సావాఏషాదేవతైతాసాం దేవతానాం పాప్మానం మృత్యుమపహత్య, యత్రాసాం దిశామన్తః తద్గమయాం చకార, తదాసాం పాప్మనో విన్యదధాత్॥ తస్మాన్నజనమియాన్ నాన్తమియాన్ నేత్పాప్మానం మృత్యుమన్వవాయానీతి
ఈ దేవత, ఆ దేవతలలోని పాపాన్ని, మరణాన్ని తొలగించి, వాటిని దిక్కుల చివరలకు తీసుకెళ్లింది. అక్కడ వాటి పాపాన్ని వదిలేసింది. అందుకే, మనిషికి తక్కువ స్థాయికి పోకూడదు, చివరకు పోకూడదు, పాపాన్ని లేదా మరణాన్ని అనుసరించకూడదు.
సావాఏషాదేవతైతాసాం దేవతానాం పాప్మానం మృత్యుమపహత్యాథైనా మృత్యుమత్యవహత్
ఈ దేవత, ఆ దేవతల పాపాన్ని, మరణాన్ని తొలగించి, వాటిని మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్లింది.
సావైవాచమేవప్రథమామత్యవహత్॥ సాయదామృత్యుమత్యముచ్యత, సోఽగ్నిరభవత్; సోఽయమగ్నిః పరేణ మృత్యుమతిక్రాన్తో దీప్యతే
ఆమె మొదట మాటను మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్లింది. మాటను మరణం నుండి విడిపించగానే, అది అగ్ని అయింది. ఇదే అగ్ని, మరణాన్ని దాటి ఇప్పుడు ప్రకాశిస్తుంది.
అథ ప్రాణమత్యవహత్॥ సయదామృత్యుమత్యముచ్యత, సవాయురభవత్; సోఽయం వాయుః పరేణ మృత్యుమతిక్రాన్తః పవతే
తర్వాత ఆమె శ్వాసను మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్లింది. శ్వాసను మరణం నుండి విడిపించగానే, అది గాలి అయింది. ఇదే గాలి, మరణాన్ని దాటి ఇప్పుడు వీస్తోంది.
అథ చక్షురత్యవహత్॥ తద్యదామృత్యుమత్యముచ్యత, సఆదిత్యోఽభవత్; సోఽసావాదిత్యః పరేణ మృత్యుమతిక్రాన్తస్ తపతి
తర్వాత ఆమె కంటిని మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్లింది. కంటిని మరణం నుండి విడిపించగానే, అది సూర్యుడు అయింది. ఇదే సూర్యుడు, మరణాన్ని దాటి ఇప్పుడు ప్రకాశిస్తున్నాడు.
అథ శ్రోత్రమత్యవహత్॥ తద్యదామృత్యుమత్యముచ్యత, తాదిశోఽభవన్; తాఇమాదిశః పరేణ మృత్యుమతిక్రాన్తాః
తర్వాత ఆమె చెవిని మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్లింది. చెవిని మరణం నుండి విడిపించగానే, అవి దిక్కులు అయ్యాయి. ఈ దిక్కులు, మరణాన్ని దాటి ఇప్పుడు ఉన్నాయి.
అథ మనోఽత్యవహత్॥ తద్యదామృత్యుమత్యముచ్యత, సచన్ద్రమా అభవత్; సోఽసౌచన్ద్రః పరేణ మృత్యుమతిక్రాన్తో భాతి॥ ఏవఁ హ వాఏనమేషాదేవతా మృత్యుమతివహతి, యఏవం వేద
తర్వాత ఆమె మనసును మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్లింది. మనసును మరణం నుండి విడిపించగానే, అది చంద్రుడు అయింది. ఇదే చంద్రుడు, మరణాన్ని దాటి ఇప్పుడు ప్రకాశిస్తున్నాడు. ఇలా తెలుసుకునేవారిని ఈ దేవత మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్తుంది.
అథాత్మనేఽన్నాద్యమాగాయద్॥ యద్ధికిఙ్చాన్నమద్యతే, అనేనైవతదద్యత; ఇహప్రతితిష్ఠతి
తర్వాత ఆత్మకు భోజనం తెచ్చారు. ఏ భోజనం తినబడుతుందో, అది దీనివల్లే తినబడుతుంది. ఇది ఇక్కడే స్థిరంగా ఉంటుంది.
యఉ హైవంవిదఁ స్వేషు ప్రతిప్రతిర్బుభూషతి, నహైవాలం భార్యేభ్యో భవతి అథ యఏవైతమనుభవతి, యోవైతమను భార్యాన్బుభూర్షతి, సహైవాలం భార్యేభ్యో భవతి
ఇలా తెలిసినవాడు తనవారిలో సంతానం కోరితే, భార్యలకు తక్కువవాడు కాడు. కానీ ఇలా తెలియని వాడు భార్యల్లో సంతానం కోరితే, అతడు భార్యలకు తక్కువవాడే.
సోఽయాస్య ఆఙ్గిరసో, అఙ్గానాఁ హిరసః॥ ప్రాణోవాఅఙ్గానాఁ రసః॥ ప్రాణోహివాఅఙ్గానాఁ రసః తస్మాద్యస్మాత్కస్మాచ్చాఙ్గాత్ప్రాణఉత్క్రామతి, తదేవతచ్ఛుష్యతి ఏషహివాఅఙ్గానాఁ రసః
అతడే అవయవాల సారం, అవయవాల రసం. నిజంగా, శ్వాసే అవయవాల రసం. ఏ అవయవం నుండి శ్వాస పోతే, అది ఎండిపోతుంది. ఎందుకంటే శ్వాసే అవయవాల రసం.
ఏషఉ ఏవబృహస్పతిః వాగ్వైబృహతీ, తస్యా ఏషపతిః తస్మాదు బృహస్పతిః
అతడే బృహస్పతి. మాటే బృహతీ, అతడే ఆమెకు అధిపతి. అందుకే అతడిని బృహస్పతి అంటారు.
ఏషఉ ఏవబ్రహ్మణస్పతిః వాగ్వైబ్రహ్మ, తస్యా ఏషపతిః తస్మాదు బ్రహ్మణస్పతిః
అతడే బ్రహ్మణస్పతి. మాటే బ్రహ్మ, అతడే ఆమెకు అధిపతి. అందుకే అతడిని బ్రహ్మణస్పతి అంటారు.
ఏషఉ ఏవసామ; వాగ్వైసామైషసాచామశ్చేతి, తత్సామ్నః సామత్వం॥ యద్వేవసమః ప్లుషిణా, సమోమశకేన, సమోనాగేన, సమఏభిస్ త్రిభిర్లోకైః, సమోఽనేన సర్వేణ, తస్మాద్వేవసామాశ్నుతేసామ్నః సాయుజ్యఁ సలోకతాం, యఏవమేతత్సామ వేద
అతడే సామవేదం. మాటే సామం, అతడే దానికి గాయకుడు. ఇదే సామవేద సారం. గుర్రంతో సమానంగా ఉన్నవాడు, దోమతో సమానంగా ఉన్నవాడు, ఏనుగుతో సమానంగా ఉన్నవాడు, ఈ మూడు లోకాలతో సమానంగా ఉన్నవాడు, ఈ సమస్తంతో సమానంగా ఉన్నవాడు — అందువల్ల అతడు సామవేదంతో ఏకత్వం, లోకత్వం పొందుతాడు. ఇది సామవేదాన్ని ఎవరికి తెలుసు వారికే.
ఏషఉ వాఉద్గీథః॥ ప్రాణోవాఉత్ ప్రాణేన హీదఁ సర్వముత్తబ్ధం॥ వాగేవగీథోచ్చ గీథా చేతి, సఉద్గీథః
అతడే ఉద్గీతం. శ్వాసే ఉద్గీతం, ఎందుకంటే ఈ సమస్తం శ్వాస వల్ల నిలబడింది. మాటే గానం, గాయకుడు కూడా. అందుకే అతడిని ఉద్గీతం అంటారు.
తద్ధాపి బ్రహ్మదత్తశ్చైకితానేయోరాజానం భక్షయన్నువాచాయం త్యస్య రాజా మూర్ధానం విపాతయతాద్ యదితోఽయాస్య ఆఙ్గిరసోఽన్యేనోదగాయదితి॥ వాచాచ హ్య్ ఏవసప్రాణేన చోదగాయదితి
ఒకసారి, భోజనం చేస్తూ, చికితాన దేశపు బ్రహ్మదత్తుడు అన్నాడు: "ఇతడే రాజు తల చీల్చినవాడు. ఎందుకంటే అతని సారం వేరే మార్గంలో పోయింది. అది మాటతో, నిజంగా శ్వాసతో పోయింది."
తస్య హైతస్య సామ్నో యః సువర్ణం వేద, భవతి హాస్య సువర్ణం॥ తస్య వైస్వర ఏవసువర్ణం॥ భవతి హాస్య సువర్ణం, యఏవమేతత్సామ్నః సువర్ణం వేద
ఈ సామవేదంలో ఎవడు బంగారం తెలుసుకుంటాడో, వాడికే బంగారం లభిస్తుంది. వాడికీ స్వరం బంగారం. ఈ సామవేదంలో బంగారం ఎవరికి తెలుసో, వాడికే అది బంగారం అవుతుంది.
తస్య హైతస్య సామ్నో యః ప్రతిష్ఠాం వేద, ప్రతి హ తిష్ఠతి॥ తస్య వైవాగేవప్రతిష్ఠా, వాచిహిఖల్వేషఏతత్ప్రాణః ప్రతిష్ఠితో గీయతే, అన్న ఇత్య్ ఉ హైక ఆహుః
ఈ సామవేదానికి స్థిరత ఎవడు తెలుసుకుంటాడో, వాడు నిజంగా స్థిరంగా నిలుస్తాడు. వాడికీ మాటే స్థిరత. నిజంగా ఈ ప్రాణం మాటలో స్థిరంగా ఉంది, అది పాడబడుతుంది. కొందరు దీన్ని అన్నమని కూడా అంటారు.
అథాతః పవమానానామేవాభ్యారోహః॥ సవైఖలు ప్రస్తోతాసామ ప్రస్తౌతి॥ సయత్ర ప్రస్తుయాత్ తదేతాని జపేద్ అసతో మా సద్గమయ తమసో మా జ్యోతిర్గమయ, మృత్యోర్మామృతం గమయేతి
ఇప్పుడు పవమాన స్తోత్రాలపైకి ఎక్కడాన్ని గురించి చెప్పబడింది. ప్రస్తోతా ఒక్కరే ప్రస్తావ సామవేదాన్ని పాడతాడు. అతను పాడుతున్నప్పుడు, ఇలా జపించాలి: 'అసత్యం నుండి సత్యానికి నన్ను నడిపించు; చీకటి నుండి వెలుగుకు నన్ను నడిపించు; మరణం నుండి అమృతానికి నన్ను నడిపించు.'
సయదాహాసతో మా సద్గమయేతి, మృత్యుర్వాఅసత్ సదమృతమ్ మృత్యోర్మామృతం గమయామృతం మా కుర్విత్య్ ఏవైతదాహ
'అసత్యం నుండి సత్యానికి నన్ను నడిపించు' అని చెప్పినప్పుడు, అసత్యం అనగా మరణం, సత్యం అనగా అమృతం. 'మరణం నుండి అమృతానికి నన్ను నడిపించు' అంటే, నన్ను మరణశీలుడిగా చేయవద్దు అని అంటున్నాడు.
తమసో మా జ్యోతిర్గమయేతి, మృత్యుర్వైతమో, జ్యోతిరమృతమ్ మృత్యోర్మామృతం గమయామృతం మా కుర్విత్య్ ఏవైతదాహ॥ మృత్యోర్మామృతం గమయేతి, నాత్ర తిరోహితమివాస్తి
'చీకటి నుండి వెలుగుకు నన్ను నడిపించు' అని చెప్పినప్పుడు, మరణమే చీకటి, వెలుగు అనగా అమృతం. 'మరణం నుండి అమృతానికి నన్ను నడిపించు' అంటే, నన్ను మరణశీలుడిగా చేయవద్దు అని అంటున్నాడు. 'మరణం నుండి అమృతానికి నన్ను నడిపించు' అని చెప్పడంలో ఏమి దాచినది లేదు.
అథ యానీతరాణి స్తోత్రాణి, తేష్వాత్మనేఽన్నాద్యమాగాయేత్; తస్మాదు తేషు వరం వృణీత, యం కామం కామయేత, తఁ॥ సఏషఏవంవిదుద్గాతాత్మనే వా యజమానాయ వా యం కామం కామయతే, తమాగాయతి॥ తద్ధైతల్ లోకజిదేవ, నహైవాలోక్యతాయా ఆశాస్తి, యఏవమేతత్సామ వేద॥ 4 = 14.4.2.1-31 =
ఇతర స్తోత్రాలలో, వాటిలో తినదగినదాన్ని తాగదగినదాన్ని తన కోరికకనుసరించి పాడాలి. అందుకే వాటిలో ఎవరి కోరికయినా కోరుకోవచ్చు. ఈ విధంగా తెలిసిన ఉద్గాత తన కోరికకైనా, యజమానుని కోరికకైనా, ఏదైనా కోరుకున్నదాన్ని పాడతాడు. ఇది లోకాలపై విజయం సాధించడమే. ఈ సామవేదాన్ని ఎవరికి తెలుసో, వాడు కనబడిన దానికోసం ఆశపడడు.
ఆత్మైవేదమగ్ర ఆసీత్పురుషవిధః॥ సోఽనువీక్ష్య నాన్యదాత్మనోఽపశ్యత్॥ సోఽహమస్మీత్యగ్రే వ్యాహరత్॥ తతోఽహంనామాభవత్॥ తస్మాదప్య్ ఏతర్హ్య్ ఆమన్త్రితోః అహమయమిత్య్ ఏవాగ్ర ఉక్త్వాథాన్యన్నామ ప్రబ్రూతే యదస్య భవతి
ప్రారంభంలో ఈ జగత్తులో ఆత్మ మాత్రమే, మనిషి రూపంలో ఉండేది. అతడు చుట్టూ చూసి తన తప్ప ఇంకెవ్వరూ లేరని గ్రహించాడు. మొదటగా 'నేనేను' అని పలికాడు. అందువల్ల అతడికి 'నేను' అనే పేరు వచ్చింది. అందుకే ఇప్పటికీ ఎవ్వరినైనా పిలిచినప్పుడు ముందుగా 'నేను' అని చెప్పి, తర్వాత తనకు ఉన్న ఇతర పేరును చెబుతారు.
సయత్పూర్వోఽస్మాత్సర్వస్మాత్సర్వాన్పాప్మన ఔషత్ తస్మాత్పురుష॥ ఓషతి హ వైసతం, యోఽస్మాత్పూర్వో బుభూషతి, యఏవం వేద
అతడు ఈ సృష్టిలోని అన్ని దుష్కర్మలను ముందే కాల్చేశాడు కనుక అతడిని పురుషుడు అంటారు. ఎవడు తన ముందున్న దుష్కర్మలను కాల్చాలని కోరుకుంటాడో, ఈ విధంగా తెలిసినవాడు నిజంగా వాటిని కాల్చగలడు.
సోఽబిభేత్; తస్మాదేకాకీబిభేతి॥ సహాయమీక్షాం చక్రేః యన్మదన్యన్నాస్తి, కస్మాన్నుబిభేమీతి॥ తత ఏవాస్య భయం వీయాయ॥ కస్మాద్ధ్యభేష్యద్ ద్వితీయాద్వైభయం భవతి
అతడికి భయం వేసింది. అందుకే ఒంటరిగా ఉన్నవాడికి భయం కలుగుతుంది. 'నా తప్ప ఇంకెవ్వరూ లేరు, మరి నాకు భయం ఎందుకు?' అని ఆలోచించాడు. అప్పుడు అతడి భయం పోయింది. నిజంగా, రెండవదానివల్లే భయం కలుగుతుంది.
సవైనైవరేమే; తస్మాదేకాకీనరమతే॥ సద్వితీయమైచ్ఛత్॥ సహైతావానాస యథా స్త్రీపుమాఁసౌ సమ్పరిష్వక్తౌ
అతడు నిజంగా ఒంటరిగా ఉన్నాడు. అందుకే ఒంటరిగా ఉన్నవాడు ఆనందించడు. అతడికి రెండవదాన్ని కోరుకున్నాడు. అతడు పురుషుడు, స్త్రీ ఇద్దరూ కలిసినంత పెద్దవాడయ్యాడు.
సఇమమేవాత్మానం ద్వేధాపాతయత్; తతః పతిశ్చ పత్నీ చాభవతాం॥ తస్మాదిదమర్ధబృగలమివ స్వ ఇతి హ స్మాహ యాజ్ఞవల్క్యః॥ తస్మాదయమాకాశః స్త్రియాపూర్యత ఏవ॥ తాఁ సమభవత్ తతో మనుష్యాఅజాయన్త
అతడు తనను తాను రెండు భాగాలుగా విడగొట్టుకున్నాడు. అప్పుడు భర్త, భార్యగా మారిపోయారు. అందుకే యాజ్ఞవల్క్యుడు 'ఇది అరటి గింజను రెండు ముక్కలుగా చేసినట్టు' అని చెప్పేవాడు. అందువల్ల ఈ ఖాళీ స్థలం స్త్రీతో నిండిపోతుంది. వారు కలిసారు. అప్పుడు మనుషులు పుట్టారు.
సోహేయమీక్షాం చక్రేః కథం నుమాత్మన ఏవజనయిత్వాసమ్భవతి॥ హన్త తిరోఽసానీతి
ఆమె ఇలా ఆలోచించింది: 'తనలోనుంచి నన్ను సృష్టించిన తర్వాత, ఎలా నాతో కలవగలడు?' అని. అప్పుడు ఆమె దాగిపోయింది.
సాగౌరభవద్ వృషభఇతరస్; తాఁ సమేవాభవత్ తతో గావోఽజాయన్త
అతడు ఎద్దుగా మారాడు, ఆమె ఆవుగా మారింది. వారు కలిశారు. అప్పుడు పశువులు పుట్టాయి.
తేదేవాఅబ్రువన్న్ ఏతావద్వాఇదఁ సర్వం యదన్నం, తదాత్మన ఆగాసీః అను నోఽస్మిన్నన్న ఆభజస్వేతి॥ తేవైమాభిసంవిశతేతి॥ తథేతి॥ తఁ సమన్తం పరిణ్యవిశన్త॥ తస్మాద్యదనేనాన్నమత్తి, తేనైతాస్ తృప్యన్తి॥ ఏవఁ హ వాఏనఁ స్వాఅభిసంవిశన్తి, భర్తా స్వానాఁ శ్రేష్ఠః పురఏతాభవత్యన్నాదోఽధిపతిః యఏవం వేద
వారు చెప్పారు: "ఇంతే అన్నం మాత్రమే, నువ్వు ఆత్మను చేరుకున్నావు. ఇప్పుడు మాకు అన్నం పంచు." వారు అతనిలో ప్రవేశించారు. "అలా జరుగుతుంది," అని అతడు అన్నాడు. వారు పూర్తిగా అతనిలో కలిసిపోయారు. అందుకే, అతడు ఏదిచేత అన్నం తింటాడో, దానివల్ల వారు తృప్తి చెందుతారు. ఇలా, వారు తమదైనదానిలో కలుస్తారు. తనదైనవాడు, అన్నం తినేవాడు, అధిపతి, అతడే శ్రేష్ఠుడు, ఇది ఎవరికి తెలుసు వారికే.
తస్య హైతస్య సామ్నో యః స్వం వేద, భవతి హాస్య స్వం॥ తస్య వైస్వర ఏవస్వం॥ తస్మాదార్త్విజ్యం కరిష్యన్వాచిస్వరమిచ్ఛేత, తయా వాచాస్వరసమ్పన్నయార్త్విజ్యం కుర్యాత్॥ తస్మాద్యజ్ఞేస్వరవన్తం దిదృక్షన్త ఏవాథో యస్య స్వం భవతి॥ భవతి హాస్య స్వం, యఏవమేతత్సామ్నః స్వం వేద
ఈ సామవేదాన్ని ఎవడు నిజంగా తనదిగా తెలుసుకుంటాడో, వాడికే అది నిజంగా సొమ్ము అవుతుంది. వాడికీ స్వరం సొమ్ము. అందుకే యజ్ఞంలో పురోహితుడిగా వ్యవహరించదలచినవాడు తన మాటల్లో స్వరం ఉండాలని కోరుకోవాలి; అటువంటి స్వరంతో కూడిన మాటలతో పురోహిత్యాన్ని చేయాలి. అందుకే యజ్ఞంలో సొమ్ము ఉన్నవాడిని చూడాలని కోరేవారు స్వరం ఉన్నవాడినే చూస్తారు. ఈ సామవేదానికి నిజమైన సొమ్ము ఎవరికి తెలుసో, వాడికే అది సొమ్ము అవుతుంది.