బృహదారణ్యకోపనిషద్

ఏషఉ ఏవబృహస్పతిః వాగ్వైబృహతీ, తస్యా ఏషపతిః తస్మాదు బృహస్పతిః

అతడే బృహస్పతి. మాటే బృహతీ, అతడే ఆమెకు అధిపతి. అందుకే అతడిని బృహస్పతి అంటారు.

ఏషఉ ఏవబ్రహ్మణస్పతిః వాగ్వైబ్రహ్మ, తస్యా ఏషపతిః తస్మాదు బ్రహ్మణస్పతిః

అతడే బ్రహ్మణస్పతి. మాటే బ్రహ్మ, అతడే ఆమెకు అధిపతి. అందుకే అతడిని బ్రహ్మణస్పతి అంటారు.

ఏషఉ ఏవసామ; వాగ్వైసామైషసాచామశ్చేతి, తత్సామ్నః సామత్వం॥ యద్వేవసమః ప్లుషిణా, సమోమశకేన, సమోనాగేన, సమఏభిస్ త్రిభిర్లోకైః, సమోఽనేన సర్వేణ, తస్మాద్వేవసామాశ్నుతేసామ్నః సాయుజ్యఁ సలోకతాం, యఏవమేతత్సామ వేద

అతడే సామవేదం. మాటే సామం, అతడే దానికి గాయకుడు. ఇదే సామవేద సారం. గుర్రంతో సమానంగా ఉన్నవాడు, దోమతో సమానంగా ఉన్నవాడు, ఏనుగుతో సమానంగా ఉన్నవాడు, ఈ మూడు లోకాలతో సమానంగా ఉన్నవాడు, ఈ సమస్తంతో సమానంగా ఉన్నవాడు — అందువల్ల అతడు సామవేదంతో ఏకత్వం, లోకత్వం పొందుతాడు. ఇది సామవేదాన్ని ఎవరికి తెలుసు వారికే.

ఏషఉ వాఉద్గీథః॥ ప్రాణోవాఉత్ ప్రాణేన హీదఁ సర్వముత్తబ్ధం॥ వాగేవగీథోచ్చ గీథా చేతి, సఉద్గీథః

అతడే ఉద్గీతం. శ్వాసే ఉద్గీతం, ఎందుకంటే ఈ సమస్తం శ్వాస వల్ల నిలబడింది. మాటే గానం, గాయకుడు కూడా. అందుకే అతడిని ఉద్గీతం అంటారు.

తద్ధాపి బ్రహ్మదత్తశ్చైకితానేయోరాజానం భక్షయన్నువాచాయం త్యస్య రాజా మూర్ధానం విపాతయతాద్ యదితోఽయాస్య ఆఙ్గిరసోఽన్యేనోదగాయదితి॥ వాచాచ హ్య్ ఏవసప్రాణేన చోదగాయదితి

ఒకసారి, భోజనం చేస్తూ, చికితాన దేశపు బ్రహ్మదత్తుడు అన్నాడు: "ఇతడే రాజు తల చీల్చినవాడు. ఎందుకంటే అతని సారం వేరే మార్గంలో పోయింది. అది మాటతో, నిజంగా శ్వాసతో పోయింది."

తస్య హైతస్య సామ్నో యః సువర్ణం వేద, భవతి హాస్య సువర్ణం॥ తస్య వైస్వర ఏవసువర్ణం॥ భవతి హాస్య సువర్ణం, యఏవమేతత్సామ్నః సువర్ణం వేద

ఈ సామవేదంలో ఎవడు బంగారం తెలుసుకుంటాడో, వాడికే బంగారం లభిస్తుంది. వాడికీ స్వరం బంగారం. ఈ సామవేదంలో బంగారం ఎవరికి తెలుసో, వాడికే అది బంగారం అవుతుంది.

తస్య హైతస్య సామ్నో యః ప్రతిష్ఠాం వేద, ప్రతి హ తిష్ఠతి॥ తస్య వైవాగేవప్రతిష్ఠా, వాచిహిఖల్వేషఏతత్ప్రాణః ప్రతిష్ఠితో గీయతే, అన్న ఇత్య్ ఉ హైక ఆహుః

ఈ సామవేదానికి స్థిరత ఎవడు తెలుసుకుంటాడో, వాడు నిజంగా స్థిరంగా నిలుస్తాడు. వాడికీ మాటే స్థిరత. నిజంగా ఈ ప్రాణం మాటలో స్థిరంగా ఉంది, అది పాడబడుతుంది. కొందరు దీన్ని అన్నమని కూడా అంటారు.

అథాతః పవమానానామేవాభ్యారోహః॥ సవైఖలు ప్రస్తోతాసామ ప్రస్తౌతి॥ సయత్ర ప్రస్తుయాత్ తదేతాని జపేద్ అసతో మా సద్గమయ తమసో మా జ్యోతిర్గమయ, మృత్యోర్మామృతం గమయేతి

ఇప్పుడు పవమాన స్తోత్రాలపైకి ఎక్కడాన్ని గురించి చెప్పబడింది. ప్రస్తోతా ఒక్కరే ప్రస్తావ సామవేదాన్ని పాడతాడు. అతను పాడుతున్నప్పుడు, ఇలా జపించాలి: 'అసత్యం నుండి సత్యానికి నన్ను నడిపించు; చీకటి నుండి వెలుగుకు నన్ను నడిపించు; మరణం నుండి అమృతానికి నన్ను నడిపించు.'

సయదాహాసతో మా సద్గమయేతి, మృత్యుర్వాఅసత్ సదమృతమ్ మృత్యోర్మామృతం గమయామృతం మా కుర్విత్య్ ఏవైతదాహ

'అసత్యం నుండి సత్యానికి నన్ను నడిపించు' అని చెప్పినప్పుడు, అసత్యం అనగా మరణం, సత్యం అనగా అమృతం. 'మరణం నుండి అమృతానికి నన్ను నడిపించు' అంటే, నన్ను మరణశీలుడిగా చేయవద్దు అని అంటున్నాడు.

తమసో మా జ్యోతిర్గమయేతి, మృత్యుర్వైతమో, జ్యోతిరమృతమ్ మృత్యోర్మామృతం గమయామృతం మా కుర్విత్య్ ఏవైతదాహ॥ మృత్యోర్మామృతం గమయేతి, నాత్ర తిరోహితమివాస్తి

'చీకటి నుండి వెలుగుకు నన్ను నడిపించు' అని చెప్పినప్పుడు, మరణమే చీకటి, వెలుగు అనగా అమృతం. 'మరణం నుండి అమృతానికి నన్ను నడిపించు' అంటే, నన్ను మరణశీలుడిగా చేయవద్దు అని అంటున్నాడు. 'మరణం నుండి అమృతానికి నన్ను నడిపించు' అని చెప్పడంలో ఏమి దాచినది లేదు.

అథ యానీతరాణి స్తోత్రాణి, తేష్వాత్మనేఽన్నాద్యమాగాయేత్; తస్మాదు తేషు వరం వృణీత, యం కామం కామయేత, తఁ॥ సఏషఏవంవిదుద్గాతాత్మనే వా యజమానాయ వా యం కామం కామయతే, తమాగాయతి॥ తద్ధైతల్ లోకజిదేవ, నహైవాలోక్యతాయా ఆశాస్తి, యఏవమేతత్సామ వేద॥ 4 = 14.4.2.1-31 =

ఇతర స్తోత్రాలలో, వాటిలో తినదగినదాన్ని తాగదగినదాన్ని తన కోరికకనుసరించి పాడాలి. అందుకే వాటిలో ఎవరి కోరికయినా కోరుకోవచ్చు. ఈ విధంగా తెలిసిన ఉద్గాత తన కోరికకైనా, యజమానుని కోరికకైనా, ఏదైనా కోరుకున్నదాన్ని పాడతాడు. ఇది లోకాలపై విజయం సాధించడమే. ఈ సామవేదాన్ని ఎవరికి తెలుసో, వాడు కనబడిన దానికోసం ఆశపడడు.

ఆత్మైవేదమగ్ర ఆసీత్పురుషవిధః॥ సోఽనువీక్ష్య నాన్యదాత్మనోఽపశ్యత్॥ సోఽహమస్మీత్యగ్రే వ్యాహరత్॥ తతోఽహంనామాభవత్॥ తస్మాదప్య్ ఏతర్హ్య్ ఆమన్త్రితోః అహమయమిత్య్ ఏవాగ్ర ఉక్త్వాథాన్యన్నామ ప్రబ్రూతే యదస్య భవతి

ప్రారంభంలో ఈ జగత్తులో ఆత్మ మాత్రమే, మనిషి రూపంలో ఉండేది. అతడు చుట్టూ చూసి తన తప్ప ఇంకెవ్వరూ లేరని గ్రహించాడు. మొదటగా 'నేనేను' అని పలికాడు. అందువల్ల అతడికి 'నేను' అనే పేరు వచ్చింది. అందుకే ఇప్పటికీ ఎవ్వరినైనా పిలిచినప్పుడు ముందుగా 'నేను' అని చెప్పి, తర్వాత తనకు ఉన్న ఇతర పేరును చెబుతారు.

సయత్పూర్వోఽస్మాత్సర్వస్మాత్సర్వాన్పాప్మన ఔషత్ తస్మాత్పురుష॥ ఓషతి హ వైసతం, యోఽస్మాత్పూర్వో బుభూషతి, యఏవం వేద

అతడు ఈ సృష్టిలోని అన్ని దుష్కర్మలను ముందే కాల్చేశాడు కనుక అతడిని పురుషుడు అంటారు. ఎవడు తన ముందున్న దుష్కర్మలను కాల్చాలని కోరుకుంటాడో, ఈ విధంగా తెలిసినవాడు నిజంగా వాటిని కాల్చగలడు.

సోఽబిభేత్; తస్మాదేకాకీబిభేతి॥ సహాయమీక్షాం చక్రేః యన్మదన్యన్నాస్తి, కస్మాన్నుబిభేమీతి॥ తత ఏవాస్య భయం వీయాయ॥ కస్మాద్ధ్యభేష్యద్ ద్వితీయాద్వైభయం భవతి

అతడికి భయం వేసింది. అందుకే ఒంటరిగా ఉన్నవాడికి భయం కలుగుతుంది. 'నా తప్ప ఇంకెవ్వరూ లేరు, మరి నాకు భయం ఎందుకు?' అని ఆలోచించాడు. అప్పుడు అతడి భయం పోయింది. నిజంగా, రెండవదానివల్లే భయం కలుగుతుంది.

సవైనైవరేమే; తస్మాదేకాకీనరమతే॥ సద్వితీయమైచ్ఛత్॥ సహైతావానాస యథా స్త్రీపుమాఁసౌ సమ్పరిష్వక్తౌ

అతడు నిజంగా ఒంటరిగా ఉన్నాడు. అందుకే ఒంటరిగా ఉన్నవాడు ఆనందించడు. అతడికి రెండవదాన్ని కోరుకున్నాడు. అతడు పురుషుడు, స్త్రీ ఇద్దరూ కలిసినంత పెద్దవాడయ్యాడు.

సఇమమేవాత్మానం ద్వేధాపాతయత్; తతః పతిశ్చ పత్నీ చాభవతాం॥ తస్మాదిదమర్ధబృగలమివ స్వ ఇతి హ స్మాహ యాజ్ఞవల్క్యః॥ తస్మాదయమాకాశః స్త్రియాపూర్యత ఏవ॥ తాఁ సమభవత్ తతో మనుష్యాఅజాయన్త

అతడు తనను తాను రెండు భాగాలుగా విడగొట్టుకున్నాడు. అప్పుడు భర్త, భార్యగా మారిపోయారు. అందుకే యాజ్ఞవల్క్యుడు 'ఇది అరటి గింజను రెండు ముక్కలుగా చేసినట్టు' అని చెప్పేవాడు. అందువల్ల ఈ ఖాళీ స్థలం స్త్రీతో నిండిపోతుంది. వారు కలిసారు. అప్పుడు మనుషులు పుట్టారు.

సోహేయమీక్షాం చక్రేః కథం నుమాత్మన ఏవజనయిత్వాసమ్భవతి॥ హన్త తిరోఽసానీతి

ఆమె ఇలా ఆలోచించింది: 'తనలోనుంచి నన్ను సృష్టించిన తర్వాత, ఎలా నాతో కలవగలడు?' అని. అప్పుడు ఆమె దాగిపోయింది.

సాగౌరభవద్ వృషభఇతరస్; తాఁ సమేవాభవత్ తతో గావోఽజాయన్త

అతడు ఎద్దుగా మారాడు, ఆమె ఆవుగా మారింది. వారు కలిశారు. అప్పుడు పశువులు పుట్టాయి.

వడవేతరాభవద్ అశ్వవృషఇతరో; గర్దభీతరా, గర్దభఇతరస్; తాఁ సమేవాభవత్ తత ఏకశఫమజాయత

అతడు గుర్రంగా మారాడు, ఆమె కదిరంగా మారింది; అతడు గద్దెగా మారాడు, ఆమె గద్దెపిల్లగా మారింది. వారు కలిశారు. అప్పుడు ఏకశఫాల జంతువులు పుట్టాయి.

అజేతరాభవద్ బస్తఇతరో; అవిరితరా, మేషఇతరస్; తాఁ సమేవాభవత్ తతోఽజావయోఽజాయన్తైవమేవయదిదం కిఙ్చ మిథునమాపిపీలికాభ్యః తత్సర్వమసృజత

అతడు మేకగా మారాడు, ఆమె మేకపిల్లగా మారింది; అతడు గొర్రెగా మారాడు, ఆమె గొర్రెపిల్లగా మారింది. వారు కలిశారు. అప్పుడు మేకలు, గొర్రెలు పుట్టాయి. ఇదే విధంగా, చీమల జంట వరకు ఉన్న అన్ని జంటలను అతడు సృష్టించాడు.

సోఽవేద్ అహం వావసృష్టిరస్మి అహఁ హీదఁ సర్వమసృక్షీతి॥ తతః సృష్టిరభవత్॥ సృష్ట్యాఁ హాస్యైతస్యాం భవతి, యఏవం వేద

అతడు తెలుసుకున్నాడు: 'నేనే సృష్టిని, నేను ఇదంతా సృష్టించాను.' అప్పుడు సృష్టి ఏర్పడింది. ఈ విధంగా తెలిసినవాడికి ఈ సృష్టిలో నిజంగా సృష్టి లభిస్తుంది.

అథేత్యభ్యమన్థత్॥ సముఖాచ్చ యోనేర్హస్తాభ్యాం చాగ్నిమసృజత॥ తస్మాదేతదుభయమలోమకమన్తరతో, అలోమకా హియోనిరన్తరతః

అతడు తన్ను తాను రుద్దాడు. తన నోటి నుండి, చేతుల నుండి అగ్ని పుట్టించాడు. అందువల్ల నోటిలోనూ, యోనిలోనూ లోపల వెంట్రుకలు ఉండవు; యోని లోపల వెంట్రుకలు ఉండవు.

తద్యదిదమాహుః అముం యజాముం యజేత్య్ ఏకైకం దేవమ్ ఏతస్యైవసావిసృష్టిః ఏషఉ హ్య్ ఏవసర్వే దేవా

కాబట్టి, మనుషులు 'ఈ దేవుణ్ణి పూజిద్దాం, ఆ దేవుణ్ణి పూజిద్దాం' అని అంటారు. కానీ ప్రతి దేవుడు ఈ ఒక్కటిలో భాగమే. నిజానికి, అందరు దేవతలు ఇదే ఒకటే.

అథ యత్కిఙ్చేదమార్ద్రం, తద్రేతసోఽసృజత; తదు సోమ॥ ఏతావద్వాఇదఁ సర్వమన్నం చైవాన్నాదశ్చ; సోమ ఏవాన్నమ్ అగ్నిరన్నాదః

ఇక్కడ ఉన్నది ఏది తడి అయి ఉంటే, అది రేతస్సుగా ఆయన సృష్టించాడు; అదే సోముడు. అందుకే అన్నీ భోజనాలు, భోజనం తినేవాడు — ఇవన్నీ ఇందులో కలిసిపోయాయి. సోముడు భోజనం, అగ్ని భోజనం తినేవాడు.

సైషాబ్రహ్మణోఽతిసృష్టిః యచ్ఛ్రేయసో దేవానసృజతాథ యన్మర్త్యః సన్నమృతానసృజత, తస్మాదతిసృష్టిః అతిసృష్ట్యాఁ హాస్యైతస్యాం భవతి, యఏవం వేద

ఇది బ్రహ్మణి యొక్క అత్యుత్తమ సృష్టి. ఆయన ఉత్తముడిగా దేవతలను సృష్టించాడు; మరణశీలుడిగా మానవులను సృష్టించాడు. అందుకే ఇది అత్యుత్తమ సృష్టి. దీనిని తెలిసినవాడు ఇందులో ఆనందాన్ని పొందుతాడు.

తద్ధేదం తర్హ్యవ్యాకృతమాసీత్॥ తన్నామరూపాభ్యామేవవ్యాక్రియతాసౌనామాయమిదఁరూప ఇతి॥ తదిదమప్య్ ఏతర్హి నామరూపాభ్యామేవవ్యాక్రియత అసౌనామాయమిదఁరూప ఇతి

అప్పుడు ఇది ఏ రూపం లేకుండా ఉండేది. పేరు, రూపం ద్వారానే ఇది వేరుపడింది — 'ఇతని పేరు ఇది, ఇతని రూపం ఇది' అని. ఇప్పటికీ ఇది పేరు, రూపం ద్వారానే వేరుపడుతోంది — 'ఇతని పేరు ఇది, ఇతని రూపం ఇది' అని.

సఏషఇహప్రవిష్ట ఆనఖాగ్రేభ్యో॥ యథా క్షురః క్షురధానేఽవహితః స్యాద్ విశ్వమ్భరోవా విశ్వమ్భరకులాయే, తం నపశ్యన్తి అకృత్స్నో హిసః;

ఆయన ఇక్కడ, పాదాల నఖాల వరకు ప్రవేశించాడు. కత్తెర దాని పెట్టెలో ఉన్నట్లుగా, భూమి తన గూటిలో ఉన్నట్లుగా, ఆయనను ఎవ్వరూ చూడరు; ఎందుకంటే ఆయన పూర్తిగా వ్యక్తమవ్వలేదు.

ప్రాణన్నేవప్రాణోనామ భవతి, వదన్వాక్ పశ్యంశ్చక్షుః, శృణ్వఙ్ఛ్రోత్రం, మన్వానోమనః॥ తాన్యస్యైతాని కర్మనామాన్య్ ఏవ॥ సయోఽత ఏకైకముపాస్తే, నసవేదాకృత్స్నో హ్య్ ఏషోఽత ఏకైకేన భవతి

ఆయన ఊపిరి పీల్చినప్పుడు 'ప్రాణం', మాటాడినప్పుడు 'వాక్కు', చూస్తే 'కళ్ళు', వినితే 'చెవులు', ఆలోచిస్తే 'మనస్సు' అని పిలుస్తారు. ఇవన్నీ ఆయన పనుల ప్రకారం పేర్లు. ఎవడు ఒక్కొక్కదాన్ని విడిగా పూజిస్తాడో, వాడు మొత్తం తెలుసుకోడు; ఒక్కొక్కదానివలె అవుతాడు.