ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮದ ಉಪಾಸನೆ ಕುರಿತು ಮಹತ್ತ್ವದ ಸಂವಾದ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಆಚಾರ್ಯನು ಉಪಮನ್ಯವನೆಂಬ ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಕೇಳಿದನು: “ನೀನು ಯಾರನ್ನು ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೀಯ?” ಉಪಮನ್ಯವನು ವಿನಯದಿಂದ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಸ್ವಾಮಿ, ನಾನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೇ ನನ್ನ ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಆಗ ಆಚಾರ್ಯನು ಹೇಳಿದರು: “ನೀನು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಈ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಆತ್ಮನೇ ವೈಶ್ವಾನರನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿಮ್ಮ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ.” “ಯಾರು ಈ ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮವನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಕುಟುಂಬ ಬ್ರಹ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆತ್ಮದ ಶಿರಸ್ಸು – ಸ್ವರ್ಗವೇ ಆಗಿದೆ,” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. “ನೀನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಶಿರಸ್ಸು ಬಿದ್ದಿರುತ್ತಿತ್ತು.” ಪುನಃ ಆಚಾರ್ಯನು ಪೌಲುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನಯೋಗ್ಯರ ಪುತ್ರನಾದ ಸತ್ಯಯಜ್ಞನನ್ನು ಕೇಳಿದರು: “ನೀನು ಯಾರನ್ನು ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೀಯ?” ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಭಗವನೇ, ನಾನು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನನ್ನ ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಆಚಾರ್ಯನು ಹೇಳಿದರು: “ನೀನು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಈ ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮನೇ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿರುವ ಆತ್ಮ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿಮ್ಮ ವಂಶದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳ ಜನರು ಕಾಣುತ್ತಾರೆ.” “ಯಾರು ಈ ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮವನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಕುದುರೆಗಳಿದ್ದ ರಥದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿ, ಬಂಗಾರದ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಮನೆ ಬ್ರಹ್ಮದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆತ್ಮದ ಕಣ್ಣು – ಸೂರ್ಯನೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ,” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. “ನೀನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರದಿದ್ದರೆ, ನೀನು ಕುರುಡಾಗುತ್ತಿದ್ದೆ.” ಮತ್ತೆ, ಅವರು ವೈಯಾಘ್ರಪದ್ಯನಾದ ಇಂದ್ರದ್ಯುಮ್ನ ಭಾಲ್ಲವೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು: “ನೀನು ಯಾರನ್ನು ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೀಯ?” ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಭಗವನೇ, ನಾನು ವಾಯುವನ್ನು ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಆಚಾರ್ಯನು ಹೇಳಿದರು: “ನೀನು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಆತ್ಮನೇ ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ವೈಶ್ವಾನರನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ವಿಭಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಗಳು ನಿನಗೆ ಬರುತ್ತವೆ, ವಿಭಿನ್ನ ರಥಗಳ ಸಾಲುಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.” “ಯಾರು ಈ ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮವನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಕುಟುಂಬ ಬ್ರಹ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆತ್ಮದ ಉಸಿರು – ವಾಯುವೇ ಆಗಿದೆ,” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. “ನೀನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಉಸಿರು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತಿತ್ತು.” ನಂತರ, ಅವರು ಜನ ಶಾರ್ಕರಾಗ್ಷ್ಯನನ್ನು ಕೇಳಿದರು: “ನೀನು ಯಾರನ್ನು ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೀಯ?” ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಭಗವನೇ, ನಾನು ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಆಚಾರ್ಯನು ಹೇಳಿದರು: “ನೀನು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಆತ್ಮನೇ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ವೈಶ್ವಾನರನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ಧನದಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧನಾಗಿರುವೆ.” “ಯಾರು ಈ ರೀತಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಮನೆ ಬ್ರಹ್ಮದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆತ್ಮದ ಗುಹೆ – ಆಕಾಶವೇ ಆಗಿದೆ,” ಎಂದರು. “ನೀನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಗುಹೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.” ಮತ್ತೆ, ಅವರು ವೈಯಾಘ್ರಪದ್ಯನಾದ ಬುಡಿಲ ಅಶ್ವತರಾಶ್ವಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು: “ನೀನು ಯಾರನ್ನು ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೀಯ?” ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಭಗವನೇ, ನಾನು ನೀರನ್ನು ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಆಚಾರ್ಯನು ಹೇಳಿದರು: “ನೀನು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಆತ್ಮನೇ ಧನಿಕವಾದ ವೈಶ್ವಾನರನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಸಂಪನ್ನನಾಗಿರುವೆ.” “ಯಾರು ಈ ರೀತಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಮನೆ ಬ್ರಹ್ಮದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆತ್ಮದ ಮೂತ್ರಾಶಯ – ನೀರಿನ ಸಂಕೇತ,” ಎಂದರು. “ನೀನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಮೂತ್ರಾಶಯ ಸಿಡಿಯುತ್ತಿದ್ದಿತು.” ನಂತರ, ಅವರು ಗೌತಮ, ಅರುಣ ಪುತ್ರನಾದ ಉದ್ಧಾಲಕನನ್ನು ಕೇಳಿದರು: “ನೀನು ಯಾರನ್ನು ನಿನ್ನ ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೀಯ?” ಅವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಭಗವನೇ, ನಾನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತೇನೆ.” ಆಚಾರ್ಯನು ಹೇಳಿದರು: “ನೀನು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಆತ್ಮನೇ ಸ್ಥಿರವಾದ ವೈಶ್ವಾನರನು. ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ಪಶುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿರುವೆ.” “ಯಾರು ಈ ರೀತಿ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸಿ, ಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಪ್ರಿಯನಾಗುತ್ತಾನೆ, ಅವನ ಮನೆ ಬ್ರಹ್ಮದ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಆತ್ಮದ ಪಾದಗಳು – ಭೂಮಿಯೇ,” ಎಂದರು. “ನೀನು ನನ್ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಿರದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳು ಒಣಗಿಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು.” ಆಚಾರ್ಯನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ನೋಡಿ ಹೇಳಿದರು: “ನೀವುಗಳು ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಆಹಾರವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತೀರಿ. ಆದರೆ ಯಾರು ಈ ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸಮಪಮಾನದಲ್ಲಿ, ನಿಜವಾದ ಆತ್ಮವೆಂದು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಆತ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.” ಈ ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮದ ಶಿರಸ್ಸು – ಜ್ವಲಂತ ಅಗ್ನಿ, ಕಣ್ಣುಗಳು – ನಾನಾ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ, ಉಸಿರು – ವಿಭಿನ್ನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತದೆ, ದೇಹ – ಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಂಕೇತ, ಮೂತ್ರಾಶಯ – ಧನದ ಸಂಕೇತ, ಪಾದಗಳು – ಭೂಮಿ, ಪಾರ್ಶ್ವಗಳು – ವೇದಿ, ಕೂದಲುಗಳು – ದರ್ಭೆ, ಹೃದಯ – ಗೃಹಾಗ್ನಿ, ಮನಸ್ಸು – ಹೋಮಾಗ್ನಿ, ಬಾಯಿ – ಹವಿಷ್ಯಾಗ್ನಿ. ಓದುಗರೇ, ಆಹಾರವನ್ನು ತರುವಾಗ ಮೊದಲ ಭಾಗವನ್ನು “ಪ್ರಾಣಾಯ ಸ್ವಾಹಾ” ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಾಣ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಕಣ್ಣು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಕಣ್ಣು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಸೂರ್ಯ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸೂರ್ಯ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಆಕಾಶ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆಕಾಶ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಆಕಾಶ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಿರುವುದು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಸಂತಾನ, ಪಶು, ಆಹಾರ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ಎರಡನೇ ಭಾಗವನ್ನು “ವ್ಯಾನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ” ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ವ್ಯಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಕಿವಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಕಿವಿ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಚಂದ್ರ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಚಂದ್ರ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ದಿಕ್ಕುಗಳು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ; ದಿಕ್ಕುಗಳು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಸಂತಾನ, ಪಶು, ಆಹಾರ, ಶಕ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮೂರನೇ ಭಾಗವನ್ನು “ಅಪಾನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ” ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅಪಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಪಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ವಾಣಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ವಾಣಿ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಅಗ್ನಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಅಗ್ನಿ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಭೂಮಿ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಭೂಮಿ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಸಂತಾನ, ಪಶು, ಆಹಾರ, ಶಕ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗವನ್ನು “ಸಮಾನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ” ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಸಮಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಮನಸ್ಸು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ವೃಷ್ಟಿದೇವತೆ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ವೃಷ್ಟಿದೇವತೆ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಮಿಂಚು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಮಿಂಚು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಸಂತಾನ, ಪಶು, ಆಹಾರ, ಶಕ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಐದನೇ ಭಾಗವನ್ನು “ಉದಾನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ” ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಉದಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾನ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಚರ್ಮ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಚರ್ಮ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ವಾಯು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ವಾಯು ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಆಕಾಶ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ಆಕಾಶ ತೃಪ್ತಿಯಾದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದವು ತೃಪ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ಸಂತಾನ, ಪಶು, ಆಹಾರ, ಶಕ್ತಿ, ಬ್ರಹ್ಮದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಯಾರು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಕೆಂಡಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಬೂದಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಮ ಮಾಡುವಂತಾಗುತ್ತದೆ; ಫಲವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಆದರೆ ಯಾರು ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ಅವನ ಅರ್ಪಣೆ ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ, ಎಲ್ಲ ಆತ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವು, ಹತ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದಂತೆ, ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಯು ಉಳಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ಚಂಡಾಲನಿಗೂ ಕೊಟ್ಟರೂ, ಅದು ತನ್ನ ವೈಶ್ವಾನರ ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಅರ್ಪಿಸಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಸಿವಿನಿಂದ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದ ಸುತ್ತ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಈಗ, ಅರುಣನ ಮಗ ಶ್ವೇತಕೇತು ಎಂಬವನಿದ್ದನು. ಅವನ ತಂದೆ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಶ್ವೇತಕೇತು, ನೀನು ಬ್ರಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರೂ, ವೇದವನ್ನು ಕಲಿತಿಲ್ಲದವನು ಕೇವಲ ಜನ್ಮದಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ಕರೆಯಬಾರದು. ನೀನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಜೀವನ ನಡೆಸು.” ಅವನು ಹನ್ನೆರಡನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗುರುಕುಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಇಪ್ಪತ್ತ್ನಾಲ್ಕನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳನ್ನು ಕಲಿತು, ತನ್ನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಿದ್ಯಾವಂತನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಆಗ ಅವನ ತಂದೆ ಕೇಳಿದರು: “ಶ್ವೇತಕೇತು, ನೀನು ವಿದ್ಯಾವಂತನೆಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯಲ್ಲಿರುವೆ, ಆದರೆ ನೀನು ಕೇಳದಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳುವಂತೆ ಮಾಡುವ, ಯೋಚಿಸದಿದ್ದನ್ನು ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ, ತಿಳಿಯದಿದ್ದನ್ನು ತಿಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೀಯಾ?” ಶ್ವೇತಕೇತು ಕೇಳಿದನು: “ಪಿತಾಜಿ, ಆ ಉಪದೇಶ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ?” ತಂದೆ ಹೇಳಿದರು: “ಹೀಗೇನು, ಒಬ್ಬನು ಒಂದು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಎಲ್ಲ ಮಣ್ಣಿನ ವಸ್ತುಗಳೂ ತಿಳಿಯಬಲ್ಲವು – ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೆಸರಷ್ಟೆ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣೇ ಸತ್ಯ. ಹೀಗೆಯೇ, ಒಂದು ಚಿನ್ನದ ತುಂಡನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಎಲ್ಲ ಚಿನ್ನದ ವಸ್ತುಗಳೂ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ; ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೆಸರಷ್ಟೆ, ಚಿನ್ನವೇ ಸತ್ಯ. ಹೀಗೆಯೇ, ಒಂದು ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡನ್ನು ತಿಳಿದರೆ, ಎಲ್ಲ ಕಬ್ಬಿಣದ ವಸ್ತುಗಳೂ ತಿಳಿಯುತ್ತವೆ; ಪರಿವರ್ತನೆ ಹೆಸರಷ್ಟೆ, ಕಬ್ಬಿಣವೇ ಸತ್ಯ. ಇದುವೇ ಆ ಉಪದೇಶ.” ಶ್ವೇತಕೇತು ಅಚ್ಚರಿ ಪಟ್ಟು: “ಪಿತಾಜಿ, ನನ್ನ ಗುರುಗಳು ಇದನ್ನು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ; ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ನನಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವೇ? ದಯವಿಟ್ಟು ನನಗೆ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕಲಿಸಿ,” ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿದನು. ತಂದೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು. ಆಗ ಅವರು ಉಪದೇಶವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು: “ಮೊದಲಿಗೆ, ಈ ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯರೂಪವಾದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ, ಮತ್ತೊಂದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತು ಅಸತ್ತಿನಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ ಎಂದು; ಆದರೆ, ಅಸತ್ತಿನಿಂದ ಸತ್ತು ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಬಹುದು? ನಿಜವಾಗಿ, ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತು ಸತ್ಯರೂಪವಾದ ಒಂದೇ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ. ಆ ಸತ್ಯವಾದ ಪರಮಾತ್ಮನು, ‘ನಾನು ಅನೇಕರಾಗಲಿ, ಹುಟ್ಟಲಿ’ ಎಂದು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅಗ್ನಿಯು ಕೂಡಾ ‘ನಾನು ಅನೇಕರಾಗಲಿ, ಹುಟ್ಟಲಿ’ ಎಂದು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ, ನೀರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಯಾರಿಗಾದರೂ ನೋವು ಅಥವಾ ಬೆವರು ಬರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದು ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ನೀರು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ. ನೀರು ಕೂಡಾ ‘ನಾವು ಅನೇಕರಾಗಲಿ, ಹುಟ್ಟೋಣ’ ಎಂದು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿ, ಆಹಾರವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮಳೆ ಸುರಿದಾಗ ಆಹಾರವು ಸಮೃದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಆಹಾರ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.” ಹೀಗೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಶಿಷ್ಯರು ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯುವ ದಿವ್ಯ ಸಂವಾದವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು.