సయథా శఙ్ఖస్య ధ్మాయమానస్య నబాహ్యాఙ్ఛబ్దాఙ్ఛక్నుయాద్గ్రహణాయ, శఙ్ఖస్య తుగ్రహణేన శఙ్ఖధ్మస్య వా శబ్దో గృహీతః;
అలాగే, శంఖాన్ని ఊదినప్పుడు, దాని బయట వచ్చే శబ్దాలను పట్టుకోలేం; కాని శంఖాన్ని లేదా ఊదడాన్ని పట్టుకుంటే, శంఖ శబ్దం తెలుస్తుంది.
సయథార్ద్రైధాగ్నేరభ్యాహితస్య పృథగ్ధూమావినిశ్చరన్తి ఏవవాఅరేఽస్య మహతోభూతస్య నిశ్వసితమ్ ఏతద్యదృగ్వేదోయజుర్వేదః సామవేదోఽథర్వాఙ్గిరస ఇతిహాసః పురాణం విద్యాఉపనిషదః శ్లోకాః సూత్రాణ్యనువ్యాఖ్యానాని వ్యాఖ్యానని అస్యైవైతాని సర్వాణి నిశ్వసితాని
ఎలా అంటే, తడి ద్రవ్యాలతో అగ్ని వెలిగించినప్పుడు వేర్వేరు పొగలు బయటకు వస్తాయి; అలాగే, ఈ మహాత్ముని ఊపిరి — అదే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వవేదం, ఇతిహాసం, పురాణం, విద్య, ఉపనిషత్తులు, శ్లోకాలు, సూక్తులు, వివరణలు, వ్యాఖ్యానాలు — ఇవన్నీ ఆయన ఊపిరే.
సయథా సైన్ధవఖిల్యఉదకేప్రాస్త ఉదకమేవానువిలీయేత, నాహాస్యోద్గ్రహణాయైవ స్యాద్ యతో-యతస్ త్వాదదీత లవణమేవైవం వాఅర ఇదం మహద్భూతమనన్తమపారం విజ్ఞానఘనఏవైతేభ్యో భూతేభ్యః సముత్థాయ, తాన్య్ ఏవానువినశ్యతి; నప్రేత్య సంజ్ఞాస్తీత్యరే బ్రవీమీతి హోవాచ యాజ్ఞవల్క్యః
సాహోవాచ మైత్రేయి అత్రైవమా భగవానమూముహద్ నప్రేత్య సంజ్ఞాస్తీతి
మైత్రేయి ఇలా అడిగింది: భగవంతుడా, మీరు మరణం తర్వాత ప్రత్యేకమైన జ్ఞానం ఉండదని చెప్పి నన్ను మళ్లీ మళ్లీ అయోమయంలో పడేసారు.
సహోవాచ యాజ్ఞవల్క్యో . నవాఅరేఽహం మోహం బ్రవీమి అలం వాఅర ఇదం విజ్ఞానాయ
యాజ్ఞవల్క్యుడు ఇలా అన్నాడు: కాదు ప్రియమైనవాడా, నేను అయోమయం చెబడం లేదు. ఇది తెలుసుకోవడానికి చాలిపోతుంది.
యత్ర హిద్వైతమివ భవతి, తదితర ఇతరం జిఘ్రతి, తదితర ఇతరం పశ్యతి తదితర ఇతరఁ శృణోతి, తదితర ఇతరమభివదతి, తదితర ఇతరం మనుతే, తదితర ఇతరం విజానాతి
ఎక్కడ ద్వైతం ఉంటుందో, అక్కడ ఒకరు మరొకరిని చూస్తారు, వాసన పీలుస్తారు, వినిపిస్తారు, మాట్లాడుతారు, ఆలోచిస్తారు, తెలుసుకుంటారు.
యత్ర త్వస్య సర్వమాత్మైవాభూత్ తత్కేన కం పశ్యేత్ తత్కేన కం జిఘ్రేత్ తత్కేన కఁ శృణుయాత్ తత్కేన కమభివదేత్ తత్కేన కం మన్వీత, తత్కేన కం విజానీయాద్॥ యేనేదఁ సర్వం విజానాతి, తం కేన విజానీయాద్ విజ్ఞాతారమరే కేన విజానీయాదితి॥ 5
కాని, అన్నీ ఆత్మగా మారినప్పుడు, ఎవరు ఎవరిని చూస్తారు? ఎవరు ఎవరిని వాసన పీలుస్తారు? ఎవరు ఎవరిని వినిపిస్తారు? ఎవరు ఎవరితో మాట్లాడుతారు? ఎవరు ఎవరిని ఆలోచిస్తారు? ఎవరు ఎవరిని తెలుసుకుంటారు? ఈ సమస్తాన్ని తెలుసుకునే ఆత్మను, దాన్ని ఎవరితో తెలుసుకోగలం? తెలుసుకునే వాడిని ఎవరితో తెలుసుకోగలం?
ఇయం పృథివీసర్వేషాం భూతానాం మధు అస్యైపృథివ్యైసర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్యాం పృథివ్యాం తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యస్ చాయమధ్యాత్మఁ శారీరస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మ, ఇదఁ సర్వమ్
ఈ భూమి అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ భూమికి తేనెలు. ఈ భూమిలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, శరీరంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
ఇమాఆపః సర్వేషాం భూతానాం మధు ఆసామపాఁ సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమాస్వప్సుతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మఁ రైతసస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మ, ఇదఁ సర్వమ్
ఈ నీళ్ళు అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ నీళ్లకు తేనెలు. ఈ నీళ్లలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, రేతస్సులో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
అయమగ్నిః సర్వేషాం భూతానాం మధు అస్యాగ్నేః సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్మిన్నగ్నౌతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మం వాఙ్మయస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మ, ఇదఁ సర్వమ్
ఈ అగ్ని అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ అగ్నికి తేనెలు. అగ్నిలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, మాటలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
అయమాకాశః సర్వేషాం భూతానాం మధు అస్యాకాశస్య సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్మిన్నాకాశేతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మఁ హృద్య్ ఆకాశస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మేదఁ సర్వమ్
ఈ ఆకాశం అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ ఆకాశానికి తేనెలు. ఆకాశంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, హృదయ ఆకాశంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
అయం వాయుః సర్వేషాం భూతానాం మధు అస్య వాయోః సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్మిన్వాయౌతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మం ప్రాణస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదం అమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మేదఁ సర్వమ్
ఈ వాయువు అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ వాయువుకు తేనెలు. వాయువులో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, శ్వాసలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
అయమాదిత్యః సర్వేషాం భూతానాం మధు అస్యాదిత్యస్య సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్మిన్నాదిత్యేతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మం చాక్షుషస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మేదఁ సర్వమ్
ఈ సూర్యుడు అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ సూర్యునికి తేనెలు. సూర్యంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, కంటిలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
అయం చన్ద్రః సర్వేషాం భూతానాం మధు అస్య చన్ద్రస్య సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్మిన్చన్ద్రేతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మం మానసస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మేదఁ సర్వమ్
ఈ చంద్రుడు అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ చంద్రునికి తేనెలు. చంద్రునిలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, మనస్సులో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
ఇమాదిశః సర్వేషాం భూతానాం మధు ఆసాం దిశాఁ సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమాసుదిక్షుతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మఁ శ్రౌత్రః ప్రాతిశ్రుత్కస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మేదఁ సర్వమ్
ఈ దిశలు అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ దిశలకు తేనెలు. దిశల్లో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, చెవిలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
ఇయం విద్యుత్సర్వేషాం భూతానం మధు అస్యైవిద్యుతః సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్యాం విద్యుతి తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మం తైజసస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మేదఁ సర్వమ్
ఈ మెరుపు అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ మెరుపుకు తేనెలు. మెరుపులో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, తేజస్సులో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
అయఁ స్తనయిత్నుః సర్వేషాం భుతానాం మధు అస్య స్తనయిత్నోః సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్మిన్త్స్తనయిత్నౌతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మఁ శాబ్దః సౌవరస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మేదఁ సర్వమ్
ఈ మిండ్రుడు (గర్జన) అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ మిండ్రునికి తేనెలు. మిండ్రులో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, శబ్దంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
అయం ధర్మః సర్వేషాం భూతానాం మధు అస్య ధర్మస్య సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్మిన్ధర్మేతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మం ధార్మస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మేదఁ సర్వమ్
ఈ ధర్మం అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ ధర్మానికి తేనెలు. ధర్మంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, అంతరంగ ధర్మంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
ఇదఁ సత్యఁ సర్వేషాం భూతానాం మధు అస్య సత్యస్య సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్మిన్త్సత్యేతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మఁ సాత్యస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మేదఁ సర్వమ్
ఈ సత్యం అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ సత్యానికి తేనెలు. సత్యంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, అంతరంగ సత్యంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
ఇదం మానుషఁ సర్వేషాం భూతానాం మధు అస్య మానుషస్య సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్మిన్మానుషేతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మం మానుషస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మేదఁ సర్వమ్
ఈ మనిషి అన్ని జీవులకూ తేనెవంటి వాడు, అలాగే అన్ని జీవులు కూడా ఈ మనిషికీ తేనెవంటి వేరు. ఈ మనిషిలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతస్వరూపుడైన ఆ పురుషుడు, మనిషి అంతరాత్మగా ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతస్వరూపుడైన ఆ పురుషుడు — వీరిద్దరూ ఒకటే. ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
అయమాత్మాసర్వేషాం భూతానాం మధు అస్యాత్మనః సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్మిన్నాత్మని తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమాత్మాతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మేదఁ సర్వమ్
ఈ ఆత్మ అన్ని జీవులకూ తేనెవంటి వాడు, అలాగే అన్ని జీవులు కూడా ఈ ఆత్మకూ తేనెవంటి వేరు. ఈ ఆత్మలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతస్వరూపుడైన పురుషుడు, ఆత్మగా ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతస్వరూపుడైన పురుషుడు — వీరిద్దరూ ఒకటే. ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
సవాఅయమాత్మాసర్వేషాం అధిపతిః, సర్వేషాం భూతానాఁ రాజా॥ తద్యథా రథనాభౌచ రథనేమౌచారాః సర్వే సమర్పితా, ఏవమేవాస్మిన్నాత్మని సర్వాణి భూతాని సర్వే దేవాః సర్వే లోకాః సర్వే ప్రాణాః సర్వ ఏతఆత్మానః సమర్పితాః
ఈ ఆత్మ అన్ని జీవులకూ అధిపతి, అన్ని జీవులకూ రాజు. ఎట్లా చక్రంలో నాభి, నేమి, spokes అన్నీ ఒకచోటే కలిసిపోతాయో, అలాగే ఈ ఆత్మలో అన్ని జీవులు, అన్ని దేవతలు, అన్ని లోకాలు, అన్ని ప్రాణాలు, అన్నీ ఆత్మలు కలిసిపోతాయి.
ఇదం వైతన్మధు డధ్యఙ్ఙ్ అథర్వణోఽశ్విభ్యామువాచ॥ తదేతదృషిః పశ్యన్నవోచత్ 1.116.12: తద్వాం, నరా, సనయే దఁస ఉగ్రమ్ ఆవిష్ కృణోమి, తన్యతుర్నవృష్టిం, డధ్యఙ్ హ యన్మధ్వ్ అథర్వణోవామ్ అశ్వస్య శీర్ష్ణాప్రయదీమువాచేతి
ఇదే ఆ తేనెను ḍధ్యంగ్ అథర్వణుడు అశ్వినులకు చెప్పాడు. ఋషి ఇది చూచి ఇలా అన్నాడు: "ఓ పురుషులారా! మీకోసం ధనాన్ని సంపాదించేందుకు గొప్పదాన్ని, భయంకరమైనదాన్ని స్పష్టంగా చెబుతున్నాను. మేఘం వర్షాన్ని కురిపించినట్టు, ḍధ్యంగ్ అథర్వణుడు గుర్రపు తల ద్వారా మీకు తేనెను ఉపదేశించాడు."
ఇదం వైతన్మధు డధ్యఙ్ఙ్ అథర్వణోఽశ్విభ్యామువాచ॥ తదేతదృషిః పశ్యన్నవోచత్ 1.117.22: అథర్వణాయాశ్వినా డధీచేఽశ్వ్యఁ శిరః ప్రత్యైరయతం; సవాం మధు ప్రవోచదృతాయన్ త్వాష్ట్రం యద్ దస్రాఉ అపికక్ష్యం వామితి
ఇదే ఆ తేనెను ḍధ్యంగ్ అథర్వణుడు అశ్వినులకు చెప్పాడు. ఋషి ఇది చూచి ఇలా అన్నాడు: "ఓ అశ్వినులు! అథర్వణుని కొరకు మీరు ḍధీచి తలను గుర్రపు తలతో మార్చారు. ఆయన మీకు తేనెను, నిజమైన త్వష్టృ రహస్యాన్ని, మీరెవరూ తెలుసుకోలేని దాన్ని చెప్పారు."
ఇదం వైతన్మధు డధ్యఙ్ఙ్ అథర్వణోఽశ్విభ్యామువాచ॥ తదేతదృషిః పశ్యన్నవోచత్ పురశ్చక్రే ద్విపదః, పురశ్చక్రే చతుష్పదః; పురః స, పక్షీభుత్వా, పురః పురుష ఆవిశదితి॥ సవాఅయం పురుషః సర్వాసు పూర్షుపురిశయో; నైనేన కిం చనానావృతం, నైనేన కిం చనాసమ్వృతమ్
ఇదే ఆ తేనెను ḍధ్యంగ్ అథర్వణుడు అశ్వినులకు చెప్పాడు. ఋషి ఇది చూచి ఇలా అన్నాడు: "ఆయన ముందుగా ద్విపదులను సృష్టించాడు, తరువాత చతుష్పదులను సృష్టించాడు; తరువాత పక్షిగా మారి, ముందుగా మనిషిగా ప్రవేశించాడు." ఈ విధంగా, ఆ పురుషుడు అన్నీ శరీరాల్లో, అన్ని నివాసాల్లో ఉన్నాడు; ఆయనకు ఏదీ దాచినది లేదు, ఏదీ మరచినది లేదు.
అథ వఁశః పశుతిమాష్యో గౌపవనాద్ గౌపవనః పశుతిమాష్యాత్ పశుతిమాష్యో గౌపవనాద్ గౌపవనః కౌశికాత్ కౌశికః కౌణ్డిన్యాత్ కౌణ్డిన్యః హాణ్డిల్యాత్ హాణ్డిల్యః కౌశికాచ్చ గౌతమాచ్చ, గౌతమో
లేదా, ఈ వంశపరంపర ఇలా: పశుతిమాష్యుడు గౌపవనునుండి, గౌపవనుడు పశుతిమాష్యునుండి, పశుతిమాష్యుడు గౌపవనునుండి, గౌపవనుడు కౌశికునుండి, కౌశికుడు కౌండిన్యునుండి, కౌండిన్యుడు హాండిల్యునుండి, హాండిల్యుడు కౌశికుడు, గౌతముడు నుండి, గౌతముడు...
సయథా సర్వాసామపాఁ సముద్రఏకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాఁ స్పర్శానాం త్వగేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాం గన్ధానాం నాసికే ఏకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాఁ రసానాం జిహ్వైకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాఁ రూపాణాం చక్షురేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషఁ శబ్దానాఁ శ్రోత్రమేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాఁ సఙ్కల్పానాం మన ఏకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాం వేదానాం వాగేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాం కర్మణాఁ హస్తావేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషామధ్వనాం పాదావేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషామానన్దానాముపస్థ ఏకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాం విసర్గాణాం పాయురేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వాసాం విద్యానాఁ హృదయమేకాయనమ్
ఎలా అన్ని నదుల నీరు చివరికి సముద్రంలో కలిసిపోతుందో, అలాగే అన్ని స్పర్శలు చర్మంలో, అన్ని వాసనలు ముక్కులో, అన్ని రుచులు నాలుకలో, అన్ని రూపాలు కంటిలో, అన్ని శబ్దాలు చెవిలో, అన్ని సంకల్పాలు మనస్సులో, అన్ని వేదాలు మాటలో, అన్ని పనులు చేతిలో, అన్ని నడకలు కాలిలో, అన్ని ఆనందాలు ఉపస్థంలో, అన్ని విసర్జనలు పాయువు ద్వారా, అన్ని విద్యలు హృదయంలో కలిసిపోతాయి.
ఒక ఉప్పు ముద్దను నీటిలో వేసినప్పుడు అది పూర్తిగా కరిగిపోతుంది, దాన్ని వేరుగా తీసుకోలేము. ఎక్కడ చూసినా నీళ్ళు ఉప్పుగా ఉంటాయి. అలాగే ఈ మహత్తరమైన, అనంతమైన, అపారమైన జ్ఞానరాశి ఈ భూతాల నుంచి పుట్టి, మళ్ళీ వాటిలోనే కలిసిపోతుంది. మరణం తర్వాత ప్రత్యేకమైన జ్ఞానం ఉండదు అని నేను చెబుతున్నాను అని యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు.
ఇదం వైతన్మధు డధ్యఙ్ఙ్ అథర్వణోఽశ్విభ్యామువాచ॥ తదేతదృషిః పశ్యన్నవోచత్ 6.47.18: రూపఁ-రూపం ప్రతిరూపో బభూవ, తదస్య రూపం ప్రతిచక్షణాయే- -న్ద్రో మాయాభిః పురురూప ఈయతే, యుక్తాహ్యస్య హరయః శతాదశేతి॥ అయం వైహరయో, అయం వైదశ చ సహస్రణి బహూని చానన్తాని చ॥ తదేతద్బ్రహ్మాపూర్వమనపరమనన్తరమబాహ్యమ్ అయమాత్మాబ్రహ్మ సర్వానుభూః॥ ఇత్యనుశాసనమ్॥ [పనుస్తుబ్] 20 5,20-22 6; అథ వఁశః॥ తదిదం వయఁ హౌర్పణాయ్యాచ్, ఛౌర్పణయ్యో గౌతమాద్ గౌతమో వత్స్యాద్ వత్స్యో వాత్స్యాచ్చ పారాశర్యాచ్చ, పారాశర్యః షాంక్త్యాచ్చ భారద్వాజాచ్చ, భారద్వాజ ఔదావహేశ్చ హాణ్డిల్యాచ్చ, హాణ్డిల్యో వైజవాపాచ్చ గౌతమాచ్చ, గౌతమో వైజవాపాయనాచ్చ వైష్టపురేయాచ్చ, వైష్టపురేయః హాణ్డిల్యాచ్చ ఱౌహిణాయనాచ్చ, ఱౌహిణాయనః హౌనకాచ్చాత్రేయాచ్చ ఱైభ్యాచ్చ, ఱైభ్యః పౌతిమాష్యాయణాచ్చ కౌణ్డిన్యాయనాచ్చ, కౌణ్డిన్యాయనః కౌణ్డిన్యాత్ కౌణ్డిన్యః కౌణ్డిన్యాత్ కౌణ్డిన్యః కౌణ్డిన్యాచ్చాగ్నివేశ్యాచ్చ, 21 5,20-22 6; అగ్నివేశ్యః షౌతవాత్ షౌతవః పారాశర్యాత్ పారాశర్యః జాతుకర్ణ్యాత్ జాతుకర్ణ్యో భారద్వాజాద్ భారద్వాజో భారద్వాజాచ్చాసురాయణాచ్చ గౌతమాచ్చ, గౌతమో భారద్వాజాద్ భారద్వాజో వైజవాపాయనాచ్, వైజవాపాయనః కశికాయనేః, కశికాయనిర్ఘృతకౌశికాద్ ఘృతకౌశికః పారాశర్యాత్ పారాశర్యః పారాశర్యాత్ పారాశర్యః జాతుకర్ణ్యాత్ జాతుకర్ణ్యో భారద్వాజాద్ భారద్వాజో భారద్వాజాచ్చాసురాయణాచ్యస్కాచ్చ, అసురాయణస్ ట్రైవణేః ట్రైవణిరాఉపజన్ధనేః ఆఉపజన్ధనిఃఅసురేః అసురిర్భారద్వాజాద్ భారద్వాజో అత్రేయాత్ 22 5,20-22 6; అత్రేయోమాణ్టేః, మాణ్టిర్గౌతమాద్ గౌతమో గౌతమాద్ గౌతమో వాత్స్యాద్ వాత్స్యః హాణ్డిల్యాచ్, ఛాణ్డిల్యః కైశోర్యాత్కాప్యాత్ కైశోర్యః కాప్యః కుమారహరితాత్ కుమారహరితోగాలవాద్ గాలవోవిదర్భీకౌణ్డిన్యాద్ విదర్భీకౌణ్డిన్యోబాభవాద్వత్సనపాద్ బాభవః పథః షౌభరాత్ పన్థాః షౌభరోఽయాస్యాదఙ్గిరసాద్ ఆయాస్యో అఙ్గిరసఽభుతేస్ ట్వాష్ట్రాద్ అభుతిః ట్వాష్ట్రో విశ్వరూపాద్ట్వాష్ట్రాద్ విశ్వరూపస్ ట్వాష్ట్రోఽశ్విభ్యామ్ ఆశ్వినౌ డధిచ అథర్వనాద్ డధ్యఙ్ఙ్ అథర్వనోఽథర్వనో డైవాద్ అథర్వా డైవ మృత్యోః ప్రాద్ధఁసనాన్ మృత్యుః ప్రాద్ధఁసనః షనగాత్ షనగః పరేష్టిణః పరేష్టీబ్రహ్మనో బ్రహ్మ స్వయంభు, బ్రహ్మణే నమః
ఇదే ఆ తేనెను ḍధ్యంగ్ అథర్వణుడు అశ్వినులకు చెప్పాడు. ఋషి ఇది చూచి ఇలా అన్నాడు: "అతడు ప్రతి రూపానికి తగినట్టు రూపం ధరించాడు. ప్రతి ఒక్కరూ చూసే విధంగా అతని రూపం ఉంది. ఇంద్రుడు తన మాయలతో అనేక రూపాల్లో సంచరిస్తాడు, అతని గుర్రాలు వందలు, పదులు కలిసినవే." ఇవే ఆ గుర్రాలు, ఇవే పదులు, వేలు, అనేకం, అనంతం. ఇదే ఆ బ్రహ్మం — దీనికి ముందు లేదు, తరువాత లేదు, లోపల లేదు, బయట లేదు. ఈ ఆత్మే బ్రహ్మం, అన్నింటినీ వ్యాపించినది. ఇదే ఉపదేశం. లేదా, ఇలా వంశపరంపర: వశుడు ఔర్పణాయుడి నుండి, ఔర్పణాయుడు గౌతమునుండి, గౌతముడు వాత్స్యునుండి, వాత్స్యుడు పారాశర్యునుండి, పారాశర్యుడు శాంక్త్యుడు, భారద్వాజుడు నుండి, భారద్వాజుడు ఔదావాహుడు, హాండిల్యుడు నుండి, హాండిల్యుడు వైజవాపుడు, గౌతముడు నుండి, గౌతముడు వైజవాపాయనుడు, వైష్టపురేయుడు నుండి, వైష్టపురేయుడు హాండిల్యుడు, రౌహిణాయనుడు నుండి, రౌహిణాయనుడు హౌణకుడు, ఆత్రేయుడు, రైభ్యుడు నుండి, రైభ్యుడు పౌతిమాష్యాయనుడు, కౌండిన్యాయనుడు నుండి, కౌండిన్యాయనుడు కౌండిన్యునుండి, కౌండిన్యుడు కౌండిన్యునుండి, కౌండిన్యుడు అగ్నివేశ్యునుండి, అగ్నివేశ్యుడు శౌతవుడు నుండి, శౌతవుడు పారాశర్యునుండి, పారాశర్యుడు జాతుకర్ణ్యునుండి, జాతుకర్ణ్యుడు భారద్వాజునుండి, భారద్వాజుడు అసురాయణుడు, గౌతముడు నుండి, గౌతముడు భారద్వాజునుండి, భారద్వాజుడు వైజవాపాయనునుండి, వైజవాపాయనుడు కాశికాయనుడు నుండి, కాశికాయనుడు ఘృతకౌశికుడు నుండి, ఘృతకౌశికుడు పారాశర్యునుండి, పారాశర్యుడు పారాశర్యునుండి, పారాశర్యుడు జాతుకర్ణ్యునుండి, జాతుకర్ణ్యుడు భారద్వాజునుండి, భారద్వాజుడు అసురాయణుడు, యాస్కుడు నుండి, అసురాయణుడు త్రైవణి నుండి, త్రైవణి ఔపజంధనుడు నుండి, ఔపజంధనుడు అసురి నుండి, అసురి భారద్వాజునుండి, భారద్వాజుడు ఆత్రేయునుండి, ఆత్రేయుడు మాంటీ నుండి, మాంటీ గౌతమునుండి, గౌతముడు గౌతమునుండి, గౌతముడు వాత్స్యునుండి, వాత్స్యుడు హాండిల్యునుండి, ఛాండిల్యుడు కైశోర్యునుండి, కైశోర్యుడు కాప్యునుండి, కాప్యుడు కుమారహరితునుండి, కుమారహరితుడు గాలవునుండి, గాలవుడు విదర్భీకౌండిన్యునుండి, విదర్భీకౌండిన్యుడు బాభ్రవునుండి, బాభ్రవుడు వత్సనపాతునుండి, వత్సనపాతుడు పంథా నుండి, పంథా సౌభరునుండి, సౌభరు ఆయాస్యునుండి, ఆయాస్యుడు అంగిరసునుండి, అంగిరసుడు భూతి నుండి, భూతి త్వష్టృ నుండి, త్వష్టృ విశ్వరూపునుండి, విశ్వరూపుడు త్వష్టృ నుండి, త్వష్టృ అశ్వినులు నుండి, అశ్వినులు ḍధీచి నుండి, ḍధీచి అథర్వణునుండి, అథర్వణుడు దైవునుండి, దైవుడు మృత్యునుండి, మృత్యుడు ప్రాధ్వసనునుండి, ప్రాధ్వసనుడు షనగునుండి, షనగుడు పరేష్టినుండి, పరేష్టి బ్రహ్మనుండి, బ్రహ్మ స్వయంభూ. బ్రహ్మకు నమస్కారం.
అగ్నివేశ్యాద్ అగ్నివేశ్యః హాణ్డిల్యాచ్చానభిమ్లాతాచ్చ, అనభిమ్లాత అనభిమ్లాతాద్ అనభిమ్లాత అనభిమ్లాతాద్ అనభిమ్లాతో గౌతమాద్ గౌతమః షైతవప్రాచీనయోగ్యాభ్యాఁ, షైతవప్రాచీనయోగ్యౌ పారాశర్యాత్ పారాశర్యో భారద్వాజాద్ భారద్వాజో భారద్వాజాచ్చ గౌతమాచ్చ, గౌతమో భారద్వాజాద్ భారద్వాజః పారాశర్యాత్ పారాశర్యో వైజవాపాయనాద్ వైజవాపాయనః కౌశికాయనేః, కౌశికాయనిర్
అగ్నివేశ్యుడు అగ్నివేశ్యునుండి, హాండిల్యుడు, అనభిమ్లాతుడు నుండి, అనభిమ్లాతుడు అనభిమ్లాతునుండి, అనభిమ్లాతుడు అనభిమ్లాతునుండి, అనభిమ్లాతుడు గౌతమునుండి, గౌతముడు షైతవప్రాచీనయోగ్యులనుండి, షైతవప్రాచీనయోగ్యులు పారాశర్యునుండి, పారాశర్యుడు భారద్వాజునుండి, భారద్వాజుడు గౌతమునుండి, గౌతముడు భారద్వాజునుండి, భారద్వాజుడు పారాశర్యునుండి, పారాశర్యుడు వైజవాపాయనునుండి, వైజవాపాయనుడు కౌశికాయనునుండి, కౌశికాయనుడు...
ఘృతకౌశికాద్ ఘృతకౌశికః ప్రాశర్యాయణాత్ పారశర్యాయణః పారాశర్యాత్ పారాశర్యో జాతూకర్ణ్యాత్ జాతూకర్ణ్య అసురాయణాచ్చ యాస్కాచ్చ, అసురాయణస్ ట్రైవణేః, ట్రైవణిరౌపజన్ధనేః, ఔపజన్ధనిరసురేః, అసురిర్భారద్వాజాద్ భారద్వాజ అత్రేయాద్ అత్రేయో మాణ్టేః, మాణ్టిర్గౌతమాద్ గౌతమో వాత్స్యాద్ వాత్స్యః హాణ్డిల్యాచ్, ఛాణ్డిల్యః కైశోర్యాత్కాప్యాత్ కైశోర్యః కాప్యః కుమారహారితాత్ కుమారహారితో గాలవాద్ గాలవో విదర్భీకౌణ్డిన్యాద్ విదర్భీకౌణ్డిన్యో వత్సనపాతో బాభ్రవాద్ వత్సనపాద్బాభ్రవః పథః షౌభరాత్ పన్థాః షౌభరోఽయాస్యాదఙ్గిరసాద్ ఆయాస్య అఙ్గిరస అభూతేస్ ట్వాష్ట్రాద్ అభూతిస్ ట్వాష్ట్రో విశ్వరూపాత్ట్వాష్ట్రాద్ విశ్వరూపస్ ట్వాష్ట్రోఽవ్శిభ్యామ్ ఆశ్వినౌ డధీచ అథర్వణాద్ డధ్యఙ్ఙ్ అథర్వణోఽథర్వణో డైవాద్ ఆథర్వా డైవో మృత్యోః ప్రాధ్వఁసనాన్ మృత్యుః ప్రాధ్వఁసనః ప్రధ్వఁసనాత్ ప్రధ్వఁసన ఏకర్షేః ఏకర్షిర్విప్రచిత్తేః విప్రచిత్తిర్వ్యష్టేః వ్యష్టిః షనారోః, షనారుః షనాతనాత్ షనాతనః షనగాత్ షనగః పరమేష్ఠినః, పరమేష్ఠీ బ్రహ్మణో; బ్రహ్మ స్వయంభు, బ్రహ్మణే నమః॥ [ప్నోర్మల్] 3 = 14.6. =
ఘృతకౌశికుడు ఘృతకౌశికునుండి, పారాశర్యాయణుడు పారాశర్యునుండి, పారాశర్యుడు జాతుకర్ణ్యునుండి, జాతుకర్ణ్యుడు అసురాయణుడు, యాస్కుడు నుండి, అసురాయణుడు త్రైవణి నుండి, త్రైవణి ఔపజంధనుడు నుండి, ఔపజంధనుడు అసురి నుండి, అసురి భారద్వాజునుండి, భారద్వాజుడు ఆత్రేయునుండి, ఆత్రేయుడు మాంటీ నుండి, మాంటీ గౌతమునుండి, గౌతముడు వాత్స్యునుండి, వాత్స్యుడు హాండిల్యునుండి, ఛాండిల్యుడు కైశోర్యునుండి, కైశోర్యుడు కాప్యునుండి, కాప్యుడు కుమారహరితునుండి, కుమారహరితుడు గాలవునుండి, గాలవుడు విదర్భీకౌండిన్యునుండి, విదర్భీకౌండిన్యుడు వత్సనపాతునుండి, వత్సనపాతుడు బాభ్రవునుండి, బాభ్రవుడు పంథా నుండి, పంథా సౌభరునుండి, సౌభరు ఆయాస్యునుండి, ఆయాస్యుడు అంగిరసునుండి, అంగిరసుడు భూతి నుండి, భూతి త్వష్టృ నుండి, త్వష్టృ విశ్వరూపునుండి, విశ్వరూపుడు త్వష్టృ నుండి, త్వష్టృ అశ్వినులు నుండి, అశ్వినులు ḍధీచి నుండి, ḍధీచి అథర్వణునుండి, అథర్వణుడు దైవునుండి, దైవుడు మృత్యునుండి, మృత్యుడు ప్రాధ్వసనునుండి, ప్రాధ్వసనుడు ప్రాధ్వసనునుండి, ప్రాధ్వసనుడు ఏకర్షి నుండి, ఏకర్షి విప్రచిత్తి నుండి, విప్రచిత్తి వ్యష్టి నుండి, వ్యష్టి షనారుడు నుండి, షనారుడు షనాతనునుండి, షనాతనుడు షనగునుండి, షనగుడు పరమేశ్ఠినుండి, పరమేశ్ఠి బ్రహ్మనుండి; బ్రహ్మ స్వయంభూ. బ్రహ్మకు నమస్కారం.