సయథా మహారాజోజానపదాన్గృహీత్వాస్వేజనపదేయథాకామం పరివర్తేతైవమేవైషఏతత్ప్రాణాన్గృహీత్వాస్వేశరీరే యథాకామం పరివర్తతే
ఎలా ఒక మహారాజు తన ప్రజలను తీసుకొని తన రాజ్యంలో ఇష్టమొచ్చినట్లు తిరుగుతాడో, అలాగే ఈ మనిషి తన ఇంద్రియాలను లోపలికి తీసుకొని తన శరీరంలో ఇష్టమొచ్చినట్లు సంచరిస్తాడు.
అథ యదాసుషుప్తో భవతి, యదానకస్య చనవేద, హితానామ నాద్యోద్వాసప్తతిః సహస్రాణి హృదయాత్పురీతతమభిప్రతిష్ఠన్తే !॥ తాభిః ప్రత్యవసృప్య పురీతతి శేతే
అతడు గాఢ నిద్రలో ఉన్నప్పుడు, ఏమీ తెలియని స్థితిలో ఉన్నప్పుడు, హృదయం నుండి డబ్బైదువేల నాడులు నిండిపోతాయని అంటారు. వాటిలోకి వెనక్కి లాగుకొని, తన శరీరంలో విశ్రాంతి చెందుతాడు.
స . యథా కుమారో . వా మహాబ్రాహ్మణోవాతిఘ్నీమానన్దస్య గత్వాశయీతైవమేవైషఏతచ్ఛేతే
ఎలా ఒక చిన్న పిల్లవాడు, లేదా గొప్ప బ్రాహ్మణుడు, లేదా తాను కోరుకున్నది సాధించినవాడు సుఖంగా పడుకుంటాడో, అలాగే ఈ మనిషి కూడా విశ్రాంతిగా పడుకుంటాడు.
సయథోర్ణవాభిస్ తన్తునోచ్చరేద్ యథా అగ్నేః క్షుద్రావిష్ఫులిఙ్గా వ్యుచ్చరన్తి ఏవమేవాస్మాదాత్మనః సర్వే ప్రాణాః సర్వే లోకాః సర్వే దేవాః సర్వాణి భూతాని సర్వ ఏతఆత్మనో . ॥. వ్యుచ్చరన్తి॥ తస్యోపనిషత్సత్యస్య సత్యమితిః ప్రాణావైసత్యం, తేషామేషసత్యమ్॥ 2
ఎలా ఒక చిలుక తన తంతువులను బయటకు వదులుతుందో, ఎలా అగ్నిలో చిన్న చిన్న నిప్పు రేణువులు బయటకు వస్తాయో, అలాగే ఈ ఆత్మ నుండి అన్ని ప్రాణాలు, లోకాలు, దేవతలు, భూతాలు అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి. ఈ సత్యానికి ఉపదేశం: ప్రాణాలే సత్యం, వాటికి ఇది సత్యం.
యోహ వైశిశుఁ సాధానఁ సప్రత్యాధానఁ సస్థూణఁ సదామం వేద, సప్తహ ద్విషతోభ్రాతృవ్యానవరుణద్ధి
ఎవడు ఆ శిశువు, ఆధారం, ప్రత్యాధారం, స్తంభం, దామం గురించి తెలుసుకుంటాడో, వాడు ఏడు తరాల శత్రువులను జయిస్తాడు.
అయం వావశిశుర్యోఽయం మధ్యమః ప్రాణస్; తస్యేదమేవాధానమ్ ఇదం ప్రత్యాధానం, ప్రాణః స్థూణాన్నం దామ
ఈ శిశువు అంటే మధ్య ప్రాణం. దీనికి ఇదే ఆధారం, ఇదే ప్రత్యాధారం, ప్రాణమే స్తంభం, అన్నమే దామం.
తమేతాః సప్తాక్షితయ ఉపతిష్ఠన్తేః
ఈ మధ్య ప్రాణాన్ని ఏడు రంధ్రాలు సేవిస్తాయి.
తద్యాఇమాఅక్షఁల్ లోహిన్యో రాజయః తాభిరేనఁ ఱుద్రోఽన్వాయత్తో; అథ యాఅక్షన్నాపః తాభిః పర్జన్యో; యాకనీనకా, తయాదిత్యో; యచ్ఛుక్లం \^ తేనాగ్నిః యచ్కృష్ణం తేనేన్ద్రో॥ అధరయైనం వర్తన్యాపృథివ్యన్వాయత్తా, ద్యౌరుత్తరయా॥ నాస్యాన్నం క్షీయతే, యఏవం వేద
కళ్ళలో ఉన్న ఎరుపు నాడులకు రుద్రుడు, నీటి వంటివాటికి పర్జన్యుడు, పసుపు నాడులకు సూర్యుడు, తెలుపు నాడులకు అగ్ని, నలుపు నాడులకు ఇంద్రుడు సంబంధం. క్రింది కనురెప్ప భూమిని, పై కనురెప్ప ఆకాశాన్ని సూచిస్తుంది. ఇది తెలిసినవాడికి అన్నం ఎప్పటికీ తక్కువవదు.
తదేషశ్లోకో భవతి అర్వాగ్బిలశ్చమసఊర్ధ్వబుధ్నస్; తస్మిన్యశో నిహితం విశ్వరూపం॥ తస్యాసత ఋషయః సప్తతీరే; వాగష్టమీబ్రహ్మణా సంవిదానేతి
ఇక్కడ ఒక శ్లోకం ఉంది: క్రింద రంధ్రం ఉన్న పాత్ర, పై భాగంలో అడుగు; అందులో అన్ని వైభవాల రూపాలు నిక్షిప్తమై ఉంటాయి. ఋషులు దానికి ఏడు తీరం; వాక్కే ఎనిమిదవది, అది బ్రహ్మజ్ఞానంతో ఏకమై ఉంది.
అర్వాగ్బిలశ్చమసఊర్ధ్వబుధ్న ఇతీదం తచ్ఛరీర, ఏషహ్యర్వాగ్బిలశ్చమసఊర్ధ్వబుధ్నః॥ తస్మిన్యశో నిహితం విశ్వరూపమితి, ప్రాణావైయశో నిహితం విశ్వరూపం, ప్రాణానేతదాహ॥ తస్యాసత ఋషయః సప్తతీర ఇతి, ప్రాణావాఋషయః, ప్రాణాణేతదాహ॥ వాగష్టమీబ్రహ్మణా సంవిదానేతి, వాగ్ఘ్యష్టమీబ్రహ్మణా సంవిత్తే
క్రింద రంధ్రం, పై అడుగు ఉన్న పాత్ర అంటే ఈ శరీరమే. అందులో అన్ని వైభవాల రూపాలు నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి అంటే ప్రాణమే ఆ వైభవం. ఋషులు దానికి ఏడు తీరం అంటే ప్రాణాలే ఋషులు. వాక్కే ఎనిమిదవది, అది బ్రహ్మజ్ఞానంతో ఏకమై ఉంది.
ఇమావేవగోతమభరద్వాజాఉ అయమేవగోతమో, అయం భరద్వాజ॥ ఇమావేవవిశ్వామిత్రజమదగ్నీః అయమేవవిశ్వామిత్రో, అయం జమదగ్నిః॥ ఇమావేవవసిష్ఠకశ్యపాఉ అయమేవవసిష్ఠో, అయం కశ్యపో॥ వాగేవాత్రిః వాచాహ్యన్నమద్యతే, అత్తిర్హ వైనామైతద్యదత్రిరితి॥ సర్వస్యాత్తాభవతి, సర్వమస్యాన్నం భవతి, యఏవం వేద॥ 3
ఇవే గౌతముడు, భరద్వాజుడు; ఇదే గౌతముడు, ఇదే భరద్వాజుడు. ఇవే విశ్వామిత్రుడు, జమదగ్ని; ఇదే విశ్వామిత్రుడు, ఇదే జమదగ్ని. ఇవే వశిష్ఠుడు, కశ్యపుడు; ఇదే వశిష్ఠుడు, ఇదే కశ్యపుడు. వాక్కే అత్రి; వాక్కుతోనే అన్నం తినబడుతుంది. ఇది అత్రి అనే అర్థం. ఇది తెలిసినవాడు అన్నింటిని తింటాడు, అన్నీ అతనికి ఆహారమే అవుతాయి.
ద్వేవావబ్రహ్మణో రూపేః మూర్తం చైవామూర్తం చ, మర్త్యం చామృతం చ, స్థితం చ యచ్చ, సచ్చ త్యం చ
బ్రహ్మకు రెండు రూపాలు ఉన్నాయి: రూపమున్నది, రూపం లేనిది; మరణించేది, అమృతమైనది; నిలిచి ఉన్నది, కదిలేది; ప్రత్యక్షమైనది, అప్రత్యక్షమైనది.
తదేతన్మూర్తం యదన్యద్వాయోశ్చాన్తరిక్షాచ్చైతన్మర్త్యమ్ ఏతత్స్థితమ్ ఏతత్సత్
వాయువు, ఆకాశం కాకుండా ఉన్నది రూపమున్నది; అదే మరణించేది, అదే నిలిచి ఉన్నది, అదే ప్రత్యక్షమైనది.
తస్యైతస్య మూర్తస్యైతస్య మర్త్యస్యైతస్య స్థితస్యైతస్య సతఏషరసో యఏషతపతి; సతోహ్య్ ఏషరసః
ఈ రూపమున్నది, మరణించేది, నిలిచి ఉన్నది, ప్రత్యక్షమైనదానికి తేజస్సే సారం. తేజస్సే దాని సారం.
అథామూర్తం వాయుశ్చాన్తరిక్షశ్చైతదమృతమ్ ఏతద్యద్ ఏతత్త్యమ్
ఇప్పుడు రూపం లేనిది — గాలి, ఆకాశం — ఇవి అమృత స్వరూపం; ఇదే ఆ సారం.
తస్యైతస్యామూర్తస్య, తస్యామృతస్యైతస్య యత, ఏతస్య త్యస్యైషరసో యఏషఏతస్మిన్మణ్డలే పురుషస్; త్యస్య హ్య్ ఏషరస॥ ఇత్యధిదేవతమ్
ఈ రూపం లేనిది, ఈ అమృతం, ఈ సారానికి — దాని రసం ఈ వలయంలోని పురుషుడు; ఇదే దాని రసం. ఇదే దైవ సంబంధమైన వివరణ.
అథాధ్యాత్మమ్॥ ఇదమేవమూర్తం యదన్యత్ప్రాణాచ్చ యశ్చాయమన్తరాత్మన్నాకాశః ఏతన్మర్త్యమ్ ఏతత్స్థితమ్ ఏతత్సత్
ఇప్పుడు ఆత్మ విషయంగా — ఇది కూడా రూపం లేనిది; శ్వాసకు మించినది, మనసులోని ఆకాశం — ఇవన్నీ మరణధర్మమైనవి, స్థిరమైనవి, ఉన్నవి.
తస్యైతస్య మూర్తస్య, ఏతస్య మర్త్యస్యైతస్య స్థితస్యైతస్య సతఏషరసో యచ్చక్షుః; సతహ్య్ ఏషరసః
ఈ రూపం ఉన్నది, ఈ మరణధర్మమైనది, ఈ స్థిరమైనది, ఈ ఉన్నదానికి — దాని రసం కళ్ళు; ఉన్నదానికి ఇదే రసం.
అథామూర్తమ్ ప్రాణశ్చ యశ్చాయమన్తరాత్మన్నాకాశ, ఏతదమృతమ్ ఏతద్యద్ ఏతత్త్యం
ఇప్పుడు రూపం లేనిది — ప్రాణం, మనస్సులోని ఆకాశం — ఇవి అమృత స్వరూపం; ఇదే ఆ సారం.
తస్యైతస్యామూర్తస్యైతస్యామృతస్యైతస్య యత, ఏతస్య త్యస్యైషరసో యోఽయం దక్షిణేఽక్షన్పురుషస్; త్యస్య హ్య్ ఏషరసః
ఈ రూపం లేనిది, ఈ అమృతం, ఈ సారానికి — దాని రసం కుడి కన్నులోని పురుషుడు; ఇదే దాని రసం.
తస్య హైతస్య పురుషస్య రూపం యథా మాహారజనం వాసో, యథా పాణ్డ్వావికం, యథేన్ద్రగోపో, యథాగ్న్యర్చిః యథా పుణ్డరీకం, యథా సకృద్విద్యుత్తఁ॥ సకృద్విద్యుత్తేవ హ వాఅస్య శ్రీర్భవతి, యఏవం వేద
ఆ పురుషుని రూపం రాజకీయ వస్త్రంలా, తెల్లటి గొర్రెబొచ్చులా, చిన్న జ్యోతిలా, అగ్ని జ్వాలలా, కమలంలా, మెరుపులా ఉంటుంది. మెరుపులా ఆయన తేజస్సు; ఇది ఎవరికి తెలుసో వారికి తెలుస్తుంది.
అథాత ఆదేశః నేతి నేతి, నహ్య్ ఏతస్మాదితి నేత్యన్యత్పరమస్తి॥ అథ నామధేయఁ సత్యస్య సత్యమితిః ప్రాణావైసత్యం, తేషామేషసత్యమ్॥ 4
ఇప్పుడు ఉపదేశం — 'ఇది కాదు, ఇది కాదు.' ఎందుకంటే, 'ఇది కాదు' అనే దానికంటే పైది లేదు. దాని పేరు — 'సత్యానికి సత్యం.' ప్రాణమే సత్యం; వాటిలో ఇది నిజమైన సత్యం.
మైత్రేయీతి హోవాచ యాజ్ఞవల్క్య, ఉద్యాస్యన్వాఅరేఽహమస్మాత్స్థానాదస్మి॥ హన్త తేఽనయా కాత్యాయన్యాన్తం కరవాణీతి
మైత్రేయి, యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు — నేను ఈ స్థలాన్ని విడిచి వెళ్లబోతున్నాను. రా, నీకూ కాత్యాయనీకి చివరి ఏర్పాట్లు చేస్తాను.
సాహోవాచ మైత్రేయీః యన్మ ఇయం, భగోః, సర్వా పృథివీవిత్తేన పూర్ణాస్యాత్ కథం తేనామృతా స్యామితి॥ నేతి హోవాచ యాజ్ఞవల్క్యో; యథైవోపకరణవతాం జీవితం, తథైవతే జీవితఁ స్యాద్; అమృతత్వస్య తునాశాస్తి విత్తేనేతి
మైత్రేయి అడిగింది — భగవా, ఈ భూమంతా ధనంతో నిండినా, దానితో నేను అమృతత్వాన్ని పొందగలనా? యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు — ఉపకరణాలు ఉన్నవాళ్ల జీవితం ఎలా ఉంటుందో, నీదీ అలాగే ఉంటుంది; కాని ధనంతో అమృతత్వం సాధ్యం కాదు.
సాహోవాచ మైత్రేయీః యేనాహం నామృతా స్యాం, కిమహం తేన కుర్యాం॥ యదేవభగవాన్వేద, తదేవమే బ్రూహీతి
మైత్రేయి అన్నది — దానితో నేను అమృతత్వాన్ని పొందలేను అంటే, దానితో నాకు ఉపయోగం ఏమిటి? భగవంతుడు ఏది తెలుసునో, అదే నాకు చెప్పండి.
సహోవాచ యాజ్ఞవల్క్యః ప్రియావతారే నః సతీప్రియం భాషస॥ ఏహి ఆస్వ వ్యాఖ్యాస్యామి తే॥ వ్యాచక్షాణస్య తుమే నిదిధ్యాసస్వేతి॥ బ్రవితు భగవానితి . ॥.
యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు — నీవు ప్రియమైనవాడిలా ప్రియమైన మాటలు మాట్లాడావు. రా, కూర్చో, నేను నీకు వివరంగా చెబుతాను. నేను చెప్పేటప్పుడు నీవు మనస్సులో ఆలోచించు. చెప్పు భగవా అని అన్నది.
సహోవాచ యాజ్ఞవల్క్యో ==సంబంధిత కड़ియాఁ== #[[ఉపనిషద్]] ##[[బృహదారణ్యక ఉపనిషద్]] ###[[బృహదారణ్యక ఉపనిషద్ 1]] ###[[బృహదారణ్యక ఉపనిషద్ 2]] ###[[బృహదారణ్యక ఉపనిషద్ 3]] ###[[బృహదారణ్యక ఉపనిషద్ 4]] ###[[బృహదారణ్యక ఉపనిషద్ 5]] ==బాహరీ కడియాఁ== [[వర్గః:]] [[వర్గః:]]
యాజ్ఞవల్క్యుడు అన్నాడు — ఇదే సంబంధం — ఉపనిషత్తు — బృహదారణ్యక ఉపనిషత్తు — మొదటి భాగం, రెండవ భాగం, మూడవ భాగం, నాల్గవ భాగం, ఐదవ భాగం — బాహ్య భాగం — విభాగం.
సయథా దున్దుభేర్హన్యమానస్య నబాహ్యాఙ్ఛబ్దాఙ్ఛక్నుయాద్గ్రహణాయ, దున్దుభేస్ తుగ్రహణేన దున్దుభ్యాఘాతస్య వా శబ్దో గృహీతః;
ఎలా అంటే, ఒక డప్పు మోగించినప్పుడు, దాని బయట వచ్చే శబ్దాలను పట్టుకోలేం; కాని డప్పును లేదా దాన్ని మోగించడాన్ని పట్టుకుంటే, డప్పు శబ్దం తెలుస్తుంది.
సయథా వీణాయై వాద్యమానాయై నబాహ్యాఙ్ఛబ్దాఙ్ఛక్నుయాద్గ్రహణాయ, వీణాయై తుగ్రహణేన వీణావాదస్య వా శబ్దో గ్ర్హీతః;
అలాగే, వీణ వాయించినప్పుడు, దాని బయట వచ్చే శబ్దాలను పట్టుకోలేం; కాని వీణను లేదా వాయించడాన్ని పట్టుకుంటే, వీణ శబ్దం తెలుస్తుంది.
బ్రహ్మ తం పరాదాద్యోఽన్యత్రాత్మనో బ్రహ్మ వేద; క్షత్రం తం పరాదాద్యోఽన్యత్రాత్మనః క్షత్రం వేద; లోకాస్ తం పరాదుర్యోఽన్యత్రాత్మనో లోకాన్వేద; దేవాస్ తం పరాదుర్యోఽన్యత్రాత్మనో దేవాన్వేద; భూతాని తం పరాదుర్యోఽన్యత్రాత్మనో భూతాని వేద; సర్వం తం పరాదాద్యోఽన్యత్రాత్మనః సర్వం వేదేదం బ్రహ్మేదం క్షత్రమ్ ఇమేలోకా, ఇమేదేవా, ఇమాని భూతానీదఁ సర్వం, యదయమాత్మా
బ్రహ్మను ఆత్మకు వేరుగా తెలుసుకున్నవాడికి బ్రహ్మం దూరమవుతుంది; శక్తిని ఆత్మకు వేరుగా తెలుసుకున్నవాడికి శక్తి దూరమవుతుంది; లోకాలను ఆత్మకు వేరుగా తెలుసుకున్నవాడికి లోకాలు దూరమవుతాయి; దేవతలను ఆత్మకు వేరుగా తెలుసుకున్నవాడికి దేవతలు దూరమవుతారు; భూతాలను ఆత్మకు వేరుగా తెలుసుకున్నవాడికి భూతాలు దూరమవుతాయి; అన్నిటినీ ఆత్మకు వేరుగా తెలుసుకున్నవాడికి అన్నీ దూరమవుతాయి. ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే శక్తి, ఇవే లోకాలు, ఇవే దేవతలు, ఇవే భూతాలు, ఇదే అన్నీ — ఇదే ఆత్మ.