ಅಥ ಯದೇತದಾದಿತ್ಯಸ್ಯ ಶುಕ್ಲಂ ಭಾಃ ಸೈವರ್ಗಥ ಯನ್ನೀಲಂ ಪರಃ ಕೃಷ್ಣಂ ತತ್ಸಾಮ ತದೇತದೇತಸ್ಯಾಮೃಚ್ಯಧ್ಯೂಢꣳ ಸಾಮ ತಸ್ಮಾದೃಚ್ಯಧ್ಯೂಢꣳ ಸಾಮ ಗೀಯತೇ
ಈಗ ಸೂರ್ಯನ ಶ್ವೇತ ಪ್ರಕಾಶವೇ ಸಾಮ, ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಭಾಗವೂ ಸಾಮ. ಸಾಮವು ಈ ಋಚಿನಲ್ಲಿ ನಾಟಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಋಚಿನ ಮೇಲೆ ಸಾಮವನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಥ ಯದೇವೈತದಾದಿತ್ಯಸ್ಯ ಶುಕ್ಲಂ ಭಾಃ ಸೈವ ಸಾಥ ಯನ್ನೀಲಂ ಪರಃ ಕೃಷ್ಣಂ ತದಮಸ್ತತ್ಸಾಮಾಥ ಯ ಏಷೋಽನ್ತರಾದಿತ್ಯೇ ಹಿರಣ್ಮಯಃ ಪುರುಷೋ ದೃಶ್ಯತೇ ಹಿರಣ್ಯಶ್ಮಶ್ರುರ್ಹಿರಣ್ಯಕೇಶ ಆಪ್ರಣಖಾತ್ಸರ್ವ ಏವ ಸುವರ್ಣಃ
ಈಗ ಸೂರ್ಯನ ಶ್ವೇತ ಪ್ರಕಾಶವೇ ಸಾಮ, ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಭಾಗವೂ ಸಾಮ. ಸೂರ್ಯನೊಳಗೆ ಕಾಣುವ ಆ ಹೊಳೆಯುವ ಪುರುಷನು — ಹೊಳೆಯುವ ದಾಡಿ, ಹೊಳೆಯುವ ಕೂದಲು, ಕಾಲಿನ ನಖದಿಂದ ತಲೆಮೇಲೆವರೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿನ್ನದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.
ತಸ್ಯ ಯಥಾ ಕಪ್ಯಾಸಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಮೇವಮಕ್ಷಿಣೀ ತಸ್ಯೋದಿತಿ ನಾಮ ಸ ಏಷ ಸರ್ವೇಭ್ಯಃ ಪಾಪ್ಮಭ್ಯ ಉದಿತ ಉದೇತಿ ಹ ವೈ ಸರ್ವೇಭ್ಯಃ ಪಾಪ್ಮಭ್ಯೋ ಯ ಏವಂ ವೇದ
ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಸೂರ್ಯದಿಂದ ತೆರೆದ ಕಮಲದ ಹೂವಿನಂತೆ. ಅವನ ಹೆಸರೇ ಉದಿತಿ. ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮೇಲೇಳುತ್ತಾನೆ.
ತಸ್ಯರ್ಕ್ಚ ಸಾಮ ಚ ಗೇಷ್ಣೌ ತಸ್ಮಾದುದ್ಗೀಥಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವೇವೋದ್ಗಾತೈತಸ್ಯ ಹಿ ಗಾತಾ ಸ ಏಷ ಯೇ ಚಾಮುಷ್ಮಾತ್ಪರಾಞ್ಚೋ ಲೋಕಾಸ್ತೇಷಾಂ ಚೇಷ್ಟೇ ದೇವಕಾಮಾನಾಂ ಚೇತ್ಯಧಿದೈವತಮ್
ಅವನ ಎರಡುแกಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಋಕ್ ಮತ್ತು ಸಾಮ ಇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉದ್ಗೀತ, ಆದ್ದರಿಂದ ಗಾಯಕನು ಅವನಿಗಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಆ ಪರಲೋಕಗಳಿಗೂ ದೇವತೆಗಳ ಇಚ್ಛೆಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ — ಇದು ದೇವತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆ.
ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಂ ವಾಗೇವರ್ಕ್ಪ್ರಾಣಃ ಸಾಮ ತದೇತದೇತಸ್ಯಾಮೃಚ್ಯಧ್ಯೂಢꣳ ಸಾಮ ತಸ್ಮಾದೃಚ್ಯಧ್ಯೂಢꣳ ಸಾಮ ಗೀಯತೇ ವಾಗೇವ ಸಾ ಪ್ರಾಣೋಽಮಸ್ತತ್ಸಾಮ
ಆತ್ಮದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಮಾತು ರುಕ್ಪದಗಳು, ಉಸಿರು ಸಾಮಗಾನ. ಈ ಸಾಮಗಾನವು ಆ ರುಕ್ಪದಗಳ ಮೇಲೆ ನಾಟಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಗಾನವನ್ನು ರುಕ್ಪದಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಣೆದಂತೆ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮಾತೇ ಆದು, ಉಸಿರೇ ಅದರ ಸಾರ, ಇದುವೇ ಸಾಮಗಾನ.
ಚಕ್ಷುರೇವರ್ಗಾತ್ಮಾ ಸಾಮ ತದೇತದೇತಸ್ಯಾಮೃಚ್ಯಧ್ಯೂಢꣳ ಸಾಮ ತಸ್ಮಾದೃಚ್ಯಧ್ಯೂಢꣳ ಸಾಮ ಗೀಯತೇ ಚಕ್ಷುರೇವ ಸಾತ್ಮಾಮಸ್ತತ್ಸಾಮ
ಕಣ್ಣೇ ರುಕ್ಪದಗಳ ಮೂಲ, ಸಾಮಗಾನವೇ ಅದರ ಸಾರ. ಈ ಸಾಮಗಾನವು ಆ ರುಕ್ಪದಗಳ ಮೇಲೆ ನಾಟಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಗಾನವನ್ನು ರುಕ್ಪದಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಣೆದಂತೆ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕಣ್ಣೇ ಅದು, ಅದರ ಸಾರವೇ ಸಾಮಗಾನ.
ಸಾಮ ತದೇತದೇತಸ್ಯಾಮೃಚ್ಯಧ್ಯೂಢꣳ ಸಾಮ ತಸ್ಮಾದೃಚ್ಯಧ್ಯೂಢꣳ ಸಾಮ ಗೀಯತೇ ಶ್ರೋತ್ರಮೇವ ಸಾ ಮನೋಽಮಸ್ತತ್ಸಾಮ
ಸಾಮಗಾನವು ರುಕ್ಪದಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಣೆದಂತಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಗಾನವನ್ನು ರುಕ್ಪದಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಣೆದಂತೆ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಕಿವಿಯೇ ಅದು, ಮನಸೇ ಅದರ ಸಾರ, ಇದುವೇ ಸಾಮಗಾನ.
ಅಥ ಯದೇತದಕ್ಷ್ಣಃ ಶುಕ್ಲಂ ಭಾಃ ಸೈವರ್ಗಥ ಯನ್ನೀಲಂ ಪರಃ ಕೃಷ್ಣಂ ತತ್ಸಾಮ ತದೇತದೇತಸ್ಯಾಮೃಚ್ಯಧ್ಯೂಢꣳ ಸಾಮ ತಸ್ಮಾದೃಚ್ಯಧ್ಯೂಢꣳ ಸಾಮ ಗೀಯತೇ ಅಥ ಯದೇವೈತದಕ್ಷ್ಣಃ ಶುಕ್ಲಂ ಭಾಃ ಸೈವ ಸಾಥ ಯನ್ನೀಲಂ ಪರಃ ಕೃಷ್ಣಂ ತದಮಸ್ತತ್ಸಾಮ
ಈಗ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಬಿಳಿ ಪ್ರಕಾಶವೇ ರುಕ್ಪದಗಳು; ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಭಾಗವೇ ಸಾಮಗಾನ. ಈ ಸಾಮಗಾನವು ಆ ರುಕ್ಪದಗಳ ಮೇಲೆ ನಾಟಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಗಾನವನ್ನು ರುಕ್ಪದಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಣೆದಂತೆ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತೆ, ಕಣ್ಣಿನ ಬಿಳಿ ಪ್ರಕಾಶವೇ ರುಕ್ಪದಗಳು, ನೀಲಿ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಭಾಗವೇ ಸಾಮಗಾನ, ಅದರ ಸಾರ.
ಅಥ ಯ ಏಷೋಽನ್ತರಕ್ಷಿಣಿ ಪುರುಷೋ ದೃಶ್ಯತೇ ಸೈವರ್ಕ್ತತ್ಸಾಮ ತದುಕ್ಥಂ ತದ್ಯಜುಸ್ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಯೈತಸ್ಯ ತದೇವ ರೂಪಂ ಯದಮುಷ್ಯ ರೂಪಂ ಯಾವಮುಷ್ಯ ಗೇಷ್ಣೌ ತೌ ಗೇಷ್ಣೌ ಯನ್ನಾಮ ತನ್ನಾಮ
ಈಗ ಕಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಕಾಣುವ ಪುರುಷನೇ ರುಕ್ಪದಗಳು, ಅವನೇ ಸಾಮಗಾನ, ಅವನೇ ಉಕ್ತ, ಅವನೇ ಯಜುಸ್ಸು, ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮ. ಅವನ ರೂಪವೇ ಅವನದು, ಅವನ ರೂಪ ಎಷ್ಟು ಇದ್ದರೂ, ಅವನ ನೆರಳು ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ. ಅವನ ಹೆಸರೇ ಅವನ ಹೆಸರು.
ಸ ಏಷ ಯೇ ಚೈತಸ್ಮಾದರ್ವಾಞ್ಚೋ ಲೋಕಾಸ್ತೇಷಾಂ ಚೇಷ್ಟೇ ಮನುಷ್ಯಕಾಮಾನಾಂ ಚೇತಿ ತದ್ಯ ಇಮೇ ವೀಣಾಯಾಂ ಗಾಯನ್ತ್ಯೇತಂ ತೇ ಗಾಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ಧನಸನಯಃ
ಅವನು ಮತ್ತು ಈ ಲೋಕಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಅವನು ಆಳುತ್ತಾನೆ, ಮಾನವರ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ. ವೀಣೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವವರು ಅವನನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಧನಸಂಪಾದಕರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಥ ಯ ಏತದೇವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಸಾಮ ಗಾಯತ್ಯುಭೌ ಸ ಗಾಯತಿ ಸೋಽಮುನೈವ ಸ ಏಷ ಯೇ ಚಾಮುಷ್ಮಾತ್ಪರಾಞ್ಚೋ ಲೋಕಾಸ್ತಾꣳ ಶ್ಚಾಪ್ನೋತಿ ದೇವಕಾಮಾಸ್ತಾꣳ ಶ್ಚ
ಯಾರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಸಾಮಗಾನವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಎರಡನ್ನೂ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಅವರು ಆ ಪರಲೋಕಗಳನ್ನೂ, ದೇವತೆಗಳ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಥಾನೇನೈವ ಯೇ ಚೈತಸ್ಮಾದರ್ವಾಞ್ಚೋ ಲೋಕಾಸ್ತಾꣳ ಶ್ಚಾಪ್ನೋತಿ ಮನುಷ್ಯಕಾಮಾꣳಶ್ಚ ತಸ್ಮಾದು ಹೈವಂವಿದುದ್ಗಾತಾ ಬ್ರೂಯಾತ್
ಈ ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ, ಅವನು ಈ ಲೋಕಕ್ಕಿಂತ ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ, ಮಾನವರ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೀಗೆ ತಿಳಿದಿರುವವನನ್ನು ಸಾಮಗಾನ ಹಾಡಲು ಆಹ್ವಾನಿಸಬೇಕು.
ಕಂ ತೇ ಕಾಮಮಾಗಾಯಾನೀತ್ಯೇಷ ಹ್ಯೇವ ಕಾಮಾಗಾನಸ್ಯೇಷ್ಟೇ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಸಾಮ ಗಾಯತಿ ಸಾಮ ಗಾಯತಿ
ನೀನು ಯಾವ ಆಸೆಗೆ ನಾನು ಹಾಡಬೇಕೆಂದು ಕೇಳುತ್ತೀಯಾ? ಯಾರು ಹೀಗೆ ತಿಳಿದು ಸಾಮಗಾನವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಆ ಆಸೆ ಸಫಲವಾಗುತ್ತದೆ.
ತ್ರಯೋ ಹೋದ್ಗೀಥೇ ಕುಶಲಾ ಬಭೂವುಃ ಶಿಲಕಃ ಶಾಲಾವತ್ಯಶ್ಚೈಕಿತಾಯನೋ ದಾಲ್ಭ್ಯಃ ಪ್ರವಾಹಣೋ ಜೈವಲಿರಿತಿ ತೇ ಹೋಚುರುದ್ಗೀಥೇ ವೈ ಕುಶಲಾಃ ಸ್ಮೋ ಹನ್ತೋದ್ಗೀಥೇ ಕಥಾಂ ವದಾಮ ಇತಿ
ಮೂರು ಮಂದಿ ಉದ್ಗೀತದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾಗಿದ್ದರು: ಶಿಲಕ ಶಾಲಾವತ್ಯ, ಚೈಕಿತಾಯನ ದಾಲ್ಭ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರವಾಹಣ ಜೈವಲಿ. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: 'ನಾವು ಉದ್ಗೀತದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದೇವೆ, ಬನ್ನಿ, ಉದ್ಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸೋಣ.'
ತಥೇತಿ ಹ ಸಮುಪವಿವಿಶುಃ ಸ ಹ ಪ್ರವಾಹಣೋ ಜೈವಲಿರುವಾಚ ಭಗವನ್ತಾವಗ್ರೇ ವದತಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಯೋರ್ವದತೋರ್ವಾಚꣳ ಶ್ರೋಷ್ಯಾಮೀತಿ
'ಸರಿ,' ಎಂದು ಅವರು ಕೂತರು. ಆಗ ಪ್ರವಾಹಣ ಜೈವಲಿ ಹೇಳಿದರು: 'ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾದ ಇಬ್ಬರು ಮೊದಲು ಮಾತನಾಡಲಿ; ನಾನು ಆ ಇಬ್ಬರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.'
ಸ ಹ ಶಿಲಕಃ ಶಾಲಾವತ್ಯಶ್ಚೈಕಿತಾಯನಂ ದಾಲ್ಭ್ಯಮುವಾಚ ಹನ್ತ ತ್ವಾ ಪೃಚ್ಛಾನೀತಿ ಪೃಚ್ಛೇತಿ ಹೋವಾಚ
ಆಗ ಶಿಲಕ ಶಾಲಾವತ್ಯನು ಚೈಕಿತಾಯನ ದಾಲ್ಭ್ಯನನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲಿ.' ಅತನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ಪ್ರಶ್ನಿಸು.'
ಕಾ ಸಾಮ್ನೋ ಗತಿರಿತಿ ಸ್ವರ ಇತಿ ಹೋವಾಚ ಸ್ವರಸ್ಯ ಕಾ ಗತಿರಿತಿ ಪ್ರಾಣ ಇತಿ ಹೋವಾಚ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಕಾ ಗತಿರಿತ್ಯನ್ನಮಿತಿ ಹೋವಾಚಾನ್ನಸ್ಯ ಕಾ ಗತಿರಿತ್ಯಾಪ ಇತಿ ಹೋವಾಚ
'ಸಾಮಗಾನದ ಗಮ್ಯ ಯಾವದು?' ಎಂದು ಕೇಳಿದನು. 'ಸ್ವರ,' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು. 'ಸ್ವರದ ಗಮ್ಯ ಯಾವದು?' 'ಉಸಿರು,' ಎಂದನು. 'ಉಸಿರಿನ ಗಮ್ಯ ಯಾವದು?' 'ಅನ್ನ,' ಎಂದನು. 'ಅನ್ನದ ಗಮ್ಯ ಯಾವದು?' 'ನೀರು,' ಎಂದನು.
ಅಪಾಂ ಕಾ ಗತಿರಿತ್ಯಸೌ ಲೋಕ ಇತಿ ಹೋವಾಚಾಮುಷ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಕಾ ಗತಿರಿತಿ ನ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮತಿ ನಯೇದಿತಿ ಹೋವಾಚ ಸ್ವರ್ಗಂ ವಯಂ ಲೋಕꣳ ಸಾಮಾಭಿಸಂಸ್ಥಾಪಯಾಮಃ ಸ್ವರ್ಗಸꣳಸ್ತಾವꣳ ಹಿ ಸಾಮೇತಿ
'ನೀರಿಗೆ ಗಮ್ಯ ಯಾವದು?' ಎಂದಾಗ, 'ಆ ಲೋಕ,' ಎಂದನು. 'ಆ ಲೋಕದ ಗಮ್ಯ ಯಾವದು?' ಎಂದಾಗ, 'ಅದನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬಾರದು,' ಎಂದನು. 'ನಾವು ಸಾಮಗಾನದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತೇವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸ್ವರ್ಗದ ಸ್ತುತಿ.'
ತꣳ ಹ ಶಿಲಕಃ ಶಾಲಾವತ್ಯಶ್ಚೈಕಿತಾಯನಂ ದಾಲ್ಭ್ಯಮುವಾಚಾಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ವೈ ಕಿಲ ತೇ ದಾಲ್ಭ್ಯ ಸಾಮ ಯಸ್ತ್ವೇತರ್ಹಿ ಬ್ರೂಯಾನ್ಮೂರ್ಧಾ ತೇ ವಿಪತಿಷ್ಯತೀತಿ ಮೂರ್ಧಾ ತೇ ವಿಪತೇದಿತಿ
ಆಗ ಶಿಲಕ ಶಾಲಾವತ್ಯನು ಚೈಕಿತಾಯನ ದಾಲ್ಭ್ಯನನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ನಿನ್ನ ಸಾಮಗಾನಕ್ಕೆ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲ; ನೀನು ಈಗ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರೆ, ನಿನ್ನ ತಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.' 'ನನ್ನ ತಲೆ ಬೀಳಲಿ,' ಎಂದನು.
ಹನ್ತಾಹಮೇತದ್ಭಗವತೋ ವೇದಾನೀತಿ ವಿದ್ಧೀತಿ ಹೋವಾಚಾಮುಷ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಕಾ ಗತಿರಿತ್ಯಯಂ ಲೋಕ ಇತಿ ಹೋವಾಚಾಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಕಾ ಗತಿರಿತಿ ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಲೋಕಮಿತಿ ನಯೇದಿತಿ ಹೋವಾಚ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ವಯಂ ಲೋಕꣳ ಸಾಮಾಭಿಸꣳಸ್ಥಾಪಯಾಮಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸꣳ ಸ್ತಾವꣳ ಹಿ ಸಾಮೇತಿ
'ನಾನು ಭಗವಂತನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ,' ಎಂದನು. 'ತಿಳಿದುಕೋ,' ಎಂದನು. 'ಆ ಲೋಕದ ಗಮ್ಯ ಯಾವದು?' 'ಈ ಲೋಕ,' ಎಂದನು. 'ಈ ಲೋಕದ ಗಮ್ಯ ಯಾವದು?' 'ಅದನ್ನು ನೆಲೆಲೋಕಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಬಾರದು,' ಎಂದನು. 'ನಾವು ಸಾಮಗಾನದಿಂದ ನೆಲೆಲೋಕವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತೇವೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ನೆಲೆಯ ಸ್ತುತಿ.'
ತꣳ ಹ ಪ್ರವಾಹಣೋ ಜೈವಲಿರುವಾಚಾನ್ತವದ್ವೈ ಕಿಲ ತೇ ಶಾಲಾವತ್ಯ ಸಾಮ ಯಸ್ತ್ವೇತರ್ಹಿ ಬ್ರೂಯಾನ್ಮೂರ್ಧಾ ತೇ ವಿಪತಿಷ್ಯತೀತಿ ಮೂರ್ಧಾ ತೇ ವಿಪತೇದಿತಿ ಹನ್ತಾಹಮೇತದ್ಭಗವತೋ ವೇದಾನೀತಿ ವಿದ್ಧೀತಿ ಹೋವಾಚ
ಆಗ ಪ್ರವಾಹಣ ಜೈವಲಿ ಶಾಲಾವತ್ಯನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: 'ನಿನ್ನ ಸಾಮಗಾನವು ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ; ನೀನು ಈಗ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರೆ, ನಿನ್ನ ತಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ.' 'ನನ್ನ ತಲೆ ಬೀಳಲಿ,' ಎಂದನು. 'ನಾನು ಭಗವಂತನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ,' ಎಂದನು. 'ತಿಳಿದುಕೋ,' ಎಂದನು.
ಅಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಕಾ ಗತಿರಿತ್ಯಾಕಾಶ ಇತಿ ಹೋವಾಚ ಸರ್ವಾಣಿ ಹ ವಾ ಇಮಾನಿ ಭೂತಾನ್ಯಾಕಾಶಾದೇವ ಸಮುತ್ಪದ್ಯನ್ತ ಆಕಾಶಂ ಪ್ರತ್ಯಸ್ತಂ ಯನ್ತ್ಯಾಕಾಶೋ ಹ್ಯೇವೈಭ್ಯೋ ಜ್ಯಾಯಾನಕಾಶಃ ಪರಾಯಣಮ್
ಈ ಲೋಕದ ಗಮ್ಯ ಯಾವದು?' ಎಂದಾಗ, 'ಆಕಾಶ,' ಎಂದನು. 'ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಆಕಾಶದಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ; ಆಕಾಶವು ಅವಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು, ಆಕಾಶವೇ ಅವುಗಳ ಅಂತಿಮ ಆಶ್ರಯ.'
ಸ ಏಷ ಪರೋವರೀಯಾನುದ್ಗೀಥಃ ಸ ಏಷೋಽನನ್ತಃ ಪರೋವರೀಯೋ ಹಾಸ್ಯ ಭವತಿ ಪರೋವರೀಯಸೋ ಹ ಲೋಕಾಞ್ಜಯತಿ ಯ ಏತದೇವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಪರೋವರೀಯಾꣳಸಮುದ್ಗೀಥಮುಪಾಸ್ತೇ
ಈ ಉದ್ಗೀತವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದದು, ಅನಂತವಾದದು. ಯಾರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದ್ಗೀತವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಕೂಡ ಅತ್ಯುತ್ತಮರಾಗುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತꣳ ಹೈತಮತಿಧನ್ವಾ ಶೌನಕ ಉದರಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಾಯೋಕ್ತ್ವೋವಾಚ ಯಾವತ್ತ ಏನಂ ಪ್ರಜಾಯಾಮುದ್ಗೀಥಂ ವೇದಿಷ್ಯನ್ತೇ ಪರೋವರೀಯೋ ಹೈಭ್ಯಸ್ತಾವದಸ್ಮಿꣳಲ್ಲೋಕೇ ಜೀವನಂ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಅತಿಧನ್ವ ಶೌಣಕನು ಉದರಶಾಂಡಿಲ್ಯನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಯಾವಾಗಲೂ ನಮ್ಮ ಸಂತಾನದಲ್ಲಿ ಜನರು ಈ ಉದ್ಗೀತವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೋ, ಅಷ್ಟು ಕಾಲ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಜೀವನ ಇರುತ್ತದೆ.'
ತಥಾಮುಷ್ಮಿꣳ ಲ್ಲೋಕೇ ಲೋಕ ಇತಿ ಸ ಯ ಏತಮೇವಂ ವಿದ್ವಾನುಪಾಸ್ತೇ ಪರೋವರೀಯ ಏವ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಮಿꣳಲ್ಲೋಕೇ ಜೀವನಂ ಭವತಿ ತಥಾಮುಷ್ಮಿꣳಲ್ಲೋಕೇ ಲೋಕ ಇತಿ ಲೋಕೇ ಲೋಕ ಇತಿ
ಹಾಗೆಯೇ, ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಲೋಕವಿದೆ. ಯಾರು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಜೀವನ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಲೋಕದ ಮೇಲೆ ಲೋಕ ಸಿಗುತ್ತದೆ.
ಮಟಚೀಹತೇಷು ಕುರುಷ್ವಾಟಿಕ್ಯಾ ಸಹ ಜಾಯಯೋಷಸ್ತಿರ್ಹ ಚಾಕ್ರಾಯಣ ಇಭ್ಯಗ್ರಾಮೇ ಪ್ರದ್ರಾಣಕ ಉವಾಸ
ಕುರು ದೇಶದ ವಾಟಿಕಾ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಇಭ್ಯ ಕುಲದ ಚಕ್ರಾಯಣನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
ಸ ಹೇಭ್ಯಂ ಕುಲ್ಮಾಷಾನ್ಖಾದನ್ತಂ ಬಿಭಿಕ್ಷೇ ತꣳ ಹೋವಾಚ । ನೇತೋಽನ್ಯೇ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ಯಚ್ಚ ಯೇ ಮ ಇಮ ಉಪನಿಹಿತಾ ಇತಿ
ಅವನು ಅವರಿಂದ ಕುಲ್ಮಾಷಗಳನ್ನು ಬೇಡಿದನು, ಅವರು ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಒಬ್ಬನು ಹೇಳಿದನು: 'ಇಲ್ಲಿ ನಮಗಾಗಿ ಇಟ್ಟಿರುವವುಗಳ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.'
ಏತೇಷಾಂ ಮೇ ದೇಹೀತಿ ಹೋವಾಚ ತಾನಸ್ಮೈ ಪ್ರದದೌ ಹನ್ತಾನುಪಾನಮಿತ್ಯುಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ವೈ ಮೇ ಪೀತꣳ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಹೋವಾಚ
ಅವನು ಹೇಳಿದನು, 'ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ನನಗೆ ಕೊಡಿ.' ಅವರು ಅವನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು. ಅವನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದನು, 'ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನೂ ನನಗೆ ಕೊಡಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಬಹುಶಃ ನಾನು ಮುಖ್ಯವಾದ ಭಾಗವನ್ನು ತಿಂದಿರಬಹುದು.'
ನ ಸ್ವಿದೇತೇಽಪ್ಯುಚ್ಛಿಷ್ಟಾ ಇತಿ ನ ವಾ ಅಜೀವಿಷ್ಯಮಿಮಾ ನ ಖಾದನ್ನಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕಾಮೋ ಮ ಉದಪಾನಮಿತಿ
ಅವರು ಉತ್ತರಿಸಿದರು, 'ಇವು ಕೂಡ ಉಳಿದವುಗಳಲ್ಲ.' ಅವನು ಹೇಳಿದನು, 'ನಾನು ಇವು ತಿಂದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬದುಕಿರಲಿಲ್ಲ.' ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, 'ನನಗೆ ನೀರು ಸಿಗಲಿ' ಎಂದು ಆಶಿಸಿದನು.
ಸ ಹ ಖಾದಿತ್ವಾತಿಶೇಷಾಞ್ಜಾಯಾಯಾ ಆಜಹಾರ ಸಾಗ್ರ ಏವ ಸುಭಿಕ್ಷಾ ಬಭೂವ ತಾನ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ನಿದಧೌ
ತಿನ್ನಿದ ಮೇಲೆ ಅವನು ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಗೆ ತಂದನು. ಅವಳು ತುಂಬಾ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು, ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಇಟ್ಟಳು.