पुरुषो वाअक्षितिः, सहीदमन्नं पुनः-पुनर्जनयते॥ योवैतामक्षितिं वेदेति, पुरुषो वाअक्षितिः॥ सहीदमन्नं धिया-धिया जनयते कर्मभिः यद्धैतन्नकुर्यात् क्षीयेत ह॥ सोऽन्नमत्ति प्रतीकेनेति, मुखं प्रतीकं, मुखेनेत्य् एतत्॥ सदेवानपिगच्छति, सऊर्जमुपजीवतीति प्रशँसा
त्रीण्य् आत्मनेऽकुरुतेतिः मनो वाचं प्राणं; तान्य् आत्मनेऽकुरुतान्यत्रमना अभूवं, नादर्शम्; अन्यत्रमना अभूवं, नाश्रौषमितिः मनसा ह्य् एवपश्यति, मनसा शृणोति
कामः सङ्कल्पोविचिकित्साश्रद्धाश्रद्धा धृतिरधृतिर्ह्रीर्धीर्भीरित्य् एतत्सर्वं मन एव॥ तस्मादपि पृष्ठत उपस्पृष्टो मनसा विजानाति
यः कश्च शब्दो, वागेवसैषाह्यन्तं आयत्तैषाहिन॥ प्राणोऽपानोव्यानउदानः समानोऽनइत्य् एतत्सर्वं प्राणएवैतन्मयो वाअयमात्माः वाङ्मयो, मनोमयः, प्राणमयः
त्रयो लोकाएतएवः वागेवायं लोको, मनोऽन्तरिक्षलोकः, प्राणोऽसौलोकः
त्रयो वेदा एतएवः वागेवर्ग्वेदो, मनो यजुर्वेदः, प्राणः सामवेदः
देवापितरो मनुष्याएतएवः वागेवदेवा, मनः पितरः, प्राणोमानुष्याः
पितामाताप्रजैतएवः मन एवपिता, वाङ् माता, प्राणः प्रजा
विज्ञातं विजिज्ञास्यमविज्ञातमेतएवः यत्किङ्च विज्ञातं वाचस् तद्रूपम् वाग्घिविज्ञाता, वागेनं तद्भूत्वावति
यत्किङ्च विजिज्ञास्यं मनसस् तद्रूपम् मनो हिविजिज्ञास्यं, मन एनं तद्भूत्वावति
यत्किङ्चाविज्ञातं प्राणस्य तद्रूपम् प्राणोह्यविज्ञातः, प्राणएनं तद्भूत्वावति
तस्यै वाचः पृथिवीशरीरं, ज्योती रूपमयमग्निः॥ तद्यावत्य् एववाक् तावती पृथिवी, तावानयमग्निः
अथैतस्य मनसो द्यौः शरीरं, ज्योती रूपमसावादित्यः॥ तद्यावदेवमनस् तावती द्यौः तावानसावादित्यः॥ तौमिथुनँ समैतां॥ ततः प्राणोऽजायत॥ सइन्द्रः, सएषोऽसपत्नो॥ द्वितीयो वैसपत्नो॥ नास्य सपत्नो भवति, यएवं वेद
अथैतस्य प्राणस्यापः शरीरं, ज्योती रूपमसौचन्द्रः॥ तद्यावानेवप्राणः तावत्य आपः तावानसौचन्द्रः
तएतेसर्व एवसमाः, सर्वेऽनन्ताः॥ सयोहैतानन्तवत उपास्ते, अन्तवन्तँ सलोकं जयति अथ योहैताननन्तानुपास्ते, अनन्तँ सलोकं जयति
सएषसंवत्सरः प्रजापतिष् षोडशकलः॥ तस्य रात्रय एवपङ्चदश कला; ध्रुवैवास्य षोडशीकला॥ सरात्रिभिरेवाच पूर्यते, अप च क्षीयते॥ सोऽमावास्याँ रात्रिमेतया षोडश्याकलया सर्वमिदं प्राणभृदनुप्रविश्य, ततः प्रातर्जायते॥ तस्मादेताँ रात्रिं प्राणभृतः प्राणं नविच्छिन्द्यादपि कृकलासस्यैतस्या एवदेवताया अपचित्यै
योवैससंवत्सरः प्रजापतिष् षोडशकालो, अयमेवसयोऽयमेवंवित्पुरुषः॥ तस्य वित्तमेवपङ्चदश कलाः आत्मैवास्य षोडशीकला॥ सवित्तेनैवाच पूर्यते, अप च क्षीयते॥ तदेतन्नभ्यं यदयमात्मा, प्रधिर्वित्तं॥ तस्माद्यदि अपि सर्वज्यानिं जीयत, आत्मना चेज् जीवति, प्रधिनागादित्य् आहुः
अथ त्रयो वावलोकाः मनुष्यलोकः, पितृलोको, देवलोकइति॥ सोऽयं मनुष्यलोकः पुत्रेणैवजय्यो, नान्येन कर्मणा; कर्मणा पितृलोको; विद्यया देवलोको॥ देवलोकोवैलोकानाँ श्रेष्ठस्; तस्माद्विद्यां प्रशँसन्ति
अथातः सम्प्रत्तिः॥ यदाप्रैष्यन्मन्यते, अथ पुत्रमाहः त्वं ब्रह्म, त्वं यज्ञः त्वं लोकइति॥ सपुत्रः प्रत्याहाहं ब्रह्माहं यज्ञो, अहम्लोकइति
यद्वैकिङ्चानूक्तं, तस्य सर्वस्य ब्रह्मेत्य् एकता॥ येवैकेच यज्ञाः तेषाँ सर्वेषां यज्ञइत्य् एकता॥ येवैकेच लोकाः तेषाँ सर्वेषां लोकइत्य् एकतैतावद्वाइदँ सर्वम् एतन्मा सर्वँ सन्नयमितोभुनजदिति॥ तस्मात्पुत्रमनुशिष्टं लोक्यमाहुः तस्मादेनमनुशासति॥ सयदैवंविदस्माल् लोकात्प्रैति अथैभिरेवप्राणैः सहपुत्रमाविशति॥ सयद्यनेन किङ्चिदक्ष्णयाकृतं भवति, तस्मादेनँ सर्वस्मात्पुत्रोमुङ्चति॥ तस्मात्पुत्रोनाम॥ सपुत्रेणैवास्मिल् लोकेप्रतितिष्ठति अथैनमेतेदेवाः प्राणाअमृता आविशन्ति
पृथिव्यैचैनमग्नेश्च दैवी वागाविशति॥ सावैदैवी वाग्यया, यद्-यदेववदति, तत्-तद्भवति
दिवश्चैनमादित्याच्च दैवं मन आविशति॥ तद्वैदैवं मनो येनानन्द्य् एवभवति अथो नशोचति
अद्भ्यश्चैनं चन्द्रमसश्च दैवः प्राणआविशति॥ सवैदैवः प्राणोयः संचरँश्चासंचरँश्च नव्यथते, अथो नरिष्यति॥ सएषएवंवित्सर्वेषां भूतानामात्माभवति॥ यथैषादेवतैवँ स॥ यथैतां देवताँ सर्वाणि भूतान्यवन्ति एवँ हैवंविदँ सर्वाणि भूतान्यवन्ति॥ यदु किङ्चेमाः प्रजाः शोचन्ति अमैवासां तद्भवति, पुण्यमेवामुं गच्छति, नह वैदेवान्पापं गच्छति
अथातो व्रतमीमाँसा॥ प्रजापतिर्ह कर्माणि ससृजे॥ तानि सृष्टान्यन्योऽन्येनास्पर्धन्तः वदिष्याम्य् एवाहमिति वाग्दध्रे; द्रक्ष्याम्यहमिति चक्षुः; श्रोष्याम्यहमिति श्रोत्रम्; एवमन्यानि कर्माणि यथाकर्मम्
तानि मृत्युः श्रमो भूत्वोपयेमे, तान्य् आप्नोत्; तान्य् आप्त्वामृत्युरवारुन्द्ध॥ तस्माच्छ्राम्यत्य् एववाक् श्राम्यति चक्षुः, श्राम्यति श्रोत्रम्॥ अथेममेवनाप्नोद् योऽयं मध्यमः प्राणः
तानि ज्ञातुं दध्रिरेः अयं वैनः श्रेष्ठो यः संचरंश्चासंचरंश्च नव्यथते, अथो नरिष्यति॥ हन्तास्यैवसर्वे रूपं भवामेति॥ तएतस्यैवसर्वे रूपमभवनः॥ तस्मादेतएतेनाख्यायन्ते प्राणाइति॥ तेन ह वावतत्कुलमाचक्षते, यस्मिन्कुले भवति यएवं वेद॥ यउ हैवंविदा स्पर्धते ॥ अनुशुष्य हैवान्ततोम्रियत॥ इत्यध्यात्मम्
अथाधिदेवतम् ज्वलिष्याम्य् एवाहमित्यग्निर्दध्रे; तप्स्याम्यहमित्य् आदित्यो; भास्याम्यहमिति चन्द्रमा; एवमन्यादेवता यथादेवतँ॥ सयथैषां प्राणानां मध्यमः प्राण, एवमेतासां देवतानां वायुः॥ म्लोचन्ति ह्यन्यादेवता, नवायुः॥ सैषानस्तमिता देवता यद्वायुः
अथैषश्लोको भवतिः यतश्चोदेति सूर्यो, अस्तं यत्र च गच्छतीति प्राणाद्वाएषउदेति, प्राणेऽस्तमेति तं देवाश्चक्रिरे धर्मँ, सएवाद्य, सउ श्वइति॥ यद्वाएतेऽमुर्ह्यध्रियन्त, तदेवाप्यद्यकुर्वन्ति॥ तस्मादेकमेवव्रतं चरेत्॥ प्राण्याच्चैवापान्याच्चः नेन्मा पाप्मामृत्युराप्नवदिति॥ यद्य् उ चरेत् समापिपयिषेत्॥ तेनो एतस्यै देवतायै सायुज्यँ सलोकतां जयति, यएवं वेद॥ 6 = 14.4.4.1-4=
त्रयं वाइदं, नाम रूपं कर्म॥ तेषां नाम्नां वागित्य् एतदेषामुक्थम् अतो हिसर्वाणि नामान्य् उत्तिष्ठन्ति॥ एतदेषाँ सामैतद्धिसर्वैर्नामभिः समम्॥ एतदेषां ब्रह्मैतद्धिसर्वाणि नामानि बिभर्ति
अथ रूपाणां चक्षुरित्य् एतदेषामुक्थम् अतो हिसर्वाणि रूपाण्य् उत्तिष्ठन्ति॥ एतदेषाँ सामैतद्धिसर्वै रूपैः समम्॥ एतदेषां ब्रह्मैतद्धिसर्वाणि रूपाणि बिभर्ति