ಓದುಗರೇ, ಚಾಂದೋಗ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನ ಪವಿತ್ರ ಕಥಾನಕದಲ್ಲಿ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಯಜ್ಞದ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದ ಗಂಭೀರತೆ ಸುಂದರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು, ನಾಲ್ಕನೇ ಹೋಮವನ್ನು "ಸಮಾನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ" ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸಮಾನ ಪ್ರಾಣನು ತೃಪ್ತಿಗೊಂಡಾಗ, ಮನಸ್ಸು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಮಳೆಯ ದೇವತೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ; ಮಳೆಯ ದೇವತೆ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಮಿಂಚು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮಿಂಚು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಮಿಂಚಿನಲ್ಲೂ ಮಳೆಯ ದೇವತೆಯಲ್ಲೂ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವುದೆಲ್ಲವೂ ತೃಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ, ಯಜಮಾನನು ಸಂತಾನ, ಧನು, ಆಹಾರ, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಐದನೇ ಹೋಮವನ್ನು "ಉದಾನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ" ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಉದಾನ ಪ್ರಾಣನು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಚರ್ಮ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಚರ್ಮ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ವಾಯು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ವಾಯು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ಆಕಾಶ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆಕಾಶ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿರುವುದೆಲ್ಲವೂ ತೃಪ್ತಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ, ಯಜಮಾನನು ಸಂತಾನ, ಧನು, ಆಹಾರ, ತೇಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುವವನ ಸ್ಥಿತಿ, ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಕೆಂಡಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಬೂದಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡುವವನಂತಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಫಲವೂ ಅದೇ. ಆದರೆ, ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನ ಹೋಮವು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಎಲ್ಲ ಆತ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿತವಾದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹತ್ತಿಯ ತುಂಡನ್ನು ಬೆಂಕಿಗೆ ಹಾಕಿದಾಗ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸುಟ್ಟುಹೋಗುವಂತೆ, ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮಾಡಿದವನ ಪಾಪಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ. ಅಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಯು ಉಳಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಚಂಡಾಲನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರೂ, ಅದು ಅವನ ವೈಶ್ವಾನರ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿಯೇ ಅರ್ಪಿತವಾದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಸಿವಿನಿಂದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಾಯಿಯ ಸುತ್ತಲೇ ಗುಂಪಾಗಿ ಬರುವಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳೂ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಸುತ್ತ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಈಗ, ಶ್ವೇತಕೇತು ಎಂಬ ಅರುಣನ ಪುತ್ರನ ಕಥೆ ಕೇಳಿ. ಅವನ ತಂದೆ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಶ್ವೇತಕೇತು, ನೀನು ವಿಧ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಗುರುಕುಲಕ್ಕೆ ಹೋಗು. ನಮ್ಮ ವಂಶದಲ್ಲಿ ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡದವನನ್ನು ಕೇವಲ ಜನ್ಮದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಎಂದೆನಿಸಬಾರದು." ಹನ್ನೆರಡನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತಕೇತು ಗುರುಕುಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ವೇದಗಳನ್ನೂ ಕಲಿತು, ತಾನು ಬಹುಶ್ರುತ, ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೆಮ್ಮೆಪಟ್ಟು ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಆಗ ಅವನ ತಂದೆ ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿದರು: "ಶ್ವೇತಕೇತು, ನೀನು ನಿನ್ನನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಯಾಗೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಿರುವೆ. ಆದರೆ, ಕೇಳದದ್ದನ್ನು ಕೇಳುವಂತೆ, ಯೋಚಿಸದದ್ದನ್ನು ಯೋಚಿಸುವಂತೆ, ತಿಳಿಯದದ್ದನ್ನು ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೀಯಾ?" ಶ್ವೇತಕೇತು ಕೇಳಿದನು: "ಅದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ, ತಾತ?" ತಂದೆ ಉತ್ತರಿಸಿದರು: "ಓ ಪ್ರಿಯನೇ, ಒಂದು ಮಣ್ಣಿನ ತುಂಡನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳೂ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಪರಿವರ್ತನೆ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರಷ್ಟೆ; ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣೇ ಸತ್ಯ. ಹೀಗೆಯೇ, ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ತುಂಡನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಚಿನ್ನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳೂ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೆಸರಷ್ಟೆ, ಚಿನ್ನವೇ ಸತ್ಯ. ಹೀಗೆಯೇ, ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳೂ ತಿಳಿಯಬಹುದು; ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೆಸರಷ್ಟೆ, ಕಬ್ಬಿಣವೇ ಸತ್ಯ. ಇದೇ ಆ ಮಹಾ ಉಪದೇಶ." ಶ್ವೇತಕೇತು ಹೇಳಿದನು: "ತಾತ, ನನ್ನ ಗುರುಗಳು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಖಂಡಿತ ನನಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ದಯಮಾಡಿ, ತಾವು ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಲಿ." ಅರುಣನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. "ಪ್ರಿಯನೇ," ಎಂದು ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದರು, "ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯರೂಪವಾಗಿತ್ತು, ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಎರಡನೇದು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ಅಸತ್ಯವಾಗಿತ್ತು, ಒಂದೇ ಇದ್ದಿತು, ಅಸತ್ಯದಿಂದ ಸತ್ಯ ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂದು. ಆದರೆ, ಅಸತ್ಯದಿಂದ ಸತ್ಯ ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಬಹುದು? ನಿಜವಾಗಿ, ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯರೂಪವಾಗಿತ್ತು, ಏಕಮಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು, ಎರಡನೇದು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಸತ್ಯವು ಹೀಗೆಂದು ಚಿಂತಿಸಿತು: 'ನಾನು ಅನೇಕರಾಗಲಿ, ಹುಟ್ಟಲಿ.' ಆಗ ಅದು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಅಗ್ನಿಯೂ ಅನೇಕರಾಗಲು, ಹುಟ್ಟಲು ಬಯಸಿ, ನೀರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾರಿಗಾದರೂ ನೋವು ಅಥವಾ ಬೆವರು ಬಂದಾಗ, ಅದು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ನೀರು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ, ನೀರಿನೂ ಅನೇಕರಾಗಲು, ಹುಟ್ಟಲು ಬಯಸಿ, ಆಹಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮಳೆ ಬಂದಾಗ ಆಹಾರ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ; ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಆಹಾರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಜನನಗಳಿವೆ: ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ, ಜೀವಿಯಿಂದ, ಮತ್ತು ಮೊಳ್ಳೆಯಿಂದ. ಆ ದೇವತೆ ಯೋಚಿಸಿತು: 'ಈ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸೋಣ.' ಈ ದೇವತೆ, ಈ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಹೆಸರು ಮತ್ತು ರೂಪಗಳನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿತು. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನೂ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು. ಹೇಗೆ ಈ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಸೇರಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ವರ್ಣವು ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ವರೂಪ, ಬಿಳಿಯದು ನೀರಿನ ಸ್ವರೂಪ, ಕಪ್ಪು ಆಹಾರದ ಸ್ವರೂಪ. ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ವರೂಪವೆಂಬುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರಷ್ಟೆ; ನಿಜವಾಗಿ ಮೂರು ರೂಪಗಳೇ ಸತ್ಯ. ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ವರೂಪ, ಬಿಳಿಯದು ನೀರಿನ, ಕಪ್ಪು ಆಹಾರದ ಸ್ವರೂಪ. ಸೂರ್ಯತ್ವ ಕೇವಲ ಹೆಸರಷ್ಟೆ; ಮೂರು ರೂಪಗಳೇ ಸತ್ಯ. ಚಂದ್ರನಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿ: ಕೆಂಪು ಅಗ್ನಿಯ, ಬಿಳಿಯ ನೀರಿನ, ಕಪ್ಪು ಆಹಾರದ ಸ್ವರೂಪ. ಚಂದ್ರತ್ವ ಹೆಸರಷ್ಟೆ. ಮಿಂಚಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿ: ಕೆಂಪು ಅಗ್ನಿಯ, ಬಿಳಿಯ ನೀರಿನ, ಕಪ್ಪು ಆಹಾರದ ಸ್ವರೂಪ. ಮಿಂಚಿನ ಸ್ವರೂಪ ಹೆಸರಷ್ಟೆ. ಪೂರ್ವಕಾಲದ ಮಹಾನ್ ಗೃಹಸ್ಥರು, ಮಹಾ ಪಂಡಿತರು ಹೀಗಂತ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು: "ಇಂದು ನಮಗೆ ಕೇಳದ, ಯೋಚಿಸದ, ತಿಳಿಯದ ವಿಷಯವಿಲ್ಲ," ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಪೂರ್ವಜರಿಂದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರು. ಏನಾದರೂ ಕೆಂಪಾಗಿ ಕಂಡರೆ, ಅದು ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಬಿಳಿಯಾಗಿ ಕಂಡರೆ, ನೀರಿನ ಸ್ವರೂಪ; ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಂಡರೆ, ಆಹಾರದ ಸ್ವರೂಪ ಎಂದು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಾವುದಾದರೂ ತಿಳಿಯಲಾಗದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಈ ದೇವತೆಗಳ ಸಂಯೋಗ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆಯೇ, ಈ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಆಗುತ್ತವೆ. ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಾಗ ಅದು ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ: ಭಾರಿ ಭಾಗವು ಮಲವಾಗುತ್ತದೆ, ಮಧ್ಯಮ ಭಾಗವು ಮಾಂಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗವು ಮನಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಕೂಡ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ: ಭಾರಿ ಭಾಗವು ಮೂತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ, ಮಧ್ಯಮ ಭಾಗವು ರಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗವು ಪ್ರಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಗ್ನಿ ಕೂಡ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸುತ್ತದೆ: ಭಾರಿ ಭಾಗವು ಎಲುಬಾಗುತ್ತದೆ, ಮಧ್ಯಮ ಭಾಗವು ಮಜ್ಜೆಯಾಗುತ್ತದೆ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗವು ಮಾತಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಮನಸ್ಸು ಆಹಾರದಿಂದ, ಪ್ರಾಣ ನೀರಿನಿಂದ, ಮಾತು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿವೆ. ಶ್ವೇತಕೇತು ಕೇಳಿದನು: "ತಾತ, ಇನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿ." ಅರುಣನು ಒಪ್ಪಿದರು. "ಪ್ರಿಯನೇ, ಮೊಸರು ಅಥವಾ ತೈಲದ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ತುಪ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆಯೇ, ಆಹಾರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ಮನಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ನೀರಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ಪ್ರಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಹಾರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಭಾಗವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರಿ ಮಾತಾಗುತ್ತದೆ. ಹೌದು, ಮನಸ್ಸು ಆಹಾರದಿಂದ, ಪ್ರಾಣ ನೀರಿನಿಂದ, ಮಾತು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿವೆ," ಎಂದು ಅವರು ಪುನಃ ವಿವರಿಸಿದರು. ಹೀಗೆ, ಈ ಪವಿತ್ರ ಉಪನಿಷತ್ ಜ್ಞಾನವು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಮಹಿಮೆ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.