ഈ ഉപനിഷദിന്റെ പാഠങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, സാംഗീതികമായ സാംനുകളുടെ അർത്ഥവും ആഴവും വിവരിക്കുന്നു. ഈ ലോകം 'ഹാ' എന്ന ശബ്ദമാണ്; വायु 'ഇകാര' ആണ്; ചന്ദ്രൻ 'കാര' ആണ്; ആത്മാവ് 'ഹകാര' ആണ്; അഗ്നി 'ഈകാര' ആണ്. സൂര്യൻ 'ഉകാര' ആണ്; വിളി 'എകാര' ആണ്; എല്ലാ ദേവതകളും 'ഔഹോയികാര' ആണ്; പ്രജാപതി 'ഹിങ്കാര' ആണ്; പ്രാണൻ സ്വര; അന്നം 'യാ' ആണ്; വാക്ക് വിരാജ് ആണ്. സ്റ്റോബ 'സഞ്ചാര' ആണ്; ഹുങ്കാര. ഇതൊക്കെ അറിയുന്നവർക്കു വാക്ക് പാൽ നൽകുന്നു. ഈ സാംനുകളുടെ ഉപനിഷദിനെ ഉപനിഷദായായി അറിയുന്നവൻ അന്നം ലഭിക്കുന്നവനും അന്നം ഭക്ഷിക്കുന്നവനും ആകുന്നു. സാമനിന്റെ ആകെ ആരാധന നല്ലതാണ്; നല്ലത് 'സാമൻ' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്; നല്ലതല്ലാത്തത് 'സാമൻ' അല്ല. ഒരാൾ സാംനോടെ സമീപിച്ചാൽ, 'സാമനോടെ നല്ലതായാണ് സമീപിച്ചത്' എന്നാണ് പറയുന്നത്; സാംനോല്ലാതെ സമീപിച്ചാൽ 'നല്ലതല്ല' എന്നാണ് പറയുന്നത്. 'സാമ, നമ്മെക്കായി!' എന്നത് നല്ലതായിരിക്കും; 'നല്ലത്, നമ്മെക്കായി!' എന്നാണ് പറയുന്നത്. 'സാമ അല്ല, നമ്മെക്കായി!' എന്നത് നല്ലതല്ല; 'നല്ലതല്ല, നമ്മെക്കായി!' എന്നാണ് പറയുന്നത്. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ 'നല്ലതല്ലാത്ത സാംനായി' ആരാധിച്ചാൽ, ധർമ്മം ഇല്ലാത്തവരും അദ്ദേഹത്തെ സമീപിച്ച് കീഴടങ്ങും. ലോകങ്ങളിൽ അഞ്ചു ഭാഗങ്ങളായ സാംനിനെ ധ്യാനിക്കണം: ഭൂമി ഹിങ്കാര, അഗ്നി പ്രസ്ഥാവ, അന്തരീക്ഷം ഉദ്ഗീത, സൂര്യൻ പ്രതിഹാര, ആകാശം നിധാനം – ഉയർന്ന ലോകങ്ങളിൽ. താഴെക്കാഴ്ചയിൽ: ആകാശം ഹിങ്കാര, സൂര്യൻ പ്രസ്ഥാവ, അന്തരീക്ഷം ഉദ്ഗീത, അഗ്നി പ്രതിഹാര, ഭൂമി നിധാനം. ഇങ്ങനെ ലോകങ്ങളിൽ അഞ്ചു സാംനയെ അറിയുന്നവൻക്ക് ഉയരവും താഴെയും ലോകങ്ങൾ പ്രാപ്യമാണ്. മഴയിൽ അഞ്ചു സാംനയെ ധ്യാനിക്കണം: കിഴക്കൻ കാറ്റ് ഹിങ്കാര, രൂപപ്പെടുന്ന മേഘം പ്രസ്ഥാവ, മഴ പെയ്യുന്നത് ഉദ്ഗീത, ഇടിമിന്നലും ഇടിമുഴക്കവും പ്രതിഹാര. ശേഖരിച്ചിരിക്കുന്നത് നിധാനം; ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻക്ക് മഴ പെയ്യുന്നു. ജലങ്ങളിൽ അഞ്ചു സാംന: ശേഖരിക്കുന്ന മേഘം ഹിങ്കാര, മഴ പെയ്യുന്നത് പ്രസ്ഥാവ, കിഴക്ക് ഒഴുകുന്ന നദികൾ ഉദ്ഗീത, പടിഞ്ഞാറ് ഒഴുകുന്നവ പ്രതിഹാര, നിധാനം. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ ജലത്തിൽ നിന്ന് വേറിടുന്നില്ല; ജലസമ്പന്നനായി മാറുന്നു. കാലാവസ്ഥകളിൽ അഞ്ചു സാംന: വസന്തം ഹിങ്കാര, ഉണങ്ങൽ പ്രസ്ഥാവ, മഴ ഉദ്ഗീത, ശരത്കാലം പ്രതിഹാര, ശീതകാലം നിധാനം. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ കാലാവസ്ഥകളെ പ്രാപിക്കുന്നു; അവന്റെ ആയുസ്സും കാലാവസ്ഥകളും സമ്പന്നമാകും. മൃഗങ്ങളിൽ അഞ്ചു സാംന: ആടുകൾ ഹിങ്കാര, മേശകൾ പ്രസ്ഥാവ, പശുക്കൾ ഉദ്ഗീത, കുതിരകൾ പ്രതിഹാര, മനുഷ്യൻ നിധാനം. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ മൃഗങ്ങളെ പ്രാപിക്കുന്നു. പ്രാണനിൽ (ജീവനിൽ) അന്തിമ അഞ്ചു സാംന: പ്രാണൻ ഹിങ്കാര, വാക്ക് പ്രസ്ഥാവ, കണ്ണ് ഉദ്ഗീത, ചെവി പ്രതിഹാര, മനസ്സ് നിധാനം – ഇതാണ് ഉന്നതം. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ ഉന്നത ലോകങ്ങളെ ജയിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ, ഏഴു ഭാഗങ്ങളായ സാംന വാക്കിൽ ധ്യാനിക്കണം: വാക്കിൽ 'ഹം' ഹിങ്കാര, പുറത്ത് പോകുന്നത് പ്രസ്ഥാവ, വരുന്നത് ആദി. ഉയരുന്നത് ഉദ്ഗീത, മടങ്ങുന്നത് പ്രതിഹാര, സമീപിക്കുന്നത് ഉപദ്രവ, അവസാനിക്കുന്നത് നിധാനം. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ വാക്കിന്റെ പാൽ ലഭിക്കുന്നു; അന്നം സമ്പന്നനും ഭക്ഷണസമ്പന്നനും ആകുന്നു. സൂര്യനിൽ ഏഴു സാംന: 'എനിക്ക് വരട്ടെ, എനിക്ക് മടങ്ങട്ടെ' എന്ന സമ്പൂർണ്ണ സാംനയിൽ സൂര്യനെ ധ്യാനിക്കണം. എല്ലാ ജീവികളും അവനിൽ ആശ്രയിക്കുന്നു. സൂര്യൻ ഉദയത്തിന് മുമ്പുള്ളത് ഹിങ്കാര; അതിൽ മൃഗങ്ങൾ ആശ്രയിക്കുന്നു. ആദ്യം ഉദയത്തിൽ പ്രസ്ഥാവ; അതിൽ മനുഷ്യർ ബന്ധപ്പെട്ടു. മിശ്രിത സമയത്ത് ആദി; അതിൽ പക്ഷികൾ. ഉച്ചയ്ക്ക് ഉദ്ഗീത; അതിൽ ദേവതകൾ. ഉച്ചയ്ക്ക് ശേഷം പ്രതിഹാര; അതിൽ ദർഭാ പുല്ലുകൾ. വൈകുന്നേരം ഉപദ്രവ; അതിൽ കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ. അസ്തമയത്തിൽ നിധാനം; അതിൽ പിതൃകൾ. ഇങ്ങനെ സൂര്യനെ ഏഴു സാംനയായി ആരാധിക്കുന്നു. ഏഴു സാംനയെ സ്വയം അളന്ന്, മരണത്തെ ജയിക്കാൻ ധ്യാനിക്കണം: ഹിങ്കാര – മൂന്ന് അക്ഷരങ്ങൾ; പ്രസ്ഥാവ – മൂന്ന്; തുല്യം. ആദി – രണ്ട്; പ്രതിഹാര – നാല്; തുല്യം. ഉദ്ഗീത – മൂന്ന്; ഉപദ്രവ – നാല്; മൂന്ന് മൂന്ന് തുല്യം, ഒരു അക്ഷരം ബാക്കി; അതും കൂട്ടി തുല്യം. നിധാനം – മൂന്ന്; ആകെ ഇരുപത്തിരണ്ടു അക്ഷരങ്ങൾ. ഇരുപത്തൊന്ന് അക്ഷരത്തിൽ സൂര്യനെ പ്രാപിക്കുന്നു; സൂര്യൻ ഇരുപത്തൊന്ന് ആണ്. ഇരുപത്തിരണ്ടിൽ ഏറ്റവും ഉന്നത സൂര്യനെ അതിജയിക്കുന്നു; ആകാശം, സങ്കടരഹിത ലോകം. സൂര്യന്റെ വിജയം പ്രാപിക്കുന്നു; അതിജയിച്ച് വിജയം നേടുന്നു – ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ മരണത്തെ ജയിച്ച് സാംനയെ ധ്യാനിക്കുന്നു. മനസ്സ് ഹിങ്കാര, വാക്ക് പ്രസ്ഥാവ, കണ്ണ് ഉദ്ഗീത, ചെവി പ്രതിഹാര, ശ്വാസം നിധാനം – ഇതാണ് ഗായത്രി, പ്രാണങ്ങളിൽ നെയ്തത്. ഇങ്ങനെ ഗായത്രിയെ അറിയുന്നവൻ ആയുസ്സിൽ സമ്പന്നനാകും, ദീർഘായുസ്സും സന്താന-പശു സമ്പത്തും, പ്രശസ്തിയും മനസ്സിന്റെ മഹത്വവും പ്രാപിക്കും – ഇതാണ് ആചരണം. ഈ ഉപനിഷദിൽ സാംനുകളുടെ അർത്ഥവും അതിന്റെ ധ്യാനഫലങ്ങളും, പ്രകൃതിയിലെ വിവിധ ഘടകങ്ങളിലെയും, ജീവൻ, കാലം, ജലം, മൃഗങ്ങൾ, സൂര്യൻ എന്നിവയിലെയും സാംനയുടെ ആഴം വിശദീകരിക്കുന്നു.