ਸਹੋਵਾਚਃ ਤਥਾ ਨਸ੍ ਤ੍ਵਂ, ਤਤ, ਜਾਨੀਥਾ ਯਥਾ, ਯਦਹਂ ਕਿਂਚ ਵੇਦ, ਸਰ੍ਵਮਹਂ ਤਤ੍ਤੁਭਮਵੋਚਂ॥ ਪ੍ਰੇਹਿ ਤੁ, ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤੀਤ੍ਯ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਵ ਇਤਿ॥ ਭਵਾਨੇਵਗਚ੍ਛਤ੍ਵਿਤਿ
ਉਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਤਾਂ, ਪਿਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਾਂਗ ਜਾਣੋ; ਜੋ ਕੁਝ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਉੱਥੇ ਜਾਓ, ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਾਂਗ ਰਹਾਂ।' 'ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਜਾਓ,' ਉਹ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਸਆਜਗਾਮ ਗੌਤਮੋਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਾਹਣਸ੍ਯ ਜੈਵਲੇਰਾਸ॥ ਤਸ੍ਮਾ ਆਸਨਮਾਹਾਰ੍ਯੋਦਕਂ \^ ਆਹਾਰਯਾਂ ਚਕਾਰਾਥ ਹਾਸ੍ਮਾ ਅਰ੍ਘਂ ਚਕਾਰ
ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਗੌਤਮ, ਪ੍ਰਵਾਹਣ ਜੈਵਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਲਈ ਆਸਣ ਤੇ ਹੱਥ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਤਁ ਹੋਵਾਚਃ ਵਰਂ ਭਵਤੇ ਗੌਤਮਾਯ ਦਦ੍ਮ ਇਤਿ
ਉਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਗੌਤਮ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਸਹੋਵਾਚਃ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਤੋ ਮ ਏषਵਰੋ; ਯਾਂ ਤੁਕੁਮਾਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਵਾਚਮਭਾषਥਾਃ ਤਾਂ ਮੇ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ
ਉਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਵਰ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।'
ਸਹੋਵਾਚਃ ਦੈਵੇषੁ ਵੈ, ਗੌਤਮ, ਤਦ੍ਵਰੇषੁ, ਮਾਨੁषਾਣਾਂ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ
ਉਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ, ਗੌਤਮ, ਐਸੇ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰੋ।'
ਸਹੋਵਾਚਃ ਵਿਜ੍ਞਾਯਤੇ ਹਾਸ੍ਤਿ ਹਿਰਣ੍ਯਸ੍ਯਾਪਾਤ੍ਤਂ ਗੋਅਸ਼੍ਵਾਨਾਂ ਦਾਸੀਨਾਂ ਪ੍ਰਵਾਰਾਣਾਂ ਪਰਿਧਾਨਾਨਾਂ, ਮਾਨੋ ਭਵਾਨ੍ਬਹੋਰਨਨ੍ਤਸ੍ਯਾਪਰ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਯਾਭ੍ਯਵਦਾਨ੍ਯੋ ਭੂਦਿਤਿ॥ ਸਵੈ, ਗੌਤਮ, ਤੀਰ੍ਥੇਨੇਚ੍ਛਸਾ ਇਤਿ ਉਪੈਮ੍ਯਹਂ ਭਵਨ੍ਤਮਿਤਿ ਵਾਚਾਹ ਸ੍ਮੈਵਪੂਰ੍ਵ ਉਪਯਨ੍ਤਿ
ਉਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੋਨਾ, ਗਾਂ, ਘੋੜੇ, ਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਕਪੜੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਤੁਸੀਂ, ਜੀ, ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦਾਨੀ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ, ਗੌਤਮ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਠੀਕ ਉਪਹਾਰ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕ ਬਚਨ ਨਾਲ ਆਏ।'
ਸਹੋਪਾਯਨਕੀਰ੍ਤਾਉਵਾਚ
ਉਹ, ਉਪਹਾਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਕੇ, ਬੋਲਿਆ।
ਤਥਾ ਨਸ੍ ਤ੍ਵਂ, ਗੌਤਮ, ਮਾਪਰਾਧਾਸ੍ ਤਵ ਚ ਪਿਤਾਮਹਾ, ਯਥੇਯਂ ਵਿਦ੍ਯੇਤਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਕਸ੍ਮਿਁਸ਼੍ਚਨਬ੍ਰਾਹ੍ਮਨਉਵਾਸ; ਤਾਂ ਤ੍ਵਹਂ ਤੁਭ੍ਯਂ ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿਃ ਕੋਹਿਤ੍ਵੈਵਂ ਬ੍ਰੁਵਨ੍ਤਮਰ੍ਹਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਿਤਿ
ਇਸ ਲਈ, ਗੌਤਮ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਤੇ ਬੇ-ਇਤਬਾਰੀ ਨਾ ਕਰੀਏ; ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਕੌਣ, ਜੋ ਐਸਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਅਸੌਵੈਲੋਕੋऽਗ੍ਨਿਃ ਗੌਤਮ॥ ਤਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਏਵਸਮਿਦ੍ ਰਸ਼੍ਮਯੋ ਧੂਮੋ, ਅਹਰਰ੍ਚਿਸ਼੍, ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਅਙ੍ਗਾਰਾ .\^ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਿष੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ॥ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌਦੇਵਾਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਂ ਜੁਹ੍ਵਤਿ; ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇਃ ਸੋਮੋ ਰਾਜਾ ਸਂਭਵਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਹੈ, ਗੌਤਮ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਲੱਕੜ ਹੈ, ਕਿਰਣਾਂ ਧੂੰਆ ਹਨ, ਦਿਨ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਹੈ, ਚੰਦਰਾ ਅੰਗਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਤਾਰੇ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਸੋਮ ਰਾਜਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਵਾਅਗ੍ਨਿਃ ਗੌਤਮ॥ ਤਸ੍ਯ ਸਂਵਤ੍ਸਰਏਵਸਮਿਦ੍ ਅਭ੍ਰਾਣਿ ਧੂਮੋ, ਵਿਦ੍ਯੁਦਰ੍ਚਿਃ ਅਸ਼ਨਿਰਙ੍ਗਾਰਾ, ਹ੍ਰਾਦੁਨਯੋ ਵਿष੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ॥ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌਦੇਵਾਃ ਸੋਮਂ . ਜੁਹ੍ਵਤਿ; ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇਰ੍ਵृष੍ਟਿਃ ਸਂਭਵਤਿ
ਵਰਖਾ ਅੱਗ ਹੈ, ਗੌਤਮ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਸਾਲ ਲੱਕੜ ਹੈ, ਬੱਦਲ ਧੂੰਆ ਹਨ, ਬਿਜਲੀ ਲੌ ਹੈ, ਗਰਜ ਅੰਗਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਗਰਜ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਵਰਖਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਯਂ ਵੈਲੋਕੋऽਗ੍ਨਿਃ ਗੌਤਮ॥ ਤਸ੍ਯ ਪृਥਿਵ੍ਯ੍ ਏਵਸਮਿਦ੍ ਵਾਯੁਰ੍ ? ਧੂਮੋ, ਰਾਤ੍ਰਿਰਰ੍ਚਿਃ ਦਿਸ਼ੋ ਅਙ੍ਗਾਰਾ, ਅਵਨ੍ਤਰਦਿਸ਼ੋ ਵਿष੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ॥ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌਦੇਵਾਵृष੍ਟਿਂ ਜੁਹ੍ਵਤਿ; ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇਰਨ੍ਨਁ ਸਂਭਵਤਿ
ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗ ਹੈ, ਗੌਤਮ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਲੱਕੜ ਹੈ, ਹਵਾ ਧੂੰਆ ਹੈ, ਰਾਤ ਲੌ ਹੈ, ਦਿਸਾਵਾਂ ਅੰਗਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਵਰਖਾ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਅੰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰੁषੋ ਵਾਅਗ੍ਨਿਃ ਗੌਤਮ॥ ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਮੇਵਸਮਿਤ੍ ਪ੍ਰਾਣੋਧੂਮੋ, ਵਾਗਰ੍ਚਿਸ਼੍, ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਙ੍ਗਾਰਾਃ, ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਵਿष੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ॥ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌਦੇਵਾਅਨ੍ਨਂ ਜੁਹ੍ਵਤਿ; ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇ ਰੇਤਃ ਸਂਭਵਤਿ
ਇਨਸਾਨ ਅੱਗ ਹੈ, ਗੌਤਮ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਖੁੱਲਾ ਮੂੰਹ ਲੱਕੜ ਹੈ, ਸਾਹ ਧੂੰਆ ਹੈ, ਬੋਲ ਲੌ ਹੈ, ਅੱਖ ਅੰਗਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਕੰਨ ਚਿੰਗਾਰੀ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਅੰਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਬੀਜ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋषਾ ਵਾਆਗ੍ਨਿਃ ਗੌਤਮ॥ ਤਸ੍ਯਾ ਉਪਸ੍ਥ ਏਵਸਮਿਲ੍, ਲੋਮਾਨਿ ਧੂਮੋ, ਯੋਨਿਰਰ੍ਚਿਃ ਯਦਨ੍ਤਃ ਕਰੋਤਿ, ਤੇऽਙ੍ਗਾਰਾ, ਅਭਿਨਨ੍ਦਾ ਵਿष੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ॥ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌਦੇਵਾਰੇਤੋ ਜੁਹ੍ਵਤਿ; ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇਃ ਪੁਰੁषਃ ਸਂਭਵਤਿ॥ ਸਜਾਯਤੇ . ਸਜੀਵਤਿ ਯਾਵਜ੍ ਜੀਵਤਿ ਅਥ ਯਦਾਮ੍ਰਿਯਤੇ,
ਇਸਤਰੀ ਅੱਗ ਹੈ, ਗੌਤਮ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਉਪਸਥ ਲੱਕੜ ਹੈ, ਵਾਲ ਧੂੰਆ ਹਨ, ਯੋਨੀ ਲੌ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਗਾਰ ਹਨ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਬੀਜ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਪੁਰਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਅਥੈਨਮਗ੍ਨਯੇ ਹਰਨ੍ਤਿ
ਫਿਰ ਉਹਨੂੰ ਅੱਗ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਰੇਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਸਮਿਤ੍ਸਮਿਦ੍ ਧੂਮੋਧੂਮੋ, ਅਰ੍ਚਿਰਰ੍ਚਿਃ ਅਙ੍ਗਾਰਾ ਅਙ੍ਗਾਰਾ, ਵਿष੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾ ਵਿष੍ਫੁਲਿਙ੍ਗਾਃ॥ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗ੍ਨੌਦੇਵਾਃ ਪੁਰੁषਂ ਜੁਹ੍ਵਤਿ; ਤਸ੍ਯਾ ਆਹੁਤੇਃ ਪੁਰੁषੋ ਭਾਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਃ ਸਂਭਵਤਿ
ਉਸ ਲਈ ਅੱਗ ਹੀ ਅੱਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਲੱਕੜ ਲੱਕੜ, ਧੂੰਆ ਧੂੰਆ, ਲੌ ਲੌ, ਅੰਗਾਰ ਅੰਗਾਰ, ਤੇ ਚਿੰਗਾਰੀ ਚਿੰਗਾਰੀ। ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਪੁਰਖ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਆਹੁਤੀ ਤੋਂ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਯੋਹ ਵੈਜ੍ਯੇष੍ਠਂ ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਚ ਵੇਦ, ਜ੍ਯੇष੍ਠਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਨਾਂ ਭਵਤਿ॥ ਪ੍ਰਾਣੋਵੈਜ੍ਯੇष੍ਠਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ਚ॥ ਜ੍ਯੇष੍ਠਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਨਾਂ ਭਵਤਿ ਅਪਿ ਚ ਯੇषਾਂ ਬੁਭੂषਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਹ ਹੀ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਤੇ ਚੰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਹ ਵੈਵਸਿष੍ਠਾਂ ਵੇਦ, ਵਸਿष੍ਠਃ ਸ੍ਵਾਨਾਂ ਭਵਤਿ॥ ਵਾਗ੍ਵੈਵਸਿष੍ਠਾ॥ ਵਸਿष੍ਠਃ ਸ੍ਵਾਨਾਂ ਭਵਤਿ . ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬੋਲ ਹੀ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੀਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਹ ਵੈਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਵੇਦ, ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ ਸਮੇ, ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ ਦੁਰ੍ਗੇ॥ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਵੈਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ; ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ ਹਿਸਮੇਚ ਦੁਰ੍ਗੇਚ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ॥ ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ ਸਮੇ, ਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ ਦੁਰ੍ਗੇ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਨਿਵਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਔਖੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਖ ਹੀ ਨਿਵਾਂ ਹੈ; ਅੱਖ ਨਾਲ, ਆਦਮੀ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਔਖੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਔਖੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਹ ਵੈਸਂਪਦਂ ਵੇਦ, ਸਁ ਹਾਸ੍ਮੈ ਪਦ੍ਯਤੇ, ਯਂ ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਤੇ॥ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਵੈਸਂਪਚ੍; ਛ੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਹੀਮੇਸਰ੍ਵੇ ਵੇਦਾ ਅਭਿਸਂਪਨ੍ਨਾਃ॥ ਸਁ ਹਾਸ੍ਮੈ ਪਦ੍ਯਤੇ, ਯਂ ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਤੇ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੰਨ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ; ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਹ ਵਾਆਯਤਨਂ ਵੇਦਾਯਤਨਁ ਸ੍ਵਾਨਾਂ ਭਵਤਿ ਆਯਤਨਂ ਜਨਾਨਾਂ॥ ਮਨੋ ਵਾਆਯਤਨਮ੍॥ ਆਯਤਨਁ ਸ੍ਵਾਨਾਂ ਭਵਤਿ ਆਯਤਨਂ ਜਨਾਨਾਂ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਠਿਕਾਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਹੀ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯੋਹ ਵੈਪ੍ਰਜਾਤਿਂ ਵੇਦ, ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ ਹ ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭੀ॥ ਰੇਤੋ ਵੈਪ੍ਰਜਾਤਿਃ॥ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ . ਪ੍ਰਜਯਾ ਪਸ਼ੁਭਿਃ ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਜਨਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਤ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਬੀਜ ਹੀ ਜਨਮ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਤ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਹੇਮੇਪ੍ਰਾਣਾ, ਅਹਁਸ਼੍ਰੇਯਸੇ ਵਿਵਦਮਾਨਾ, ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜਗ੍ਮੁਃ . \` ਕੋਨੋ ਵਸਿष੍ਠ ਇਤਿ॥ . ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਵ ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤ ਇਦਁ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਾਪਿਯੋ ਮਨ੍ਯਤੇ, ਸਵੋ ਵਸਿष੍ਠ ਇਤਿ
ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਕੋਲ ਗਏ। 'ਕੌਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ?' ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸਰੀਰ ਨਿਕੰਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।
ਵਾਗ੍ਘੋਚ੍ਚਕ੍ਰਾਮ॥ ਸਾਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪ੍ਰੋष੍ਯਾਗਤ੍ਯੋਵਾਚਃ ਕਥਮਸ਼ਕਤ ਮਦृਤੇਜੀਵਿਤੁਮਿਤਿ॥ ਤੇਹੋਚੁਃ ਯਥਾ ਕਡਾ ਅਵਦਨ੍ਤੋ ਵਾਚਾ, ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣੇਨ, ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ, ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ, ਵਿਦ੍ਵਾਁਸੋ ਮਨਸਾ, ਪ੍ਰਜਾਯਮਾਨਾ ਰੇਤਸੈਵਮਜੀਵਿष੍ਮੇਤਿ॥ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ਵਾਕ੍
ਬੋਲ ਚਲ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਗੂੰਗੇ ਲੋਕ, ਸਾਹ ਨਾਲ, ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੰਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੇ ਬੀਜ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜੀਏ।' ਫਿਰ ਬੋਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।
ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਹੋਚ੍ਚਕ੍ਰਾਮ॥ ਤਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪ੍ਰੋष੍ਯਾਗਤ੍ਯੋਵਾਚਃ ਕਥਮਸ਼ਕਤ ਮਦृਤੇਜੀਵਿਤੁਮਿਤਿ॥ ਤੇਹੋਚੁਃ ਯਥਾਨ੍ਧਾ, ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ, ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣੇਨ, ਵਦਨ੍ਤੋ ਵਾਚਾ, ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ, ਵਿਦ੍ਵਾਁਸੋ ਮਨਸਾ, ਪ੍ਰਜਾਯਮਾਨਾ ਰੇਤਸੈਵਮਜੀਵਿष੍ਮੇਤਿ॥ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ
ਅੱਖ ਚਲ ਗਈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਜਿਵੇਂ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕ, ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਹ ਨਾਲ, ਬੋਲ ਨਾਲ, ਕੰਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੇ ਬੀਜ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਜੀਏ।' ਫਿਰ ਅੱਖ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਁ ਹੋਚ੍ਚਕ੍ਰਾਮ॥ ਤਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪ੍ਰੋष੍ਯਾਗਤ੍ਯੋਵਾਚਃ ਕਥਮਸ਼ਕਤ ਮਦृਤੇਜੀਵਿਤੁਮਿਤਿ॥ ਤੇਹੋਚੁਃ ਯਥਾ ਬਧਿਰਾ, ਅਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ, ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣੇਨ, ਵਦਨ੍ਤੋ ਵਾਚਾ, ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ, ਵਿਦ੍ਵਾਁਸੋ ਮਨਸਾ, ਪ੍ਰਜਾਯਮਾਨਾ ਰੇਤਸੈਵਮਜੀਵਿष੍ਮੇਤਿ॥ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮ੍
ਕੰਨ ਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਬੋਲੇ ਨਾ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਕੰਨ ਨਾਲ ਨਾ ਸੁਣਦੇ, ਪਰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਜੀਦੇ, ਬੋਲ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ, ਅਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਂਦੇ—ਅਸੀਂ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਕੰਨ ਮੁੜ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ।
ਮਨੋ ਹੋਚ੍ਚਕ੍ਰਾਮ॥ ਤਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪ੍ਰੋष੍ਯਾਗਤ੍ਯੋਵਾਚਃ ਕਥਮਸ਼ਕਤ ਮਦृਤੇਜੀਵਿਤੁਮਿਤਿ॥ ਤੇਹੋਚੁਃ ਯਥਾ ਮੁਗ੍ਧਾ, ਅਵਿਦ੍ਵਾਁਸੋ ਮਨਸਾ, ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣੇਨ, ਵਦਨ੍ਤੋ ਵਾਚਾ, ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ, ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ, ਪ੍ਰਜਾਯਮਾਨਾ ਰੇਤਸੈਵਮਜੀਵਿष੍ਮੇਤਿ॥ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ਮਨਃ
ਮਨ ਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਲੋਕ, ਮਨ ਨਾਲ ਨਾ ਸੋਚਦੇ, ਪਰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਜੀਦੇ, ਬੋਲ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ, ਕੰਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਅਤੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਵਧਾਉਂਦੇ—ਅਸੀਂ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਮਨ ਮੁੜ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ।
ਰੇਤੋ ਹੋਚ੍ਚਕ੍ਰਾਮ॥ ਤਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਂ ਪ੍ਰੋष੍ਯਾਗਤ੍ਯੋਵਾਚਃ ਕਥਮਸ਼ਕਤ ਮਦृਤੇਜੀਵਿਤੁਮਿਤਿ॥ ਤੇਹੋਚੁਃ ਯਥਾ ਕ੍ਲੀਬਾ, ਅਪ੍ਰਜਾਯਮਾਨਾ ਰੇਤਾਸਾ, ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਣੇਨ, ਵਦਨ੍ਤੋ ਵਾਚਾ, ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ, ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ, ਵਿਦ੍ਵਾਁਸੋ ਮਨਸੈਵਮਜੀਵਿष੍ਮੇਤਿ॥ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ਰੇਤਃ
ਰੇਤ ਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੂਰ ਰਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਏ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਲੋਕ, ਰੇਤ ਨਾਲ ਵੰਸ਼ ਨਾ ਵਧਾਉਂਦੇ, ਪਰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਜੀਦੇ, ਬੋਲ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ, ਕੰਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਮਨ ਨਾਲ ਸੋਚਦੇ—ਅਸੀਂ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਜੀਏ।" ਫਿਰ ਰੇਤ ਮੁੜ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ।
ਅਥ ਹ ਪ੍ਰਾਣਉਤ੍ਕ੍ਰਮਿष੍ਯਨ੍ ਯਥਾ ਮਹਾਸੁਹਯਃ ਸੈਨ੍ਧਵਃ ਪਡ੍ਵੀਸ਼ਸ਼ਙ੍ਖੂਨ੍ਤ੍ਸਂਵृਹੇਦ੍ ਏਵਁ ਹੈਵੇਮਾਨ੍ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤ੍ਸਂਵਵਰ੍ਹ॥ ਤੇਹੋਚੁਃ ਮਾ, ਭਗਵ, ਉਤ੍ਕ੍ਰਮੀਃ ਨਵੈਸ਼ਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਸ੍ ਤ੍ਵਦृਤੇਜੀਵਿਤੁਮਿਤਿ॥ ਤਸ੍ਯੋ ਮੇ ਬਲਿਂ ਕੁਰੁਤੇਤਿ॥ ਤਥੇਤਿ
ਹੁਣ ਸਾਹ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਧ ਦੇ ਵਧੀਆ ਘੋੜਾ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਸਾਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਨਾ ਜਾਓ; ਤੁਾਡੇ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਸਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਆਦਰ ਕਰੋ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ।"
ਤੇਯਏਵਮੇਤਦ੍ਵਿਦੁਃ ਯੇਚਾਮੀਅਰਣ੍ਯੇ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਁ ਸਤ੍ਯਮੁਪਾਸਤੇ, ਤੇऽਰ੍ਚਿਰਭਿਸਂਭਵਨ੍ਤਿ ਅਰ੍ਚਿषੋऽਹਃ ਅਹ੍ਨ ਆਪੂਰ੍ਯਮਾਣਪਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਆਪੂਰ੍ਯਮਾਣਪਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਾਨ੍षਣ੍ਮਾਸਾਨੁਦਙ੍ਙ੍ ਆਦਿਤ੍ਯਏਤਿ, ਮਾਸੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵਲੋਕਂ, ਦੇਵਲੋਕਾਦਾਦਿਤ੍ਯਮ੍ ਆਦਿਤ੍ਯਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯੁਤਂ; ਤਾਨ੍ਵੈਦ੍ਯੁਤਾਤ੍ ਪੁਰੁषੋ ਮਾਨਸਏਤ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਨ੍ਗਮਯਤਿ; ਤੇਤੇषੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇषੁ ਪਰਾਃ ਪਰਾਵਤੋ ਵਸਨ੍ਤਿ॥ ਤੇषਾਂ ਇਹ . ਨਪੁਨਰਾਵृਤ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ .
ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਸਚ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਲੌ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਲੌ ਤੋਂ ਦਿਨ, ਦਿਨ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਲੋਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਸੂਰਜ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਜਲੀ। ਬਿਜਲੀ ਤੋਂ, ਮਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਪੁਰਖ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤੇ; ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੁੜ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਅਥ ਯੇਯਜ੍ਞੇਨ ਦਾਨੇਨ ਤਪਸਾ ਲੋਕਂ ~ ਜਯਨ੍ਤਿ, ਤੇਧੂਮਮਭਿਸਂਭਵਨ੍ਤਿ, ਧੂਮਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰਿਁ, ਰਾਤ੍ਰੇਰਪਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣਪਕ੍ਸ਼ਮ੍ ਅਪਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣਪਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਯਾਨ੍षਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾਦਿਤ੍ਯਏਤਿ, ਮਾਸੇਭ੍ਯਃ ਪਿਤृਲੋਕਂ, ਪਿਤृਲੋਕਾਚ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ; ਤੇਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਾਁਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਯਥਾ ਸੋਮਁ ਰਾਜਾਨਮ੍ ਆਪ੍ਯਾਯਸ੍ਵ, ਅਪਕ੍ਸ਼ੀਯਸ੍ਵੇਤਿ ਏਵਮੇਨਾਁਸ੍ ਤਤ੍ਰ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ॥ ਤੇषਾਂ ਯਦਾਤਤ੍ਪਰ੍ਯਵੈਤਿ ਅਥੇਮਮੇਵਾਕਾਸ਼ਮਭਿਨਿष੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤ, ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ਵਾਯੁਂ, ਵਾਯੋਰ੍ਵृष੍ਟਿਂ, ਵृष੍ਟੇਃ ਪृਥਿਵੀਂ; ਤੇਪृਥਿਵੀਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਭਵਨ੍ਤਿ; . , ਤਤੋ ਯੋषਾਗ੍ਨੌ ਜਾਯਨ੍ਤੇ॥ ਤਏਵਮੇਵਾਨੁਪਰਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ॥ ਅਥ ਯਏਤੌਪਨ੍ਥਾਨੌ ਨਵਿਦੁਃ ਤੇਕੀਟਾਃ, ਪਤਙ੍ਗਾ, ਯਦਿਦਂ ਦਨ੍ਦਸ਼ੂਕਮ੍॥ 2/
ਪਰ ਜੋ ਯਜਨਾ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੂੰਆ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਧੂੰਆ ਤੋਂ ਰਾਤ, ਰਾਤ ਤੋਂ ਘਟਦੇ ਪੱਖ, ਘਟਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਲੋਕ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਚੰਦ। ਚੰਦ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਅੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਸੋਮ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਭਰਦੇ ਹਨ, 'ਵਧ, ਘਟ', ਉਹ ਉੱਥੇ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪੂਣ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹਵਾ, ਹਵਾ ਤੋਂ ਵਰਖਾ, ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਧਰਤੀ; ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਅੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਦੋ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਕੀੜੇ, ਪਤੰਗੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਐਸੇ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।