एवं ब्रह्मविद्या-विचारस्य अन्तर्भागे एकः ब्राह्मणः स्वपत्नीं यदा तस्यै स्वयम् सम्पूर्णं तेजः यशः च दातुम् इच्छति, तदा सः तस्याः तेजः यशः च स्वीकरोति, उभौ च दीप्तिमन्तौ भवतः। यदि सः आत्मनं संयमितुम् इच्छेत्, तदा सः तस्यै अभिलाषं प्रकट्य, तस्याः मनसि स्वचिन्तनं स्थापयित्वा, मुखं मुखेन संयोज्य, योनिं स्पृशन्, मन्त्रम् उच्चारयेत्—“अङ्गाद् अङ्गं जायसे, हृदयात् उत्पद्यसे; त्वं अङ्गानां सारः, मम आनन्दं कुरु।” यदि सः इच्छेत्—“सा गर्भं न धारयेत्”—तदा तस्याः मनसि चिन्तनं स्थापयित्वा, मुखं मुखेन संयोज्य, श्वासोच्छ्वासं कृत्वा, लिङ्गेन बीजं प्रत्याहृत्य, वदेत्—“तेन ते बीजेन बीजं प्रत्याहरामि।” एवं सा गर्भिणी न भवति। अथ यदि सः इच्छेत्—“सा गर्भं धारयेत्”—तदा तस्याः मनसि चिन्तनं स्थापयित्वा, मुखं मुखेन संयोज्य, श्वासोच्छ्वासं कृत्वा, लिङ्गेन बीजं स्थापयित्वा, वदेत्—“तेन ते बीजेन बीजं स्थापयामि।” एवं सा गर्भिणी भवति। यदि पत्नी अन्येन सह रमिता भवति, पतिः तस्याः प्रति द्वेषं कुर्यात्, तदा कच्चे पात्रे अग्निं स्थापयेत्, तद्व्याघातेन कुशग्राम् उपनयेत्, तत्र घृतयुक्तं शरग्राम् तद्व्याघातेन त्रिः समर्पयेत्, मन्त्रम् उच्चारयेत्—“उपज्वलिते अग्नौ तस्याः दुष्टं भाग्यं हरामि, बन्ध्यत्वं हरामि, अपत्याभावं हरामि, वीर्याभावं हरामि।” प्रतिवाक्यं “हरामि” नाम उच्चारयेत्। एवं तस्याः दुष्टं भाग्यं, अपत्याभावं, वीर्याभावं हरति। यः एवं वेद, सः शक्तिमान् भवति; तस्मात् विदुषां ब्राह्मणपत्नीं न अवमानयेत्। एवं पुनः यदि पत्नी अन्येन सह रमिता भवति, पतिः तस्याः प्रति द्वेषं कुर्यात्, तदा कच्चे पात्रे अग्निं स्थापयेत्, तद्व्याघातेन कुशग्राम् उपनयेत्, तत्र घृतयुक्तं शरग्राम् तद्व्याघातेन समर्पयेत्, मन्त्रम् उच्चारयेत्—“उपज्वलिते अग्नौ तस्याः दुष्टं भाग्यं हरामि, वीर्याभावं हरामि, अपत्याभावं हरामि, बन्ध्यत्वं हरामि, पुण्याभावं हरामि।” एवं तस्याः पुण्यं, शक्ति च हरति। यः एवं वेद, सः शक्तिमान्; तस्मात् विदुषां ब्राह्मणपत्नीं न अवमानयेत्। यदि पतिः स्वपत्नीं रजस्वलां पश्येत्, तदा त्रिदिनानि कुसग्राम् सह घृतं पिबेत्, मलिनवस्त्रं धारयेत्; शूद्रः वा शूद्रस्त्री वा तां न स्पृशेत्। त्रिरात्रात् स्नात्वा तण्डुलं कुटयेत्। यदि सः इच्छेत्—“मम गौरः पुत्रः जायेत्”—तदा वेदं जपेत्, “जीवेत् पूर्णं आयुः” इति वदन्, क्षीरघृतयुतं तण्डुलं पाच्य, उभौ तद् खादेत्; एवं इच्छानुसारं सन्तानं उत्पादयेत्। यदि सः इच्छेत्—“कपिलः पुत्रः जायेत्”—द्वौ वेदौ जपेत्, “जीवेत् पूर्णं आयुः” इति वदन्, दधिघृतयुतं तण्डुलं पाच्य, उभौ तद् खादेत्; एवं इच्छानुसारं सन्तानं उत्पादयेत्। यदि सः इच्छेत्—“श्यामः वा रक्ताक्षः पुत्रः जायेत्”—त्रीन् वेदान् जपेत्, “जीवेत् पूर्णं आयुः” इति वदन्, जलघृतयुतं तण्डुलं पाच्य, उभौ तद् खादेत्; एवं इच्छानुसारं सन्तानं उत्पादयेत्। यदि सः इच्छेत्—“विदुषी कन्या जायेत्”—“जीवेत् पूर्णं आयुः” इति वदन्, तिलघृतयुतं तण्डुलं पाच्य, उभौ तद् खादेत्; एवं इच्छानुसारं सन्तानं उत्पादयेत्। यदि सः इच्छेत्—“विद्वान् पुत्रः सभायां विजयी, श्रुतवान् वाक्यकर्ता जायेत्”—सर्वान् वेदान् जपेत्, “जीवेत् पूर्णं आयुः” इति वदन्, मांसघृतयुतं तण्डुलं पाच्य, उभौ तद् खादेत्; एवं इच्छानुसारं सन्तानं उत्पादयेत्, गोमांसं वा वृषमांसं उपयोग्य। प्रभाते सः हविष्या घृतं समर्प्य, अग्नये, अनुमत्यै, देवाय सवित्रे—“सत्यं जननं” इति स्वाहाकारं कृत्वा, हविः समर्पयेत्। ततः शेषं खादेत्, पत्नीं ददाति। हस्तप्रक्षालनं कृत्वा, जलपात्रं पूर्य, तस्यै त्रिः अभिषिंचति—“उत्तिष्ठ शुभे, अन्यं क्षेत्रं अन्विष्य, त्वं पतिना सह सन्ततिं उत्पादय” इति। ततः तां समीपं गच्छति—“अहं प्राणः, त्वं शरीरम्; त्वं प्राणः, अहं शरीरम्; अहं साम, त्वं ऋक्; अहं द्यौः, त्वं पृथिवी। आगच्छ, संयोगं कुर्याम्, पुत्रोत्पत्त्यर्थं बीजं स्थापयाम” इति वदन्। ततः तस्याः ऊरू पृथक् स्थापयित्वा—“द्यावापृथिव्यौ उद्घाटयामि” इति वदन्। तस्याः मनसि चिन्तनं स्थापयित्वा, मुखं मुखेन संयोज्य, तां त्रिः अनुवृत्त्या स्पृशन्—“विष्णुः गर्भं योजयतु, त्वष्टा रूपाणि कल्पयतु, प्रजापतिः सृजतु, धाता गर्भं स्थापयतु। शिनिवाली गर्भं स्थापयतु, पृथुष्टुका गर्भं स्थापयतु, अश्विनौ पद्ममालाधारौ गर्भं स्थापयतु” इति। तौ सुवर्णौ अरणी अश्विनौ देवौ येन गर्भं मंथन्ति, ताभ्यां गर्भं आवाहयेत् दशमासाय। यथा पृथिवी अग्निं गर्भयति, यथा द्यौः इन्द्रं गर्भयति, यथा वायुर्दिग्भ्यः गर्भं धत्ते, एवं सः तस्याः गर्भं स्थापयति, नाम उच्चारयन्। तां जलाभिषिंच्य, यथा वायुः पद्मसरो सर्वतः कम्पयति, तथैव गर्भः सर्वतः तस्याः गच्छतु, गर्भः स्थिरः भवतु। इन्द्राय रक्षाः निर्मिता, द्वारः छत्रं च; हे इन्द्र, रक्ष, गर्भेण बलवान् भवतु। यदा शिशुः जायते, तदा अग्निं स्थाप्य, शिशुं गोदाम् स्थापयित्वा, घृतदधिमिश्रं हविः समर्प्य—“सहस्रेण समृद्धिं यजामि, स्वगृहे वृद्धिं कुर्याम्, सन्ततिं पशून् च न वियुज्येयम्, स्वाहा। प्राणान् आत्मनि, मनः त्वयि समर्पयामि, स्वाहा” इति। यद् अतिक्रान्तं, यद् अविकृतं, तद् अग्निः यज्ञविद् यज्ञं सम्यक् समर्पयतु, स्वाहा। ततः दक्षिणकर्णं शिशोः दक्षिणकर्णे स्थापयित्वा, “वाक् वाक् वाक्” इति त्रिः वदति। तदनन्तरं शिशोः नाम ददाति—“त्वं वेदः” इति, तद् गुप्तनाम भवति। ततः दधिमधुघृतं गुडेन मिश्रं शिशोः खादयति—“त्वयि पृथिवीं स्थापयामि, त्वयि अन्तरिक्षं स्थापयामि, त्वयि द्यां स्थापयामि, त्वयि सर्वां लोका स्थापयामि” इति। पुनः दक्षिणकर्णं शिशोः दक्षिणकर्णे स्थापयित्वा, “वाक् वाक् वाक्” इति त्रिः वदति। ततः दधिमधुघृतं गुडेन मिश्रं शिशोः खादयति—“त्वयि पृथिवीं स्थापयामि, त्वयि अन्तरिक्षं स्थापयामि, त्वयि द्यां स्थापयामि, त्वयि सर्वां लोका स्थापयामि” इति। तदनन्तरं नाम ददाति—“त्वं वेदः” इति, तद् गुप्तनाम भवति। ततः तं स्पृशन्—“शिलः भव, परशुः भव, अम्लानं सुवर्णं भव; त्वं आत्मा, पुत्रनामधारी। शतं शरदः जीव” इति। ततः मातरं संबोधितवान्—“हे मैत्रावरुणी, वीर्यवान् वीर्यात् पुत्रं जन्मितवती। वीर्यवन्ती भूयाः, यतः वीर्यं दत्तवती” इति। ततः शिशुं मातरं दत्वा, स्तनं ददाति—“स्तनः ते घृतपूर्णः, समृद्धः, उत्तमः, सर्वरत्नानां पोषकः, हे सरस्वति, पोषणाय अत्र दत्तः” इति। एवं तस्य वदन्ति—“सः महापिता अभवत्, महापितामहः अपि। सः परमं ऐश्वर्यं, यशः, ब्रह्मतेजः च प्राप्तवान्, यदा एतादृशः पुत्रः ब्राह्मणस्य जायते येन एवं ज्ञातं भवति।