയം സമാപ്തി—ഇവയൊക്കെയും സൂര്യനിൽ ഒതുക്കിയിരിക്കുന്നു. ബ്രഹത് സാംഗാനത്തെ സൂര്യനിൽ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ പ്രകാശവാനായി, ദീർഘായുസ്സോടെ, സന്താന-പശുസമ്പത്തോടെ, മഹത്വത്തോടും പ്രശസ്തിയോടും ജീവിക്കുന്നു; സൂര്യനേ അവഹേളിക്കരുത്—ഇതാണ് ആചരണം. മേഘത്തിൽ സാംഗാനത്തിന്റെ രഹസ്യം: മേഘം ചേരുന്നത് ഹിങ്കാരം, മേഘം ജനിക്കുന്നത് പ്രസ്താവം, മഴപെയ്യുന്നത് ഉദ്ഗീതം, മിന്നലും ഇടിമുഴക്കവും പ്രതിഹാരം, മഴ നിൽക്കുന്നത് സമാപ്തി. വൈരൂപ സാംഗാനത്തെ മേഘത്തിൽ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ സർവ്വപ്രകാരം പശുക്കളും സന്താനവും പ്രാപിക്കുന്നു, ദീർഘായുസ്സോടെ മഹത്വത്തോടും പ്രശസ്തിയോടും ജീവിക്കുന്നു; മഴയുള്ള മേഘത്തെ അവഹേളിക്കരുത്—ഇതാണ് ആചരണം. ഋതുക്കളിൽ സാംഗാനത്തിന്റെ രഹസ്യം: വസന്തം ഹിങ്കാരം, ഗ്രീഷ്മം പ്രസ്താവം, വർഷാകാലം ഉദ്ഗീതം, ശരത്കാലം പ്രതിഹാരം, ശീതകാലം സമാപ്തി. വൈരാജ സാംഗാനത്തെ ഋതുക്കളിൽ ധ്യാനിക്കുന്നവൻ സന്താന-പശുസമ്പത്തോടും ബ്രഹ്മതേജസ്സോടും ദീർഘായുസ്സോടെ, മഹത്വത്തോടും പ്രശസ്തിയോടും ജീവിക്കുന്നു; ഋതുക്കളെ അവഹേളിക്കരുത്—ഇതാണ് ആചരണം. ഇങ്ങനെ ഗുരു സാംഗീതത്തിന്റെ അർത്ഥവും, അതിന്റെ ധ്യാനഫലവും, ആചരണങ്ങളും ശിഷ്യന്മാരോട് പകർന്നു.