16-25, 15; యద్వైతన్నరసయతి, విజానన్వైతద్రసం నరసయతి; నహిరసయితూరసాద్విపరిలోపోవిద్యతేఽవినాశిత్వాన్ నతుతద్ద్వితీయమస్తి, తతోఽన్యద్విభక్తం యద్రసయేత్
ఎవరైనా రుచి చూస్తున్నా కూడా ఈ ఆత్మను రుచి చూడలేకపోతే, రుచి చూడవలసింది ఇదే. రుచి చూసేవాడి రుచికి అంతం ఉండదు, అది నశించదు. రెండవది లేదు. మరి దాని తప్ప ఇంకేమి రుచి చూడగలడు?
16-25, 15; యద్వైతన్నవదతి, వదన్వైతద్వక్తవ్యం నవదతి; నహివక్తుర్వచో విపరిలోపోవిద్యతేఽవినాశిత్వాన్ నతుతద్ద్వితీయమస్తి, తతోఽన్యద్విభక్తం యద్వదేత్
ఎవరైనా మాట్లాడుతున్నా కూడా ఈ ఆత్మను మాట్లాడలేకపోతే, మాట్లాడవలసింది ఇదే. మాట్లాడేవాడి మాటకు అంతం ఉండదు, అది నశించదు. రెండవది లేదు. మరి దాని తప్ప ఇంకేమి మాట్లాడగలడు?
16-25, 15; యద్వైతన్నశృణోతి, శృణ్వన్వైతచ్ఛ్రోతవ్యం నశృణోతి; నహిశ్రోతుః శ్రుతేర్విపరిలోపోవిద్యతేఽవినాశిత్వాన్ నతుతద్ద్వితీయమస్తి, తతోఽన్యద్విభక్తం యచ్ఛృణుయాత్
ఎవరైనా వినిపిస్తున్నా కూడా ఈ ఆత్మను వినలేకపోతే, వినవలసింది ఇదే. వినేవాడి వినికిడి అంతం కాదు, అది నశించదు. రెండవది లేదు. మరి దాని తప్ప ఇంకేమి వినగలడు?
16-25, 15; యద్వైతన్నమనుతే, మన్వానోవైతన్మన్తవ్యం నమనుతే; నహిమన్తుర్మతేర్విపరిలోపోవిద్యతేఽవినాశిత్వాన్ నతుతద్ద్వితీయమస్తి, తతోఽన్యద్విభక్తం యన్మన్వీత
ఎవరైనా ఆలోచిస్తున్నా కూడా ఈ ఆత్మను ఆలోచించలేకపోతే, ఆలోచించవలసింది ఇదే. ఆలోచించేవాడి ఆలోచనకు అంతం ఉండదు, అది నశించదు. రెండవది లేదు. మరి దాని తప్ప ఇంకేమి ఆలోచించగలడు?
16-25, 15; యద్వైతన్నస్పృశతి, స్పృశన్వైతత్స్ప్రష్టవ్యం నస్పృశతి; నహిస్ప్రష్టుః స్పృష్టేర్విపరిలోపోవిద్యతేఽవినాశిత్వాన్ నతుతద్ద్వితీయమస్తి, తతోఽన్యద్విభక్తం యత్స్పృశేత్
ఇది తాకని దాన్ని తాకాలని ప్రయత్నించినా, తాకదగినదీ ఇదే. అయినా, ఇది తాకబడదు. ఎందుకంటే, తాకేవాడికి తాకబడినదానికీ వేరుపాటు ఉండదు, ఇది నశించని స్వరూపం. దీనికి వేరే రెండవది లేదు, వేరుగా ఉండి తాకదగినదేదీ లేదు.
16-25, 15; యద్వైతన్నవిజానాతి, విజానన్వైతద్విజ్ఞేయం నవిజానాతి; నహివిజ్ఞాతుర్విజ్ఞానాద్విపరిలోపోవిద్యతేఽవినాశిత్వాన్ నతుతద్ద్వితీయమస్తి, తతోఽన్యద్విభక్తం యద్విజానీయాత్॥ 24 16-25, 15; యత్ర వాఅన్యదివ స్యాత్ తత్రఽన్యోఽన్యత్పశ్యేద్ అన్యోఽన్యజ్ జిఘ్రేద్ అన్యోఽన్యద్రసయేద్ అన్యోఽన్యద్వదేద్ అన్యోఽన్యచ్ఛృణుయాద్ అన్యోఽన్యన్మన్వీతాన్యోఽన్యత్స్పృశేద్ అన్యోఽన్యద్విజానీయాత్॥ 25 16-25, 15; యత్ర త్వస్య సర్వమాత్మైవాభూత్ తత్కేన కం పశ్యేత్ తత్కేన కం జిఘ్రేత్ తత్కేన కఁ రసయేత్ తత్కేన కమభివదేత్ తత్కేన కం శృణుయాత్ తత్కేన కం మన్వీత, తత్కేన కఁ స్పృశేత్ తత్కేన కం విజానీయాద్॥ యేనేదఁ సర్వం విజానాతి, తం కేన విజానీయాద్॥ విజ్ఞాతారమరే కేన విజానీయాదిత్య్ ఉక్తానుశాసనాసి, మైత్రేయి ఏతావదరే ఖల్వమృతత్వమితి హోక్త్వాయాజ్ఞవల్క్యో ప్రవవ్రజ
ఇది తెలియని దాన్ని తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నించినా, తెలుసుకోవదగినదీ ఇదే. అయినా, ఇది తెలుసుకోబడదు. ఎందుకంటే, తెలుసుకునేవాడికి తెలుసుకున్నదానికీ వేరుపాటు ఉండదు, ఇది నశించని స్వరూపం. దీనికి వేరే రెండవది లేదు, వేరుగా ఉండి తెలుసుకోవదగినదేదీ లేదు.
అథ వఁశః పశుతిమాష్యో గౌపవనాద్ గౌపవనః పశుతిమాష్యాత్ పశుతిమాష్యో గౌపవనాద్ గౌపవనః కౌశికాత్ కౌశికః కౌణ్డిన్యాత్ కౌణ్డిన్యః హాణ్డిల్యాచ్, ఛాణ్డిల్యః కౌశికాచ్చ గౌతమాచ్చ, గౌతమో
ఇప్పుడు, పశుతిమాష్యుడు గౌపవనుని దగ్గర నుండి, గౌపవనుడు పశుతిమాష్యుని దగ్గర నుండి, పశుతిమాష్యుడు గౌపవనుని దగ్గర నుండి, గౌపవనుడు కౌశికుని దగ్గర నుండి, కౌశికుడు కౌండిన్యుని దగ్గర నుండి, కౌండిన్యుడు హాండిల్యుని దగ్గర నుండి, చాండిల్యుడు కౌశికుని మరియు గౌతముని దగ్గర నుండి, గౌతముడు...
1 పూర్ణమదః, పూర్ణమిదం, పూర్ణాత్పూర్ణముదచ్యతే॥ పూర్ణస్య పూర్ణమాదాయ, పూర్ణమేవావశిష్యతే॥ ఖం బ్రహ్మ, ఖం పురాణం, వాయురం ఖమ్ ఇతి హ స్మాహ కౌరవ్యాయణీపుత్రో॥ వేదోఽయం, బ్రాహ్మణావిదుః వేదైనేన యద్వేదితవ్యమ్॥ 2
అది సంపూర్ణం, ఇది సంపూర్ణం; సంపూర్ణం నుండే సంపూర్ణం ఉద్భవిస్తుంది. సంపూర్ణం నుండి సంపూర్ణాన్ని తీసినా, మిగిలేది సంపూర్ణమే. ఆకాశమే బ్రహ్మ, ఆకాశమే పురాణం, వాయువే ఆకాశమని కౌరవ్యాయణీపుత్రుడు అన్నాడు. ఇదే వేదం, బ్రాహ్మణులు వేదాన్ని తెలుసుకుంటారు; దీనివల్ల తెలిసినదంతా తెలిసిపోతుంది.
త్రయాః ప్రాజాపత్యాః ప్రజాపతౌ పితరి బ్రహ్మచర్యమూషుః దేవామనుష్యాఅసురాః
ప్రజాపతికి ముగ్గురు సంతానం—దేవతలు, మనుషులు, అసురులు—వారు తమ తండ్రి ప్రజాపతితో విద్యార్థులుగా నివసించారు.
ఉషిత్వాబ్రహ్మచర్యం దేవాఊచుః బ్రవీతు నో భవానితి॥ తేభ్యో హైతదక్షరమువాచః దఇతి; వ్యజ్ఞాసిష్టా౩ ఇతి॥ వ్యజ్ఞాసిష్మేతి హోచుః దామ్యతేతి న ఆత్థేతి॥ ఓమితి హోవాచ, వ్యజ్ఞాసిష్టేతి
వారు విద్యార్థులుగా ఉండి, దేవతలు ఇలా అడిగాయి: 'దయచేసి మాకు ఉపదేశం చేయండి.' ఆయన వారికి ఒక అక్షరం చెప్పారు: 'ద'. 'మీరు అర్థం చేసుకున్నారా?' అని అడిగారు. 'అర్థమైంది,' అని వారు చెప్పారు, 'దమనము చేయాలి.' 'అవును,' అని ఆయన అన్నారు, 'మీకు అర్థమైంది.'
అథ హైనం మనుష్యాఊచుః బ్రవీతు నో భవానితి॥ తేభ్యో హైతదేవాక్షరమువాచః ద ఇతి; వ్యజ్ఞాసిష్టా౩ ఇతి॥ వ్యజ్ఞాసిష్మేతి హోచుః దత్తేతి న ఆత్థేతి॥ ఓమితి హోవాచ, వ్యజ్ఞాసిష్టేతి
తర్వాత మనుషులు ఇలా అడిగారు: 'దయచేసి మాకు ఉపదేశం చేయండి.' ఆయన వారికి అదే అక్షరం చెప్పారు: 'ద'. 'మీరు అర్థం చేసుకున్నారా?' అని అడిగారు. 'అర్థమైంది,' అని వారు చెప్పారు, 'దానం చేయాలి.' 'అవును,' అని ఆయన అన్నారు, 'మీకు అర్థమైంది.'
అథ హైనమసురా ఊచుః బ్రవీతు నో భవానితి॥ తేభ్యో హైతదేవాక్షరమువాచః ద ఇతి; వ్యజ్ఞాసిష్టా౩ ఇతి॥ వ్యజ్ఞాసిష్మేతి హోచుః దయధ్వమితి న ఆత్థేతి॥ ఓమితి హోవాచ, వ్యజ్ఞాసిష్టేతి॥ తదేతదేవైషాదైవీ వాగనువదతి స్తనయిత్నుః దదద ఇతి; దమ్యత దత్తదయధ్వమితి॥ తదేతత్త్రయఁ శిక్షేద్ దమం, దానం, దయామితి॥ 3/ ॥ వాయురనిలమమృతం భస్మన్తఁ శరీరమ్॥ ఓ౩మ్ క్రతో స్మర, క్లిబేస్మర, కృతఁ స్మరా-॥ -గ్నే, నయ సుపథా రాయేఅస్మాన్ విశ్వాని, దేవ, వయునాని విద్వాన్ యుయోధ్యస్మజ్ జుహురాణమేనో భూయిష్ఠాం తే నమఃఉక్తిం విధేమ॥ 4/
ఏషప్రజాపతిర్యద్ధృదయమ్ ఏతద్బ్రహ్మైతత్సర్వం॥ తదేతత్త్ర్యక్షరఁ: హృదయమితి॥ హృ ఇత్య్ ఏకమక్షరమ్ అభిహరన్త్యస్మై స్వాశ్చాన్యేచ, యఏవం వేద॥ దఇత్య్ ఏకమక్షరమ్ దదన్త్య్ అస్మై స్వాశ్చాన్యేచ, యఏవం వేద॥ యమిత్య్ ఏకమక్షరమ్ ఏతి స్వర్గం లోకం, యఏవం వేద॥ 5/
ఈ ప్రజాపతి హృదయం, అదే బ్రహ్మ, అదే సమస్తం. ఇది మూడు అక్షరాలుగా ఉంది: హృ-ద-యం. 'హృ' ఒక అక్షరం; ఇది తెలిసినవారు తమను తాము, ఇతరులను సమర్పిస్తారు. 'ద' ఒక అక్షరం; ఇది తెలిసినవారు తమను తాము, ఇతరులను ఇస్తారు. 'యం' ఒక అక్షరం; ఇది తెలిసినవారు స్వర్గాన్ని పొందుతారు.
తద్వైతద్ ఏతదేవతదాస, సత్యమేవ॥ సయోహ ఏవమ్ . ఏతన్మహద్యక్షం ప్రథమజం వేదః సత్యం బ్రహ్మేతి, జయతీమాఁల్ లోకాన్॥ జితఇన్న్వసావసద్ యఏవమేతన్మహద్యక్షం ప్రథమజం వేదః సత్యం బ్రహ్మేతి; సత్యఁ హ్య్ ఏవబ్రహ్మ॥ 6
ఇది నిజమే, ఇదే సత్యం. ఎవడు ఈ మహత్తరమైన, మొదటి జన్మించినదైన సత్యమైన బ్రహ్మను తెలుసుకుంటాడో, వాడు అన్ని లోకాలను జయిస్తాడు. ఈ మహా యక్షుని, మొదటి జన్మించినదైన సత్యమైన బ్రహ్మను ఎవడు తెలుసుకుంటాడో, వాడు అన్ని లోకాలను జయించి, వాటిలో నివసిస్తాడు. ఎందుకంటే, బ్రహ్మ సత్యమే.
యఏషఏతస్మిన్మణ్డలే పురుషః తస్య భూరితి శిరః ఏకఁ శిర, ఏకమేతదక్షరం; భువ ఇతి బాహూః ద్వౌబాహూ, ద్వేఏతేఅక్షరే; స్వరితి ప్రతిష్ఠాః ద్వేప్రతిష్ఠేద్వేఏతేఅక్షరే॥ తస్యోపనిషదహరితి॥ హన్తి పాప్మానం జహాతి చ, యఏవం వేద
ఈ మండలంలో ఉన్న పురుషునికి 'భూ' అనేది తల, ఒక తల, ఒక అక్షరం; 'భువః' అనేవి రెండు చేతులు, రెండు అక్షరాలు; 'స్వః' అనేవి రెండు ఆధారాలు, రెండు అక్షరాలు. అతని రహస్య ఉపదేశం 'అహ'. ఇది తెలిసినవాడు పాపాన్ని నాశనం చేసి విడిచిపెడతాడు.
మనోమయోఽయం పురుషో, భాఃసత్యః తస్మిన్నన్తర్హృదయే యథా వ్రీహిర్వా యవో వైవమయమన్తరాత్మన్పురుషః . ॥. సఏషసర్వస్య వశీ . సర్వస్యేశానః, సర్వస్యాధిపతిః; సర్వమిదం ప్రశాస్తి యదిదం కిఙ్చ, యఏవం వేద . 9/
ఈ పురుషుడు మనస్సుతో తయారైనవాడు, అతని ప్రకాశమే సత్యం. హృదయంలో, బియ్యం లేదా యవము పొట్టలో ఉన్నట్లే, ఈ పురుషుడు అంతరాత్మలో ఉంటాడు. ఇతడే సమస్తానికి అధిపతి, అన్నింటికి ఇశ్వరుడు, అన్నింటికీ నాయకుడు; ఇది తెలిసినవాడు ఉన్నదంతా పాలించగలడు.
వాచం ధేనుముపాసీత॥ తస్యాశ్చత్వారః స్తనాః స్వాహాకారోవషట్కారోహన్తకారః స్వధాకారః॥ తస్యై ద్వౌస్తనౌ దేవాఉపజీవన్తి, స్వాహాకారం చ వషట్కారం చ; హన్తకారం మనుష్యాః, స్వధాకారం పితరః॥ తస్యాః ప్రాణఋషభో, మనో వత్సః॥ 10/
అయమాగ్నిర్వైశ్వానరోయోఽయమన్తః పురుషే, యేనేదమన్నం పచ్యతే యదిదమద్యతే॥ తస్య ఏషఘోషో భవతి, యమేతత్కర్ణావపిధాయ శృణోతి॥ సయదోత్క్రమిష్యన్భవతి, నైనం ఘోషఁ శృణోతి॥ 11 ఏతద్వైపరమం తపో యద్వ్యాహితస్ తప్యతే; పరమఁ హైవలోకం జయతి, యఏవం వేదైతద్వైపరమం తపో యం ప్రేతమరణ్యఁ హరన్తి; పరమఁ హైవలోకం జయతి, యఏవం వేదైతద్వైపరమం తపో యం ప్రేతమగ్నావభ్యాదధతి; పరమఁ హైవలోకం జయతి, యఏవం వేద॥ 12/
అన్నం బ్రహ్మేత్య్ ఏక ఆహుః॥ తన్నతథా, పూయతి వాఅన్నమృతేప్రాణాత్॥ ప్రాణోబ్రహ్మేత్య్ ఏక ఆహుః॥ తన్నతథా, శుష్యతి వైప్రణఋతేఽన్నాద్॥ ఏతేహ త్వేవదేవతే, ఏకధాభూయం భూత్వా, పరమతాం గచ్ఛతః
కొంతమంది 'అన్నమే బ్రహ్మ' అంటారు. కానీ అది సరైంది కాదు, ఎందుకంటే ప్రాణం లేకుండా అన్నం పాడైపోతుంది. మరికొందరు 'ప్రాణమే బ్రహ్మ' అంటారు. అది కూడా సరైంది కాదు, ఎందుకంటే అన్నం లేకుండా ప్రాణం బలహీనమవుతుంది. ఈ రెండు దేవతలు ఒక్కటై, పరమ స్థితిని పొందుతాయి.
తద్ధ స్మాహ ప్రాతృదః పితరమ్ కిఁ స్విదేవైవంవిదుషే సాధుకుర్యాం, కిమేవాస్మా అసాధుకుర్యామితి॥ సహ స్మాహ పాణినాః మా, ప్రాతృద, కస్ త్వేనయోరేకధాభూయం భూత్వాపరమతాం గచ్ఛతీతి
అప్పుడు ప్రాత్రిదుడు తన తండ్రిని అడిగాడు: 'ఇలా తెలిసినవారికి నేను ఏ మంచి చేయాలి? ఏ చెడు చేయగలను?' తండ్రి చెప్పాడు: 'అలా అనవద్దు, ప్రాత్రిదా. ఈ రెండు ఒక్కటై, పరమ స్థితిని పొందినవారు ఎవరు?' అని.
తస్మా ఉ హైతదువాచః వీతి అన్నం వైవి అన్నే హీమాని సర్వాణి భూతాని విష్టాని॥ రమితి, ప్రాణోవైరం, ప్రాణేహీమాని సర్వాణి భూతాని రతాని సర్వాణి హ వాఅస్మిన్భూతాని విశన్తి, సర్వాణి భూతాని రమన్తే, యఏవం వేద॥ 14/
అందుకే ఇలా అంటారు: అన్నంలోనే అన్ని జీవులు స్థిరంగా ఉంటాయి. అలాగే, ప్రాణంలోనే అన్ని జీవులు ఆనందిస్తాయి. దీన్ని తెలిసినవారు, అందులో అన్ని జీవులు ప్రవేశించి, ఆనందిస్తాయని తెలుసుకుంటారు.
ఉక్థం, ప్రాణోవాఉక్థం, ప్రాణోహీదఁ సర్వముత్థాపయతి॥ ఉద్ధాస్మా ఉక్థవిద్వీరస్ తిష్ఠతి ఉక్థస్య సాయుజ్యఁ సలోకతాం జయతి, యఏవం వేద
ఉక్తం అంటే ప్రాణమే. ఎందుకంటే ప్రాణమే అన్నిటినీ పైకి లేపుతుంది. ఉక్తాన్ని తెలిసినవాడు స్థిరంగా ఉంటాడు; ఉక్తంతో ఏకత్వాన్ని, అదే లోకాన్ని పొందుతాడు.
యజుః, ప్రాణోవైయజుః, ప్రాణేహీమాని సర్వాణి భూతాని యుజ్యన్తే॥ యుజ్యన్తే హాస్మై సర్వాణి భూతాని శ్రైష్ఠ్యాయ, యజుషః సాయుజ్యఁ సలోకతాం జయతి, యఏవం వేద
యజుస్ అంటే ప్రాణమే. ప్రాణంతోనే అన్ని జీవులు కలిసిపోతాయి. అన్ని జీవులు అతనితో కలిసిపోతాయి, అతని శ్రేష్ఠత కోసం. యజుస్తో ఏకత్వాన్ని, అదే లోకాన్ని పొందుతాడు, దీన్ని తెలిసినవాడు.
24-25; యత్ర హి ద్వైతమివ భవతి, తదితర ఇతరం పశ్యతి, తదితర ఇతరం జిఘ్రతి, తదితర ఇతరఁ రసయతి, తదితర ఇతరమభివదతి, తదితర ఇతరఁ శృణోతి, తదితర ఇతరం మనుతే, తదితర ఇతరఁ స్పృశతి, తదితర ఇతరం విజానాతి॥ యత్ర త్వస్య సర్వమాత్మైవాభూత్ తత్కేన కం పశ్యేత్ తత్కేన కం జిఘ్రేత్ తత్కేన కఁ రసయేత్ తత్కేన కమభివదేత్ తత్కేన కఁ శృణుయాత్ తత్కేన కం మన్వీత, తత్కేన కఁ స్పృశేత్ తత్కేన కం విజానీయాద్॥ యేనేదఁ సర్వం విజానాతి, తం కేన విజానీయాత్॥ స ఏష నేతి నేత్య్ ఆత్మాగృహ్యో న హి గృహ్యతే, అశీర్యో న హి శీర్యతే, అసఙ్గో న హి సజ్యతే, అసితో న వ్యథతే న రిష్యతి॥ విజ్ఞాతారమరే కేన విజానీయాదిత్య్ ఉక్తానుశాసనాసి, మైత్రేయి ఏతావదరే ఖల్వమృతత్వమితి హోక్త్వా యాజ్ఞవల్క్యో విజహార॥ [పనుస్తుబ్] 26 5,26-28, 6; అథ వఁశః॥ తదిదం వయం హౌర్పణాయ్యాచ్, ఛౌర్పణయ్యో గౌతమాద్ గౌతమో వత్స్యాద్ వత్స్యో వాత్స్యాచ్చ పారాశర్యాచ్చ, పారాశర్యః షాంకృత్యాచ్చ భారద్వాజాచ్చ, భారద్వాజ ఔదావహేశ్చ హాణ్డిల్యాచ్చ, హాణ్డిల్యో వైజవాపాచ్చ గౌతమాచ్చ, గౌతమో వైజవాపాయనాచ్చ వైష్టపురేయాచ్చ, వైష్టపురేయః హాణ్డిల్యాచ్చ ఱౌహిణాయనాచ్చ, ఱౌహిణాయనః హౌనకాచ్చ జైవన్తాయనాచ్చ ఱైభ్యాచ్చ, ఱైభ్యః పౌతిమాష్యాయణాచ్చ కౌణ్డిన్యాయనాచ్చ, కౌణ్డిన్యాయనః కౌణ్డిన్యాభ్యాం, కౌణ్డిన్యా ఔర్ణవాభేభ్యః, ఔర్ణవాభాః కౌణ్డిన్యాత్ కౌణ్డిన్యః కౌణ్డిన్యాచ్చాగ్నివేశ్యాచ్చ, 27 5,26-28, 6; అగ్నివేశ్యః షౌతవాత్ షౌతవః పారాశర్యాత్ పారాశర్యో జాతుకర్ణ్యాత్ జాతుకర్ణ్యో భారద్వాజాద్ భారద్వాజో భారద్వాజాచ్చాసురాయణాచ్చ గౌతమాచ్చ, గౌతమో భారద్వాజాద్ భారద్వాజో వలాకాకౌశితాద్ వలాకాకౌశితః కాషాయణాత్ కాషాయణః షౌకరాయనాత్ షౌకరాయనస్ ట్రైవణేః ట్రైవణిరాఉపజన్ధనేః ఆఉపజన్ధనిర్షాయకాయనాత్ షాయకాయనః కౌశికాయనేః, కౌశికాయనిర్ఘృతకౌశికాద్ ఘృతకౌశికః పారాశర్యాత్ పారాశర్యః పారాశర్యాత్ పారాశర్యః జాతుకర్ణ్యాత్ జాతుకర్ణ్యో భారద్వాజాద్ భారద్వాజో భారద్వాజాచ్చాసురాయణాచ్యస్కాచ్చ, అసురాయణస్ ట్రైవణేః ట్రైవణిరాఉపజన్ధనేః ఆఉపజన్ధనిఃఅసురేః అసురిర్భారద్వాజాద్ భారద్వాజో అత్రేయాత్ 28 5,26-28 6; అత్రేయోమాణ్టేః, మాణ్టిర్గౌతమాద్ గౌతమో గౌతమాద్ గౌతమో వాత్స్యాద్ వాత్స్యః హాణ్డిల్యాచ్, ఛాణ్డిల్యః కైశోర్యాత్కాప్యాత్ కైశోర్యః కాప్యః కుమారహరితాత్ కుమారహరితోగాలవాద్ గాలవోవిదర్భీకౌణ్డిన్యాద్ విదర్భీకౌణ్డిన్యోవత్సనపాతో బాభవాద్ వత్సనపాద్బాభవః పథః షౌభరాత్ పన్థాః షౌభరోఽయాస్యాదాఙ్గిరసాద్ ఆయాస్యోఽఙ్గిరసఽభుతేస్ ట్వాష్ట్రాద్ ఆభుతిః ట్వాష్ట్రో విశ్వరూపాత్ట్వాష్ట్రాద్ విశ్వరూపస్ ట్వాష్ట్రోఽశ్విభ్యాం, ఆశ్వినౌ డధిచ అథర్వణాద్ డధ్యఙ్ఙ్ అథర్వణోఽథర్వణోడైవాద్ ఆథర్వా డైవోః మృత్యోః ప్రాధ్వఁసనాన్ మృత్యుః ప్రాధ్వఁసనః ప్రాధ్వఁసనాన్ ప్రాధ్వఁసనః ఏకర్షేః ఏకర్షిర్విప్రజిత్తేః విప్రజిత్తిర్వ్యష్టేః వ్యష్టిః షనారోః, షనారుః షనాతనాత్ షనాతనః షనగాత్ షనగః పరమేష్టిణః, పరమేష్టీబ్రహ్మణో॥ బ్రహ్మ స్వయమ్భూ బ్రహ్మ నమః
ఇక్కడ రెండు వేర్వేరు వస్తువులున్నట్టు అనిపిస్తే, ఒకరు మరొకరిని చూస్తారు, ఒకరు మరొకరిని వాసన చూస్తారు, ఒకరు మరొకరిని రుచి చూస్తారు, ఒకరు మరొకరితో మాట్లాడతారు, ఒకరు మరొకరిని వినిపిస్తారు, ఒకరు మరొకరిని ఆలోచిస్తారు, ఒకరు మరొకరిని తాకుతారు, ఒకరు మరొకరిని తెలుసుకుంటారు. కానీ, అన్నీ అతనికే ఆత్మగా మారిపోయినప్పుడు, ఎవరి ద్వారా ఎవరిని చూస్తారు? ఎవరి ద్వారా ఎవరిని వాసన చూస్తారు? ఎవరి ద్వారా ఎవరిని రుచి చూస్తారు? ఎవరి ద్వారా ఎవరితో మాట్లాడతారు? ఎవరి ద్వారా ఎవరిని వినిపిస్తారు? ఎవరి ద్వారా ఎవరిని ఆలోచిస్తారు? ఎవరి ద్వారా ఎవరిని తాకుతారు? ఎవరి ద్వారా ఎవరిని తెలుసుకుంటారు? ఈ సమస్తాన్ని తెలుసుకునేది దేనివల్లో, దానిని ఎవరి ద్వారా తెలుసుకుంటారు? తెలుసుకునేవాడిని ఎవరి ద్వారా తెలుసుకుంటారు? ఇదే ఉపదేశం, మైత్రేయి. ఇంతే అమృతత్వం. ఇలా చెప్పి యాజ్ఞవల్క్యుడు వెళ్లిపోయాడు.
అగ్నివేశ్యాద్ అగ్నివేశ్యో గార్గ్యాద్ గార్గ్యో గార్గ్యాద్ గార్గ్యో గౌతమాద్ గౌతమః షైతవాత్ షైతవః పారాశర్యాయణాత్ పారాశార్యాయణో గార్గ్యాయణాద్ గార్గ్యాయణ ఊద్దాలకాయనాద్ ఊద్దాలకాయనో జాబాలాయనాత్ జాబాలాయనో మాధ్యన్దినాయనాన్ మాధ్యన్దినాయనః షౌకరాయణాత్ షౌకరాయణః కాషాయణాత్ కాషాయణః షాయకాయనాత్ షాయకాయనః కౌశికాయనేః, కౌశికాయనిః
అగ్నివేశ్యుడు అగ్నివేశ్యుని దగ్గర నుండి, అగ్నివేశ్యుడు గార్గ్యుని దగ్గర నుండి, గార్గ్యుడు గార్గ్యుని దగ్గర నుండి, గార్గ్యుడు గౌతముని దగ్గర నుండి, గౌతముడు శైతవుని దగ్గర నుండి, శైతవుడు పారాశార్యాయణుని దగ్గర నుండి, పారాశార్యాయణుడు గార్గాయణుని దగ్గర నుండి, గార్గాయణుడు ఊద్దాలకాయనుని దగ్గర నుండి, ఊద్దాలకాయనుడు జాబాలాయనుని దగ్గర నుండి, జాబాలాయనుడు మాధ్యందినాయనుని దగ్గర నుండి, మాధ్యందినాయనుడు శౌకరాయణుని దగ్గర నుండి, శౌకరాయణుడు కాశాయణుని దగ్గర నుండి, కాశాయణుడు శాయకాయణుని దగ్గర నుండి, శాయకాయణుడు కౌశికాయనుని దగ్గర నుండి, కౌశికాయనుడు...
ఘృతకౌశికాద్ ఘృతకౌశికః ప్రాశర్యాయణాత్ పారశర్యాయణః పారాశర్యాత్ పారాశర్యో జాతూకర్ణ్యాత్ జాతూకర్ణ్య అసురాయణాచ్చ యాస్కాచ్చ, అసురాయణస్ ట్రైవణేః ట్రైవణిరౌపజన్ధనేః, ఔపజన్ధనిరసురేః, అసురిర్భారద్వాజాద్ భారద్వాజ అత్రేయాద్ అత్రేయో మాణ్టేః, మాణ్టిర్గౌతమాద్ గౌతమో గౌతమాద్ గౌతమో వాత్స్యాద్ వాత్స్యః హాణ్డిల్యాచ్, ఛాణ్డిల్యః కైశోర్యాత్కాప్యాత్ కైశోర్యః కాప్యః కుమారహారితాత్ కుమారహారితో గాలవాద్ గాలవో విదర్భీకౌణ్డిన్యాద్ విదర్భీకౌణ్డిన్యో వత్సనపాతో బాభ్రవాద్ వత్సనపాద్బాభ్రవః పథః షౌభరాత్ పన్థాః షౌభరోఽయాస్యాదఙ్గిరసాద్ ఆయాస్య అఙ్గిరస అభూతేస్ ట్వాష్ట్రాద్ అభూతిస్ ట్వాష్ట్రో వివరూపాత్ట్వాష్ట్రాద్ విశ్వరూపస్ ట్వాష్ట్రోఽవ్శిభ్యామ్ ఆశ్వినౌ డధీచ అథర్వణాద్ డధ్యఙ్ఙ్ అథర్వణోఽథర్వణో డైవాద్ ఆథర్వా డైవో మృత్యోః ప్రాధ్వఁసనాన్ మృత్యుః ప్రాధ్వఁసనః ప్రధ్వఁసనాత్ ప్రధ్వఁసన ఏకర్షేః, ఏకర్షిర్విప్రచిత్తేః, విప్రచిత్తిర్వ్యష్టేః, వ్యష్టిః షనారోః, షనారుః షనాతనాత్ షనాతనః షనగాత్ షనగః పరమేష్ఠినః, పరమేష్ఠీ బ్రహ్మణో, బ్రహ్మ స్వయంభు, బ్రహ్మణే నమః॥ [ప్నోర్మల్] 5 = 14.8 =
ఘృతకౌశికుడు ఘృతకౌశికుని దగ్గర నుండి, ప్రాశర్యాయణుడు పారాశర్యాయణుని దగ్గర నుండి, పారాశర్యుడు పారాశర్యుని దగ్గర నుండి, జాటూకర్ణ్యుడు జాటూకర్ణ్యుని దగ్గర నుండి, అసురాయణుడు మరియు యాస్కుడు అసురాయణుని దగ్గర నుండి, అసురాయణుడు ట్రైవణుని దగ్గర నుండి, ట్రైవణుడు ఔపజంధనుని దగ్గర నుండి, ఔపజంధనుడు అసురుని దగ్గర నుండి, అసురు భారద్వాజుని దగ్గర నుండి, భారద్వాజుడు ఆత్రేయుని దగ్గర నుండి, ఆత్రేయుడు మాంటిని దగ్గర నుండి, మాంటీ గౌతముని దగ్గర నుండి, గౌతముడు గౌతముని దగ్గర నుండి, గౌతముడు వాత్స్యుని దగ్గర నుండి, వాత్స్యుడు హాండిల్యుని దగ్గర నుండి, చాండిల్యుడు కైశోర్యుని దగ్గర నుండి, కాప్యుడు కైశోర్యుని దగ్గర నుండి, కాప్యుడు కుమారహారితుని దగ్గర నుండి, కుమారహారితుడు గాలవుని దగ్గర నుండి, గాలవుడు విదర్భీకౌండిన్యుని దగ్గర నుండి, విదర్భీకౌండిన్యుడు వత్సనపాతుని దగ్గర నుండి, బాభ్రవుడు వత్సనపాతుని దగ్గర నుండి, పంథా శౌభరుని దగ్గర నుండి, శౌభరుడు ఆయాస్యుని దగ్గర నుండి, ఆయాస్యుడు అంగిరసుని దగ్గర నుండి, భూతి త్వష్ట్రుని దగ్గర నుండి, త్వష్ట్రుడు విశ్వరూపుని దగ్గర నుండి, విశ్వరూపుడు త్వష్ట్రుని దగ్గర నుండి, త్వష్ట్రుడు అశ్వినిదేవతల దగ్గర నుండి, అశ్వినులు దధీచుని దగ్గర నుండి, దధ్యంగ్ అతర్వణుని దగ్గర నుండి, అతర్వణుడు ఆథర్వణుని దగ్గర నుండి, ఆథర్వణుడు దైవుని దగ్గర నుండి, దైవుడు మృత్యుని దగ్గర నుండి, మృత్యుడు ప్రాధ్వంసనుని దగ్గర నుండి, ప్రాధ్వంసనుడు ప్రాధ్వంసనుని దగ్గర నుండి, ప్రాధ్వంసనుడు ఏకర్షిని దగ్గర నుండి, ఏకర్షి విప్రచిత్తిని దగ్గర నుండి, విప్రచిత్తి వ్యష్టిని దగ్గర నుండి, వ్యష్టి షనారుని దగ్గర నుండి, షనారు షనాతనుని దగ్గర నుండి, షనాతనుడు షనగుని దగ్గర నుండి, షనగుడు పరమేశ్ఠినిని దగ్గర నుండి, పరమేశ్ఠి బ్రహ్మను దగ్గర నుండి, బ్రహ్మ స్వయంభూ, బ్రహ్మకు నమస్కారం.
తర్వాత అసురులు ఇలా అడిగారు: 'దయచేసి మాకు ఉపదేశం చేయండి.' ఆయన వారికి అదే అక్షరం చెప్పారు: 'ద'. 'మీరు అర్థం చేసుకున్నారా?' అని అడిగారు. 'అర్థమైంది,' అని వారు చెప్పారు, 'దయ చూపాలి.' 'అవును,' అని ఆయన అన్నారు, 'మీకు అర్థమైంది.' అందుకే మేఘగర్జనలో 'ద, ద, ద' అని శబ్దించేది ఇదే దైవవాణి: దమనము చేయండి, దానం చేయండి, దయ చూపండి. ఈ మూడు నేర్చుకోవాలి: దమనము, దానం, దయ.
,4 ఆప ఏవేదమగ్ర ఆసుస్; తాఆపః సత్యమసృజన్త, సత్యం బ్రహ్మ, బ్రహ్మ ప్రజాపతిం, ప్రజాపతిర్దేవాన్॥ 2/6, 1 తేదేవాః సత్యమిత్య్ ! ఉపాసతే తదేతత్త్ర్యక్షరఁ: సత్యమ్ ఇతి॥ సఇత్య్ ఏకమక్షరం; తీత్య్ ఏకమక్షరం, అమ్ ఇత్య్ ఏకమక్షరం॥ ప్రథమోత్తమేఅక్షరే సత్యం, మధ్యతోఽనృతమ్ తదేతదనృతమ్ . సత్యేన పరిగృహీతఁ సత్యభూయమేవభవతి॥ నైవంవిద్వాఁసమనృతఁ హినస్తి
ప్రారంభంలో నీరు మాత్రమే ఉండేది. ఆ నీటిలోంచి సత్యాన్ని సృష్టించారు; సత్యమే బ్రహ్మ, బ్రహ్మే ప్రజాపతి, ప్రజాపతే దేవతలు. అందుకే వారు సత్యాన్నే ఆరాధిస్తారు. ఇది మూడు అక్షరాలుగా ఉంది: స-త్య-ం. 'స' ఒక అక్షరం, 'త్య' ఒక అక్షరం, 'ం' ఒక అక్షరం. మొదటి, చివరి అక్షరాలు సత్యం, మధ్యది అసత్యం; కాబట్టి అసత్యం సత్యంతో చుట్టబడి, చివరకు సత్యమే అవుతుంది. ఇది తెలిసినవాడిని అసత్యం తాకదు.
తద్యత్తత్సత్యమసౌసఆదిత్యో॥ యఏషఏతస్మిన్మణ్డలే పురుషో యశ్చాయం దక్షిణేఽక్షన్పురుషః తావేతావన్యోఽన్యస్మిన్ప్రతిష్ఠితౌ; రశ్మిభిరేషోఽస్మిన్ప్రతిష్ఠితః, ప్రాణైరయమముష్మిన్॥ సయదోత్క్రమిష్యన్భవతి, శుద్ధమేవైతన్మణ్డలం పశ్యతిః నైనమేతేరశ్మయః ప్రత్యాయన్తి
అది సత్యమే ఈ సూర్యుడు. ఈ మండలంలో ఉన్న పురుషుడు, కుడి కన్నులో ఉన్న పురుషుడు—ఈ ఇద్దరూ పరస్పరంగా ఆధారపడుతారు. అక్కడ ఉన్నవాడు కిరణాల ద్వారా ఇక్కడ ఉన్నవాడిలో స్థిరంగా ఉంటాడు, ఇక్కడ ఉన్నవాడు శ్వాసల ద్వారా అక్కడ స్థిరంగా ఉంటాడు. ఎవడు ఈ లోకాన్ని విడిచి వెళ్లబోతున్నాడో, వాడు కేవలం ఈ పవిత్ర మండలాన్ని మాత్రమే చూస్తాడు; అతనికి మిగతా కిరణాలు తిరిగి రావు.
అథ . యోఽయం దక్షిణేఽక్షన్పురుషః తస్య భూరితి శిరః ఏకఁ శిర, ఏకమేతదక్షరం; భువ ఇతి బాహూః ద్వౌబాహూ, ద్వేఏతేఅక్షరే; స్వరితి ప్రతిష్ఠాః ద్వేప్రతిష్ఠే, ద్వేఏతేఅక్షరే॥ తస్యోపనిషదహమితి॥ హన్తి పాప్మానం జహాతి చ, యఏవం వేద॥ 7 విద్యుద్బ్రహ్మేత్య్ ఆహుః॥ విదానాద్విద్యుద్; విద్యత్య్ ఏనం పాప్మనో, యఏవం వేదః విద్యుద్బ్రహ్మేతి॥ విద్యుద్ధ్య్ ఏవబ్రహ్మ॥ 8/
ఇప్పుడు, కుడి కన్నులో ఉన్న పురుషునికి 'భూ' అనేది తల, ఒక తల, ఒక అక్షరం; 'భువః' అనేవి రెండు చేతులు, రెండు అక్షరాలు; 'స్వః' అనేవి రెండు ఆధారాలు, రెండు అక్షరాలు. అతని రహస్య ఉపదేశం 'అహం'. ఇది తెలిసినవాడు పాపాన్ని నాశనం చేసి విడిచిపెడతాడు. 'విద్యుదే బ్రహ్మ' అని అంటారు. ప్రకాశించడంవల్ల దాన్ని విద్యుద్ అంటారు. 'విద్యుదే బ్రహ్మ' అని తెలిసినవాడికి పాపం నశిస్తుంది. నిజంగా విద్యుదే బ్రహ్మ.
మనిషి వాక్కును ఆవుగా భావించి ధ్యానం చేయాలి. ఆవుకు నాలుగు పాలు ఉండేలా, వాక్కుకూ నాలుగు భాగాలు ఉన్నాయి — 'స్వాహా', 'వషట్', 'హంత్', 'స్వధా'. వీటిలో దేవతలు 'స్వాహా' మరియు 'వషట్' అనే రెండు భాగాలను ఆధారంగా జీవిస్తారు; మనుషులు 'హంత్' అనే భాగాన్ని, పితృదేవతలు 'స్వధా' అనే భాగాన్ని ఆధారంగా జీవిస్తారు. ఆ వాక్కుకు ప్రాణమే ఎద్దు, మనసే దూడ.
ఈ అగ్ని, వైశ్వానరుడు, మనిషిలోనే ఉంది. దానివల్లే అన్నం వండబడి తినబడుతుంది. చెవులు మూసుకుంటే వినిపించే శబ్దం అదే. మరణ సమయానికి ఆ శబ్దం వినిపించదు. ఒంటరిగా తపస్సు చేయడమే అత్యున్నత తపస్సు. దీన్ని తెలిసినవాడు పరమ లోకాన్ని పొందుతాడు — శరీరం అడవిలోకి తీసుకెళ్లినా, అగ్నిలో సమర్పించినా, దీన్ని తెలిసినవాడు పరమ లోకాన్ని పొందుతాడు.
యదావైపురుషోఽస్మాల్ లోకాత్ప్రైతి, సవాయుమాగచ్ఛతి; తస్మై సతత్ర విజిహీతే యథా రథచక్రస్య ఖం; తేన సఊర్ధ్వఆక్రమతే॥ సఆదిత్యమాగచ్ఛతి; తస్మై సతత్ర విజిహీతే యథాడమ్బరస్య ఖం; తేన సఊర్ధ్వఆక్రమతే॥ సచన్ద్రమసమాగచ్ఛతి; తస్మై సతత్ర విజిహీతే యథా దున్దుభేః ఖం; తేన సఊర్ధ్వఆక్రమతే॥ సలోకమాగచ్ఛత్యశోకమహిమం; తస్మిన్వసతి శాశ్వతీః సమాః॥ 13/
మనిషి ఈ లోకాన్ని విడిచిపోతే, మొదట గాలిలోకి వెళ్తాడు. అక్కడ అతనికి రథచక్రపు మధ్యలో ఉన్న ఖాళీలా మార్గం తెరుచుకుంటుంది, ఆ మార్గంలో పైకి ఎక్కుతాడు. తర్వాత సూర్యుని చేరుకుంటాడు; అక్కడ డుండుభి లోపల ఉన్న ఖాళీలా మార్గం తెరుచుకుంటుంది, దానిలో పైకి వెళ్తాడు. తర్వాత చంద్రుని చేరుకుంటాడు; అక్కడ డుండుభి లోపల ఉన్న ఖాళీలా మార్గం తెరుచుకుంటుంది, దానిలో పైకి వెళ్తాడు. చివరికి దుఃఖం లేని, మహిమతో నిండిన లోకాన్ని చేరి, అక్కడ శాశ్వతంగా నివసిస్తాడు.