ఇమావేవగోతమభరద్వాజాఉ అయమేవగోతమో, అయం భరద్వాజ॥ ఇమావేవవిశ్వామిత్రజమదగ్నీః అయమేవవిశ్వామిత్రో, అయం జమదగ్నిః॥ ఇమావేవవసిష్ఠకశ్యపాఉ అయమేవవసిష్ఠో, అయం కశ్యపో॥ వాగేవాత్రిః వాచాహ్యన్నమద్యతే, అత్తిర్హ వైనామైతద్యదత్రిరితి॥ సర్వస్యాత్తాభవతి, సర్వమస్యాన్నం భవతి, యఏవం వేద॥ 3
ఇవే గౌతముడు, భరద్వాజుడు; ఇదే గౌతముడు, ఇదే భరద్వాజుడు. ఇవే విశ్వామిత్రుడు, జమదగ్ని; ఇదే విశ్వామిత్రుడు, ఇదే జమదగ్ని. ఇవే వశిష్ఠుడు, కశ్యపుడు; ఇదే వశిష్ఠుడు, ఇదే కశ్యపుడు. వాక్కే అత్రి; వాక్కుతోనే అన్నం తినబడుతుంది. ఇది అత్రి అనే అర్థం. ఇది తెలిసినవాడు అన్నింటిని తింటాడు, అన్నీ అతనికి ఆహారమే అవుతాయి.
ద్వేవావబ్రహ్మణో రూపేః మూర్తం చైవామూర్తం చ, మర్త్యం చామృతం చ, స్థితం చ యచ్చ, సచ్చ త్యం చ
బ్రహ్మకు రెండు రూపాలు ఉన్నాయి: రూపమున్నది, రూపం లేనిది; మరణించేది, అమృతమైనది; నిలిచి ఉన్నది, కదిలేది; ప్రత్యక్షమైనది, అప్రత్యక్షమైనది.
తదేతన్మూర్తం యదన్యద్వాయోశ్చాన్తరిక్షాచ్చైతన్మర్త్యమ్ ఏతత్స్థితమ్ ఏతత్సత్
వాయువు, ఆకాశం కాకుండా ఉన్నది రూపమున్నది; అదే మరణించేది, అదే నిలిచి ఉన్నది, అదే ప్రత్యక్షమైనది.
తస్యైతస్య మూర్తస్యైతస్య మర్త్యస్యైతస్య స్థితస్యైతస్య సతఏషరసో యఏషతపతి; సతోహ్య్ ఏషరసః
ఈ రూపమున్నది, మరణించేది, నిలిచి ఉన్నది, ప్రత్యక్షమైనదానికి తేజస్సే సారం. తేజస్సే దాని సారం.
అథామూర్తం వాయుశ్చాన్తరిక్షశ్చైతదమృతమ్ ఏతద్యద్ ఏతత్త్యమ్
ఇప్పుడు రూపం లేనిది — గాలి, ఆకాశం — ఇవి అమృత స్వరూపం; ఇదే ఆ సారం.
తస్యైతస్యామూర్తస్య, తస్యామృతస్యైతస్య యత, ఏతస్య త్యస్యైషరసో యఏషఏతస్మిన్మణ్డలే పురుషస్; త్యస్య హ్య్ ఏషరస॥ ఇత్యధిదేవతమ్
ఈ రూపం లేనిది, ఈ అమృతం, ఈ సారానికి — దాని రసం ఈ వలయంలోని పురుషుడు; ఇదే దాని రసం. ఇదే దైవ సంబంధమైన వివరణ.
అథాధ్యాత్మమ్॥ ఇదమేవమూర్తం యదన్యత్ప్రాణాచ్చ యశ్చాయమన్తరాత్మన్నాకాశః ఏతన్మర్త్యమ్ ఏతత్స్థితమ్ ఏతత్సత్
ఇప్పుడు ఆత్మ విషయంగా — ఇది కూడా రూపం లేనిది; శ్వాసకు మించినది, మనసులోని ఆకాశం — ఇవన్నీ మరణధర్మమైనవి, స్థిరమైనవి, ఉన్నవి.
తస్యైతస్య మూర్తస్య, ఏతస్య మర్త్యస్యైతస్య స్థితస్యైతస్య సతఏషరసో యచ్చక్షుః; సతహ్య్ ఏషరసః
ఈ రూపం ఉన్నది, ఈ మరణధర్మమైనది, ఈ స్థిరమైనది, ఈ ఉన్నదానికి — దాని రసం కళ్ళు; ఉన్నదానికి ఇదే రసం.
అథామూర్తమ్ ప్రాణశ్చ యశ్చాయమన్తరాత్మన్నాకాశ, ఏతదమృతమ్ ఏతద్యద్ ఏతత్త్యం
ఇప్పుడు రూపం లేనిది — ప్రాణం, మనస్సులోని ఆకాశం — ఇవి అమృత స్వరూపం; ఇదే ఆ సారం.
తస్యైతస్యామూర్తస్యైతస్యామృతస్యైతస్య యత, ఏతస్య త్యస్యైషరసో యోఽయం దక్షిణేఽక్షన్పురుషస్; త్యస్య హ్య్ ఏషరసః
ఈ రూపం లేనిది, ఈ అమృతం, ఈ సారానికి — దాని రసం కుడి కన్నులోని పురుషుడు; ఇదే దాని రసం.
తస్య హైతస్య పురుషస్య రూపం యథా మాహారజనం వాసో, యథా పాణ్డ్వావికం, యథేన్ద్రగోపో, యథాగ్న్యర్చిః యథా పుణ్డరీకం, యథా సకృద్విద్యుత్తఁ॥ సకృద్విద్యుత్తేవ హ వాఅస్య శ్రీర్భవతి, యఏవం వేద
ఆ పురుషుని రూపం రాజకీయ వస్త్రంలా, తెల్లటి గొర్రెబొచ్చులా, చిన్న జ్యోతిలా, అగ్ని జ్వాలలా, కమలంలా, మెరుపులా ఉంటుంది. మెరుపులా ఆయన తేజస్సు; ఇది ఎవరికి తెలుసో వారికి తెలుస్తుంది.
అథాత ఆదేశః నేతి నేతి, నహ్య్ ఏతస్మాదితి నేత్యన్యత్పరమస్తి॥ అథ నామధేయఁ సత్యస్య సత్యమితిః ప్రాణావైసత్యం, తేషామేషసత్యమ్॥ 4
ఇప్పుడు ఉపదేశం — 'ఇది కాదు, ఇది కాదు.' ఎందుకంటే, 'ఇది కాదు' అనే దానికంటే పైది లేదు. దాని పేరు — 'సత్యానికి సత్యం.' ప్రాణమే సత్యం; వాటిలో ఇది నిజమైన సత్యం.
మైత్రేయీతి హోవాచ యాజ్ఞవల్క్య, ఉద్యాస్యన్వాఅరేఽహమస్మాత్స్థానాదస్మి॥ హన్త తేఽనయా కాత్యాయన్యాన్తం కరవాణీతి
మైత్రేయి, యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు — నేను ఈ స్థలాన్ని విడిచి వెళ్లబోతున్నాను. రా, నీకూ కాత్యాయనీకి చివరి ఏర్పాట్లు చేస్తాను.
సాహోవాచ మైత్రేయీః యన్మ ఇయం, భగోః, సర్వా పృథివీవిత్తేన పూర్ణాస్యాత్ కథం తేనామృతా స్యామితి॥ నేతి హోవాచ యాజ్ఞవల్క్యో; యథైవోపకరణవతాం జీవితం, తథైవతే జీవితఁ స్యాద్; అమృతత్వస్య తునాశాస్తి విత్తేనేతి
మైత్రేయి అడిగింది — భగవా, ఈ భూమంతా ధనంతో నిండినా, దానితో నేను అమృతత్వాన్ని పొందగలనా? యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు — ఉపకరణాలు ఉన్నవాళ్ల జీవితం ఎలా ఉంటుందో, నీదీ అలాగే ఉంటుంది; కాని ధనంతో అమృతత్వం సాధ్యం కాదు.
సాహోవాచ మైత్రేయీః యేనాహం నామృతా స్యాం, కిమహం తేన కుర్యాం॥ యదేవభగవాన్వేద, తదేవమే బ్రూహీతి
మైత్రేయి అన్నది — దానితో నేను అమృతత్వాన్ని పొందలేను అంటే, దానితో నాకు ఉపయోగం ఏమిటి? భగవంతుడు ఏది తెలుసునో, అదే నాకు చెప్పండి.
సహోవాచ యాజ్ఞవల్క్యః ప్రియావతారే నః సతీప్రియం భాషస॥ ఏహి ఆస్వ వ్యాఖ్యాస్యామి తే॥ వ్యాచక్షాణస్య తుమే నిదిధ్యాసస్వేతి॥ బ్రవితు భగవానితి . ॥.
యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు — నీవు ప్రియమైనవాడిలా ప్రియమైన మాటలు మాట్లాడావు. రా, కూర్చో, నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను. నేను చెప్పేటప్పుడు నీవు మనస్సులో ఆలోచించు. చెప్పు భగవా అని అన్నది.
సహోవాచ యాజ్ఞవల్క్యో ==సంబంధిత కड़ియాఁ== #[[ఉపనిషద్]] ##[[బృహదారణ్యక ఉపనిషద్]] ###[[బృహదారణ్యక ఉపనిషద్ 1]] ###[[బృహదారణ్యక ఉపనిషద్ 2]] ###[[బృహదారణ్యక ఉపనిషద్ 3]] ###[[బృహదారణ్యక ఉపనిషద్ 4]] ###[[బృహదారణ్యక ఉపనిషద్ 5]] ==బాహరీ కడియాఁ== [[వర్గః:]] [[వర్గః:]]
యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు — ఇదే సంబంధం — ఉపనిషత్తు — బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తు — మొదటి భాగం, రెండవ భాగం, మూడవ భాగం, నాల్గవ భాగం, ఐదవ భాగం — బాహ్య భాగం — విభాగం.
సయథా దున్దుభేర్హన్యమానస్య నబాహ్యాఙ్ఛబ్దాఙ్ఛక్నుయాద్గ్రహణాయ, దున్దుభేస్ తుగ్రహణేన దున్దుభ్యాఘాతస్య వా శబ్దో గృహీతః;
ఎలా అంటే, ఒక డప్పు మోగించినప్పుడు, దాని బయట వచ్చే శబ్దాలను పట్టుకోలేం; కాని డప్పును లేదా దాన్ని మోగించడాన్ని పట్టుకుంటే, డప్పు శబ్దం తెలుస్తుంది.
సయథా వీణాయై వాద్యమానాయై నబాహ్యాఙ్ఛబ్దాఙ్ఛక్నుయాద్గ్రహణాయ, వీణాయై తుగ్రహణేన వీణావాదస్య వా శబ్దో గ్ర్హీతః;
అలాగే, వీణ వాయించినప్పుడు, దాని బయట వచ్చే శబ్దాలను పట్టుకోలేం; కాని వీణను లేదా వాయించడాన్ని పట్టుకుంటే, వీణ శబ్దం తెలుస్తుంది.
సయథా శఙ్ఖస్య ధ్మాయమానస్య నబాహ్యాఙ్ఛబ్దాఙ్ఛక్నుయాద్గ్రహణాయ, శఙ్ఖస్య తుగ్రహణేన శఙ్ఖధ్మస్య వా శబ్దో గృహీతః;
అలాగే, శంఖాన్ని ఊదినప్పుడు, దాని బయట వచ్చే శబ్దాలను పట్టుకోలేం; కాని శంఖాన్ని లేదా ఊదడాన్ని పట్టుకుంటే, శంఖ శబ్దం తెలుస్తుంది.
సయథార్ద్రైధాగ్నేరభ్యాహితస్య పృథగ్ధూమావినిశ్చరన్తి ఏవవాఅరేఽస్య మహతోభూతస్య నిశ్వసితమ్ ఏతద్యదృగ్వేదోయజుర్వేదః సామవేదోఽథర్వాఙ్గిరస ఇతిహాసః పురాణం విద్యాఉపనిషదః శ్లోకాః సూత్రాణ్యనువ్యాఖ్యానాని వ్యాఖ్యానని అస్యైవైతాని సర్వాణి నిశ్వసితాని
ఎలా అంటే, తడి ద్రవ్యాలతో అగ్ని వెలిగించినప్పుడు వేర్వేరు పొగలు బయటకు వస్తాయి; అలాగే, ఈ మహాత్ముని ఊపిరి — అదే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వవేదం, ఇతిహాసం, పురాణం, విద్య, ఉపనిషత్తులు, శ్లోకాలు, సూక్తులు, వివరణలు, వ్యాఖ్యానాలు — ఇవన్నీ ఆయన ఊపిరే.
సయథా సైన్ధవఖిల్యఉదకేప్రాస్త ఉదకమేవానువిలీయేత, నాహాస్యోద్గ్రహణాయైవ స్యాద్ యతో-యతస్ త్వాదదీత లవణమేవైవం వాఅర ఇదం మహద్భూతమనన్తమపారం విజ్ఞానఘనఏవైతేభ్యో భూతేభ్యః సముత్థాయ, తాన్య్ ఏవానువినశ్యతి; నప్రేత్య సంజ్ఞాస్తీత్యరే బ్రవీమీతి హోవాచ యాజ్ఞవల్క్యః
సాహోవాచ మైత్రేయి అత్రైవమా భగవానమూముహద్ నప్రేత్య సంజ్ఞాస్తీతి
మైత్రేయి ఇలా అడిగింది: భగవంతుడా, మీరు మరణం తర్వాత ప్రత్యేకమైన జ్ఞానం ఉండదని చెప్పి నన్ను మళ్లీ మళ్లీ అయోమయంలో పడేసారు.
సహోవాచ యాజ్ఞవల్క్యో . నవాఅరేఽహం మోహం బ్రవీమి అలం వాఅర ఇదం విజ్ఞానాయ
యాజ్ఞవల్క్యుడు ఇలా అన్నాడు: కాదు ప్రియమైనవాడా, నేను అయోమయం చెబడం లేదు. ఇది తెలుసుకోవడానికి చాలిపోతుంది.
యత్ర హిద్వైతమివ భవతి, తదితర ఇతరం జిఘ్రతి, తదితర ఇతరం పశ్యతి తదితర ఇతరఁ శృణోతి, తదితర ఇతరమభివదతి, తదితర ఇతరం మనుతే, తదితర ఇతరం విజానాతి
ఎక్కడ ద్వైతం ఉంటుందో, అక్కడ ఒకరు మరొకరిని చూస్తారు, వాసన పీలుస్తారు, వినిపిస్తారు, మాట్లాడుతారు, ఆలోచిస్తారు, తెలుసుకుంటారు.
యత్ర త్వస్య సర్వమాత్మైవాభూత్ తత్కేన కం పశ్యేత్ తత్కేన కం జిఘ్రేత్ తత్కేన కఁ శృణుయాత్ తత్కేన కమభివదేత్ తత్కేన కం మన్వీత, తత్కేన కం విజానీయాద్॥ యేనేదఁ సర్వం విజానాతి, తం కేన విజానీయాద్ విజ్ఞాతారమరే కేన విజానీయాదితి॥ 5
కాని, అన్నీ ఆత్మగా మారినప్పుడు, ఎవరు ఎవరిని చూస్తారు? ఎవరు ఎవరిని వాసన పీలుస్తారు? ఎవరు ఎవరిని వినిపిస్తారు? ఎవరు ఎవరితో మాట్లాడుతారు? ఎవరు ఎవరిని ఆలోచిస్తారు? ఎవరు ఎవరిని తెలుసుకుంటారు? ఈ సమస్తాన్ని తెలుసుకునే ఆత్మను, దాన్ని ఎవరితో తెలుసుకోగలం? తెలుసుకునే వాడిని ఎవరితో తెలుసుకోగలం?
ఇయం పృథివీసర్వేషాం భూతానాం మధు అస్యైపృథివ్యైసర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమస్యాం పృథివ్యాం తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యస్ చాయమధ్యాత్మఁ శారీరస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మ, ఇదఁ సర్వమ్
ఈ భూమి అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ భూమికి తేనెలు. ఈ భూమిలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, శరీరంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
ఇమాఆపః సర్వేషాం భూతానాం మధు ఆసామపాఁ సర్వాణి భూతాని మధు; యశ్చాయమాస్వప్సుతేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, యశ్చాయమధ్యాత్మఁ రైతసస్ తేజోమయోఽమృతమయః పురుషో, అయమేవసయోఽయమాత్మేదమమృతమ్ ఇదం బ్రహ్మ, ఇదఁ సర్వమ్
ఈ నీళ్ళు అన్ని జీవులకు తేనెలు, అన్ని జీవులు ఈ నీళ్లకు తేనెలు. ఈ నీళ్లలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు, రేతస్సులో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమృతమైన పురుషుడు — ఇదే ఆత్మ, ఇదే అమృతం, ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే సమస్తం.
బ్రహ్మ తం పరాదాద్యోఽన్యత్రాత్మనో బ్రహ్మ వేద; క్షత్రం తం పరాదాద్యోఽన్యత్రాత్మనః క్షత్రం వేద; లోకాస్ తం పరాదుర్యోఽన్యత్రాత్మనో లోకాన్వేద; దేవాస్ తం పరాదుర్యోఽన్యత్రాత్మనో దేవాన్వేద; భూతాని తం పరాదుర్యోఽన్యత్రాత్మనో భూతాని వేద; సర్వం తం పరాదాద్యోఽన్యత్రాత్మనః సర్వం వేదేదం బ్రహ్మేదం క్షత్రమ్ ఇమేలోకా, ఇమేదేవా, ఇమాని భూతానీదఁ సర్వం, యదయమాత్మా
బ్రహ్మను ఆత్మకు వేరుగా తెలుసుకున్నవాడికి బ్రహ్మం దూరమవుతుంది; శక్తిని ఆత్మకు వేరుగా తెలుసుకున్నవాడికి శక్తి దూరమవుతుంది; లోకాలను ఆత్మకు వేరుగా తెలుసుకున్నవాడికి లోకాలు దూరమవుతాయి; దేవతలను ఆత్మకు వేరుగా తెలుసుకున్నవాడికి దేవతలు దూరమవుతారు; భూతాలను ఆత్మకు వేరుగా తెలుసుకున్నవాడికి భూతాలు దూరమవుతాయి; అన్నిటినీ ఆత్మకు వేరుగా తెలుసుకున్నవాడికి అన్నీ దూరమవుతాయి. ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే శక్తి, ఇవే లోకాలు, ఇవే దేవతలు, ఇవే భూతాలు, ఇదే అన్నీ — ఇదే ఆత్మ.
సయథా సర్వాసామపాఁ సముద్రఏకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాఁ స్పర్శానాం త్వగేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాం గన్ధానాం నాసికే ఏకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాఁ రసానాం జిహ్వైకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాఁ రూపాణాం చక్షురేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషఁ శబ్దానాఁ శ్రోత్రమేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాఁ సఙ్కల్పానాం మన ఏకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాం వేదానాం వాగేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాం కర్మణాఁ హస్తావేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషామధ్వనాం పాదావేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషామానన్దానాముపస్థ ఏకాయనమ్ ఏవఁ సర్వేషాం విసర్గాణాం పాయురేకాయనమ్ ఏవఁ సర్వాసాం విద్యానాఁ హృదయమేకాయనమ్
ఎలా అన్ని నదుల నీరు చివరికి సముద్రంలో కలిసిపోతుందో, అలాగే అన్ని స్పర్శలు చర్మంలో, అన్ని వాసనలు ముక్కులో, అన్ని రుచులు నాలుకలో, అన్ని రూపాలు కంటిలో, అన్ని శబ్దాలు చెవిలో, అన్ని సంకల్పాలు మనస్సులో, అన్ని వేదాలు మాటలో, అన్ని పనులు చేతిలో, అన్ని నడకలు కాలిలో, అన్ని ఆనందాలు ఉపస్థంలో, అన్ని విసర్జనలు పాయువు ద్వారా, అన్ని విద్యలు హృదయంలో కలిసిపోతాయి.
ఒక ఉప్పు ముద్దను నీటిలో వేసినప్పుడు అది పూర్తిగా కరిగిపోతుంది, దాన్ని వేరుగా తీసుకోలేము. ఎక్కడ చూసినా నీళ్ళు ఉప్పుగా ఉంటాయి. అలాగే ఈ మహత్తరమైన, అనంతమైన, అపారమైన జ్ఞానరాశి ఈ భూతాల నుంచి పుట్టి, మళ్ళీ వాటిలోనే కలిసిపోతుంది. మరణం తర్వాత ప్రత్యేకమైన జ్ఞానం ఉండదు అని నేను చెబుతున్నాను అని యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు.