ఒకప్పుడు, ఋషులు గౌతముడు మరియు భరద్వాజుడు, విశ్వామిత్రుడు మరియు జమదగ్ని, వశిష్ఠుడు మరియు కశ్యపుడు—ఇలా జంటలుగా కనిపించారు. "ఇదిగో గౌతముడు, ఇదిగో భరద్వాజుడు; ఇదిగో విశ్వామిత్రుడు, ఇదిగో జమదగ్ని; ఇదిగో వశిష్ఠుడు, ఇదిగో కశ్యపుడు," అని పేర్కొన్నారు. మాట అనేది అత్రి; మాట ద్వారా అన్నం తినబడుతుంది. అత్రి యొక్క అసలైన అర్థం ఇదే. దీనిని తెలుసుకున్నవాడు అన్నింటిని తినేవాడవుతాడు, అన్నీ అతని ఆహారం అవుతాయి. ఇప్పుడు, బ్రహ్మం యొక్క రెండు రూపాలు ఉన్నాయని చెప్పబడింది—రూపమున్నది మరియు రూపరహితమైనది, మరణించేది మరియు అమరమైనది, స్థిరమైనది మరియు చలించేది, స్పష్టమైనది మరియు అస్పష్టమైనది. రూపమున్నది అంటే గాలి మరియు ఆకాశం కాకుండా మిగిలినదే; అది మరణించేది, స్థిరమైనది, స్పష్టమైనది. దీనిలో మెరుపు వెలుగే అసలైన సారం; దాని సారం వెలుగే. రూపరహితమైనది అంటే గాలి మరియు ఆకాశమే; ఇది అమరమైనది, ఇదే దాని సారం. ఈ రూపరహితమైన, అమరమైన, సారమైనదిలో—దాని రసం అంటే సూర్య మండలంలో ఉన్న పురుషుడు; అదే దాని రసం. ఇదే దైవత్వానికి సంబంధించిన వివరణ. ఇప్పుడు, ఆత్మ గురించి: ఇది కూడా రూపరహితమైనది, శ్వాసను దాటి ఉన్నదంతా, మరియు ఆత్మలోని ఆకాశం—ఇవి మరణించేవి, స్థిరమైనవి, ఉన్నవి. వీటిలోని సారం కన్ను; ఉన్నదే దాని సారం. రూపరహితమైనదిలో: శ్వాస మరియు ఆత్మలోని ఆకాశం—ఇవి అమరమైనవి, ఇదే సారం. దీనిలోని రసం కుడి కన్నులో ఉండే పురుషుడు; అదే దాని రసం. ఆ పురుషుని రూపం రాజకీయం దుస్తులవలె, తెల్లబట్టలవలె, దివ్వెవలె, అగ్ని జ్వాలవలె, పద్మవలె, మెరుపు వెలుగులవలె ఉంటుంది. మెరుపు వెలుగు ఎలా ఉంటే, అతని ప్రకాశం కూడా అలానే ఉంటుంది. దీనిని తెలిసినవాడు అలా తెలుసుకుంటాడు. ఇక్కడ ఉపదేశం: "ఇది కాదు, ఇది కాదు." దీనికి మించినది లేదు. దాని పేరు "సత్యం యొక్క సత్యం." శ్వాస సత్యం; వీటిలో ఇది సత్యం. ఒక రోజు, యాజ్ఞవల్క్యుడు మైత్రేయిని పిలిచి, "నేను ఇక్కడి నుంచి వెళ్ళబోతున్నాను. నీవు, కాత్యాయనీకి చివరి ఏర్పాట్లు చెబుతాను," అని అన్నాడు. మైత్రేయి అడిగింది: "ఓ మహోన్నతుడు, భూమి అంతా సంపదతో నిండినట్లయితే, దానివల్ల నేను అమరత్వాన్ని పొందగలనా?" యాజ్ఞవల్క్యుడు సమాధానమిచ్చాడు: "ధనంతో జీవించే వారి జీవితం నీదీ అలాగే ఉంటుంది; కానీ సంపద ద్వారా అమరత్వం ఆశించవద్దు." మైత్రేయి: "దానివల్ల నేను అమరత్వాన్ని పొందలేనట్లయితే, దానితో నాకు ఏమి పని? మీరు ఏమి తెలుసుకుంటారో, దానినే నాకు చెప్పండి." యాజ్ఞవల్క్యుడు: "నీ మాటలు ప్రియంగా ఉన్నాయి, నీవు నాకు ప్రియమైనవాడివి. ఇక్కడ కూర్చో, నేను వివరంగా చెబుతాను. నేను చెప్పుతున్నప్పుడు, నీవు ఆలోచించు." మైత్రేయి: "చెప్పండి, ఓ మహోన్నతుడు." యాజ్ఞవల్క్యుడు వివరించసాగాడు: "ఇది సంబంధం—ఉపనిషద్—బృహదారణ్యక ఉపనిషద్—బృహదారణ్యక ఉపనిషద్ 1—2—3—4—5—బయటి భాగం—భాగం." ఇప్పుడు, ఎవరు బ్రహ్మాన్ని ఆత్మకు భిన్నంగా తెలుసుకుంటారో, వారికి బ్రహ్మం నశిస్తుంది; శక్తిని భిన్నంగా చూసేవారికి శక్తి నశిస్తుంది; లోకాలను భిన్నంగా చూసేవారికి లోకాలు నశిస్తాయి; దేవతలను భిన్నంగా చూసేవారికి దేవతలు నశిస్తాయి; జీవులను భిన్నంగా చూసేవారికి జీవులు నశిస్తాయి; అన్నింటిని భిన్నంగా చూసేవారికి అన్నీ నశిస్తాయి. ఇదే బ్రహ్మం, ఇదే శక్తి, ఇవే లోకాలు, ఇవే దేవతలు, ఇవే జీవులు, ఇదే సమస్తం—ఇది ఆత్మ. ఒక డ్రమ్ను కొడితే, దాని బయట ఉన్న ధ్వనిని పట్టుకోలేరు; కానీ డ్రమ్ లేదా దాని కొట్టడాన్ని పట్టుకుంటే, ధ్వని పట్టుకోగలరు. అలాగే, వీణను వాయిస్తే, దాని బయట ధ్వనిని పట్టుకోలేరు; కానీ వీణను లేదా దాని వాయించడాన్ని పట్టుకుంటే, ధ్వని పట్టుకోగలరు. శంఖాన్ని ఊదితే, దాని బయట ధ్వనిని పట్టుకోలేరు; కానీ శంఖం లేదా దాని ఊదడాన్ని పట్టుకుంటే, ధ్వని పట్టుకోగలరు. దుమ్ము కలిగిన ద్రవ్యంతో అగ్ని వెలిగిస్తే, వేర్వేరు పొగలు వస్తాయి. అలాగే, ఈ మహా పురుషుని నుండి, అతని శ్వాస—అదే ఋగ్వేదం, యజుర్వేదం, సామవేదం, అథర్వంగిరస, ఇతిహాసం, పురాణం, విద్య, ఉపనిషత్తులు, శ్లోకాలు, సూక్తులు, వ్యాఖ్యానాలు, వివరణలు—ఇవన్నీ అతని శ్వాసలు. అన్ని నీళ్ళు సముద్రానికి చేరతాయి, అన్ని స్పర్శలు చర్మానికి చేరతాయి, అన్ని వాసనలు ముక్కుకు చేరతాయి, అన్ని రుచులు నాలుకకు చేరతాయి, అన్ని రూపాలు కన్నుకు చేరతాయి, అన్ని ధ్వనులు చెవికి చేరతాయి, అన్ని సంకల్పాలు మనసుకు చేరతాయి, అన్ని వేదాలు వాక్కుకు చేరతాయి, అన్ని కార్యాలు చేతులకు చేరతాయి, అన్ని కదలికలు కాళ్లకు చేరతాయి, అన్ని ఆనందాలు జననాంగానికి చేరతాయి, అన్ని విసర్జనలు మలద్వారానికి చేరతాయి, అన్ని జ్ఞానాలు హృదయానికి చేరతాయి. ఉప్పు గడ్డను నీటిలో వేస్తే, అది పూర్తిగా కలిసిపోతుంది, దాన్ని బయటకు తీసుకోలేరు; ఎక్కడ తిన్నా ఉప్పు రుచి ఉంటుంది. అలాగే, ఈ మహా, అనంత, అపార, సంపూర్ణ జ్ఞానరాశి భూతాల నుండి ఉద్భవించి, మళ్ళీ వాటిలో కలిసిపోతుంది; మరణం తరువాత ప్రత్యేకమైన చైతన్యం ఉండదు అని యాజ్ఞవల్క్యుడు చెప్పారు. మైత్రేయి అడిగింది: "ఓ మహోన్నతుడు, మరణం తరువాత ప్రత్యేకమైన చైతన్యం లేదని మీరు చెప్పడం వల్ల నేను అయోమయానికి గురయ్యాను." యాజ్ఞవల్క్యుడు: "కాదు, ప్రియమా, నేను అయోమయంగా మాట్లాడడం లేదు; ఇది తెలుసుకోవడానికి సరిపోతుంది." ఎక్కడ ద్వైతం ఉంటే, ఒకరు మరొకరిని చూస్తారు, వాసన పడతారు, వినిపిస్తారు, మాట్లాడతారు, ఆలోచిస్తారు, తెలుసుకుంటారు. కానీ, అన్నీ ఆత్మగా మారినప్పుడు, ఎవరిని ఎలా చూడాలి? ఎవరిని ఎలా వాసన పడాలి? ఎవరిని ఎలా వినాలి? ఎవరిని ఎలా మాట్లాడాలి? ఎవరిని ఎలా ఆలోచించాలి? ఎవరిని ఎలా తెలుసుకోవాలి? జ్ఞానిని ఎలా తెలుసుకోవాలి? దీనివల్ల అన్నీ తెలిసినప్పుడు, ఆ జ్ఞానిని ఎలా తెలుసుకోవాలి? ఈ భూమి సమస్త జీవులకు మధువుగా ఉంది, సమస్త జీవులు ఈ భూమికి మధువుగా ఉన్నారు. భూమిలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు, శరీరంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు—అతడే ఆత్మ, అమరుడు, బ్రహ్మం, సమస్తం. ఈ నీళ్ళు సమస్త జీవులకు మధువుగా ఉన్నాయి, సమస్త జీవులు నీళ్లకు మధువుగా ఉన్నారు. నీళ్లలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు, బీజంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు—అతడే ఆత్మ, అమరుడు, బ్రహ్మం, సమస్తం. ఈ అగ్ని సమస్త జీవులకు మధువుగా ఉంది, సమస్త జీవులు అగ్నికి మధువుగా ఉన్నారు. అగ్నిలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు, వాక్కులో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు—అతడే ఆత్మ, అమరుడు, బ్రహ్మం, సమస్తం. ఈ ఆకాశం సమస్త జీవులకు మధువుగా ఉంది, సమస్త జీవులు ఆకాశానికి మధువుగా ఉన్నారు. ఆకాశంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు, హృదయ-ఆకాశంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు—అతడే ఆత్మ, అమరుడు, బ్రహ్మం, సమస్తం. ఈ వాయువు సమస్త జీవులకు మధువుగా ఉంది, సమస్త జీవులు వాయువుకు మధువుగా ఉన్నారు. వాయువులో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు, శ్వాసలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు—అతడే ఆత్మ, అమరుడు, బ్రహ్మం, సమస్తం. ఈ సూర్యుడు సమస్త జీవులకు మధువుగా ఉంది, సమస్త జీవులు సూర్యునికి మధువుగా ఉన్నారు. సూర్యునిలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు, కన్నులో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు—అతడే ఆత్మ, అమరుడు, బ్రహ్మం, సమస్తం. ఈ చంద్రుడు సమస్త జీవులకు మధువుగా ఉంది, సమస్త జీవులు చంద్రునికి మధువుగా ఉన్నారు. చంద్రునిలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు, మనసులో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు—అతడే ఆత్మ, అమరుడు, బ్రహ్మం, సమస్తం. ఈ దిశలు సమస్త జీవులకు మధువుగా ఉన్నాయి, సమస్త జీవులు దిశలకు మధువుగా ఉన్నారు. దిశల్లో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు, చెవిలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు—అతడే ఆత్మ, అమరుడు, బ్రహ్మం, సమస్తం. ఈ మెరుపు సమస్త జీవులకు మధువుగా ఉంది, సమస్త జీవులు మెరుపుకు మధువుగా ఉన్నారు. మెరుపులో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు, సూక్ష్మ శరీరంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు—అతడే ఆత్మ, అమరుడు, బ్రహ్మం, సమస్తం. ఈ గర్జన సమస్త జీవులకు మధువుగా ఉంది, సమస్త జీవులు గర్జనకు మధువుగా ఉన్నారు. గర్జనలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు, శబ్దంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు—అతడే ఆత్మ, అమరుడు, బ్రహ్మం, సమస్తం. ఈ ధర్మం సమస్త జీవులకు మధువుగా ఉంది, సమస్త జీవులు ధర్మానికి మధువుగా ఉన్నారు. ధర్మంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు, అంతరధర్మంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు—అతడే ఆత్మ, అమరుడు, బ్రహ్మం, సమస్తం. ఈ సత్యం సమస్త జీవులకు మధువుగా ఉంది, సమస్త జీవులు సత్యానికి మధువుగా ఉన్నారు. సత్యంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు, అంతర్సత్యంలో ఉన్న ప్రకాశవంతమైన, అమరమైన పురుషుడు—అతడే ఆత్మ, అమరుడు, బ్రహ్మం, సమస్తం. ఇలా, యాజ్ఞవల్క్యుడు మైత్రేయికి బ్రహ్మం, ఆత్మ, మరియు సమస్త జీవుల పరస్పర సంబంధాన్ని, అమరత్వాన్ని, పరమ సత్యాన్ని ఎంతో స్పష్టంగా, సున్నితంగా వివరించాడు.