તꣳ હ પ્રવાહણો જૈવલિરુવાચાન્તવદ્વૈ કિલ તે શાલાવત્ય સામ યસ્ત્વેતર્હિ બ્રૂયાન્મૂર્ધા તે વિપતિષ્યતીતિ મૂર્ધા તે વિપતેદિતિ હન્તાહમેતદ્ભગવતો વેદાનીતિ વિદ્ધીતિ હોવાચ
પછી પ્રવાહણ જયવાલિએ શાલાવત્યને કહ્યું: 'તું જે સામ જાણે છે એ તો સીમિત છે; જો તું હવે આવું બોલે તો તારો માથું પડી જશે.' એણે કહ્યું: 'મારું માથું પડી જાય.' 'હું આ મહાન બ્રાહ્મણનું જાણું છું,' એમ કહ્યું. 'જાણ,' એમ જવાબ આપ્યો.
અસ્ય લોકસ્ય કા ગતિરિત્યાકાશ ઇતિ હોવાચ સર્વાણિ હ વા ઇમાનિ ભૂતાન્યાકાશાદેવ સમુત્પદ્યન્ત આકાશં પ્રત્યસ્તં યન્ત્યાકાશો હ્યેવૈભ્યો જ્યાયાનકાશઃ પરાયણમ્
'આ લોકનું લક્ષ્ય શું છે?' 'આકાશ,' એમ કહ્યું. 'બધા જીવો આકાશમાંથી જન્મે છે અને આકાશમાં જ વિલીન થાય છે; આકાશ બધાથી મોટું છે અને બધાનું અંતિમ આશ્રય છે.'
સ એષ પરોવરીયાનુદ્ગીથઃ સ એષોઽનન્તઃ પરોવરીયો હાસ્ય ભવતિ પરોવરીયસો હ લોકાઞ્જયતિ ય એતદેવં વિદ્વાન્પરોવરીયાꣳસમુદ્ગીથમુપાસ્તે
આ ઉત્તમ ઉદ્ગીથ છે, એ અનંત છે. જે વ્યક્તિ આ રીતે જાણીને આ ઉત્તમ ઉદ્ગીથનું ધ્યાન કરે છે, તે પોતે પણ સર્વોથી શ્રેષ્ઠ બને છે અને સર્વોત્તમ લોકોએ વિજય મેળવે છે.
તꣳ હૈતમતિધન્વા શૌનક ઉદરશાણ્ડિલ્યાયોક્ત્વોવાચ યાવત્ત એનં પ્રજાયામુદ્ગીથં વેદિષ્યન્તે પરોવરીયો હૈભ્યસ્તાવદસ્મિꣳલ્લોકે જીવનં ભવિષ્યતિ
અતિધન્વા શૌનકએ ઉદરસાંડિલ્યને કહ્યું: 'જ્યાં સુધી તમારી વંશમાં લોકો આ ઉદ્ગીથને જાણતા રહેશે, ત્યાં સુધી આ લોકમાં તેમને જીવન મળશે.'
તથામુષ્મિꣳ લ્લોકે લોક ઇતિ સ ય એતમેવં વિદ્વાનુપાસ્તે પરોવરીય એવ હાસ્યાસ્મિꣳલ્લોકે જીવનં ભવતિ તથામુષ્મિꣳલ્લોકે લોક ઇતિ લોકે લોક ઇતિ
એ જ રીતે, પરલોકમાં પણ લોક છે. જે આ રીતે જાણીને ધ્યાન કરે છે, તેને આ લોકમાં શ્રેષ્ઠ જીવન મળે છે અને પરલોકમાં પણ અનેક લોક મળે છે.
મટચીહતેષુ કુરુષ્વાટિક્યા સહ જાયયોષસ્તિર્હ ચાક્રાયણ ઇભ્યગ્રામે પ્રદ્રાણક ઉવાસ
કુરુદેશના વાટિકા ગામમાં ઇભ્ય કુળના ચક્રાયણ પોતાની પત્ની સાથે રહેતા હતા.
સ હેભ્યં કુલ્માષાન્ખાદન્તં બિભિક્ષે તꣳ હોવાચ । નેતોઽન્યે વિદ્યન્તે યચ્ચ યે મ ઇમ ઉપનિહિતા ઇતિ
તેમણે તેમને દાળ માંગ્યા, ત્યારે એક જણએ કહ્યું: 'અહીં અમારે માટે રાખેલી દાળ સિવાય બીજું કંઈ નથી.'
એતેષાં મે દેહીતિ હોવાચ તાનસ્મૈ પ્રદદૌ હન્તાનુપાનમિત્યુચ્છિષ્ટં વૈ મે પીતꣳ સ્યાદિતિ હોવાચ
તેમણે કહ્યું: 'મને એમાંથી થોડું આપો.' તો તેમણે તેમને આપ્યું. પછી તેમણે કહ્યું: 'મને બચેલું પણ આપો, કેમ કે કદાચ હું પહેલેથી મુખ્ય ભાગ ખાઈ ચૂક્યો હોઉં.'
ન સ્વિદેતેઽપ્યુચ્છિષ્ટા ઇતિ ન વા અજીવિષ્યમિમા ન ખાદન્નિતિ હોવાચ કામો મ ઉદપાનમિતિ
તેમણે કહ્યું: 'આ પણ બચેલું નથી.' તેમણે જવાબ આપ્યો: 'હું આ ન ખાધ હોત તો જીવતો જ ન હોત.' પછી મનમાં વિચાર્યું: 'મને પાણી મળે.'
સ હ ખાદિત્વાતિશેષાઞ્જાયાયા આજહાર સાગ્ર એવ સુભિક્ષા બભૂવ તાન્પ્રતિગૃહ્ય નિદધૌ
ખાઈ લીધા પછી, તેમણે બચેલું પોતાની પત્નીને આપ્યું. તેને સાચે જ પૂરતું મળ્યું અને તેણે તે સ્વીકારીને રાખી દીધું.
સ હ પ્રાતઃ સઞ્જિહાન ઉવાચ યદ્બતાન્નસ્ય લભેમહિ લભેમહિ ધનમાત્રાꣳ રાજાસૌ યક્ષ્યતે સ મા સર્વૈરાર્ત્વિજ્યૈર્વૃણીતેતિ
સવારે જતાં પહેલાં તેમણે કહ્યું: 'કاش! અમને અન્ન મળે, અથવા થોડું ધન મળે. રાજા યજ્ઞ કરશે, એમાં બધા પુરોહિતો સાથે મને પસંદ કરે.'
તં જાયોવાચ હન્ત પત ઇમ એવ કુલ્માષા ઇતિ તાન્ખાદિત્વામું યજ્ઞં વિતતમેયાય
પત્નીએ કહ્યું: 'આ રહી એ જ દાળ, ખાઈ લો.' તેમણે ખાધા પછી, યજ્ઞના સ્થળે ગયા.
તત્રોદ્ગાતૄનાસ્તાવે સ્તોષ્યમાણાનુપોપવિવેશ સ હ પ્રસ્તોતારમુવાચ
ત્યાં, જ્યારે ઉદ્ગાતા સ્તુતિ કરવા બેઠા, ત્યારે તેઓ પણ તેમના વચ્ચે બેઠા. પછી તેમણે પ્રસ્તોતાને કહ્યું.
પ્રસ્તોતર્યા દેવતા પ્રસ્તાવમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાન્પ્રસ્તોષ્યસિ મૂર્ધા તે વિપતિષ્યતીતિ
તેમણે પ્રસ્તોતાને કહ્યું: 'પ્રસ્તાવની દેવતા પ્રસ્તાવ પર આધાર રાખે છે. જો તમે તેને ઓળખ્યા વિના પ્રસ્તાવ ગાશો તો તમારું માથું પડી જશે.'
એવમેવોદ્ગાતારમુવાચોદ્ગાતર્યા દેવતોદ્ગીથમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાનુદ્ગાસ્યસિ મૂર્ધા તે વિપતિષ્યતીતિ
એ જ રીતે, તેમણે ઉદ્ગાતાને કહ્યું: 'ઉદ્ગીથની દેવતા ઉદ્ગીથ પર આધાર રાખે છે. જો તમે તેને ઓળખ્યા વિના ઉદ્ગીથ ગાશો તો તમારું માથું પડી જશે.'
એવમેવ પ્રતિહર્તારમુવાચ પ્રતિહર્તર્યા દેવતા પ્રતિહારમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાન્પ્રતિહરિષ્યસિ મૂર્ધા તે વિપતિષ્યતીતિ તે હ સમારતાસ્તૂષ્ણીમાસાંચક્રિરે
એ જ રીતે, તેમણે પ્રતિહર્તાને કહ્યું: 'પ્રતિહારની દેવતા પ્રતિહાર પર આધાર રાખે છે. જો તમે તેને ઓળખ્યા વિના પ્રતિહાર બોલશો તો તમારું માથું પડી જશે.' બધાએ ડરીને શાંતિથી બેઠા રહ્યા.
અથ હૈનં યજમાન ઉવાચ ભગવન્તં વા અહં વિવિદિષાણીત્યુષસ્તિરસ્મિ ચાક્રાયણ ઇતિ હોવાચ
પછી યજમાન આવ્યા અને કહ્યું: 'મારે આપને ઓળખવું છે.' તેમણે ઉત્તર આપ્યો: 'હું ઉષસ્તિ, ચક્રાયણનો પુત્ર છું.'
સ હોવાચ ભગવન્તં વા અહમેભિઃ સર્વૈરાર્ત્વિજ્યૈઃ પર્યૈષિષં ભગવતો વા અહમવિત્ત્યાન્યાનવૃષિ
તેમણે કહ્યું: 'ભગવાન, મેં બધા પુરોહિતોમાંથી આપને શોધ્યા. પણ જ્યારે આપ મળ્યા નહીં, ત્યારે બીજાને પસંદ કર્યા.'
ભગવાꣳ સ્ત્વેવ મે સર્વૈરાર્ત્વિજ્યૈરિતિ તથેત્યથ તર્હ્યેત એવ સમતિસૃષ્ટાઃ સ્તુવતાં યાવત્ત્વેભ્યો ધનં દદ્યાસ્તાવન્મમ દદ્યા ઇતિ તથેતિ હ યજમાન ઉવાચ
'ભગવાન, મને બધા પુરોહિતોમાં સામેલ કરો.' તેમણે કહ્યું: 'જેમ તું ઇચ્છે તેમ.' 'પછી, જે મને સાથે પસંદ થયા છે એ જ સ્તુતિ કરે. જેટલું ધન તેમને આપો, એટલું મને પણ આપો.' યજમાને કહ્યું: 'જેમ તું ઇચ્છે તેમ.'
અથ હૈનં પ્રસ્તોતોપસસાદ પ્રસ્તોતર્યા દેવતા પ્રસ્તાવમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાન્પ્રસ્તોષ્યસિ મૂર્ધા તે વિપતિષ્યતીતિ મા ભગવાનવોચત્કતમા સા દેવતેતિ
પછી પ્રસ્તોતાએ તેમને પૂછ્યું: 'પ્રસ્તાવની દેવતા પ્રસ્તાવ પર આધાર રાખે છે. જો તમે તેને ઓળખ્યા વિના પ્રસ્તાવ ગાશો તો તમારું માથું પડી જશે.' તેમણે કહ્યું: 'આવું ન કહો, ભગવાન. કઈ છે એ દેવતા?'
પ્રાણ ઇતિ હોવાચ સર્વાણિ હ વા ઇમાનિ ભૂતાનિ પ્રાણમેવાભિસંવિશન્તિ પ્રાણમભ્યુજ્જિહતે સૈષા દેવતા પ્રસ્તાવમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાન્પ્રાસ્તોષ્યો મૂર્ધા તે વ્યપતિષ્યત્તથોક્તસ્ય મયેતિ
તે કહે છે: 'પ્રાણ.' ખરેખર, આ બધાં જીવ prાણમાં પ્રવેશ કરે છે અને પ્રાણમાંથી જ ઊભા થાય છે. આ દેવતા પ્રસ્તાવ પર આધાર રાખે છે. જો કોઈ એ જાણ્યા વિના પ્રસ્તાવ બોલશે, તો તેનું માથું પડી જશે—એવું મેં કહ્યું છે.
અથ હૈનમુદ્ગાતોપસસાદોદ્ગાતર્યા દેવતોદ્ગીથમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાનુદ્ગાસ્યસિ મૂર્ધા તે વિપતિષ્યતીતિ મા ભગવાનવોચત્કતમા સા દેવતેતિ
પછી ઉદગાતા પાસે ગયા. ઉદગાતા માટે દેવતા ઉદગીથ પર આધાર રાખે છે. જો કોઈ એ જાણ્યા વિના ઉદગીથ ગાશે, તો તેનું માથું પડી જશે—એવું કરશો નહીં, મહારાજ. 'કઈ દેવતા છે એ?' એમ પૂછ્યું.
આદિત્ય ઇતિ હોવાચ સર્વાણિ હ વા ઇમાનિ ભૂતાન્યાદિત્યમુચ્ચૈઃ સન્તં ગાયન્તિ સૈષા દેવતોદ્ગીથમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાનુદગાસ્યો મૂર્ધા તે વ્યપતિષ્યત્તથોક્તસ્ય મયેતિ
તે કહે છે: 'સૂર્ય.' ખરેખર, આ બધાં જીવ ઊગતા સૂર્યને ગાયન કરે છે. આ દેવતા ઉદગીથ પર આધાર રાખે છે. જો કોઈ એ જાણ્યા વિના ઉદગીથ ગાશે, તો તેનું માથું પડી જશે—એવું મેં કહ્યું છે.
અથ હૈનં પ્રતિહર્તોપસસાદ પ્રતિહર્તર્યા દેવતા પ્રતિહારમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાન્પ્રતિહરિષ્યસિ મૂર્ધા તે વિપતિષ્યતીતિ મા ભગવાનવોચત્કતમા સા દેવતેતિ
પછી પ્રતિહર્તા પાસે ગયા. પ્રતિહર્તા માટે દેવતા પ્રતિહાર પર આધાર રાખે છે. જો કોઈ એ જાણ્યા વિના પ્રતિહાર બોલશે, તો તેનું માથું પડી જશે—એવું કરશો નહીં, મહારાજ. 'કઈ દેવતા છે એ?' એમ પૂછ્યું.
અન્નમિતિ હોવાચ સર્વાણિ હ વા ઇમાનિ ભૂતાન્યન્નમેવ પ્રતિહરમાણાનિ જીવન્તિ સૈષા દેવતા પ્રતિહારમન્વાયત્તા તાં ચેદવિદ્વાન્પ્રત્યહરિષ્યો મૂર્ધા તે વ્યપતિષ્યત્તથોક્તસ્ય મયેતિ તથોક્તસ્ય મયેતિ
તે કહે છે: 'અન્ન.' ખરેખર, આ બધાં જીવ અન્ન લઈ ને જ જીવતા રહે છે. આ દેવતા પ્રતિહાર પર આધાર રાખે છે. જો કોઈ એ જાણ્યા વિના પ્રતિહાર બોલશે, તો તેનું માથું પડી જશે—એવું મેં કહ્યું છે, એમ ફરીથી કહ્યું છે.
શૌવ ઉદ્ગીથસ્તદ્ધ બકો દાલ્ભ્યો ગ્લાવો વા મૈત્રેયઃ સ્વાધ્યાયમુદ્વવ્રાજ
શૌવ ઉદગીથ, પછી બકો દાલભ્ય અને ગ્લાવ, માઇત્રેયીપુત્ર, સ્વાધ્યાય માટે નીકળી પડ્યા.
તસ્મૈ શ્વા શ્વેતઃ પ્રાદુર્બભૂવ તમન્યે શ્વાન ઉપસમેત્યોચુરન્નં નો ભગવાનાગાયત્વશનાયામ વા ઇતિ
એને એક સફેદ કૂતરો મળ્યો. બીજા કૂતરાં ભેગા થઈને બોલ્યા: 'મહારાજ, અમારે માટે ગાવો; અમે ભૂખ્યા છીએ.'
તાન્હોવાચેહૈવ મા પ્રાતરુપસમીયાતેતિ તદ્ધ બકો દાલ્ભ્યો ગ્લાવો વા મૈત્રેયઃ પ્રતિપાલયાઞ્ચકાર
એણે કહ્યું: 'સવારે અહીં આવશો નહીં.' તો બકો દાલભ્ય અને ગ્લાવ, માઇત્રેયીપુત્ર, રાહ જોઈને બેઠા.
તે હ યથૈવેદં બહિષ્પવમાનેન સ્તોષ્યમાણાઃ સꣳરબ્ધાઃ સર્પન્તીત્યેવમાસસૃપુસ્તે હ સમુપવિશ્ય હિં ચક્રુઃ
જેમ બહિષ્પવમાન ગાવા જતાં હોય તેમ, એ કૂતરાં સરકતાં-સરકતાં ચાલ્યા. પછી બધાં બેઠાં અને 'હિં' એવી ધ્વનિ કરી.
ઓ3મદા3મોં3પિબા3મોં3 દેવો વરુણઃ પ્રજાપતિઃ સવિતા3ન્નમિહા2હરદન્નપતે3ઽન્નમિહા2હરા2હરો3મિતિ
'ઑમ, ખાઈએ! ઑમ, પીઈએ! દેવ વરુણ, પ્રજાપતિ, સવિતા અન્ન અહીં લાવ્યા છે. અન્નપતિ, અન્ન અહીં લાવો, લાવો, લાવો!'