ಕೋಶೋ ಭೂಮಿಬುಧ್ನೋ ನ ಜೀರ್ಯತಿ ದಿಶೋ ಹ್ಯಸ್ಯ ಸ್ರಕ್ತಯೋ ದ್ಯೌರಸ್ಯೋತ್ತರಂ ಬಿಲꣳಸ ಏಷ ಕೋಶೋ ವಸುಧಾನಸ್ತಸ್ಮಿನ್ವಿಶ್ವಮಿದꣳಶ್ರಿತಮ್
ಈ ಪಾತ್ರೆಗೆ ಭೂಮಿ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ, ಅದು ಹಾಳಾಗದು. ದಿಕ್ಕುಗಳು ಅದರ ಹಾರಗಳು, ಆಕಾಶ ಅದರ ಮೇಲಿನ ಬಾಯಿಯಾಗಿದೆ. ಈ ಪಾತ್ರೆ ಭೂಮಿಯೇ ಆಗಿದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅಡಕವಾಗಿದೆ.
ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಚೀ ದಿಗ್ಜುಹೂರ್ನಾಮ ಸಹಮಾನಾ ನಾಮ ದಕ್ಷಿಣಾ ರಾಜ್ಞೀ ನಾಮ ಪ್ರತೀಚೀ ಸುಭೂತಾ ನಾಮೋದೀಚೀ ತಾಸಾಂ ವಾಯುರ್ವತ್ಸಃ ಸ ಯ ಏತಮೇವಂ ವಾಯುಂ ದಿಶಾಂ ವತ್ಸಂ ವೇದ ನ ಪುತ್ರರೋದꣳರೋದಿತಿ ಸೋಽಹಮೇತಮೇವಂ ವಾಯುಂ ದಿಶಾಂ ವತ್ಸಂ ವೇದ ಮಾ ಪುತ್ರರೋದꣳರುದಮ್
ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕು ಜುಹೂ ಎಂದು, ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕು ಸಹಮಾನಾ ಎಂದು, ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕು ರಾಜ್ಞೀ ಎಂದು, ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕು ಸುಭೂತಾ ಎಂದು, ಮೇಲಿನ ದಿಕ್ಕು ಉದೀಚೀ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಯುವೇ ಹಸುವಿನ ಕರು. ಯಾರು ವಾಯುವನ್ನು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಹಸುವಿನ ಕರುವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಪುತ್ರರಿಗಾಗಿ ಅಳುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಕೂಡ ವಾಯುವನ್ನು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಹಸುವಿನ ಕರುವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಪುತ್ರರಿಗಾಗಿ ಅಳಬಾರದು ಎಂದು ಆಶಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಅರಿಷ್ಟಂ ಕೋಶಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇಽಮುನಾಮುನಾಮುನಾ ಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇಽಮುನಾಮುನಾಮುನಾ ಭೂಃ ಪ್ರಪದ್ಯೇಽಮುನಾಮುನಾಮುನಾ ಭುವಃ ಪ್ರಪದ್ಯೇಽಮುನಾಮುನಾಮುನಾ ಸ್ವಃ ಪ್ರಪದ್ಯೇಽಮುನಾಮುನಾಮುನಾ
ನಾನು ದೋಷರಹಿತವಾದ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದರಿಂದ, ಇದರಿಂದ, ಇದರಿಂದ, ನಾನು ಉಸಿರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದರಿಂದ, ಇದರಿಂದ, ಇದರಿಂದ, ನಾನು ಭೂವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದರಿಂದ, ಇದರಿಂದ, ಇದರಿಂದ, ನಾನು ಭುವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದರಿಂದ, ಇದರಿಂದ, ಇದರಿಂದ, ನಾನು ಸ್ವವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದರಿಂದ, ಇದರಿಂದ, ಇದರಿಂದ.
ಸ ಯದವೋಚಂ ಪ್ರಾಣಂ ಪ್ರಪದ್ಯ ಇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಇದꣳ ಸರ್ವಂ ಭೂತಂ ಯದಿದಂ ಕಿಞ್ಚ ತಮೇವ ತತ್ಪ್ರಾಪತ್ಸಿ
ನಾನು 'ಉಸಿರನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಉಸಿರೇ ಆಗಿದೆ; ಏನು ಇದ್ದರೂ, ಅದನ್ನೇ ನೀನು ಪಡೆಯುತ್ತೀಯೆ.
ಅಥ ಯದವೋಚಂ ಭೂಃ ಪ್ರಪದ್ಯ ಇತಿ ಪೃಥಿವೀಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇಽನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ದಿವಂ ಪ್ರಪದ್ಯ ಇತ್ಯೇವ ತದವೋಚಮ್
'ಭೂವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಿದಾಗ, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಮಧ್ಯಾಕಾಶವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಆಕಾಶವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.
ಅಥ ಯದವೋಚಂ ಭುವಃ ಪ್ರಪದ್ಯ ಇತ್ಯಗ್ನಿಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ವಾಯುಂ ಪ್ರಪದ್ಯ ಆದಿತ್ಯಂ ಪ್ರಪದ್ಯ ಇತ್ಯೇವ ತದವೋಚಮ್
'ಭುವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಿದಾಗ, ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.
ಅಥ ಯದವೋಚꣳಸ್ವಃ ಪ್ರಪದ್ಯ ಇತ್ಯೃಗ್ವೇದಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ಯಜುರ್ವೇದಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇ ಸಾಮವೇದಂ ಪ್ರಪದ್ಯ ಇತ್ಯೇವ ತದವೋಚಂ ತದವೋಚಮ್
'ಸ್ವವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಿದಾಗ, ಋಗ್ವೇದವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಯಜುರ್ವೇದವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ, ಸಾಮವೇದವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ, ಹೌದು, ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇ ಇದು.
ಪುರುಷೋ ವಾವ ಯಜ್ಞಸ್ತಸ್ಯ ಯಾನಿ ಚತುರ್ವಿꣳಶತಿವರ್ಷಾಣಿ ತತ್ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ಚತುರ್ವಿꣳಶತ್ಯಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರಂ ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ತದಸ್ಯ ವಸವೋಽನ್ವಾಯತ್ತಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ವಾವ ವಸವ ಏತೇ ಹೀದꣳಸರ್ವಂ ವಾಸಯನ್ತಿ
ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಯಜ್ಞ; ಅವನ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಪ್ರಾತಃಸವನ; ಗಾಯತ್ರಿ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳು; ಗಾಯತ್ರವೂ ಪ್ರಾತಃಸವನವೇ; ಇದಕ್ಕೆ ವಸುಗಳು ಸಂಬಂಧಿಸಿದಿವೆ; ಉಸಿರುಗಳೇ ವಸುಗಳು, ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಾಸ ಮಾಡಿಸುತ್ತವೆ.
ತಂ ಚೇದೇತಸ್ಮಿನ್ವಯಸಿ ಕಿಞ್ಚಿದುಪತಪೇತ್ಸ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪ್ರಾಣಾ ವಸವ ಇದಂ ಮೇ ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನꣳಸವನಮನುಸನ್ತನುತೇತಿ ಮಾಹಂ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ವಸೂನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯಜ್ಞೋ ವಿಲೋಪ್ಸೀಯೇತ್ಯುದ್ಧೈವ ತತ ಏತ್ಯಗದೋ ಹ ಭವತಿ
ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಏನಾದರೂ ತೊಂದರೆ ಬಂದರೆ, ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಬೇಕು: 'ಉಸಿರುಗಳು, ವಸುಗಳು, ಈ ಪ್ರಾತಃಸವನವೂ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸವನವೂ ನನಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿ; ನಾನು ಉಸಿರುಗಳಾದ ವಸುಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬಾರದು.' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತರೆ, ಅವನಿಗೆ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಅಥ ಯಾನಿ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿꣳಶದ್ವರ್ಷಾಣಿ ತನ್ಮಾಧ್ಯಂದಿನꣳಸವನಂ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿꣳಶದಕ್ಷರಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನꣳಸವನಂ ತದಸ್ಯ ರುದ್ರಾ ಅನ್ವಾಯತ್ತಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ವಾವ ರುದ್ರಾ ಏತೇ ಹೀದꣳಸರ್ವꣳರೋದಯನ್ತಿ
ನಾಲ್ವತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಅವನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸವನ; ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ನಾಲ್ವತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳು; ತ್ರೈಷ್ಟುಭವೂ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸವನವೇ; ಇದಕ್ಕೆ ರುದ್ರರು ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರು; ಉಸಿರುಗಳೇ ರುದ್ರರು, ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಳಿಸುತ್ತವೆ.
ತಂ ಚೇದೇತಸ್ಮಿನ್ವಯಸಿ ಕಿಞ್ಚಿದುಪತಪೇತ್ಸ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪ್ರಾಣಾ ರುದ್ರಾ ಇದಂ ಮೇ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನꣳಸವನಂ ತೃತೀಯಸವನಮನುಸನ್ತನುತೇತಿ ಮಾಹಂ ಪ್ರಾಣಾನಾꣳರುದ್ರಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯಜ್ಞೋ ವಿಲೋಪ್ಸೀಯೇತ್ಯುದ್ಧೈವ ತತ ಏತ್ಯಗದೋ ಹ ಭವತಿ
ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಏನಾದರೂ ತೊಂದರೆ ಬಂದರೆ, ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಬೇಕು: 'ಉಸಿರುಗಳು, ರುದ್ರರು, ಈ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸವನವೂ, ಮೂರನೇ ಸವನವೂ ನನಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿ; ನಾನು ಉಸಿರುಗಳಾದ ರುದ್ರರ ಮಧ್ಯೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬಾರದು.' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತರೆ, ಅವನಿಗೆ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಅಥ ಯಾನ್ಯಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿꣳಶದ್ವರ್ಷಾಣಿ ತತ್ತೃತೀಯಸವನಮಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿꣳಶದಕ್ಷರಾ ಜಗತೀ ಜಾಗತಂ ತೃತೀಯಸವನಂ ತದಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾ ಅನ್ವಾಯತ್ತಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ವಾವಾದಿತ್ಯಾ ಏತೇ ಹೀದꣳಸರ್ವಮಾದದತೇ
ಎಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷಗಳು ಅವನ ಮೂರನೇ ಸವನ; ಜಗತೀ ಛಂದಸ್ಸಿಗೆ ಎಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳು; ಜಾಗತವೂ ಮೂರನೇ ಸವನವೇ; ಇದಕ್ಕೆ ಆದಿತ್ಯರು ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರು; ಉಸಿರುಗಳೇ ಆದಿತ್ಯರು, ಏಕೆಂದರೆ ಇವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತವೆ.
ತಂ ಚೇದೇತಸ್ಮಿನ್ವಯಸಿ ಕಿಞ್ಚಿದುಪತಪೇತ್ಸ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪ್ರಾಣಾ ಆದಿತ್ಯಾ ಇದಂ ಮೇ ತೃತೀಯಸವನಮಾಯುರನುಸಂತನುತೇತಿ ಮಾಹಂ ಪ್ರಾಣಾನಾಮಾದಿತ್ಯಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಯಜ್ಞೋ ವಿಲೋಪ್ಸೀಯೇತ್ಯುದ್ಧೈವ ತತ ಏತ್ಯಗದೋ ಹೈವ ಭವತಿ
ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಏನಾದರೂ ತೊಂದರೆ ಬಂದರೆ, ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಬೇಕು: 'ಉಸಿರುಗಳು, ಆದಿತ್ಯರು, ಈ ಮೂರನೇ ಸವನವೂ, ಈ ಆಯುಷ್ಯವೂ ನನಗೆ ಮುಂದುವರಿಯಲಿ; ನಾನು ಉಸಿರುಗಳಾದ ಆದಿತ್ಯರ ಮಧ್ಯೆ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಬಾರದು.' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಎದ್ದು ನಿಂತರೆ, ಅವನಿಗೆ ಕಾಯಿಲೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಏತದ್ಧ ಸ್ಮ ವೈ ತದ್ವಿದ್ವಾನಾಹ ಮಹಿದಾಸ ಐತರೇಯಃ ಸ ಕಿಂ ಮ ಏತದುಪತಪಸಿ ಯೋಽಹಮನೇನ ನ ಪ್ರೇಷ್ಯಾಮೀತಿ ಸ ಹ ಷೋಡಶಂ ವರ್ಷಶತಮಜೀವತ್ಪ್ರ ಹ ಷೋಡಶಂ ವರ್ಷಶತಂ ಜೀವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
ಇದನ್ನು ಮಹಿದಾಸ ಐತರೆಯ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನಿ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ: 'ನಾನು ಇದರಿಂದ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲ್ಪಡುವವನಲ್ಲ, ನನಗೆ ಯಾವ ತೊಂದರೆ ಬರುತ್ತದೆ?' ಎಂದು. ಅವನು ನೂರು ಹದಿನಾರು ವರ್ಷ ಬದುಕಿದನು; ಹೌದು, ಹೀಗೆ ತಿಳಿದವನು ನೂರು ಹದಿನಾರು ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ.
ಸ ಯದಶಿಶಿಷತಿ ಯತ್ಪಿಪಾಸತಿ ಯನ್ನ ರಮತೇ ತಾ ಅಸ್ಯ ದೀಕ್ಷಾಃ
ಅವನು ಊಟ ಮಾಡದೆ, ನೀರು ಕುಡಿಯದೆ, ಆನಂದಿಸದೆ ಇರುವಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಅದು ದೀಕ್ಷೆಯಾಗಿದೆ.
ಅಥ ಯದಶ್ನಾತಿ ಯತ್ಪಿಬತಿ ಯದ್ರಮತೇ ತದುಪಸದೈರೇತಿ
ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಊಟ ಮಾಡುವಾಗ, ಕುಡಿಯುವಾಗ, ಆನಂದಿಸುವಾಗ, ಅವನು ಆ ಹವನಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಅಥ ಯದ್ಧಸತಿ ಯಜ್ಜಕ್ಷತಿ ಯನ್ಮೈಥುನಂ ಚರತಿ ಸ್ತುತಶಸ್ತ್ರೈರೇವ ತದೇತಿ
ಆಮೇಲೆ ಅವನು ನಗುವಾಗ, ಆಟವಾಡುವಾಗ, ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವಾಗ, ಅವನು ಸ್ತುತಿ ಮತ್ತು ಪಠಣಗಳ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
ಅಥ ಯತ್ತಪೋ ದಾನಮಾರ್ಜವಮಹಿꣳಸಾ ಸತ್ಯವಚನಮಿತಿ ತಾ ಅಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಃ
ಆಮೇಲೆ ತಪಸ್ಸು, ದಾನ, ನೇರತೆ, ಹಿಂಸೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಸತ್ಯವಚನ—ಇವು ಅವನ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳು.
ಸೋಷ್ಯತ್ಯಸೋಷ್ಟೇತಿ ಪುನರುತ್ಪಾದನಮೇವಾಸ್ಯ ತನ್ಮರಣಮೇವಾಸ್ಯಾವಭೃಥಃ
ಅವನು ಊಟ ಮಾಡಿದರೂ, ಮಾಡದಿದ್ದರೂ, ಅದು ಅವನ ಪುನರುತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿದೆ; ಅವನ ಮರಣವೇ ಅವನ ಅಂತ್ಯ ಸ್ನಾನವಾಗಿದೆ.
ತದ್ಧೈತದ್ಘೋರ್ ಆಙ್ಗಿರಸಃ ಕೃಷ್ಣಾಯ ದೇವಕೀಪುತ್ರಾಯೋಕ್ತ್ವೋವಾಚಾಪಿಪಾಸ ಏವ ಸ ಬಭೂವ ಸೋಽನ್ತವೇಲಾಯಾಮೇತತ್ತ್ರಯಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯೇತಾಕ್ಷಿತಮಸ್ಯಚ್ಯುತಮಸಿ ಪ್ರಾಣಸꣳಶಿತಮಸೀತಿ ತತ್ರೈತೇ ದ್ವೇ ಋಚೌ ಭವತಃ
ಇದನ್ನು ಘೋರ ಆಂಗಿರಸನು ದೇವಕಿ ಪುತ್ರ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹೇಳಿ, 'ಅವನಿಗೆ ಕೇವಲ ತಹತು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿತ್ತು' ಎಂದನು. ಅಂತಿಮ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಈ ಮೂರು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು: 'ನೀನು ಕ್ಷಯವಾಗದವನು, ನೀನು ಕುಸಿಯದವನು, ನೀನು ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.' ಅಲ್ಲಿಯೇ ಈ ಎರಡು ಋಕ್ಗಳು ಪಠಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಆದಿತ್ಪ್ರತ್ನಸ್ಯ ರೇತಸಃ । ಉದ್ವಯನ್ತಮಸಸ್ಪರಿ ಜ್ಯೋತಿಃ ಪಶ್ಯನ್ತ ಉತ್ತರꣳಸ್ವಃ ಪಶ್ಯನ್ತ ಉತ್ತರಂ ದೇವಂ ದೇವತ್ರಾ ಸೂರ್ಯಮಗನ್ಮ ಜ್ಯೋತಿರುತ್ತಮಮಿತಿ ಜ್ಯೋತಿರುತ್ತಮಮಿತಿ
ಅತಿ ಪುರಾತನ ಬೀಜದಿಂದ, ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಮೀರಿ ಏಳುವಾಗ, ಅವರು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಬೆಳಕನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಪರಮ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು, ಪರಮ ದೇವರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ. ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆ ನಾವು ಸೂರ್ಯನನ್ನು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಕಾಶವೇ.
ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯುಪಾಸೀತೇತ್ಯಧ್ಯಾತ್ಮಮಥಾಧಿದೈವತಮಾಕಾಶೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯುಭಯಮಾದಿಷ್ಟಂ ಭವತ್ಯಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಚಾಧಿದೈವತಂ ಚ
ಮನಸ್ಸನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು — ಇದು ಆತ್ಮನ ವಿಷಯ. ದೇವತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶವೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಹೀಗಾಗಿ, ಎರಡೂ — ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ — ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.
ತದೇತಚ್ಚತುಷ್ಪಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ವಾಕ್ಪಾದಃ ಪ್ರಾಣಃ ಪಾದಶ್ಚಕ್ಷುಃ ಪಾದಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಪಾದ ಇತ್ಯಧ್ಯಾತ್ಮಮಥಾಧಿದೈವತಮಗ್ನಿಃ ಪಾದೋ ವಾಯುಃ ಪಾದ ಅದಿತ್ಯಃ ಪಾದೋ ದಿಶಃ ಪಾದ ಇತ್ಯುಭಯಮೇವಾದಿಷ್ಟಂ ಭವತ್ಯಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಚೈವಾಧಿದೈವತಂ ಚ
ಈ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳಿವೆ: ಮಾತು ಒಂದು ಕಾಲು, ಉಸಿರು ಒಂದು ಕಾಲು, ಕಣ್ಣು ಒಂದು ಕಾಲು, ಕಿವಿ ಒಂದು ಕಾಲು — ಇದು ಆತ್ಮನ ವಿಷಯ. ದೇವತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿ ಒಂದು ಕಾಲು, ವಾಯು ಒಂದು ಕಾಲು, ಸೂರ್ಯ ಒಂದು ಕಾಲು, ದಿಕ್ಕುಗಳು ಒಂದು ಕಾಲು. ಹೀಗಾಗಿ, ಎರಡೂ — ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ — ಉಪದೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಾಗೇವ ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚತುರ್ಥಃ ಪಾದಃ ಸೋಽಗ್ನಿನಾ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಭಾತಿ ಚ ತಪತಿ ಚ ಭಾತಿ ಚ ತಪತಿ ಚ ಕೀರ್ತ್ಯಾ ಯಶಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ ಯ ಏವಂ ವೇದ
ಮಾತೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಲ್ಕನೇ ಕಾಲು. ಅದು ಅಗ್ನಿಯ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಉರಿಯುತ್ತದೆ; ಅದು ಕೀರ್ತಿ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಉರಿಯುತ್ತದೆ — ಇದನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೋ.
ಪ್ರಾಣ ಏವ ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚತುರ್ಥಃ ಪಾದಃ ಸ ವಾಯುನಾ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಭಾತಿ ಚ ತಪತಿ ಚ ಭಾತಿ ಚ ತಪತಿ ಚ ಕೀರ್ತ್ಯಾ ಯಶಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ ಯ ಏವಂ ವೇದ
ಉಸಿರೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಲ್ಕನೇ ಕಾಲು. ಅದು ವಾಯುವಿನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಉರಿಯುತ್ತದೆ; ಅದು ಕೀರ್ತಿ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಉರಿಯುತ್ತದೆ — ಇದನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೋ.
ಚಕ್ಷುರೇವ ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚತುರ್ಥಃ ಪಾದಃ ಸ ಆದಿತ್ಯೇನ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಭಾತಿ ಚ ತಪತಿ ಚ ಭಾತಿ ಚ ತಪತಿ ಚ ಕೀರ್ತ್ಯಾ ಯಶಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ ಯ ಏವಂ ವೇದ
ಕಣ್ಣೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಲ್ಕನೇ ಕಾಲು. ಅದು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಉರಿಯುತ್ತದೆ; ಅದು ಕೀರ್ತಿ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಉರಿಯುತ್ತದೆ — ಇದನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೋ.
ಶ್ರೋತ್ರಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಣಶ್ಚತುರ್ಥಃ ಪಾದಃ ಸ ದಿಗ್ಭಿರ್ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಭಾತಿ ಚ ತಪತಿ ಚ ಭಾತಿ ಚ ತಪತಿ ಚ ಕೀರ್ತ್ಯಾ ಯಶಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯ ಏವಂ ವೇದ
ಕಿವಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನ ನಾಲ್ಕನೇ ಕಾಲು. ಅದು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಉರಿಯುತ್ತದೆ; ಅದು ಕೀರ್ತಿ, ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ಉರಿಯುತ್ತದೆ — ಇದನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೋ, ಇದನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೋ.
ಆದಿತ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಾದೇಶಸ್ತಸ್ಯೋಪವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮಸದೇವೇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ । ತತ್ಸದಾಸೀತ್ತತ್ಸಮಭವತ್ತದಾಣ್ಡಂ ನಿರವರ್ತತ ತತ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾಮಶಯತ ತನ್ನಿರಭಿದ್ಯತ ತೇ ಆಣ್ಡಕಪಾಲೇ ರಜತಂ ಚ ಸುವರ್ಣಂ ಚಾಭವತಾಮ್
ಸೂರ್ಯನೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದು ಉಪದೇಶ. ಅದರ ವಿವರಣೆ: ಮೊದಲಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಏನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಅದು ಉಂಟಾಯಿತು; ಅದು ಒಂದು ಮೊಟ್ಟೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. ಅದು ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಾಲ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಪಡೆದಿತು; ನಂತರ ಅದು ಒಡೆದು ಹೋಯಿತು. ಆ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಿಂದ ಬೆಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನ ಉಂಟಾದವು.
ತದ್ಯದ್ರಜತꣳಸೇಯಂ ಪೃಥಿವೀ ಯತ್ಸುವರ್ಣꣳ ಸಾ ದ್ಯೌರ್ಯಜ್ಜರಾಯು ತೇ ಪರ್ವತಾ ಯದುಲ್ಬꣳಸಮೇಘೋ ನೀಹಾರೋ ಯಾ ಧಮನಯಸ್ತಾ ನದ್ಯೋ ಯದ್ವಾಸ್ತೇಯಮುದಕꣳಸ ಸಮುದ್ರಃ
ಆ ಬೆಳ್ಳಿಯೇ ಈ ಭೂಮಿ; ಆ ಚಿನ್ನವೇ ಆಕಾಶ. ವಯಸ್ಸಾದದ್ದು ಪರ್ವತಗಳು; ಉಣ್ಣೆಯಾದದ್ದು ಮೋಡಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಜು. ಹರಿದು ಹೋಗುವದು ನದಿಗಳು; ತೇವವಿರುವದು ಸಮುದ್ರ.
ಅಥ ಯತ್ತದಜಾಯತ ಸೋಽಸಾವಾದಿತ್ಯಸ್ತಂ ಜಾಯಮಾನಂ ಘೋಷಾ ಉಲೂಲವೋಽನೂದತಿಷ್ಠನ್ತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವೇ ಚ ಕಾಮಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯೋದಯಂ ಪ್ರತಿ ಪ್ರತ್ಯಾಯನಂ ಪ್ರತಿ ಘೋಷಾ ಉಲೂಲವೋಽನೂತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವೇ ಚ ಕಾಮಾಃ
ನಂತರ ಹುಟ್ಟಿದದ್ದು — ಅದೇ ಸೂರ್ಯ. ಅದು ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರುವಾಗ, ಶಬ್ದಗಳು ಮತ್ತು ಕೂಗುಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು; ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳನ್ನು ಅದು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದವು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಸೂರ್ಯ ಉದಯವಾಗುವಾಗ ಮತ್ತು ಅಸ್ತವಾಗುವಾಗ ಶಬ್ದಗಳು ಮತ್ತು ಕೂಗುಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಆಸೆಗಳು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತವೆ.