తద్యథా రాజానమాయన్తముగ్రాః ప్రత్యేనసః సూతగ్రామణ్యోఽన్నైః పానైరవసథైః ప్రతికల్పన్తేః అయమాయాత్యయమాగచ్ఛతీతి ఏవఁ హైవంవిదఁ సర్వాణి భూతాని ప్రతికల్పన్తః ఇదం బ్రహ్మాయాతీదమాగచ్ఛతీతి
ఎలా రాజు వచ్చేందుకు ఉగ్రాధికారులు, రథసారథులు, గ్రామాధిపతులు, ఇతరులు అన్నీ భోజనం, పానీయం, వసతి ఏర్పాట్లు చేస్తూ 'ఇతడు వస్తున్నాడు' అని ఎదురుచూస్తారో, అలా ఈ జ్ఞానిని చూసి అన్ని జీవులు 'ఇదే బ్రహ్మ వస్తోంది' అని సిద్ధంగా ఉంటాయి.
తద్యథా రాజానం ప్రయియాసన్తముగ్రాః ప్రత్యేనసః సూతగ్రామణ్యఉపసమాయన్త్య్ . ఏవమ్హైవంవిదం సర్వే ప్రాణాఉపసమాయన్తి యత్రైతదూర్ధ్వోచ్ఛ్వాసీభవతి॥ 4 = 14.7.2 =
ఎలా రాజు వెళ్లిపోతున్నప్పుడు ఉగ్రాధికారులు, రథసారథులు, గ్రామాధిపతులు చుట్టూ చేరుతారో, అలా ఈ జ్ఞానిని శ్వాస పైకి పోతున్నప్పుడు అన్ని ప్రాణాలు చుట్టూ చేరుతాయి.
సయత్రాయమ్శారిరం . ఆత్మాబల్యం నీత్య సంమోహమివ న్యేతి అథైనమేతేప్రాణాఅభిసమాయన్తి; సఏతాస్ తేజోమాత్రాః సమభ్యాదదానో హృదయమేవాన్వవక్రామతి
ఈ ఆత్మ శరీరంలో ఉన్న బలాన్ని తీసుకుని, మూర్ఛ వచ్చినట్టు లోపలికి లాగుకుంటుంది. అప్పుడే ప్రాణాలు అన్నీ దానివద్ద చేరతాయి. ఆతడు తన వెలుగు తక్కువ భాగాన్ని తీసుకుని, హృదయాన్ని వైపు పోతాడు.
సయత్రైషచాక్షుషః పురుషః పరాఙ్ పర్యావర్తతే, అథారూపజ్ఞో భవతి
కళ్లలో ఉన్న పురుషుడు వెనక్కి తిరిగినప్పుడు, అతడు ఇక రూపాలు చూడడు.
ఏకీభవతి నపశ్యతీత్య్ ఆహుః ఏకీభవతి నజిఘ్రతీత్య్ ఆహుః ఏకీభవతి నరసయతీత్య్ ఆహుః ఏకీభవతి నవదతీత్య్ ఆహుః ఏకీభవతి నశృణోతీత్య్ ఆహుః ఏకీభవతి నమనుత ఇత్య్ ఆహుః ఏకీభవతి నస్పృశతీత్య్ ఆహుః ఏకీభవతి నవిజానాతీత్య్ ఆహుః
తద్యథా తృణజలాయుకాతృణస్యాన్తం గత్వాత్మనం ఉపసఁహరతి ఏవమేవాయమ్పురుష ఇదం శరీరం నిహత్యావిద్యాం గమయిత్వాత్మనం ఉపసఁహరతి
ఎలా తురుము చివరకు చేరిన జలయుక్కు తనను తాను లోపలికి లాగుకుంటుందో, అలా ఈ పురుషుడు ఈ శరీరాన్ని వదిలి, అజ్ఞానాన్ని తొలగించి, తనను తాను లోపలికి లాగుకుంటాడు.
తద్యథా పేశస్కారీపేశసో మాత్రామపాదాయాన్యన్ నవతరం కల్యాణతరఁ రూపం తనుత, ఏవమేవాయమ్పురుష ఇదం శరీరం నిహత్యావిద్యాం గమయిత్వాన్యన్నవతరం కల్యాణతరఁ రూపం తనుతే పిత్ర్యం వా గాన్ధర్వం వా బ్రాహ్మం వా ప్రాజాపత్యం వా దైవం వాన్యేభ్యో వా భూతేభ్యః
అథో ఖల్వాహుః కామమయ ఏవాయం పురుష ఇతి; సయథాకామో భవతి, తథాక్రతుర్ భవతి; యథాక్రతుర్ భవతి, తత్కర్మ కురుతే; యత్కర్మ కురుతే తదభిసంపద్యతే
ఈ పురుషుడు కోరికలతోనే తయారై ఉన్నాడని అంటారు. అతని కోరిక ఎలా ఉంటే, అతని సంకల్పం అలా ఉంటుంది; సంకల్పం ఎలా ఉంటే, అతని కార్యం అలా ఉంటుంది; ఏ కార్యం చేస్తాడో, అదే ఫలితంగా పొందుతాడు.
తదేషశ్లోకో భవతిః తదేవసత్తత్ సహకర్మణైతి లిఙ్గం మనో యత్ర నిషక్తమస్య ప్రాప్యాన్తం కర్మణస్ తస్య యత్కిఙ్చేహకరోత్యయం తస్మాల్ లోకాత్పునరైతి అస్మైలోకాయ కర్మణ, ఇతి నుకామయమానో; అథాకామయమానో యోఽకామోనిష్కామ ఆత్మకామ ఆప్తకామో భవతి నతస్మాద్ ప్రాణాఉత్క్రామన్తి అత్రైవసమవనీయన్తే . ॥. బ్రహ్మైవ సన్బ్రహ్మాప్యేతి
తదేషశ్లోకో భవతిః యదాసర్వే ప్రముచ్యన్తే కామా యేఽస్య హృదిశ్రితా అథ మర్త్యోఽమృతో భవత్య్ అత్ర బ్రహ్మ సమశ్నుత ఇతి
ఇక్కడ ఒక శ్లోకం ఉంది: మనసులో ఉన్న అన్ని కోరికలు విడిపోతే, మానవుడు అమృతత్వాన్ని పొందుతాడు; ఇక్కడే బ్రహ్మను పొందుతాడు.
తద్యథాహినిర్వ్లయనీవల్మీకే మృతాప్రత్యస్తా శయీతైవమేవేదం శరీరం శేతే॥ అథాయమనస్థికోఽశరీరః ప్రాజ్ఞఆత్మా .\^ బ్రహ్మైవలోక ఏవ, సమ్రాడ్, ఇతి హోవాచ యాజ్ఞవల్క్యః . ॥. సోఽహం భగవతే సహస్రాని దదామీతి హోవాచ జనకోవైదేహః
ఎలా పాము తన చర్మాన్ని వదిలి, పుట్టలో మృతదేహంలా పడివుంటుందో, అలా ఈ శరీరం పడివుంటుంది. కాని ఈ శరీరరహిత, జ్ఞానమయమైన ఆత్మ పరమాన్ని పొందిన తరువాత అమృతత్వాన్ని పొందుతుంది, ఓ రాజా! అని యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు. 'ఓ భగవంతుడా, నేను మీకు వెయ్యి దానాలు ఇస్తాను' అని జనకుడు అన్నాడు.
తదప్య్ ఏతేశ్లోకా అణుః పన్థా వితరః పురాణో; మాఁ స్పృష్టోఽనువిత్తో మయైవ తేన ధీరా అపియన్తి బ్రహ్మవిద ఉత్క్రమ్య స్వర్గం లోకమితోవిముక్తాః
ఇక్కడ కొన్ని శ్లోకాలు ఉన్నాయి: ఈ మార్గం చాలా సూక్ష్మమైనది, పురాతనమైనది; నేను దాన్ని తాకలేదు, నడవలేదు. ఆ మార్గంలో బ్రహ్మను తెలిసిన జ్ఞానులు, ఇక్కడి బంధనాల నుండి విముక్తులై, స్వర్గలోకాన్ని చేరుతారు.
తస్మిఙ్ఛుక్లముతనీలమాహుః పిఙ్గలఁ హరితం లోహితం చై- -షపన్థా బ్రహ్మణా హానువిత్తస్ తేనైతి బ్రహ్మవిత్తైజసః పుణ్యకృచ్చ \^
ఆ మార్గంలో తెలుపు, నీలం, పసుపు, ఆకుపచ్చ, ఎరుపు రంగులు ఉంటాయని అంటారు. అదే బ్రహ్మ మార్గం. ఆ మార్గంలో బ్రహ్మను తెలిసినవాడు, తేజస్సుతో, పుణ్యంతో ముందుకు వెళ్తాడు.
అన్ధం తమః ప్రవిశన్తి యేఽసమ్భూతిమ్ . ఉపాసతే; తతో భూయ ఇవ తేతమో యఉ సమ్భూత్యాఁ . రతాః
అప్రకటితాన్ని ఆరాధించే వారు అంధకారంలోకి ప్రవేశిస్తారు; ప్రకటితంలో ఆనందించే వారు ఇంకా ఎక్కువ అంధకారంలోకి వెళ్తారు.
అసుర్యా నామ తేలోకా అన్ధేన తమసావృతాస్ తాఁస్ తేప్రేత్యాపిగచ్ఛత్య్ య్ అవిద్వాఁసోఽబుధాజనాః
అసుర్య లోకాలు అంధకారంతో కప్పబడి ఉంటాయి. అవి మరణించిన తరువాత, అజ్ఞానులు, మూర్ఖులు చేరే లోకాలు.
తదేవసన్తస్ తదు భవామో . నచేదవేదీ మహతీ వినష్టిర్ యేతద్విదురమృతాస్ తేభవన్త్య్ అథేతరే దుఃఖమేవోపయన్తి
అదే మనం అవుతాము. ఇది తెలియకపోతే గొప్ప నష్టం. ఇది తెలిసినవారు అమృతత్వాన్ని పొందుతారు; తెలియని వారు బాధలోనే పడిపోతారు.
ఆత్మానం చేద్విజానీయాద్ అయమస్మీతి పురుషః కిమిచ్ఛన్కస్య కామాయ శరీరమను సంచరేత్
ఒకడు తనను తాను 'ఇదే నేనే' అని తెలుసుకుంటే, అతడు ఇంకేమి కోరుకుంటాడు? ఎవరి కోసం ఈ శరీరాన్ని పట్టుకుని ఉంటాడు?
యస్యానువిత్తః ప్రతిబుద్ధ ఆత్మా- -స్మిన్త్సందేహ్యేగహనే ప్రవిష్టః సవిశ్వకృత్ సహిసర్వస్య కర్తా తస్య లోకః, సఉ లోకఏవ
ఎవరికి ఆత్మ జ్ఞానం కలిగి, ఈ దేహంలో ప్రవేశించి, సర్వాన్ని సృష్టించేవాడై, సర్వకర్తగా ఉంటాడో, అతనికి ఆ లోకం, అదే నిజమైన లోకం.
యదైతమనుపశ్యతి అత్మానం దేవమఙ్జసే- -శానం భూతభవ్యస్య నతదా విచికిత్సతి \`
ఎవరైనా ఈ ఆత్మను దేవుడిగా, నేరుగా భూతభవ్యాల అధిపతిగా చూస్తే, అతడికి ఇక ఎలాంటి సందేహం ఉండదు.
యస్మిన్పఙ్చ పఙ్చజనా ఆకాశశ్చ ప్రతిష్ఠితస్ తమేవమన్య ఆత్మానం విద్వాన్బ్రహ్మామృతోఽమృతం
ఎవరిలో ఐదు ఐదు జన సమూహాలు, ఆకాశం స్థిరంగా ఉన్నాయో, ఆ ఆత్మను ఈ విధంగా తెలుసుకున్నవాడు బ్రహ్మగా, అమృతుడవుతాడు.
యస్మాదర్వాక్సంవత్సరో అహోభిః పరివర్తతే తద్దేవాజ్యోతిషాం జ్యోతిర్ ఆయుర్హ్య్ ఉపాసతే అమృతం
ఎవని నుండి సంవత్సర కాలం, రోజులు తిరుగుతాయో, దేవతలు అతనిని వెలుగుల వెలుగుగా, ప్రాణంగా, అమృతంగా పూజిస్తారు.
ప్రాణస్య ప్రాణముతచక్షుషశ్చక్షుర్ ఉతశ్రోత్రస్య శ్రోత్రమన్నస్యాన్నం మనసో యేమనో విదుః తేనిచిక్యుర్బ్రహ్మ పురాణమగ్ర్యం 19 మనసైవాప్తవ్యం నేహనానాస్తి కిం చన
ప్రాణానికి ప్రాణం, కన్నుకు కన్ను, చెవికి చెవి, అన్నానికి అన్నం, మనసుకు మనసు అయినదాన్ని తెలిసినవారు పురాతనమైన బ్రహ్మను తెలుసుకున్నారు. అది మనసుతో మాత్రమే పొందవచ్చు. ఇక్కడ ఏ విధమైన భేదం లేదు.
మృత్యోః సమృత్యుమాప్నోతి యఇహనానేవ పశ్యతి 20 మనసైవానుద్రష్టవ్యం ఏతదప్రమయం ధ్రువమ్
ఇక్కడ ఎవరు భిన్నతను చూస్తారో వారు మరణం నుండి మరణానికి వెళ్తారు. ఇది మనసుతో మాత్రమే గ్రహించవలసింది; ఇది కొలవలేని, స్థిరమైనది.
విరజః పర ఆకాశాద్ అజఆత్మామహాన్ధ్రువస్ 21 తమేవధీరో విజ్ఞాయ ప్రజ్ఞాం కుర్వీత బ్రాహ్మణో నానుధ్యాయాద్బహూఙ్ఛబ్దాన్ వాచోవిగ్లాపనఁ హితద్ ఇతి
పవిత్రమైనది, పరమమైనది, ఆకాశాన్ని మించినది, జన్మించనిది, మహత్తరమైనది, స్థిరమైనది—దాన్ని మాత్రమే జ్ఞానంతో తెలుసుకుని, బ్రాహ్మణుడు వివేకాన్ని పెంపొందించాలి; అనవసరంగా పదాలు ఎక్కువగా ఆలోచించకూడదు, ఎందుకంటే అవి వాక్కును అలసటకు గురిచేస్తాయి.
సవాఅయమాత్మా . ; య ఏషోఽన్తర్హృదయ ఆకాశః ~ సర్వస్య వశీ సర్వస్యేశానః సర్వస్యాధిపతిః సర్వమిదం ప్రశాస్తి యదిదం కిఙ్చ . ॥. సనసాధునా కర్మణా భూయాన్నోఏవాసాధునా కనీయాన్ . ఏషభూతాధిపతిర్ . ఏషలోకేశ్వరఏశలోకపాల . ససేతుర్విధరణ ఏషాం లోకానామసంభేదాయ
ఇదే ఆత్మ, హృదయంలోని ఆకాశంలో ఉన్నవాడు, సర్వానికి అధిపతి, సర్వానికి ప్రభువు, సర్వాన్ని పాలించేవాడు. మంచి పనులతో అతడు గొప్పవాడవుతాడు; చెడు పనులతో చిన్నవాడవుతాడు. ఇతడే భూతాల అధిపతి, లోకేశ్వరుడు, లోకాలను విడదీయే వారధి.
తమేతం వేదానువచనేన . వివిదిషన్తి, బ్రహ్మచర్యేన తపసా శ్రద్ధయా యజ్ఞేనానాశకేన చైతమ్ ఏవవిదిత్వామునిర్భవతి ఏతమేవప్రవ్రాజినో లోకమీప్సన్తః ప్రవ్రజన్తి
ఈ విషయాన్ని వేద పఠనంతో, బ్రహ్మచర్యంతో, తపస్సుతో, నమ్మకంతో, నశించని యజ్ఞంతో తెలుసుకోవాలని ప్రయత్నిస్తారు. దీనిని తెలియకపోతే మునిగా మారతారు; ఈ లోకాన్ని కోరేవారు దీనికోసం సన్యాసం తీసుకుంటారు.
ఏతద్ధ స్మ వైతత్పూర్వే బ్రహ్మణాఅనుచానా . విద్వాఁసః ప్రజాం నకామయన్తేః కిం ప్రజయా కరిష్యామో యేషాం నోఽయమాత్మాయమ్లోకఇతి॥ తేహ స్మ పుత్రైషణాయాశ్చ విత్తైషణాయాశ్చ లోకైషణాయాశ్చ వ్యుత్థాయాథ భిక్షాచర్యం చరన్తి; యాహ్య్ ఏవపుత్రైషణాసావిత్తైషణా, యావిత్తైషణాసాలోకైషణోభేహ్య్ ఏతేఏషణే ఏవభవతః
ఇదే పురాతన బ్రహ్మజ్ఞులు తెలుసుకుని, సంతానం కోరిక లేకుండా ఉండేవారు: 'మన ఆత్మే ఈ లోకమైతే, మనకు సంతానం ఎందుకు?' అందుకే వారు కుమారుల కోరిక, ధన కోరిక, లోక కోరికను వదిలి, భిక్షాటన జీవితం గడిపారు. కుమార కోరిక, ధన కోరిక, లోక కోరిక అన్నీ ఒక్కటే—అవి కోరికలు మాత్రమే.
సఏషనేతి నేత్య్ ఆత్మాగృహ్యో నహిగృహ్యతే, అశీర్యో నహిశీర్యతే, అసఙ్గోఽసితో నసజ్యతే నవ్యథతే .\^ , . య్ అతః [+]+[/+]పాపమకరవమిత్యతః కల్యాణమకరవమిత్య్ ఉభే-ఉభే హ్య్ ఏష ఏతేతరతి అమృతః సాధ్వసాధునీ . \^॥. నైనం కృతాకృతే తపతః
అతడు ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు చూడడు అంటారు. ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు వాసన పట్టడు అంటారు. ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు రుచి చూడడు అంటారు. ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు మాటాడడు అంటారు. ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు వినడు అంటారు. ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు ఆలోచించడు అంటారు. ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు తాకడు అంటారు. ఏకత్వాన్ని పొందినప్పుడు తెలుసుకోడు అంటారు.
తస్య హైతస్య హృదయస్యాగ్రం ప్రద్యోతతే; తేన ప్రద్యోతేనైషఆత్మానిష్క్రామతి, చక్షుష్టోవా మూర్ధ్నోవాన్యేభ్యో వా శరీరదేశేభ్యః॥ తముత్క్రామన్తం ప్రాణోఽనూత్క్రామతి, ప్రాణమనూత్క్రామన్తఁ సర్వే ప్రాణాఅనూత్క్రామన్తి॥ సంజానం ఏవాన్వవక్రామతి, సఏషజ్ఞః సవిజ్ఞానో భవతి తం విద్యాకర్మణీ సమన్వారభేతే పూర్వప్రజ్ఞాచ
అతని హృదయపు అగ్రభాగం ప్రకాశిస్తుంది. ఆ వెలుగుతో ఆత్మ బయటకు వెళ్తుంది—కళ్ల ద్వారా అయినా, తల ద్వారా అయినా, లేక ఇతర శరీర భాగాల ద్వారా అయినా. అతడు బయలుదేరినప్పుడు ప్రాణం వెంట వస్తుంది. ప్రాణం వెళ్ళినప్పుడు మిగతా ప్రాణాలు కూడా వెళ్తాయి. అతడు జ్ఞానంతో బయలుదేరుతాడు; అతడు జ్ఞానవంతుడిగా, వివేకవంతుడిగా ఉంటాడు. అతని జ్ఞానం, అతని కర్మలు, గత జ్ఞానం కూడా అతడిని అనుసరిస్తాయి.
ఎలా బంగారు పనివాడు ఒక ముక్క బంగారాన్ని తీసుకుని, మరొక కొత్త, అందమైన రూపాన్ని తయారు చేస్తాడో, అలా ఈ పురుషుడు శరీరాన్ని వదిలి, అజ్ఞానాన్ని తొలగించి, మరొక కొత్త, మరింత మేలైన రూపాన్ని తయారు చేసుకుంటాడు—పితృలోకమైనా, గంధర్వమైనా, బ్రాహ్మమైనా, ప్రజాపతికి సంబంధించినదైనా, దైవమైనా, లేక ఇతర జీవుల రూపమైనా కావచ్చు.
సవాఅయమాత్మాబ్రహ్మ విజ్ఞానమయో మనోమయో వాఙ్మయః . ప్రాణమయశ్చక్షుర్మయః శ్రోత్రమయ ఆకాశమయో వాయుమయస్ తేజోమయ ఆపోమయః పృథివీమయః క్రోధమయోఽక్రోధమయో హర్షమయోఽహర్షమయః \^ . . . ధర్మమయోఽధర్మమయః సర్వమయః॥ తద్యదేదంమయో అదోమయ ఇతి యథాకారీయథాచారీతథా భవతి॥ సాధుకారీసాధుర్భవతి, పాపకారీపాపోభవతి, పుణ్యః పుణ్యేన కర్మణా భవతి పాపః పాపేన
ఈ ఆత్మే బ్రహ్మ. ఇది జ్ఞానంతో, మనస్సుతో, మాటతో, ప్రాణంతో, చూపుతో, వినికితో, ఆకాశంతో, వాయుతో, అగ్నితో, నీటితో, భూమితో, కోపంతో, కోపం లేనిదితో, ఆనందంతో, ఆనందం లేనిదితో, ధర్మంతో, అధర్మంతో—అన్ని రూపాలలో ఉంది. ఎలా ఆచరిస్తాడో, ఎలా ప్రవర్తిస్తాడో, అలా అవుతాడు. మంచి చేయువాడు మంచివాడవుతాడు; చెడు చేయువాడు చెడ్డవాడవుతాడు. పుణ్యమైన కార్యంతో పుణ్యుడు అవుతాడు; పాపమైన కార్యంతో పాపి అవుతాడు.
ఇక్కడ ఒక శ్లోకం ఉంది: తన మనస్సు ఏదానిపై ఆసక్తి కలిగి ఉంటే, తన కర్మల ఫలితాన్ని పొందిన తరువాత, ఆ దిశగా అతడు వెళ్తాడు. ఇక్కడ ఏ కార్యం చేస్తాడో, ఆ లోకంలోకి వెళ్లి, మళ్లీ ఈ లోకానికి వస్తాడు. కాని ఎవరికీ కోరికలు లేవో, కోరికల నుండి విముక్తుడై, తన కోరిక తానే అయినవాడై, తృప్తుడై ఉంటాడో, అతని ప్రాణాలు బయటకు పోవు; అతడు బ్రహ్మగా బ్రహ్మలో లయమవుతాడు.
ఇదే ఆత్మ—'ఇది కాదు, అది కాదు'—అందుబాటులోకి రాని, ఎందుకంటే దాన్ని పట్టుకోలేరు; క్షీణించని, ఎందుకంటే అది క్షీణించదు; అనుసంధానం లేని, ఎందుకంటే అది ఏదితోనూ కలవదు లేదా బాధపడదు. 'నేను పాపం చేశాను' లేదా 'నేను మంచి చేశాను' అని భావించినా, అతడు రెండింటినీ దాటి పోతాడు; అతడు అమృతుడు, మంచి చెడు రెండింటికీ అతీతుడు. అతడిని మంచి చెడు పనులు తాకవు.