ద్వయాహ ప్రాజాపత్యా, దేవాశ్చాసురాశ్చ॥ తతః కానీయసాఏవదేవా, జ్యాయసాఅసురాః॥ తఏషులోకేష్వస్పర్ధన్త
ప్రజాపతికి ఇద్దరు సంతానం—దేవతలు, అసురులు. వారిలో దేవతలు చిన్నవారు, అసురులు పెద్దవారు. వారు ఈ లోకాలలో పోటీ పడ్డారు.
తేహ దేవాఊచుః హన్తాసురాన్యజ్ఞఉద్గీథేనాత్యయామేతి
అప్పుడు దేవతలు చెప్పారు: 'యజ్ఞ గానం ద్వారా మనం అసురులను మించిపోవాలి.' అని.
తేహ వాచమూచుః త్వం న ఉద్గాయేతి॥ తథేతి॥ తేభ్యో వాగుదగాయద్॥ యోవాచిభోగస్ తం దేవేభ్య ఆగాయద్ యత్కల్యాణం వదతి తదాత్మనే॥ తేఽవిదుః అనేన వైన ఉద్గాత్రాత్యేష్యన్తీతి॥ తమభిద్రుత్య పాప్మనావిధ్యన్త్॥ సయః సపాప్మాయదేవేదమప్రతిరూపం వదతి, సఏవసపాప్మా
వారు మాటను అడిగారు: 'నువ్వు గానం చేయి.' అంది: 'సరే.' అని ఒప్పుకుంది. మాట వారి కోసం గానం చేసింది. మాటలో ఉన్న ఆనందాన్ని దేవతలకు గానం చేసింది; శుభంగా చెప్పేది తనకే. అసురులు గ్రహించారు: 'ఈ గాయకురాలివల్ల వారు మమ్మల్ని మించిపోతారు.' అని. వారు దుర్మార్గంతో దానిపై దాడి చేశారు. ఎవరు అనుచితంగా మాట్లాడతారో, వారు పాపంతో బాధపడతారు.
అథ హ ప్రాణమూచుః త్వం న ఉద్గాయేతి॥ తథేతి॥ తేభ్యః ప్రాణఉదగాయద్॥ యః ప్రాణేభోగస్ తం దేవేభ్య ఆగాయద్ యత్కల్యాణం జిఘ్రతి తదాత్మనే॥ తేఽవిదుః అనేన వైన ఉద్గాత్రాత్యేష్యన్తీతి॥ తమభిద్రుత్య పాప్మనావిధ్యన్త్॥ సయః సపాప్మాయదేవేదమప్రతిరూపం జిఘ్రతి, సఏవసపాప్మా
అథ హ చక్షురూచుః త్వం న ఉద్గాయేతి॥ తథేతి॥ తేభ్యశ్చక్షురుదగాయద్॥ యశ్చక్షుషి భోగస్ తం దేవేభ్య ఆగాయద్ యత్కల్యాణం పశ్యతి తదాత్మనే॥ తేఽవిదుః అనేన వైన ఉద్గాత్రాత్యేష్యన్తీతి॥ తమభిద్రుత్య పాప్మనావిధ్యన్త్॥ సయః సపాప్మాయదేవేదమప్రతిరూపం పశ్యతి, సఏవసపాప్మా
అథ హ శ్రోత్రమూచుః త్వం న ఉద్గాయేతి॥ తథేతి॥ తేభ్యః శ్రోత్రముదగాయద్॥ యః శ్రోత్రే భోగస్ తం దేవేభ్య ఆగాయద్ యత్కల్యాణఁ శృణోతి తదాత్మనే॥ తేఽవిదుః అనేన వైన ఉద్గాత్రాత్యేష్యన్తీతి॥ తమభిద్రుత్య పాప్మనావిధ్యన్త్॥ సయః సపాప్మాయదేవేదమప్రతిరూపఁ శృణోతి, సఏవసపాప్మా
తేహోచుః క్వను సోఽభూద్ యోన ఇత్థమసక్తేతి॥ అయమాస్యేఽన్తరితి, సోఽయాస్య; ఆఙ్గిరసో, అఙ్గానాఁ హిరసః
వారు అడిగారు: "అతడు ఇలా బంధించబడి ఎక్కడికి పోయాడు?" అని. "అతడు నోటి లోపల ఉన్నాడు," అని చెప్పారు. అతడే అవయవాల సారం, అవయవాల రసం.
సావాఏషాదేవతా దూర్నామ, దూరఁ హ్యస్యా మృత్యుః॥ దూరఁ హ వాఅస్మాన్మృత్యుర్భవతి, యఏవం వేద
ఈ దేవతను 'దూర' అని అంటారు. ఎందుకంటే, మరణం ఆమెకు చాలా దూరంగా ఉంటుంది. ఇదే విధంగా, ఎవరు ఇలా తెలుసుకుంటారో, వారికి మరణం దూరంగా ఉంటుంది.
సావాఏషాదేవతైతాసాం దేవతానాం పాప్మానం మృత్యుమపహత్య, యత్రాసాం దిశామన్తః తద్గమయాం చకార, తదాసాం పాప్మనో విన్యదధాత్॥ తస్మాన్నజనమియాన్ నాన్తమియాన్ నేత్పాప్మానం మృత్యుమన్వవాయానీతి
ఈ దేవత, ఆ దేవతలలోని పాపాన్ని, మరణాన్ని తొలగించి, వాటిని దిక్కుల చివరలకు తీసుకెళ్లింది. అక్కడ వాటి పాపాన్ని వదిలేసింది. అందుకే, మనిషికి తక్కువ స్థాయికి పోకూడదు, చివరకు పోకూడదు, పాపాన్ని లేదా మరణాన్ని అనుసరించకూడదు.
సావాఏషాదేవతైతాసాం దేవతానాం పాప్మానం మృత్యుమపహత్యాథైనా మృత్యుమత్యవహత్
ఈ దేవత, ఆ దేవతల పాపాన్ని, మరణాన్ని తొలగించి, వాటిని మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్లింది.
సావైవాచమేవప్రథమామత్యవహత్॥ సాయదామృత్యుమత్యముచ్యత, సోఽగ్నిరభవత్; సోఽయమగ్నిః పరేణ మృత్యుమతిక్రాన్తో దీప్యతే
ఆమె మొదట మాటను మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్లింది. మాటను మరణం నుండి విడిపించగానే, అది అగ్ని అయింది. ఇదే అగ్ని, మరణాన్ని దాటి ఇప్పుడు ప్రకాశిస్తుంది.
అథ ప్రాణమత్యవహత్॥ సయదామృత్యుమత్యముచ్యత, సవాయురభవత్; సోఽయం వాయుః పరేణ మృత్యుమతిక్రాన్తః పవతే
తర్వాత ఆమె శ్వాసను మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్లింది. శ్వాసను మరణం నుండి విడిపించగానే, అది గాలి అయింది. ఇదే గాలి, మరణాన్ని దాటి ఇప్పుడు వీస్తోంది.
అథ చక్షురత్యవహత్॥ తద్యదామృత్యుమత్యముచ్యత, సఆదిత్యోఽభవత్; సోఽసావాదిత్యః పరేణ మృత్యుమతిక్రాన్తస్ తపతి
తర్వాత ఆమె కంటిని మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్లింది. కంటిని మరణం నుండి విడిపించగానే, అది సూర్యుడు అయింది. ఇదే సూర్యుడు, మరణాన్ని దాటి ఇప్పుడు ప్రకాశిస్తున్నాడు.
అథ శ్రోత్రమత్యవహత్॥ తద్యదామృత్యుమత్యముచ్యత, తాదిశోఽభవన్; తాఇమాదిశః పరేణ మృత్యుమతిక్రాన్తాః
తర్వాత ఆమె చెవిని మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్లింది. చెవిని మరణం నుండి విడిపించగానే, అవి దిక్కులు అయ్యాయి. ఈ దిక్కులు, మరణాన్ని దాటి ఇప్పుడు ఉన్నాయి.
అథ మనోఽత్యవహత్॥ తద్యదామృత్యుమత్యముచ్యత, సచన్ద్రమా అభవత్; సోఽసౌచన్ద్రః పరేణ మృత్యుమతిక్రాన్తో భాతి॥ ఏవఁ హ వాఏనమేషాదేవతా మృత్యుమతివహతి, యఏవం వేద
తర్వాత ఆమె మనసును మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్లింది. మనసును మరణం నుండి విడిపించగానే, అది చంద్రుడు అయింది. ఇదే చంద్రుడు, మరణాన్ని దాటి ఇప్పుడు ప్రకాశిస్తున్నాడు. ఇలా తెలుసుకునేవారిని ఈ దేవత మరణాన్ని దాటి తీసుకెళ్తుంది.
అథాత్మనేఽన్నాద్యమాగాయద్॥ యద్ధికిఙ్చాన్నమద్యతే, అనేనైవతదద్యత; ఇహప్రతితిష్ఠతి
తర్వాత ఆత్మకు భోజనం తెచ్చారు. ఏ భోజనం తినబడుతుందో, అది దీనివల్లే తినబడుతుంది. ఇది ఇక్కడే స్థిరంగా ఉంటుంది.
యఉ హైవంవిదఁ స్వేషు ప్రతిప్రతిర్బుభూషతి, నహైవాలం భార్యేభ్యో భవతి అథ యఏవైతమనుభవతి, యోవైతమను భార్యాన్బుభూర్షతి, సహైవాలం భార్యేభ్యో భవతి
ఇలా తెలిసినవాడు తనవారిలో సంతానం కోరితే, భార్యలకు తక్కువవాడు కాడు. కానీ ఇలా తెలియని వాడు భార్యల్లో సంతానం కోరితే, అతడు భార్యలకు తక్కువవాడే.
సోఽయాస్య ఆఙ్గిరసో, అఙ్గానాఁ హిరసః॥ ప్రాణోవాఅఙ్గానాఁ రసః॥ ప్రాణోహివాఅఙ్గానాఁ రసః తస్మాద్యస్మాత్కస్మాచ్చాఙ్గాత్ప్రాణఉత్క్రామతి, తదేవతచ్ఛుష్యతి ఏషహివాఅఙ్గానాఁ రసః
అతడే అవయవాల సారం, అవయవాల రసం. నిజంగా, శ్వాసే అవయవాల రసం. ఏ అవయవం నుండి శ్వాస పోతే, అది ఎండిపోతుంది. ఎందుకంటే శ్వాసే అవయవాల రసం.
ఏషఉ ఏవబృహస్పతిః వాగ్వైబృహతీ, తస్యా ఏషపతిః తస్మాదు బృహస్పతిః
అతడే బృహస్పతి. మాటే బృహతీ, అతడే ఆమెకు అధిపతి. అందుకే అతడిని బృహస్పతి అంటారు.
ఏషఉ ఏవబ్రహ్మణస్పతిః వాగ్వైబ్రహ్మ, తస్యా ఏషపతిః తస్మాదు బ్రహ్మణస్పతిః
అతడే బ్రహ్మణస్పతి. మాటే బ్రహ్మ, అతడే ఆమెకు అధిపతి. అందుకే అతడిని బ్రహ్మణస్పతి అంటారు.
ఏషఉ ఏవసామ; వాగ్వైసామైషసాచామశ్చేతి, తత్సామ్నః సామత్వం॥ యద్వేవసమః ప్లుషిణా, సమోమశకేన, సమోనాగేన, సమఏభిస్ త్రిభిర్లోకైః, సమోఽనేన సర్వేణ, తస్మాద్వేవసామాశ్నుతేసామ్నః సాయుజ్యఁ సలోకతాం, యఏవమేతత్సామ వేద
అతడే సామవేదం. మాటే సామం, అతడే దానికి గాయకుడు. ఇదే సామవేద సారం. గుర్రంతో సమానంగా ఉన్నవాడు, దోమతో సమానంగా ఉన్నవాడు, ఏనుగుతో సమానంగా ఉన్నవాడు, ఈ మూడు లోకాలతో సమానంగా ఉన్నవాడు, ఈ సమస్తంతో సమానంగా ఉన్నవాడు — అందువల్ల అతడు సామవేదంతో ఏకత్వం, లోకత్వం పొందుతాడు. ఇది సామవేదాన్ని ఎవరికి తెలుసు వారికే.
ఏషఉ వాఉద్గీథః॥ ప్రాణోవాఉత్ ప్రాణేన హీదఁ సర్వముత్తబ్ధం॥ వాగేవగీథోచ్చ గీథా చేతి, సఉద్గీథః
అతడే ఉద్గీతం. శ్వాసే ఉద్గీతం, ఎందుకంటే ఈ సమస్తం శ్వాస వల్ల నిలబడింది. మాటే గానం, గాయకుడు కూడా. అందుకే అతడిని ఉద్గీతం అంటారు.
తద్ధాపి బ్రహ్మదత్తశ్చైకితానేయోరాజానం భక్షయన్నువాచాయం త్యస్య రాజా మూర్ధానం విపాతయతాద్ యదితోఽయాస్య ఆఙ్గిరసోఽన్యేనోదగాయదితి॥ వాచాచ హ్య్ ఏవసప్రాణేన చోదగాయదితి
ఒకసారి, భోజనం చేస్తూ, చికితాన దేశపు బ్రహ్మదత్తుడు అన్నాడు: "ఇతడే రాజు తల చీల్చినవాడు. ఎందుకంటే అతని సారం వేరే మార్గంలో పోయింది. అది మాటతో, నిజంగా శ్వాసతో పోయింది."
తస్య హైతస్య సామ్నో యః సువర్ణం వేద, భవతి హాస్య సువర్ణం॥ తస్య వైస్వర ఏవసువర్ణం॥ భవతి హాస్య సువర్ణం, యఏవమేతత్సామ్నః సువర్ణం వేద
ఈ సామవేదంలో ఎవడు బంగారం తెలుసుకుంటాడో, వాడికే బంగారం లభిస్తుంది. వాడికీ స్వరం బంగారం. ఈ సామవేదంలో బంగారం ఎవరికి తెలుసో, వాడికే అది బంగారం అవుతుంది.
తస్య హైతస్య సామ్నో యః ప్రతిష్ఠాం వేద, ప్రతి హ తిష్ఠతి॥ తస్య వైవాగేవప్రతిష్ఠా, వాచిహిఖల్వేషఏతత్ప్రాణః ప్రతిష్ఠితో గీయతే, అన్న ఇత్య్ ఉ హైక ఆహుః
ఈ సామవేదానికి స్థిరత ఎవడు తెలుసుకుంటాడో, వాడు నిజంగా స్థిరంగా నిలుస్తాడు. వాడికీ మాటే స్థిరత. నిజంగా ఈ ప్రాణం మాటలో స్థిరంగా ఉంది, అది పాడబడుతుంది. కొందరు దీన్ని అన్నమని కూడా అంటారు.
అథాతః పవమానానామేవాభ్యారోహః॥ సవైఖలు ప్రస్తోతాసామ ప్రస్తౌతి॥ సయత్ర ప్రస్తుయాత్ తదేతాని జపేద్ అసతో మా సద్గమయ తమసో మా జ్యోతిర్గమయ, మృత్యోర్మామృతం గమయేతి
ఇప్పుడు పవమాన స్తోత్రాలపైకి ఎక్కడాన్ని గురించి చెప్పబడింది. ప్రస్తోతా ఒక్కరే ప్రస్తావ సామవేదాన్ని పాడతాడు. అతను పాడుతున్నప్పుడు, ఇలా జపించాలి: 'అసత్యం నుండి సత్యానికి నన్ను నడిపించు; చీకటి నుండి వెలుగుకు నన్ను నడిపించు; మరణం నుండి అమృతానికి నన్ను నడిపించు.'
తర్వాత వారు ప్రాణాన్ని అడిగారు: 'నువ్వు గానం చేయి.' అను. అతడు ఒప్పుకున్నాడు. ప్రాణం వారి కోసం గానం చేసింది. ప్రాణంలో ఉన్న ఆనందాన్ని దేవతలకు గానం చేశాడు; శుభంగా వాసన పట్టేది తనకే. అసురులు గ్రహించారు: 'ఈ గాయకునివల్ల వారు మమ్మల్ని మించిపోతారు.' అని. వారు దుర్మార్గంతో దానిపై దాడి చేశారు. ఎవరు అనుచితమైనదాన్ని వాసన పట్టతారో, వారు పాపంతో బాధపడతారు.
తర్వాత వారు కన్నును అడిగారు: 'నువ్వు గానం చేయి.' అను. అతడు ఒప్పుకున్నాడు. కన్ను వారి కోసం గానం చేసింది. కన్నులో ఉన్న ఆనందాన్ని దేవతలకు గానం చేసింది; శుభంగా చూసేది తనకే. అసురులు గ్రహించారు: 'ఈ గాయకునివల్ల వారు మమ్మల్ని మించిపోతారు.' అని. వారు దుర్మార్గంతో దానిపై దాడి చేశారు. ఎవరు అనుచితమైనదాన్ని చూస్తారో, వారు పాపంతో బాధపడతారు.
తర్వాత వారు చెవిని అడిగారు: 'నువ్వు గానం చేయి.' అను. అతడు ఒప్పుకున్నాడు. చెవి వారి కోసం గానం చేసింది. చెవిలో ఉన్న ఆనందాన్ని దేవతలకు గానం చేసింది; శుభంగా వినేది తనకే. అసురులు గ్రహించారు: 'ఈ గాయకునివల్ల వారు మమ్మల్ని మించిపోతారు.' అని. వారు దుర్మార్గంతో దానిపై దాడి చేశారు. ఎవరు అనుచితమైనదాన్ని వినతారో, వారు పాపంతో బాధపడతారు.
అథ హ మన ఊచుః త్వం న ఉద్గాయేతి॥ తథేతి॥ తేభ్యో మన ఉదగాయద్॥ యోమనసి భోగస్ తం దేవేభ్య ఆగాయద్ యత్కల్యాణఁ సఙ్కల్పయతి తదాత్మనే॥ తేఽవిదుః అనేన వైన ఉద్గాత్రాత్యేష్యన్తీతి॥ తమభిద్రుత్య పాప్మనావిధ్యన్త్॥ సయః సపాప్మాయదేవేదమప్రతిరూపఁ సఙ్కల్పయతి, సఏవసపాప్మైవము ఖల్వేతాదేవతాః పాప్మభిరుపాసృజన్న్ ఏవమేనాః పాప్మనావిధ్యన్
తర్వాత వారు మనసును అడిగారు: 'నువ్వు గానం చేయి.' అను. అతడు ఒప్పుకున్నాడు. మనసు వారి కోసం గానం చేసింది. మనసులో ఉన్న ఆనందాన్ని దేవతలకు గానం చేసింది; శుభంగా ఆలోచించేది తనకే. అసురులు గ్రహించారు: 'ఈ గాయకునివల్ల వారు మమ్మల్ని మించిపోతారు.' అని. వారు దుర్మార్గంతో దానిపై దాడి చేశారు. ఎవరు అనుచితంగా ఆలోచిస్తారో, వారు పాపంతో బాధపడతారు. ఇలా ఈ దేవతలు పాపాలతో చుట్టుముట్టబడ్డారు; ఇలా అసురులు వారిపై దాడి చేశారు.
అథ హేమమాసన్యం ప్రాణమూచుః త్వం న ఉద్గాయేతి॥ తథేతి॥ తేభ్య ఏషప్రాణఉదగాయత్॥ తేఽవిదుః అనేన వైన ఉద్గాత్రాత్యేష్యన్తీతి॥ తమభిద్రుత్య పాప్మనావివ్యత్సన్త్॥ సయథాశ్మానమృత్వాలోష్టోవిధ్వఁసేతైవఁ హైవవిధ్వఁసమానా విష్వఙ్చో వినేశుః॥ తతో దేవాఅభవన్ పరాసురా॥ భవత్య్ ఆత్మనా, పరాస్య ద్విషన్భ్రాతృవ్యో భవతి, యఏవం వేద
తర్వాత యజ్ఞాసనంలో వారు ప్రాణాన్ని అడిగారు: 'నువ్వు గానం చేయి.' అను. అతడు ఒప్పుకున్నాడు. ఈ ప్రాణం వారి కోసం గానం చేసింది. అసురులు గ్రహించారు: 'ఈ గాయకునివల్ల వారు మమ్మల్ని మించిపోతారు.' అని. వారు దుర్మార్గంతో దానిపై దాడి చేశారు, కానీ రాయి లేదా మట్టి ముద్దను కొట్టినట్టు అది చెల్లాచెదురై పోయింది. వారి పాపం అంతా నశించింది. అప్పుడు దేవతలు విజయం సాధించారు, అసురులు ఓడిపోయారు. ఎవరు ఇలా తెలుసుకుంటారో, వారు తమ స్వశక్తితో విజయం సాధిస్తారు; శత్రువు, ద్వేషించేవాడు ఓడిపోతాడు.
తేదేవాఅబ్రువన్న్ ఏతావద్వాఇదఁ సర్వం యదన్నం, తదాత్మన ఆగాసీః అను నోఽస్మిన్నన్న ఆభజస్వేతి॥ తేవైమాభిసంవిశతేతి॥ తథేతి॥ తఁ సమన్తం పరిణ్యవిశన్త॥ తస్మాద్యదనేనాన్నమత్తి, తేనైతాస్ తృప్యన్తి॥ ఏవఁ హ వాఏనఁ స్వాఅభిసంవిశన్తి, భర్తా స్వానాఁ శ్రేష్ఠః పురఏతాభవత్యన్నాదోఽధిపతిః యఏవం వేద
వారు చెప్పారు: "ఇంతే అన్నం మాత్రమే, నువ్వు ఆత్మను చేరుకున్నావు. ఇప్పుడు మాకు అన్నం పంచు." వారు అతనిలో ప్రవేశించారు. "అలా జరుగుతుంది," అని అతడు అన్నాడు. వారు పూర్తిగా అతనిలో కలిసిపోయారు. అందుకే, అతడు ఏదిచేత అన్నం తింటాడో, దానివల్ల వారు తృప్తి చెందుతారు. ఇలా, వారు తమదైనదానిలో కలుస్తారు. తనదైనవాడు, అన్నం తినేవాడు, అధిపతి, అతడే శ్రేష్ఠుడు, ఇది ఎవరికి తెలుసు వారికే.
తస్య హైతస్య సామ్నో యః స్వం వేద, భవతి హాస్య స్వం॥ తస్య వైస్వర ఏవస్వం॥ తస్మాదార్త్విజ్యం కరిష్యన్వాచిస్వరమిచ్ఛేత, తయా వాచాస్వరసమ్పన్నయార్త్విజ్యం కుర్యాత్॥ తస్మాద్యజ్ఞేస్వరవన్తం దిదృక్షన్త ఏవాథో యస్య స్వం భవతి॥ భవతి హాస్య స్వం, యఏవమేతత్సామ్నః స్వం వేద
ఈ సామవేదాన్ని ఎవడు నిజంగా తనదిగా తెలుసుకుంటాడో, వాడికే అది నిజంగా సొమ్ము అవుతుంది. వాడికీ స్వరం సొమ్ము. అందుకే యజ్ఞంలో పురోహితుడిగా వ్యవహరించదలచినవాడు తన మాటల్లో స్వరం ఉండాలని కోరుకోవాలి; అటువంటి స్వరంతో కూడిన మాటలతో పురోహిత్యాన్ని చేయాలి. అందుకే యజ్ఞంలో సొమ్ము ఉన్నవాడిని చూడాలని కోరేవారు స్వరం ఉన్నవాడినే చూస్తారు. ఈ సామవేదానికి నిజమైన సొమ్ము ఎవరికి తెలుసో, వాడికే అది సొమ్ము అవుతుంది.