ಸ ಹ ದ್ವಾದಶವರ್ಷ ಉಪೇತ್ಯ ಚತುರ್ವಿಁಶತಿವರ್ಷಃ ಸರ್ವಾನ್ವೇದಾನಧೀತ್ಯ ಮಹಾಮನಾ ಅನೂಚಾನಮಾನೀ ಸ್ತಬ್ಧ ಏಯಾಯ ತಁಹ ಪಿತೋವಾಚ
ಅವನು ಹನ್ನೆರಡು ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗುರುಕುಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳನ್ನು ಕಲಿತು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ, ತಾನು ಬಹಳ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಆಗ ಅವನ ತಂದೆ ಅವನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.
ಶ್ವೇತಕೇತೋ ಯನ್ನು ಸೋಮ್ಯೇದಂ ಮಹಾಮನಾ ಅನೂಚಾನಮಾನೀ ಸ್ತಬ್ಧೋಽಸ್ಯುತ ತಮಾದೇಶಮಪ್ರಾಕ್ಷ್ಯಃ ಯೇನಾಶ್ರುತಁ ಶ್ರುತಂ ಭವತ್ಯಮತಂ ಮತಮವಿಜ್ಞಾತಂ ವಿಜ್ಞಾತಮಿತಿ ಕಥಂ ನು ಭಗವಃ ಸ ಆದೇಶೋ ಭವತೀತಿ
ಶ್ವೇತಕೆತು, ನನ್ನ ಮಗನೇ, ನೀನು ಈಗ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗೆಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದಿರುವೆ. ಆದರೆ, ಕೇಳದಿದ್ದನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೇಳಬಹುದು, ತಿಳಿಯದಿದ್ದನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಹುದು, ತಿಳಿಯದಿದ್ದನ್ನು ಹೇಗೆ ಅರಿಯಬಹುದು ಎಂಬ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀನು ಕೇಳಿದೆಯೆ? ಭಗವಂತನೆ, ಆ ಉಪದೇಶ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಯಥಾ ಸೋಮ್ಯೈಕೇನ ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡೇನ ಸರ್ವಂ ಮೃನ್ಮಯಂ ವಿಜ್ಞಾತಁ ಸ್ಯಾದ್ವಾಚಾರಮ್ಭಣಂ ವಿಕಾರೋ ನಾಮಧೇಯಂ ಮೃತ್ತಿಕೇತ್ಯೇವ ಸತ್ಯಮ್
ಹೇ ಮಗನೇ, ಒಂದು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಂಡನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಮಣ್ಣು ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದದ್ದು.
ಯಥಾ ಸೋಮ್ಯೈಕೇನ ಲೋಹಮಣಿನಾ ಸರ್ವಂ ಲೋಹಮಯಂ ವಿಜ್ಞಾತಁ ಸ್ಯಾದ್ವಾಚಾರಮ್ಭಣಂ ವಿಕಾರೋ ನಾಮಧೇಯಂ ಲೋಹಮಿತ್ಯೇವ ಸತ್ಯಮ್
ಹೇ ಮಗನೇ, ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ತುಂಡನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಚಿನ್ನ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದದ್ದು.
ಯಥಾ ಸೋಮ್ಯಿಕೇನ ನಖನಿಕೃನ್ತನೇನ ಸರ್ವಂ ಕಾರ್ಷ್ಣಾಯಸಂ ವಿಜ್ಞಾತಁ ಸ್ಯಾದ್ವಾಚಾರಮ್ಭಣಂ ವಿಕಾರೋ ನಾಮಧೇಯಂ ಕೃಷ್ಣಾಯಸಮಿತ್ಯೇವ ಸತ್ಯಮೇವಁಸೋಮ್ಯ ಸ ಆದೇಶೋ ಭವತೀತಿ
ಹೇ ಮಗನೇ, ಒಂದು ಕಪ್ಪು ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಕಬ್ಬಿಣ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದದ್ದು. ಹೌದು ಮಗನೇ, ಆ ಉಪದೇಶ ಇದೇ.
ನ ವೈ ನೂನಂ ಭಗವನ್ತಸ್ತ ಏತದವೇದಿಷುರ್ಯದ್ಧ್ಯೇತದವೇದಿಷ್ಯನ್ಕಥಂ ಮೇ ನಾವಕ್ಷ್ಯನ್ನಿತಿ ಭಗವಾಁಸ್ತ್ವೇವ ಮೇ ತದ್ಬ್ರವೀತ್ವಿತಿ ತಥಾ ಸೋಮ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ
ಭಗವಂತನೇ, ನನ್ನ ಗುರುಗಳು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ಖಚಿತ. ಅವರು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಹೇಳದೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಗವಂತನೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ. ಹೌದು ಮಗನೇ, ಎಂದು ತಂದೆ ಹೇಳಿದರು.
ಸದೇವ ಸೋಮ್ಯೇದಮಗ್ರ ಆಸೀದೇಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್ । ತದ್ಧೈಕ ಆಹುರಸದೇವೇದಮಗ್ರ ಆಸೀದೇಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಂ ತಸ್ಮಾದಸತಃ ಸಜ್ಜಾಯತ
ಹೇ ಮಗನೇ, ಈ ಜಗತ್ತು ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಇದ್ದ ಸತ್ತಿನಿಂದಲೇ ಕೂಡಿತ್ತು, ಎರಡನೆಯದು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಒಂದೇ ಇದ್ದ ಅಸತ್ತಿನಿಂದಲೇ ಕೂಡಿತ್ತು, ಎರಡನೆಯದು ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅಸತ್ತಿನಿಂದ ಸತ್ತು ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂದು.
ಕುತಸ್ತು ಖಲು ಸೋಮ್ಯೈವಁಸ್ಯಾದಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕಥಮಸತಃ ಸಜ್ಜಾಯೇತೇತಿ। ಸತ್ತ್ವೇವ ಸೋಮ್ಯೇದಮಗ್ರ ಆಸೀದೇಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್
ಆದರೆ, ಹೇ ಮಗನೇ, ಅದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಅಸತ್ತಿನಿಂದ ಸತ್ತು ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಬಹುದು? ನಿಜವಾಗಿ, ಹೇ ಮಗನೇ, ಈ ಜಗತ್ತು ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಇದ್ದ ಸತ್ತಿನಿಂದಲೇ ಕೂಡಿತ್ತು, ಎರಡನೆಯದು ಇರಲಿಲ್ಲ.
ತದೈಕ್ಷತ ಬಹು ಸ್ಯಾಂ ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ ತತ್ತೇಜೋಽಸೃಜತ । ತತ್ತೇಜ ಐಕ್ಷತ ಬಹು ಸ್ಯಾಂ ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ ತದಪೋಽಸೃಜತ । ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರ ಕ್ವಚ ಶೋಚತಿ ಸ್ವೇದತೇ ವಾ ಪುರುಷಸ್ತೇಜಸ ಏವ ತದಧ್ಯಾಪೋ ಜಾಯನ್ತೇ
ಆ ಸತ್ತು, 'ನಾನು ಅನೇಕವಾಗಲಿ, ಜನಿಸಲಿ' ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿತು. ಅದು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆ ಅಗ್ನಿ, 'ನಾನು ಅನೇಕವಾಗಲಿ, ಜನಿಸಲಿ' ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿತು. ಅದು ನೀರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಯಾರಾದರೂ ನೋವು ಅನುಭವಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಬೆವರುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅದು ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ನೀರು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ತಾ ಆಪ ಐಕ್ಷನ್ತ ಬಹ್ವ್ಯಃ ಸ್ಯಾಮ ಪ್ರಜಾಯೇಮಹೀತಿ ತಾ ಅನ್ನಮಸೃಜನ್ತ । ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರ ಕ್ವ ಚ ವರ್ಷತಿ ತದೇವ ಭೂಯಿಷ್ಠಮನ್ನಂ ಭವತ್ಯದ್ಭ್ಯ ಏವ ತದಧ್ಯನ್ನಾದ್ಯಂ ಜಾಯತೇ
ಆ ನೀರು, 'ನಾವು ಅನೇಕವಾಗೋಣ, ಜನಿಸೋಣ' ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿತು. ಅದು ಅನ್ನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಳೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಅನ್ನ ಹೆಚ್ಚು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಅನ್ನ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ತೇಷಾಂ ಖಲ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ತ್ರೀಣ್ಯೇವ ಬೀಜಾನಿ ಭವನ್ತ್ಯಾಣ್ಡಜಂ ಜೀವಜಮುದ್ಭಿಜ್ಜಮಿತಿ
ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಜನನ ಮಾತ್ರ ಇದೆ: ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವುದು, ಜೀವಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವುದು, ಮೊಳಕೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವುದು.
ಸೇಯಂ ದೇವತೈಕ್ಷತ ಹನ್ತಾಹಮಿಮಾಸ್ತಿಸ್ರೋ ದೇವತಾ ಅನೇನ ಜೀವೇನಾತ್ಮನಾನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ನಾಮರೂಪೇ ವ್ಯಾಕರವಾಣೀತಿ
ಆ ದೇವತೆ, 'ನಾನು ಈ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಜೀವಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸೋಣ' ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿತು.
ತಾಸಾಂ ತ್ರಿವೃತಂ ತ್ರಿವೃತಮೇಕೈಕಾಂ ಕರವಾಣೀತಿ ಸೇಯಂ ದೇವತೇಮಾಸ್ತಿಸ್ರೋ ದೇವತಾ ಅನೇನೈವ ಜೀವೇನಾತ್ಮನಾನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ನಾಮರೂಪೇ ವ್ಯಾಕರೋತ್
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡೋಣ ಎಂದು ಆ ದೇವತೆ, ಈ ಜೀವಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಆ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿತು.
ತಾಸಾಂ ತ್ರಿವೃತಂ ತ್ರಿವೃತಮೇಕೈಕಾಮಕರೋದ್ಯಥಾ ತು ಖಲು ಸೋಮ್ಯೇಮಾಸ್ತಿಸ್ರೋ ದೇವತಾಸ್ತ್ರಿವೃತ್ತ್ರಿವೃದೇಕೈಕಾ ಭವತಿ ತನ್ಮೇ ವಿಜಾನೀಹೀತಿ
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಈಗ, ಹೇ ಮಗನೇ, ಈ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳು ಹೇಗೆ ತಲಾ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಆಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೋ.
ಯದಗ್ನೇ ರೋಹಿತಁರೂಪಂ ತೇಜಸಸ್ತದ್ರೂಪಂ ಯಚ್ಛುಕ್ಲಂ ತದಪಾಂ ಯತ್ಕೃಷ್ಣಂ ತದನ್ನಸ್ಯಾಪಾಗಾದಗ್ನೇರಗ್ನಿತ್ವಂ ವಾಚಾರಮ್ಭಣಂ ವಿಕಾರೋ ನಾಮಧೇಯಂ ತ್ರೀಣಿ ರೂಪಾಣೀತ್ಯೇವ ಸತ್ಯಮ್
ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ರೂಪವು ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ವರೂಪ, ಬಿಳಿಯದು ನೀರಿನದು, ಕಪ್ಪು ರೂಪವು ಅನ್ನದದು. ಅಗ್ನಿಗೆ ಅಗ್ನಿತ್ವ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರು, ಮಾತಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಈ ಮೂರು ರೂಪಗಳೇ ನಿಜವಾದವು.
ಯದಾದಿತ್ಯಸ್ಯ ರೋಹಿತಁರೂಪಂ ತೇಜಸಸ್ತದ್ರೂಪಂ ಯಚ್ಛುಕ್ಲಂ ತದಪಾಂ ಯತ್ಕೃಷ್ಣಂ ತದನ್ನಸ್ಯಾಪಾಗಾದಾದಿತ್ಯಾದಾದಿತ್ಯತ್ವಂ ವಾಚಾರಮ್ಭಣಂ ವಿಕಾರೋ ನಾಮಧೇಯಂ ತ್ರೀಣಿ ರೂಪಾಣೀತ್ಯೇವ ಸತ್ಯಮ್
ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ರೂಪವು ಅಗ್ನಿಯದು, ಬಿಳಿಯದು ನೀರಿನದು, ಕಪ್ಪು ರೂಪವು ಅನ್ನದದು. ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಸೂರ್ಯತ್ವ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರು, ಮಾತಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಈ ಮೂರು ರೂಪಗಳೇ ನಿಜವಾದವು.
ಯಚ್ಛನ್ದ್ರಮಸೋ ರೋಹಿತಁರೂಪಂ ತೇಜಸಸ್ತದ್ರೂಪಂ ಯಚ್ಛುಕ್ಲಂ ತದಪಾಂ ಯತ್ಕೃಷ್ಣಂ ತದನ್ನಸ್ಯಾಪಾಗಾಚ್ಚನ್ದ್ರಾಚ್ಚನ್ದ್ರತ್ವಂ ವಾಚಾರಮ್ಭಣಂ ವಿಕಾರೋ ನಾಮಧೇಯಂ ತ್ರೀಣಿ ರೂಪಾಣೀತ್ಯೇವ ಸತ್ಯಮ್
ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ರೂಪವು ಅಗ್ನಿಯದು, ಬಿಳಿಯದು ನೀರಿನದು, ಕಪ್ಪು ರೂಪವು ಅನ್ನದದು. ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಚಂದ್ರತ್ವ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರು, ಮಾತಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಈ ಮೂರು ರೂಪಗಳೇ ನಿಜವಾದವು.
ಯದ್ವಿದ್ಯುತೋ ರೋಹಿತಁರೂಪಂ ತೇಜಸಸ್ತದ್ರೂಪಂ ಯಚ್ಛುಕ್ಲಂ ತದಪಾಂ ಯತ್ಕೃಷ್ಣಂ ತದನ್ನಸ್ಯಾಪಾಗಾದ್ವಿದ್ಯುತೋ ವಿದ್ಯುತ್ತ್ವಂ ವಾಚಾರಮ್ಭಣಂ ವಿಕಾರೋ ನಾಮಧೇಯಂ ತ್ರೀಣಿ ರೂಪಾಣೀತ್ಯೇವ ಸತ್ಯಮ್
ಮಿಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ರೂಪವು ಅಗ್ನಿಯದು, ಬಿಳಿಯದು ನೀರಿನದು, ಕಪ್ಪು ರೂಪವು ಅನ್ನದದು. ಮಿಂಚಿಗೆ ಮಿಂಚಿತ್ವ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರು, ಮಾತಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಈ ಮೂರು ರೂಪಗಳೇ ನಿಜವಾದವು.
ಏತದ್ಧ ಸ್ಮ ವೈ ತದ್ವಿದ್ವಾಁಸ ಆಹುಃ ಪೂರ್ವೇ ಮಹಾಶಾಲಾ ಮಹಾಶ್ರೋತ್ರಿಯಾ ನ ನೋಽದ್ಯ ಕಶ್ಚನಾಶ್ರುತಮಮತಮವಿಜ್ಞಾತಮುದಾಹರಿಷ್ಯತೀತಿ ಹ್ಯೇಭ್ಯೋ ವಿದಾಞ್ಚಕ್ರುಃ
ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಮಹಾ ಗೃಹಸ್ಥರು, ಮಹಾ ಪಂಡಿತರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು: 'ಇಂದು ನಮಗೆ ಕೇಳದದ್ದೂ, ಯೋಚಿಸದದ್ದೂ, ಅರಿಯದದ್ದೂ ಯಾವುದೂ ಯಾರೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.' ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಹಿಂದಿನವರಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು.
ಯದು ರೋಹಿತಮಿವಾಭೂದಿತಿ ತೇಜಸಸ್ತದ್ರೂಪಮಿತಿ ತದ್ವಿದಾಞ್ಚಕ್ರುರ್ಯದು ಶುಕ್ಲಮಿವಾಭೂದಿತ್ಯಪಾಁರೂಪಮಿತಿ ತದ್ವಿದಾಞ್ಚಕ್ರುರ್ಯದು ಕೃಷ್ಣಮಿವಾಭೂದಿತ್ಯನ್ನಸ್ಯ ರೂಪಮಿತಿ ತದ್ವಿದಾಞ್ಚಕ್ರುಃ
ಯಾವುದಾದರೂ ಕೆಂಪಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೆ, ಅದು ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಿಳಿಯಾಗಿ ಕಂಡರೆ, ಅದು ನೀರಿನ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಂಡರೆ, ಅದು ಅನ್ನದ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು.
ಯದ್ವವಿಜ್ಞಾತಮಿವಾಭೂದಿತ್ಯೇತಾಸಾಮೇವ ದೇವತಾನಾಁಸಮಾಸ ಇತಿ ತದ್ವಿದಾಞ್ಚಕ್ರುರ್ಯಥಾ ನು ಖಲು ಸೋಮ್ಯೇಮಾಸ್ತಿಸ್ರೋ ದೇವತಾಃ ಪುರುಷಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ತ್ರಿವೃತ್ತ್ರಿವೃದೇಕೈಕಾ ಭವತಿ ತನ್ಮೇ ವಿಜಾನೀಹೀತಿ
ಯಾವುದಾದರೂ ತಿಳಿಯದಂತಿದ್ದರೆ, ಅದು ಈ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಗಮವೆಂದು ಅವರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೇಗೆಂದರೆ, ಪ್ರಿಯನೇ, ಈ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳು ಮಾನವನೊಳಗೆ ಸೇರಿ, ತಲಾ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ನೀನು ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೋ.
ಅನ್ನಮಶಿತಂ ತ್ರೇಧಾ ವಿಧೀಯತೇ ತಸ್ಯ ಯಃ ಸ್ಥವಿಷ್ಠೋ ಧಾತುಸ್ತತ್ಪುರೀಷಂ ಭವತಿ ಯೋ ಮಧ್ಯಮಸ್ತನ್ಮಾಁಸಂ ಯೋಽಣಿಷ್ಠಸ್ತನ್ಮನಃ
ತಿನ್ನುವ ಅನ್ನವು ಮೂರು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾರಿಯಾದ ಭಾಗವು ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ, ಮಧ್ಯಮ ಭಾಗವು ಮಾಂಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಭಾಗವು ಮನಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಪೀತಾಸ್ತ್ರೇಧಾ ವಿಧೀಯನ್ತೇ ತಾಸಾಂ ಯಃ ಸ್ಥವಿಷ್ಠೋ ಧಾತುಸ್ತನ್ಮೂತ್ರಂ ಭವತಿ ಯೋ ಮಧ್ಯಮಸ್ತಲ್ಲೋಹಿತಂ ಯೋಽಣಿಷ್ಠಃ ಸ ಪ್ರಾಣಃ
ಕುಡಿಯುವ ನೀರೂ ಮೂರು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಭಾರಿಯಾದ ಭಾಗವು ಮೂತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ, ಮಧ್ಯಮ ಭಾಗವು ರಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಭಾಗವು ಉಸಿರಾಗುತ್ತದೆ.
ತೇಜೋಽಶಿತಂ ತ್ರೇಧಾ ವಿಧೀಯತೇ ತಸ್ಯ ಯಃ ಸ್ಥವಿಷ್ಠೋ ಧಾತುಸ್ತದಸ್ಥಿ ಭವತಿ ಯೋ ಮಧ್ಯಮಃ ಸ ಮಜ್ಜಾ ಯೋಽಣಿಷ್ಠಃ ಸಾ ವಾಕ್
ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದರೂ ಅದು ಮೂರು ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಭಾರಿಯಾದ ಭಾಗವು ಎಲುಬಾಗುತ್ತದೆ, ಮಧ್ಯಮ ಭಾಗವು ಮೆದುಳಾಗುತ್ತದೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಭಾಗವು ಮಾತಾಗುತ್ತದೆ.
ಅನ್ನಮಯಁಹಿ ಸೋಮ್ಯ ಮನಃ ಆಪೋಮಯಃ ಪ್ರಾಣಸ್ತೇಜೋಮಯೀ ವಾಗಿತಿ ಭೂಯ ಏವ ಮಾ ಭಗವಾನ್ವಿಜ್ಞಾಪಯತ್ವಿತಿ ತಥಾ ಸೋಮ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ
ಪ್ರಿಯನೇ, ಮನಸ್ಸು ಅನ್ನದಿಂದ, ಉಸಿರು ನೀರಿನಿಂದ, ಮಾತು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನು ಇನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, 'ಹೌದು ಪ್ರಿಯನೇ,' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಸೋಮ್ಯ ಮಥ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಯೋಽಣಿಮಾ ಸ ಉರ್ಧ್ವಃ ಸಮುದೀಷತಿ ತತ್ಸರ್ಪಿರ್ಭವತಿ
ಪ್ರಿಯನೇ, ಮೊಸರನ್ನು ಮಥಿಸಿದಾಗ ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ತುಪ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ.
ಏವಮೇವ ಖಲು ಸೋಮ್ಯಾನ್ನಸ್ಯಾಶ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಯೋಽಣಿಮಾ ಸ ಉರ್ಧ್ವಃ ಸಮುದೀಷತಿ ತನ್ಮನೋ ಭವತಿ
ಹಾಗೆಯೇ, ತಿನ್ನುವ ಅನ್ನದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗವೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ಮನಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ, ಪ್ರಿಯನೇ.
ಅಪಾಁಸೋಮ್ಯ ಪೀಯಮಾನಾನಾಂ ಯೋಽಣಿಮಾ ಸ ಉರ್ಧ್ವಃ ಸಮುದೀಷತಿ ಸಾ ಪ್ರಾಣೋ ಭವತಿ
ಪ್ರಿಯನೇ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗವೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ಉಸಿರಾಗುತ್ತದೆ.
ಸೋಮ್ಯಾಶ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಯೋಽಣಿಮಾ ಸ ಉರ್ಧ್ವಃ ಸಮುದೀಷತಿ ಸಾ ವಾಗ್ಭವತಿ
ಪ್ರಿಯನೇ, ತಿನ್ನುವ ಅನ್ನದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗವೂ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ಮಾತಾಗುತ್ತದೆ.
ಅನ್ನಮಯಁ ಹಿ ಸೋಮ್ಯ ಮನ ಆಪೋಮಯಃ ಪ್ರಾಣಸ್ತೇಜೋಮಯೀ ವಾಗಿತಿ ಭೂಯ ಏವ ಮಾ ಭಗವಾನ್ವಿಜ್ಞಾಪಯತ್ವಿತಿ ತಥಾ ಸೋಮ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ
ಪ್ರಿಯನೇ, ಮನಸ್ಸು ಅನ್ನದಿಂದ, ಉಸಿರು ನೀರಿನಿಂದ, ಮಾತು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನು ಇನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ, 'ಹೌದು ಪ್ರಿಯನೇ,' ಎಂದು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.