. .\^. अब्रवीन्मे जित्वा हैलिनो वाग्वैब्रह्मेति॥ यथा मातृमान्पितृमानाचार्यवान्ब्रूयात् तथा तच्छैलिनो अब्रवीद् वाग्वैब्रह्मेति अवदतो हिकिँ स्यादिति॥ अब्रवीत्तुते तस्यायतनं प्रतिष्ठां॥ नमेऽब्रवीदिति॥ एकपाद्वाएतत् सम्राड्, इति
सवैनो ब्रूहि, याज्ञवल्क्य॥ वागेवायतनम् आकाशः प्रतिष्ठा, प्रज्ञेत्य् एनदुपासीत॥ काप्रज्ञता, याज्ञवल्क्य॥ वागेव, सम्राड्, इति होवाच; वाचावै, सम्राड्, बन्धुः प्रज्ञायत; ऋग्वेदोयजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरस इतिहासः पुराणं विद्याउपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्यानानि . . वाचैव, संराट्, प्रज्ञायन्ते; वाग्वै, सम्राट्, परमं ब्रह्म; नैनं वाग्जहाति, सर्वाण्य् एनं भूतान्यभिक्षरन्ति
देवोभूत्वादेवानप्येति, यएवं विद्वानेतदुपास्ते॥ हस्त्य्\. सहस्रं ददामीति होवाच जनकोवैदेहः॥ सहोवाच याज्ञवल्क्यः पितामेऽमन्यत, नाननुशिष्य हरेतेति॥ कएवते किमब्रवीदिति . \`॥.
. .\^. अब्रवीन्मे बर्कुर्वार्ष्णश्: चक्षुर्वैब्रह्मेति॥ यथा मातृमान्पितृमानाचार्यवान्ब्रूयात् तथा तद्वार्ष्णोऽब्रवीच्: चक्षुर्वैब्रह्मेति अपश्यतो हिकिँ स्यादिति॥ अब्रवीत्तुते तस्यायतनं प्रतिष्ठां॥ नमेऽब्रवीदिति॥ एकपाद्वाएतत् सम्राड्, इति
सवैनो ब्रूहि, याज्ञवल्क्य॥ चक्षुरेवायतनम् आकाशः प्रतिष्ठा, सत्यमित्य् एतदुपासीत॥ कासत्यता, याज्ञवल्क्य॥ चक्षुरेव, सम्राड्, इति होवाच; चक्षुषा वै, सम्राट्, पश्यन्तमाहुः अद्राक्षीरिति॥ सआहाद्राक्षमिति, तत्सत्यं भवति; चक्षुर्वै, सम्राट्, परमं ब्रह्म; नैनम्चक्षुर्जहाति, सर्वाण्य् एनं भूतान्यभिक्षरन्ति
देवोभूत्वादेवानप्येति, यएवं विद्वानेतदुपास्ते॥ हस्त्य्\. सहस्रं ददामीति होवाच जनकोवैदेहः॥ सहोवाच याज्ञवल्क्यः पितामेऽमन्यत, नाननुशिष्य हरेतेति॥ कएवते किमब्रवीदिति . \`॥.
. . \^. अब्रवीन्मे गर्दभीविपीतो भारद्वाजः श्रोत्रं वैब्रह्मेति; यथा मातृमान्पितृमानाचार्यवान्ब्रूयात् तथा तद्भारद्वाजोऽब्रवीच्: छ्रोत्रं वैब्रह्मेति अशृण्वतो हिकिँ स्यादिति॥ अब्रवीत्तुते तस्यायतनं प्रतिष्ठां॥ नमेऽब्रवीदिति॥ एकपाद्वाएतत् सम्राड्, इति
सवैनो ब्रूहि, याज्ञवल्क्य॥ श्रोत्रमेवायतनम् आकाशः प्रतिष्ठानन्तमित्य् एनदुपासीत॥ कानन्तता, याज्ञवल्क्य॥ दिश एव, सम्राड्, इति होवाच; तस्माद्वै, सम्राड्, . \` यां काङ्च दिशं गच्छति नैवास्या अन्तं गच्छति अनन्ताहिदिशः, श्रोत्रँ हिदिशः , सम्राट्, . श्रोत्रं वै, सम्राट्, परमं ब्रह्म॥ नैनं श्रोत्रं जहाति, सर्वाण्य् एनं भूतान्यभिक्षरन्ति
देवोभूत्वादेवानप्येति, यएवं विद्वानेतदुपास्ते॥ हस्त्य्\. सहस्रं ददामीति, होवाच जनकोवैदेहः॥ सहोवाच याज्ञवल्क्यः पितामेऽमन्यत, नाननुशिष्य हरेतेति॥ कएवते किमब्रवीदिति . \`॥.
. . \^. अब्रवीन्मे षत्यकामो जाबालोः मनो वैब्रह्मेति; यथा मातृमान्पितृमानाचार्यवान्ब्रूयात् तथा तत्षत्यकामो अब्रवीद् मनो वैब्रह्मेति अमनसो हिकिँ स्यादिति॥ अब्रवीत्तुते तस्यायतनं प्रतिष्ठां॥ नमेऽब्रवीदिति॥ एकपाद्वाएतत् सम्राड्, इति
सवैनो ब्रूहि, याज्ञावल्क्य॥ मन एवायतनम् आकाशः प्रतिष्ठानन्दइत्य् एनदुपासीत॥ कानन्दता, याज्ञवल्क्य॥ मन एव, सम्राड्, इति होवाच; मनसा वै, सम्राट्, स्त्रियमभिहर्यति तस्यां प्रतिरूपः पुत्रोजायते; सआनन्दो॥ मनो वै, सम्राट्, परमं ब्रह्म; नैनं मनो जहाति, सर्वाण्य् एनं भूतान्यभिक्षरन्ति
देवोभूत्वादेवानप्येति, यएवं विद्वानेतदुपास्ते॥ हस्त्य्\. सहस्रं ददामीति होवाच जनकोवैदेहः॥ सहोवाच याज्ञवल्क्यः पितामेऽमन्यत, नाननुशिष्य हरेतेति॥ कएवते किमब्रवीदिति . \`॥.
. . \^. अब्रवीन्मे विदग्धः हाकल्योः हृदयं वैब्रह्मेति; यथा मातृमान्पितृमानाचार्यवान्ब्रूयात् तथा तच्छाकल्योऽब्रवीद् धृदयं वैब्रह्मेति अहृदयस्य हिकिँ स्यादिति॥ अब्रवीत्तुते तस्यायतनं प्रतिष्ठां !॥ नमेऽब्रवीदिति॥ एकपाद्वाएतत् सम्राड्, इति
सवैनो ब्रूहि, याज्ञवल्क्य॥ हृदयमेवायतनम् आकाशः प्रतिष्ठा; स्थितिरित्य् एनदुपासीत॥ कास्थितिता, याज्ञवल्क्य॥ हृदयमेव, सम्राड्, इति होवाच; हृदयं वै, सम्राट्, सर्वेषां भूतानामायतनँ; हृदयं वै, सम्राट्, सर्वेषां भूतानां प्रतिष्ठा, हृदये ह्य् एव, सम्राट्, सर्वाणि भूतानि प्रतिष्ठितानि भवन्ति; हृदयं वै, सम्राट्, परमं ब्रह्म; नैनँ हृदयं जहाति, सर्वाण्य् एनं भूतान्यभिक्षरन्ति
देवोभूत्वादेवानप्येति, यएवं विद्वानेतदुपास्ते॥ हस्त्य्\. सहस्रं ददामीति होवाच जनकोवैदेहः॥ सहोवाच याज्ञवल्क्यः पितामेऽमन्यत नाननुशिष्य हरेतेति॥ कएवते किमब्रवीदिति . \`॥. 2 = 14.6.11?? =
अथ ह जनको वैदेहः कूर्चादुपावसर्पन्नुवाचः नमस् ते ॥ याज्ञवल्क्यानु मा शाधीति॥ सहोवाचः यथा वै, सम्राड्, महान्तमध्वानमेष्यन्रथं वा नावं वा समाददीतैवमेवैताभिरुपनिषद्भिः समाहितात्मासि एवं वृन्दारक आढ्यः सन्नधीतवेद उक्तोपनिषत्क इतोविमुच्यमानः क्वगमिष्यसीति॥ नाहं तद् भगवन् वेद यत्र गमिष्यामीति॥ अथ वैतेऽहं तद्वक्ष्यामि यत्र गमिष्यसीति॥ ब्रवीतु भगवानिति
सहोवाच . इन्धो ह वैनामैषयोऽयं दक्षिणेऽक्षन्पुरुषस्; तं वाएतमिन्धँ सन्तमिन्द्र इत्य् आचक्षते परोक्षेणैव; परोक्षप्रिया इव हिदेवाः प्रत्यक्षद्विषः
अथैतद्वामेऽक्षिणि . पुरुषरूपम् एषास्य पत्नी विराट्, तयोरेषसँस्तावोयएषोऽन्तर्हृदय आकाशो॥ अथैनयोरेतदन्नं यएषोऽन्तर्हृदये लोहितपिण्डो॥ अथैनयोरेतत्प्रावरणं यदेतदन्तर्हृदये जालकमिवाथैनयोरेषासृतिः सती . संचरणी यैषाहृदयादूर्ध्वानाड्य् उच्चरति
तावाअस्यैताहितानाम नाड्योयथ केशः सहस्रधाभिन्न .\^ एताभिर्वाएतम् आस्रवदास्रवति; तस्मादेषप्रविविक्ताहारतर इव भवत्यस्माच्छारीरादात्मनः
तस्य वाएतस्य पुरुषस्य . ॥. प्राची दिक्प्राङ्चः प्राणा, दक्षिणा दिग्दक्षिणाः प्राणाः, प्रतीची दिक्प्रत्यङ्चः प्राणा, उदीची दिगुदङ्चः प्राणा, ऊर्ध्वादिगूर्ध्वाः प्राणा, अवाची दिगवाङ्चः प्राणाः, सर्वा दिशः सर्वे प्राणाः
सएषनेति नेत्य् आत्मागृह्यो नहिगृह्यतेऽशीर्यो नहिशीर्यतेऽसङ्गोऽसितो नसज्यते नव्यथते .\^ अभयं वै, जनक, प्राप्तोऽसीति होवाच याज्ञवल्क्यः॥ सहोवाच जनकोवैदेहोः नमस् ते, याज्ञवल्क्याभयं त्वागच्छताद्योनो, भगवन् अभयं वेदयस .: स होवाच जनको वैदेहोऽभयं त्वागच्छताद् याज्ञवल्क्य, यो नो, भगवन् अभयं वेदयसे; नमस् तेऽस्तु इमेविदेहाअयमहमस्मीति॥ 3 = 14.7.1 =
जनकँ ह वैदेहं याज्ञवल्क्यो जगामः समेनेन वदिष्य इत्य् अथ ह यज् जनकश्च वैदेहो याज्ञवल्क्यश्चाग्निहोत्रेसमूदतुस् तस्मै ह याज्ञवल्क्यो वरं ददौ॥ सह कामप्रश्नमेववव्रे॥ तँ हास्मै ददौ॥ तँ ह सम्राड् एवपूर्वः पप्रच्छ
याज्ञवल्क्य, किंज्योतिरयं पुरुष इति॥ आदित्यज्योतिः, सम्राड्, इति होवाचादित्येनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपर्येतीति॥ एवमेवैतद् याज्ञवल्क्य
अस्तमित आदित्ये, याज्ञवल्क्य, किंज्योतिरेवायं पुरुष इति॥ चन्द्रज्योतिः, सम्राड्, इति होवाच; चन्द्रेणैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपर्येतीति॥ एवमेवैतद् याज्ञवल्क्य
अस्तमित आदित्ये, याज्ञवल्क्य, चन्द्रमस्यस्तमिते, किंज्योतिरेवायं पुरुष इति॥ अग्निज्योतिः, सम्राड्, इति होवाच अग्निनैवज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपर्येतीति॥ एवमेवैतद् याज्ञवल्क्य
अस्तमित आदित्ये, याज्ञवल्क्य, चन्द्रमस्यस्तमिते, शान्तेऽग्नौ, किंज्योतिरेवायं पुरुष इति॥ वाग्ज्योतिः, सम्राड्, ! इति होवाच वाचैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपर्येति॥ तस्माद्वै, सम्राड्, अपि यत्र स्वः पाणिर्नविनिर्ज्ञायते, अथ यत्र वागुच्चरति उपैवतत्र न्येतीति॥ एवमेवैतद् याज्ञवल्क्य
अस्तमित आदित्ये, याज्ञवल्क्य, चन्द्रमस्यस्तमिते, शान्तेऽग्नौ, शान्तायां वाचि, किंज्योतिरेवायं पुरुष इति॥ आत्मज्योतिः, सम्राड्, इति होवाच ! आत्मनैवायं ज्योतिषास्ते पल्ययते कर्म कुरुते विपर्येतीति
कतमआत्मेति॥ योऽयं विज्ञानमयः पुरुषः प्राणेषु हृद्यन्तर्ज्योतिः \^\` ससमानः सन्नुभौलोकौसंचरति ध्यायतीव लेलायतीव सधीः \` स्वप्नो भूत्वेमं लोकमतिक्रामति . \^
सवाअयं पुरुषो जायमानः शरीरमभिसम्पद्यमानः पाप्मभिः सँसृज्यते॥ सउत्क्रामन्म्रियमाणः पाप्मनो विजहाति मृत्योरूपाणि .
तस्य वाएतस्य पुरुषस्य द्वेएवस्थाने भवतः इदं च परलोकस्थानं च; सन्ध्यं तृतीयँ स्वप्नस्थानं; तस्मिन्त्सन्ध्ये स्थाने तिष्ठनुभेस्थाने पश्यतीदं च परलोकस्थानं च