ಅಥ ಹೋವಾಚೋದ್ದಾಲಕಮಾರುಣಿಂ ಗೌತಮ ಕಂ ತ್ವಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸ್ಸ ಇತಿ ಪೃಥಿವೀಮೇವ ಭಗವೋ ರಾಜನ್ನಿತಿ ಹೋವಾಚೈಷ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾತ್ಮಾ ವೈಶ್ವಾನರೋ ಯಂ ತ್ವಮಾತ್ಮಾನಮುಪಾಸ್ಸೇ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋಽಸಿ ಪ್ರಜಯಾ ಚ ಪಶುಭಿಶ್ಚ
ನಂತರ ಅವನು ಉದ್ಧಾಲಕ ಅರುಣಿಗೌತಮನನ್ನು ಕೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಯಾರನ್ನು ನಿನ್ನ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೀಯ?' ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ಸ್ವಾಮಿ, ನಾನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.' ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: 'ನೀನು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಆತ್ಮನೇ ವೈಶ್ವಾನರನು; ಅದರಿಂದ ನೀನು ಸಂತಾನದಲ್ಲಿಯೂ, ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದೀಯ.'
ಅತ್ಸ್ಯನ್ನಂ ಪಶ್ಯಸಿ ಪ್ರಿಯಮತ್ತ್ಯನ್ನಂ ಪಶ್ಯತಿ ಪ್ರಿಯಂ ಭವತ್ಯಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ ಕುಲೇ ಯ ಏತಮೇವಮಾತ್ಮಾನಂ ವೈಶ್ವಾನರಮುಪಾಸ್ತೇ ಪಾದೌ ತ್ವೇತಾವಾತ್ಮನ ಇತಿ ಹೋವಾಚ ಪಾದೌ ತೇ ವ್ಯಮ್ಲಾಸ್ಯೇತಾಂ ಯನ್ಮಾಂ ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತಿ
ಅವನು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಣ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ—ಯಾರು ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮನನ್ನು ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾರೋ. 'ಪಾದಗಳು ಈ ಆತ್ಮನ ಭಾಗ,' ಎಂದು ಅವನು ಹೇಳಿದನು. 'ನೀನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬರದೆ ಇದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳು ಒಣಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು.'
ತಾನ್ಹೋವಾಚೈತೇ ವೈ ಖಲು ಯೂಯಂ ಪೃಥಗಿವೇಮಮಾತ್ಮಾನಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವಿದ್ವಾಁಸೋಽನ್ನಮತ್ಥ ಯಸ್ತ್ವೇತಮೇವಂ ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರಮಭಿವಿಮಾನಮಾತ್ಮಾನಂ ವೈಶ್ವಾನರಮುಪಾಸ್ತೇ ಸ ಸರ್ವೇಷು ಲೋಕೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಾತ್ಮಸ್ವನ್ನಮತ್ತಿ
ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ಆದರೆ, ಯಾರು ಈ ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮನನ್ನು ತನ್ನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ, ಒಂದು ಹಸ್ತದಷ್ಟು ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಭಾವಿಸಿ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಆತ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತಸ್ಯ ಹ ವಾ ಏತಸ್ಯಾತ್ಮನೋ ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ಮೂರ್ಧೈವ ಸುತೇಜಾಶ್ಚಕ್ಷುರ್ವಿಶ್ವರೂಪಃ ಪ್ರಾಣಃ ಪೃಥಗ್ವರ್ತ್ಮಾತ್ಮಾ ಸನ್ದೇಹೋ ಬಹುಲೋ ಬಸ್ತಿರೇವ ರಯಿಃ ಪೃಥಿವ್ಯೇವ ಪಾದಾವುರ ಏವ ವೇದಿರ್ಲೋಮಾನಿ ಬರ್ಹಿರ್ಹೃದಯಂ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಮನೋಽನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನ ಆಸ್ಯಮಾಹವನೀಯಃ
ಈ ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮನಿಗೆ ತಲೆ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ, ಕಣ್ಣು ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಉಸಿರು ವಿವಿಧ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತದೆ, ದೇಹದ ಮಧ್ಯಭಾಗ ತುಂಬಿದಂತಿದೆ, ಮೂತ್ರಾಶಯ ಸಂಪತ್ತಾಗಿದೆ, ಕಾಲುಗಳು ಭೂಮಿಯಂತೆ, ಬದಿಗಳು ವೇದಿಕೆಯಂತೆ, ಕೂದಲುಗಳು ದರ್ಭೆಯಂತೆ, ಹೃದಯ ಗೃಹ್ಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ, ಮನಸ್ಸು ಪಾಕಾಗ್ನಿಯಂತೆ, ಬಾಯಿ ಹವನಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಇದೆ.
ತದ್ಯದ್ಭಕ್ತಂ ಪ್ರಥಮಮಾಗಚ್ಛೇತ್ತದ್ಧೋಮೀಯಁ ಸ ಯಾಂ ಪ್ರಥಮಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹುಯಾತ್ತಾಂ ಜುಹುಯಾತ್ಪ್ರಾಣಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪ್ರಾಣಸ್ತೃಪ್ಯತಿ
ಆಹಾರದ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಾಗ, ಅದನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಹೋಮವಾಗಿ 'ಪ್ರಾಣಾಯ ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಪ್ರಾಣ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಾಣೇ ತೃಪ್ಯತಿ ಚಕ್ಷುಸ್ತೃಪ್ಯತಿ ಚಕ್ಷುಷಿ ತೃಪ್ಯತ್ಯಾದಿತ್ಯಸ್ತೃಪ್ಯತ್ಯಾದಿತ್ಯೇ ತೃಪ್ಯತಿ ದ್ಯೌಸ್ತೃಪ್ಯತಿ ದಿವಿ ತೃಪ್ಯನ್ತ್ಯಾಂ ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ದ್ಯೌಶ್ಚಾದಿತ್ಯಶ್ಚಾಧಿತಿಷ್ಠತಸ್ತತ್ತೃಪ್ಯತಿ ತಸ್ಯಾನುತೃಪ್ತಿಂ ತೃಪ್ಯತಿ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರನ್ನಾದ್ಯೇನ ತೇಜಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನೇತಿ
ಪ್ರಾಣ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಕಣ್ಣು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಕಣ್ಣು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಸೂರ್ಯನು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸೂರ್ಯನು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಆಕಾಶ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆಕಾಶ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಸಂತಾನ, ಪಶು, ಆಹಾರ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಅಥ ಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಜುಹುಯಾತ್ತಾಂ ಜುಹುಯಾದ್ವ್ಯಾನಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವ್ಯಾನಸ್ತೃಪ್ಯತಿ
ನಂತರ, ಎರಡನೇ ಹೋಮವನ್ನು 'ವ್ಯಾನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆಗ ವ್ಯಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ವ್ಯಾನೇ ತೃಪ್ಯತಿ ಶ್ರೋತ್ರಂ ತೃಪ್ಯತಿ ಶ್ರೋತ್ರೇ ತೃಪ್ಯತಿ ಚನ್ದ್ರಮಾಸ್ತೃಪ್ಯತಿ ಚನ್ದ್ರಮಸಿ ತೃಪ್ಯತಿ ದಿಶಸ್ತೃಪ್ಯನ್ತಿ ದಿಕ್ಷು ತೃಪ್ಯನ್ತೀಷು ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ದಿಶಶ್ಚ ಚನ್ದ್ರಮಾಶ್ಚಾಧಿತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತತ್ತೃಪ್ಯತಿ ತಸ್ಯಾನುತೃಪ್ತಿಂ ತೃಪ್ಯತಿ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರನ್ನಾದ್ಯೇನ ತೇಜಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನೇತಿ
ಅಥ ಯಾಂ ತೃತೀಯಾಂ ಜುಹುಯಾತ್ತಾಂ ಜುಹುಯಾದಪಾನಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಪಾನಸ್ತೃಪ್ಯತಿ
ನಂತರ, ಮೂರನೇ ಹೋಮವನ್ನು 'ಅಪಾನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಅಪಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಪಾನೇ ತೃಪ್ಯತಿ ವಾಕ್ತೃಪ್ಯತಿ ವಾಚಿ ತೃಪ್ಯನ್ತ್ಯಾಮಗ್ನಿಸ್ತೃಪ್ಯತ್ಯಗ್ನೌ ತೃಪ್ಯತಿ ಪೃಥಿವೀ ತೃಪ್ಯತಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ತೃಪ್ಯನ್ತ್ಯಾಂ ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ಪೃಥಿವೀ ಚಾಗ್ನಿಶ್ಚಾಧಿತಿಷ್ಠತಸ್ತತ್ತೃಪ್ಯತಿ ತಸ್ಯಾನು ತೃಪ್ತಿಂ ತೃಪ್ಯತಿ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರನ್ನಾದ್ಯೇನ ತೇಜಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನೇತಿ
ಅಪಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಮಾತು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮಾತು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಅಗ್ನಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಅಗ್ನಿ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಭೂಮಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಭೂಮಿ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಸಂತಾನ, ಪಶು, ಆಹಾರ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಅಥ ಯಾಂ ಚತುರ್ಥೀಂ ಜುಹುಯಾತ್ತಾಂ ಜುಹುಯಾತ್ಸಮಾನಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸಮಾನಸ್ತೃಪ್ಯತಿ
ನಂತರ, ನಾಲ್ಕನೇ ಹೋಮವನ್ನು 'ಸಮಾನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಸಮಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಸಮಾನೇ ತೃಪ್ಯತಿ ಮನಸ್ತೃಪ್ಯತಿ ಮನಸಿ ತೃಪ್ಯತಿ ಪರ್ಜನ್ಯಸ್ತೃಪ್ಯತಿ ಪರ್ಜನ್ಯೇ ತೃಪ್ಯತಿ ವಿದ್ಯುತ್ತೃಪ್ಯತಿ ವಿದ್ಯುತಿ ತೃಪ್ಯನ್ತ್ಯಾಂ ಯತ್ಕಿಞ್ ವಿದ್ಯುಚ್ಚ ಪರ್ಜನ್ಯಶ್ಚಾಧಿತಿಷ್ಠತಸ್ತತ್ತೃಪ್ಯತಿ ತಸ್ಯಾನು ತೃಪ್ತಿಂ ತೃಪ್ಯತಿ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರನ್ನಾದ್ಯೇನ ತೇಜಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನೇತಿ
ಸಮಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಮನಸ್ಸು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಮಳೆಯ ದೇವತೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮಳೆಯ ದೇವತೆ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಮಿಂಚು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮಿಂಚು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಮಿಂಚು ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ದೇವರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಸಂತಾನ, ಪಶು, ಆಹಾರ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಅಥ ಯಾಂ ಪಞ್ಚಮೀಂ ಜುಹುಯಾತ್ತಾಂ ಜುಹುಯಾದುದಾನಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯುದಾನಸ್ತೃಪ್ಯತಿ
ನಂತರ, ಐದನೇ ಹೋಮವನ್ನು 'ಉದಾನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಉದಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಉದಾನೇ ತೃಪ್ಯತಿ ತ್ವಕ್ತೃಪ್ಯತಿ ತ್ವಚಿ ತೃಪ್ಯನ್ತ್ಯಾಂ ವಾಯುಸ್ತೃಪ್ಯತಿ ವಾಯೌ ತೃಪ್ಯತ್ಯಾಕಾಶಸ್ತೃಪ್ಯತ್ಯಾಕಾಶೇ ತೃಪ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ವಾಯುಶ್ಚಾಕಾಶಶ್ಚಾಧಿತಿಷ್ಠತಸ್ತತ್ತೃಪ್ಯತಿ ತಸ್ಯಾನು ತೃಪ್ತಿಂ ತೃಪ್ಯತಿ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರನ್ನಾದ್ಯೇನ ತೇಜಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ
ಉದಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಚರ್ಮ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಚರ್ಮ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ವಾಯು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ವಾಯು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಆಕಾಶ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆಕಾಶ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಸಂತಾನ, ಪಶು, ಆಹಾರ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಸ ಯ ಇದಮವಿದ್ವಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ ಯಥಾಙ್ಗಾರಾನಪೋಹ್ಯ ಭಸ್ಮನಿ ಜುಹುಯಾತ್ತಾದೃಕ್ತತ್ಸ್ಯಾತ್
ಯಾರಾದರೂ ಈ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಬೂದಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಫಲವೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
ಅಥ ಯ ಏತದೇವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಯ ಸರ್ವೇಷು ಲೋಕೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಾತ್ಮಸು ಹುತಂ ಭವತಿ
ಆದರೆ, ಯಾರು ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೋ, ಅವರ ಹೋಮ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಆತ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
ತದ್ಯಥೇಷೀಕಾತೂಲಮಗ್ನೌ ಪ್ರೋತಂ ಪ್ರದೂಯೇತೈವಁಹಾಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ಪಾಪ್ಮಾನಃ ಪ್ರದೂಯನ್ತೇ ಯ ಏತದೇವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ
ಹಾಗೆ, ಬೆಂಕಿಗೆ ಹತ್ತಿಸಿದ ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹಾಕುತ್ತದೋ, ಹೀಗೆಯೇ ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮಾಡುವವನ ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.
ತಸ್ಮಾದು ಹೈವಂವಿದ್ಯದ್ಯಪಿ ಚಣ್ಡಾಲಾಯೋಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇದಾತ್ಮನಿ ಹೈವಾಸ್ಯ ತದ್ವೈಶ್ವಾನರೇ ಹುತಁ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತದೇಷ ಶ್ಲೋಕಃ
ಆದ್ದರಿಂದ, ಇಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಯನ್ನು—even ಅವನು ಚಂಡಾಳನಿಗೆ ಉಳಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೂ—ಅದು ಅವನ ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ.
ಯಥೇಹ ಕ್ಷುಧಿತಾ ಬಾಲಾ ಮಾತರಂ ಪರ್ಯುಪಾಸತ ಏವಁ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಮುಪಾಸತ ಇತ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಮುಪಾಸತ ಇತಿ
ಹೆಚ್ಚು ಹಸಿವಾದ ಮಕ್ಕಳು ತಾಯಿಯ ಸುತ್ತ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಸುತ್ತ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಬೇಕು.
ಶ್ವೇತಕೇತುರ್ಹಾರುಣೇಯ ಆಸ ತಁ ಹ ಪಿತೋವಾಚ ಶ್ವೇತಕೇತೋ ವಸ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ನ ವೈ ಸೋಮ್ಯಾಸ್ಮತ್ಕುಲೀನೋಽನನೂಚ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧುರಿವ ಭವತೀತಿ
ಅರುಣನ ಮಗ ಶ್ವೇತಕೇತು ಇದ್ದನು. ಅವನ ತಂದೆ ಹೇಳಿದರು: 'ಶ್ವೇತಕೇತು, ನೀನು ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ವಾಸಿಸು. ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ವೇದವನ್ನು ಕಲಿತವನು ಅಲ್ಲದೆ, ಕೇವಲ ಜನ್ಮದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು, ಪ್ರಿಯವನೇ.'
ಸ ಹ ದ್ವಾದಶವರ್ಷ ಉಪೇತ್ಯ ಚತುರ್ವಿಁಶತಿವರ್ಷಃ ಸರ್ವಾನ್ವೇದಾನಧೀತ್ಯ ಮಹಾಮನಾ ಅನೂಚಾನಮಾನೀ ಸ್ತಬ್ಧ ಏಯಾಯ ತಁಹ ಪಿತೋವಾಚ
ಅವನು ಹನ್ನೆರಡು ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗುರುಕುಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳನ್ನು ಕಲಿತು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ, ತಾನು ಬಹಳ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಆಗ ಅವನ ತಂದೆ ಅವನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು.
ಶ್ವೇತಕೇತೋ ಯನ್ನು ಸೋಮ್ಯೇದಂ ಮಹಾಮನಾ ಅನೂಚಾನಮಾನೀ ಸ್ತಬ್ಧೋಽಸ್ಯುತ ತಮಾದೇಶಮಪ್ರಾಕ್ಷ್ಯಃ ಯೇನಾಶ್ರುತಁ ಶ್ರುತಂ ಭವತ್ಯಮತಂ ಮತಮವಿಜ್ಞಾತಂ ವಿಜ್ಞಾತಮಿತಿ ಕಥಂ ನು ಭಗವಃ ಸ ಆದೇಶೋ ಭವತೀತಿ
ಶ್ವೇತಕೆತು, ನನ್ನ ಮಗನೇ, ನೀನು ಈಗ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗೆಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ, ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದಿಂದಿರುವೆ. ಆದರೆ, ಕೇಳದಿದ್ದನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೇಳಬಹುದು, ತಿಳಿಯದಿದ್ದನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬಹುದು, ತಿಳಿಯದಿದ್ದನ್ನು ಹೇಗೆ ಅರಿಯಬಹುದು ಎಂಬ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀನು ಕೇಳಿದೆಯೆ? ಭಗವಂತನೆ, ಆ ಉಪದೇಶ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಕೇಳಿದನು.
ಯಥಾ ಸೋಮ್ಯೈಕೇನ ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡೇನ ಸರ್ವಂ ಮೃನ್ಮಯಂ ವಿಜ್ಞಾತಁ ಸ್ಯಾದ್ವಾಚಾರಮ್ಭಣಂ ವಿಕಾರೋ ನಾಮಧೇಯಂ ಮೃತ್ತಿಕೇತ್ಯೇವ ಸತ್ಯಮ್
ಹೇ ಮಗನೇ, ಒಂದು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಂಡನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಮಣ್ಣು ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದದ್ದು.
ಯಥಾ ಸೋಮ್ಯೈಕೇನ ಲೋಹಮಣಿನಾ ಸರ್ವಂ ಲೋಹಮಯಂ ವಿಜ್ಞಾತಁ ಸ್ಯಾದ್ವಾಚಾರಮ್ಭಣಂ ವಿಕಾರೋ ನಾಮಧೇಯಂ ಲೋಹಮಿತ್ಯೇವ ಸತ್ಯಮ್
ಹೇ ಮಗನೇ, ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ತುಂಡನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಚಿನ್ನ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದದ್ದು.
ಯಥಾ ಸೋಮ್ಯಿಕೇನ ನಖನಿಕೃನ್ತನೇನ ಸರ್ವಂ ಕಾರ್ಷ್ಣಾಯಸಂ ವಿಜ್ಞಾತಁ ಸ್ಯಾದ್ವಾಚಾರಮ್ಭಣಂ ವಿಕಾರೋ ನಾಮಧೇಯಂ ಕೃಷ್ಣಾಯಸಮಿತ್ಯೇವ ಸತ್ಯಮೇವಁಸೋಮ್ಯ ಸ ಆದೇಶೋ ಭವತೀತಿ
ಹೇ ಮಗನೇ, ಒಂದು ಕಪ್ಪು ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರು ಮಾತ್ರ, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು. ಕಬ್ಬಿಣ ಮಾತ್ರ ನಿಜವಾದದ್ದು. ಹೌದು ಮಗನೇ, ಆ ಉಪದೇಶ ಇದೇ.
ನ ವೈ ನೂನಂ ಭಗವನ್ತಸ್ತ ಏತದವೇದಿಷುರ್ಯದ್ಧ್ಯೇತದವೇದಿಷ್ಯನ್ಕಥಂ ಮೇ ನಾವಕ್ಷ್ಯನ್ನಿತಿ ಭಗವಾಁಸ್ತ್ವೇವ ಮೇ ತದ್ಬ್ರವೀತ್ವಿತಿ ತಥಾ ಸೋಮ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ
ಭಗವಂತನೇ, ನನ್ನ ಗುರುಗಳು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದು ಖಚಿತ. ಅವರು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಹೇಳದೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಭಗವಂತನೇ, ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ. ಹೌದು ಮಗನೇ, ಎಂದು ತಂದೆ ಹೇಳಿದರು.
ಸದೇವ ಸೋಮ್ಯೇದಮಗ್ರ ಆಸೀದೇಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್ । ತದ್ಧೈಕ ಆಹುರಸದೇವೇದಮಗ್ರ ಆಸೀದೇಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಂ ತಸ್ಮಾದಸತಃ ಸಜ್ಜಾಯತ
ಹೇ ಮಗನೇ, ಈ ಜಗತ್ತು ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಇದ್ದ ಸತ್ತಿನಿಂದಲೇ ಕೂಡಿತ್ತು, ಎರಡನೆಯದು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಒಂದೇ ಇದ್ದ ಅಸತ್ತಿನಿಂದಲೇ ಕೂಡಿತ್ತು, ಎರಡನೆಯದು ಇರಲಿಲ್ಲ; ಅಸತ್ತಿನಿಂದ ಸತ್ತು ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂದು.
ಕುತಸ್ತು ಖಲು ಸೋಮ್ಯೈವಁಸ್ಯಾದಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕಥಮಸತಃ ಸಜ್ಜಾಯೇತೇತಿ। ಸತ್ತ್ವೇವ ಸೋಮ್ಯೇದಮಗ್ರ ಆಸೀದೇಕಮೇವಾದ್ವಿತೀಯಮ್
ಆದರೆ, ಹೇ ಮಗನೇ, ಅದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಅಸತ್ತಿನಿಂದ ಸತ್ತು ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಬಹುದು? ನಿಜವಾಗಿ, ಹೇ ಮಗನೇ, ಈ ಜಗತ್ತು ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಇದ್ದ ಸತ್ತಿನಿಂದಲೇ ಕೂಡಿತ್ತು, ಎರಡನೆಯದು ಇರಲಿಲ್ಲ.
ತದೈಕ್ಷತ ಬಹು ಸ್ಯಾಂ ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ ತತ್ತೇಜೋಽಸೃಜತ । ತತ್ತೇಜ ಐಕ್ಷತ ಬಹು ಸ್ಯಾಂ ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ ತದಪೋಽಸೃಜತ । ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರ ಕ್ವಚ ಶೋಚತಿ ಸ್ವೇದತೇ ವಾ ಪುರುಷಸ್ತೇಜಸ ಏವ ತದಧ್ಯಾಪೋ ಜಾಯನ್ತೇ
ಆ ಸತ್ತು, 'ನಾನು ಅನೇಕವಾಗಲಿ, ಜನಿಸಲಿ' ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿತು. ಅದು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆ ಅಗ್ನಿ, 'ನಾನು ಅನೇಕವಾಗಲಿ, ಜನಿಸಲಿ' ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿತು. ಅದು ನೀರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಯಾರಾದರೂ ನೋವು ಅನುಭವಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಬೆವರುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅದು ಅಗ್ನಿಯಿಂದಲೇ ನೀರು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ತಾ ಆಪ ಐಕ್ಷನ್ತ ಬಹ್ವ್ಯಃ ಸ್ಯಾಮ ಪ್ರಜಾಯೇಮಹೀತಿ ತಾ ಅನ್ನಮಸೃಜನ್ತ । ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರ ಕ್ವ ಚ ವರ್ಷತಿ ತದೇವ ಭೂಯಿಷ್ಠಮನ್ನಂ ಭವತ್ಯದ್ಭ್ಯ ಏವ ತದಧ್ಯನ್ನಾದ್ಯಂ ಜಾಯತೇ
ಆ ನೀರು, 'ನಾವು ಅನೇಕವಾಗೋಣ, ಜನಿಸೋಣ' ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿತು. ಅದು ಅನ್ನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಳೆ ಬಿದ್ದಾಗ, ಅಲ್ಲಿ ಅನ್ನ ಹೆಚ್ಚು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಅನ್ನ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.
ವ್ಯಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಕಿವಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಕಿವಿ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಚಂದ್ರನು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಚಂದ್ರನು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ; ದಿಕ್ಕುಗಳು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲವೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಸಂತಾನ, ಪಶು, ಆಹಾರ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ.