16-25, 15; ਯਦ੍ਵੈਤਨ੍ਨਰਸਯਤਿ, ਵਿਜਾਨਨ੍ਵੈਤਦ੍ਰਸਂ ਨਰਸਯਤਿ; ਨਹਿਰਸਯਿਤੂਰਸਾਦ੍ਵਿਪਰਿਲੋਪੋਵਿਦ੍ਯਤੇऽਵਿਨਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਤੁਤਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਸ੍ਤਿ, ਤਤੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ਰਸਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਚੱਖਦਾ, ਚੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਚੱਖਣ ਤੋਂ ਵੱਛਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਚੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
16-25, 15; ਯਦ੍ਵੈਤਨ੍ਨਵਦਤਿ, ਵਦਨ੍ਵੈਤਦ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਵਦਤਿ; ਨਹਿਵਕ੍ਤੁਰ੍ਵਚੋ ਵਿਪਰਿਲੋਪੋਵਿਦ੍ਯਤੇऽਵਿਨਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਤੁਤਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਸ੍ਤਿ, ਤਤੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ਵਦੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਵੱਛਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਬੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
16-25, 15; ਯਦ੍ਵੈਤਨ੍ਨਸ਼ृਣੋਤਿ, ਸ਼ृਣ੍ਵਨ੍ਵੈਤਚ੍ਛ੍ਰੋਤਵ੍ਯਂ ਨਸ਼ृਣੋਤਿ; ਨਹਿਸ਼੍ਰੋਤੁਃ ਸ਼੍ਰੁਤੇਰ੍ਵਿਪਰਿਲੋਪੋਵਿਦ੍ਯਤੇऽਵਿਨਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਤੁਤਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਸ੍ਤਿ, ਤਤੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਛृਣੁਯਾਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ, ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਵੱਛਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
16-25, 15; ਯਦ੍ਵੈਤਨ੍ਨਮਨੁਤੇ, ਮਨ੍ਵਾਨੋਵੈਤਨ੍ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨਮਨੁਤੇ; ਨਹਿਮਨ੍ਤੁਰ੍ਮਤੇਰ੍ਵਿਪਰਿਲੋਪੋਵਿਦ੍ਯਤੇऽਵਿਨਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਤੁਤਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਸ੍ਤਿ, ਤਤੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਯਨ੍ਮਨ੍ਵੀਤ
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ, ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਵੱਛਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
16-25, 15; ਯਦ੍ਵੈਤਨ੍ਨਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ, ਸ੍ਪृਸ਼ਨ੍ਵੈਤਤ੍ਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਨਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ; ਨਹਿਸ੍ਪ੍ਰष੍ਟੁਃ ਸ੍ਪृष੍ਟੇਰ੍ਵਿਪਰਿਲੋਪੋਵਿਦ੍ਯਤੇऽਵਿਨਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਤੁਤਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਸ੍ਤਿ, ਤਤੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍
ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਛੂਹਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਛੂਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਛੂਹਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਛੂਹੀ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਛੂਹੀ ਜਾ ਸਕੇ।
16-25, 15; ਯਦ੍ਵੈਤਨ੍ਨਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਵਿਜਾਨਨ੍ਵੈਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਨਵਿਜਾਨਾਤਿ; ਨਹਿਵਿਜ੍ਞਾਤੁਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ਵਿਪਰਿਲੋਪੋਵਿਦ੍ਯਤੇऽਵਿਨਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਤੁਤਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਸ੍ਤਿ, ਤਤੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਯਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍॥ 24 16-25, 15; ਯਤ੍ਰ ਵਾਅਨ੍ਯਦਿਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਰऽਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਜ੍ ਜਿਘ੍ਰੇਦ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਦ੍ਰਸਯੇਦ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵਦੇਦ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਚ੍ਛृਣੁਯਾਦ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਨ੍ਮਨ੍ਵੀਤਾਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਸ੍ਪृਸ਼ੇਦ੍ ਅਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍॥ 25 16-25, 15; ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮੈਵਾਭੂਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਂ ਜਿਘ੍ਰੇਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਁ ਰਸਯੇਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਮਭਿਵਦੇਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਂ ਸ਼ृਣੁਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਂ ਮਨ੍ਵੀਤ, ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਁ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍॥ ਯੇਨੇਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਂ ਕੇਨ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍॥ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾਰਮਰੇ ਕੇਨ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਾਨੁਸ਼ਾਸਨਾਸਿ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਿ ਏਤਾਵਦਰੇ ਖਲ੍ਵਮृਤਤ੍ਵਮਿਤਿ ਹੋਕ੍ਤ੍ਵਾਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਪ੍ਰਵਵ੍ਰਜ
ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਜਾਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਜਾਣੀ ਚੀਜ਼ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਦੂਜੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਜਾਣੀ ਜਾ ਸਕੇ।
ਅਥ ਵਁਸ਼ਃ ਪਸ਼ੁਤਿਮਾष੍ਯੋ ਗੌਪਵਨਾਦ੍ ਗੌਪਵਨਃ ਪਸ਼ੁਤਿਮਾष੍ਯਾਤ੍ ਪਸ਼ੁਤਿਮਾष੍ਯੋ ਗੌਪਵਨਾਦ੍ ਗੌਪਵਨਃ ਕੌਸ਼ਿਕਾਤ੍ ਕੌਸ਼ਿਕਃ ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਾਤ੍ ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਃ ਹਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਾਚ੍, ਛਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਃ ਕੌਸ਼ਿਕਾਚ੍ਚ ਗੌਤਮਾਚ੍ਚ, ਗੌਤਮੋ
ਹੁਣ ਪਸ਼ੁਤਿਮਾਸ਼ਿਆ ਗੌਪਵਨ ਤੋਂ, ਗੌਪਵਨ ਪਸ਼ੁਤਿਮਾਸ਼ਿਆ ਤੋਂ, ਪਸ਼ੁਤਿਮਾਸ਼ਿਆ ਗੌਪਵਨ ਤੋਂ, ਗੌਪਵਨ ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੋਂ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਕੌੰਡਿਨਿਆ ਤੋਂ, ਕੌੰਡਿਨਿਆ ਹਾਂਡਿਲਿਆ ਤੋਂ, ਚਾਂਡਿਲਿਆ ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਤੋਂ, ਗੌਤਮ—
1 ਪੂਰ੍ਣਮਦਃ, ਪੂਰ੍ਣਮਿਦਂ, ਪੂਰ੍ਣਾਤ੍ਪੂਰ੍ਣਮੁਦਚ੍ਯਤੇ॥ ਪੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਣਮਾਦਾਯ, ਪੂਰ੍ਣਮੇਵਾਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ॥ ਖਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ, ਖਂ ਪੁਰਾਣਂ, ਵਾਯੁਰਂ ਖਮ੍ ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਕੌਰਵ੍ਯਾਯਣੀਪੁਤ੍ਰੋ॥ ਵੇਦੋऽਯਂ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਵਿਦੁਃ ਵੇਦੈਨੇਨ ਯਦ੍ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਮ੍॥ 2
ਉਹ ਪੂਰਨ ਹੈ, ਇਹ ਪੂਰਨ ਹੈ; ਪੂਰਨ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੂਰਨ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰਨ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੂਰਨ ਹੀ ਬਚਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ, ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ—ਇਹ ਕੌਰਵਯਾਣੀਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਇਹ ਹੀ ਵੇਦ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਵੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਯਾਃ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤੌ ਪਿਤਰਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਮੂषੁਃ ਦੇਵਾਮਨੁष੍ਯਾਅਸੁਰਾਃ
ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਅਸੁਰ—ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਕੋਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਜੋਂ ਰਹੇ।
ਉषਿਤ੍ਵਾਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਦੇਵਾਊਚੁਃ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਨੋ ਭਵਾਨਿਤਿ॥ ਤੇਭ੍ਯੋ ਹੈਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮੁਵਾਚਃ ਦਇਤਿ; ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਸਿष੍ਟਾ੩ ਇਤਿ॥ ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਸਿष੍ਮੇਤਿ ਹੋਚੁਃ ਦਾਮ੍ਯਤੇਤਿ ਨ ਆਤ੍ਥੇਤਿ॥ ਓਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ, ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਸਿष੍ਟੇਤਿ
ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਆਖਦੇ ਹਨ: 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਓ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਅੱਖਰ ਦੱਸਿਆ: 'ਦ'। 'ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਗਏ?' ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। 'ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਗਏ,' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ।' 'ਹਾਂ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਗਏ।'
ਅਥ ਹੈਨਂ ਮਨੁष੍ਯਾਊਚੁਃ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਨੋ ਭਵਾਨਿਤਿ॥ ਤੇਭ੍ਯੋ ਹੈਤਦੇਵਾਕ੍ਸ਼ਰਮੁਵਾਚਃ ਦ ਇਤਿ; ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਸਿष੍ਟਾ੩ ਇਤਿ॥ ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਸਿष੍ਮੇਤਿ ਹੋਚੁਃ ਦਤ੍ਤੇਤਿ ਨ ਆਤ੍ਥੇਤਿ॥ ਓਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ, ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਸਿष੍ਟੇਤਿ
ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਓ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਅੱਖਰ ਦੱਸਿਆ: 'ਦ'। 'ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਗਏ?' ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। 'ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਗਏ,' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਦਾਨ ਦਿਓ।' 'ਹਾਂ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਗਏ।'
ਅਥ ਹੈਨਮਸੁਰਾ ਊਚੁਃ ਬ੍ਰਵੀਤੁ ਨੋ ਭਵਾਨਿਤਿ॥ ਤੇਭ੍ਯੋ ਹੈਤਦੇਵਾਕ੍ਸ਼ਰਮੁਵਾਚਃ ਦ ਇਤਿ; ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਸਿष੍ਟਾ੩ ਇਤਿ॥ ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਸਿष੍ਮੇਤਿ ਹੋਚੁਃ ਦਯਧ੍ਵਮਿਤਿ ਨ ਆਤ੍ਥੇਤਿ॥ ਓਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ, ਵ੍ਯਜ੍ਞਾਸਿष੍ਟੇਤਿ॥ ਤਦੇਤਦੇਵੈषਾਦੈਵੀ ਵਾਗਨੁਵਦਤਿ ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਃ ਦਦਦ ਇਤਿ; ਦਮ੍ਯਤ ਦਤ੍ਤਦਯਧ੍ਵਮਿਤਿ॥ ਤਦੇਤਤ੍ਤ੍ਰਯਁ ਸ਼ਿਕ੍ਸ਼ੇਦ੍ ਦਮਂ, ਦਾਨਂ, ਦਯਾਮਿਤਿ॥ 3/ ॥ ਵਾਯੁਰਨਿਲਮਮृਤਂ ਭਸ੍ਮਨ੍ਤਁ ਸ਼ਰੀਰਮ੍॥ ਓ੩ਮ੍ ਕ੍ਰਤੋ ਸ੍ਮਰ, ਕ੍ਲਿਬੇਸ੍ਮਰ, ਕृਤਁ ਸ੍ਮਰਾ-॥ -ਗ੍ਨੇ, ਨਯ ਸੁਪਥਾ ਰਾਯੇਅਸ੍ਮਾਨ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਾਨਿ, ਦੇਵ, ਵਯੁਨਾਨਿ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਯੁਯੋਧ੍ਯਸ੍ਮਜ੍ ਜੁਹੁਰਾਣਮੇਨੋ ਭੂਯਿष੍ਠਾਂ ਤੇ ਨਮਃਉਕ੍ਤਿਂ ਵਿਧੇਮ॥ 4/
ਏषਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਯਦ੍ਧृਦਯਮ੍ ਏਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ॥ ਤਦੇਤਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਁ: ਹृਦਯਮਿਤਿ॥ ਹृ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਮਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ਅਭਿਹਰਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਮੈ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇਚ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ॥ ਦਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਮਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ਦਦਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮੈ ਸ੍ਵਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇਚ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ॥ ਯਮਿਤ੍ਯ੍ ਏਕਮਕ੍ਸ਼ਰਮ੍ ਏਤਿ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਲੋਕਂ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ॥ 5/
ਇਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੀ ਦਿਲ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ: ਹ੍ਰ-ਦਾ-ਯਮ। 'ਹ੍ਰ' ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਦਾ' ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। 'ਯਮ' ਇੱਕ ਅੱਖਰ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਗਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵੈਤਦ੍ ਏਤਦੇਵਤਦਾਸ, ਸਤ੍ਯਮੇਵ॥ ਸਯੋਹ ਏਵਮ੍ . ਏਤਨ੍ਮਹਦ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਥਮਜਂ ਵੇਦਃ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ, ਜਯਤੀਮਾਁਲ੍ ਲੋਕਾਨ੍॥ ਜਿਤਇਨ੍ਨ੍ਵਸਾਵਸਦ੍ ਯਏਵਮੇਤਨ੍ਮਹਦ੍ਯਕ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਥਮਜਂ ਵੇਦਃ ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ; ਸਤ੍ਯਁ ਹ੍ਯ੍ ਏਵਬ੍ਰਹ੍ਮ॥ 6
ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ—ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਮਹਾਨ, ਪਹਿਲਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਮਹਾਨ, ਪਹਿਲਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਥੇ ਵਸਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।
,4 ਆਪ ਏਵੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੁਸ੍; ਤਾਆਪਃ ਸਤ੍ਯਮਸृਜਨ੍ਤ, ਸਤ੍ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ, ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰ੍ਦੇਵਾਨ੍॥ 2/6, 1 ਤੇਦੇਵਾਃ ਸਤ੍ਯਮਿਤ੍ਯ੍ ! ਉਪਾਸਤੇ ਤਦੇਤਤ੍ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰਁ: ਸਤ੍ਯਮ੍ ਇਤਿ॥ ਸਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਮਕ੍ਸ਼ਰਂ; ਤੀਤ੍ਯ੍ ਏਕਮਕ੍ਸ਼ਰਂ, ਅਮ੍ ਇਤ੍ਯ੍ ਏਕਮਕ੍ਸ਼ਰਂ॥ ਪ੍ਰਥਮੋਤ੍ਤਮੇਅਕ੍ਸ਼ਰੇ ਸਤ੍ਯਂ, ਮਧ੍ਯਤੋऽਨृਤਮ੍ ਤਦੇਤਦਨृਤਮ੍ . ਸਤ੍ਯੇਨ ਪਰਿਗृਹੀਤਁ ਸਤ੍ਯਭੂਯਮੇਵਭਵਤਿ॥ ਨੈਵਂਵਿਦ੍ਵਾਁਸਮਨृਤਁ ਹਿਨਸ੍ਤਿ
ਤਦ੍ਯਤ੍ਤਤ੍ਸਤ੍ਯਮਸੌਸਆਦਿਤ੍ਯੋ॥ ਯਏषਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਣ੍ਡਲੇ ਪੁਰੁषੋ ਯਸ਼੍ਚਾਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇऽਕ੍ਸ਼ਨ੍ਪੁਰੁषਃ ਤਾਵੇਤਾਵਨ੍ਯੋऽਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੌ; ਰਸ਼੍ਮਿਭਿਰੇषੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਃ, ਪ੍ਰਾਣੈਰਯਮਮੁष੍ਮਿਨ੍॥ ਸਯਦੋਤ੍ਕ੍ਰਮਿष੍ਯਨ੍ਭਵਤਿ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਮੇਵੈਤਨ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿਃ ਨੈਨਮੇਤੇਰਸ਼੍ਮਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਯਨ੍ਤਿ
ਜੋ ਸੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਜੋ ਪੁਰਖ ਇਸ ਚਕਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪੁਰਖ ਸੱਜੇ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਕਿਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਉਥੇ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਾਂਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਚਕਰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ।
ਯਏषਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਣ੍ਡਲੇ ਪੁਰੁषਃ ਤਸ੍ਯ ਭੂਰਿਤਿ ਸ਼ਿਰਃ ਏਕਁ ਸ਼ਿਰ, ਏਕਮੇਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ; ਭੁਵ ਇਤਿ ਬਾਹੂਃ ਦ੍ਵੌਬਾਹੂ, ਦ੍ਵੇਏਤੇਅਕ੍ਸ਼ਰੇ; ਸ੍ਵਰਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਃ ਦ੍ਵੇਪ੍ਰਤਿष੍ਠੇਦ੍ਵੇਏਤੇਅਕ੍ਸ਼ਰੇ॥ ਤਸ੍ਯੋਪਨਿषਦਹਰਿਤਿ॥ ਹਨ੍ਤਿ ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਜਹਾਤਿ ਚ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਜੋ ਪੁਰਖ ਇਸ ਚਕਰ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਉਸਦਾ 'ਭੂ' ਸਿਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿਰ, ਇੱਕ ਅੱਖਰ; 'ਭੁਵ' ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ, ਦੋ ਅੱਖਰ; 'ਸਵ' ਆਧਾਰ ਹਨ, ਦੋ ਆਧਾਰ, ਦੋ ਅੱਖਰ। ਉਸਦੀ ਗੁਪਤ ਸਿੱਖਿਆ 'ਅਹ' ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਮਨੋਮਯੋऽਯਂ ਪੁਰੁषੋ, ਭਾਃਸਤ੍ਯਃ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਤਰ੍ਹृਦਯੇ ਯਥਾ ਵ੍ਰੀਹਿਰ੍ਵਾ ਯਵੋ ਵੈਵਮਯਮਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨ੍ਪੁਰੁषਃ . ॥. ਸਏषਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਸ਼ੀ . ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੇਸ਼ਾਨਃ, ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਧਿਪਤਿਃ; ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਯਦਿਦਂ ਕਿਙ੍ਚ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ . 9/
ਇਹ ਪੁਰਖ ਮਨ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਵਲ ਜਾਂ ਜੌ ਦਾਣੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਪੁਰਖ ਅੰਦਰਲੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਵਾਚਂ ਧੇਨੁਮੁਪਾਸੀਤ॥ ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸ੍ਤਨਾਃ ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰੋਵषਟ੍ਕਾਰੋਹਨ੍ਤਕਾਰਃ ਸ੍ਵਧਾਕਾਰਃ॥ ਤਸ੍ਯੈ ਦ੍ਵੌਸ੍ਤਨੌ ਦੇਵਾਉਪਜੀਵਨ੍ਤਿ, ਸ੍ਵਾਹਾਕਾਰਂ ਚ ਵषਟ੍ਕਾਰਂ ਚ; ਹਨ੍ਤਕਾਰਂ ਮਨੁष੍ਯਾਃ, ਸ੍ਵਧਾਕਾਰਂ ਪਿਤਰਃ॥ ਤਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਣऋषਭੋ, ਮਨੋ ਵਤ੍ਸਃ॥ 10/
ਬੋਲ ਨੂੰ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਥਣ ਹਨ: 'ਸਵਾਹਾ', 'ਵਸ਼ਟ', 'ਹੰਤ', ਅਤੇ 'ਸਵਧਾ'। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਦੇਵਤੇ 'ਸਵਾਹਾ' ਅਤੇ 'ਵਸ਼ਟ' ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖ 'ਹੰਤ' ਤੋਂ; ਪਿਤਰ 'ਸਵਧਾ' ਤੋਂ। ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦ (ਪ੍ਰਾਣ) ਨੱਥ (ਬਲਦ) ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਉਸ ਦਾ ਵੱਛਾ ਹੈ।
ਯਦਾਵੈਪੁਰੁषੋऽਸ੍ਮਾਲ੍ ਲੋਕਾਤ੍ਪ੍ਰੈਤਿ, ਸਵਾਯੁਮਾਗਚ੍ਛਤਿ; ਤਸ੍ਮੈ ਸਤਤ੍ਰ ਵਿਜਿਹੀਤੇ ਯਥਾ ਰਥਚਕ੍ਰਸ੍ਯ ਖਂ; ਤੇਨ ਸਊਰ੍ਧ੍ਵਆਕ੍ਰਮਤੇ॥ ਸਆਦਿਤ੍ਯਮਾਗਚ੍ਛਤਿ; ਤਸ੍ਮੈ ਸਤਤ੍ਰ ਵਿਜਿਹੀਤੇ ਯਥਾਡਮ੍ਬਰਸ੍ਯ ਖਂ; ਤੇਨ ਸਊਰ੍ਧ੍ਵਆਕ੍ਰਮਤੇ॥ ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਮਾਗਚ੍ਛਤਿ; ਤਸ੍ਮੈ ਸਤਤ੍ਰ ਵਿਜਿਹੀਤੇ ਯਥਾ ਦੁਨ੍ਦੁਭੇਃ ਖਂ; ਤੇਨ ਸਊਰ੍ਧ੍ਵਆਕ੍ਰਮਤੇ॥ ਸਲੋਕਮਾਗਚ੍ਛਤ੍ਯਸ਼ੋਕਮਹਿਮਂ; ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਸਤਿ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤੀਃ ਸਮਾਃ॥ 13/
ਅਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯ੍ ਏਕ ਆਹੁਃ॥ ਤਨ੍ਨਤਥਾ, ਪੂਯਤਿ ਵਾਅਨ੍ਨਮृਤੇਪ੍ਰਾਣਾਤ੍॥ ਪ੍ਰਾਣੋਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯ੍ ਏਕ ਆਹੁਃ॥ ਤਨ੍ਨਤਥਾ, ਸ਼ੁष੍ਯਤਿ ਵੈਪ੍ਰਣऋਤੇऽਨ੍ਨਾਦ੍॥ ਏਤੇਹ ਤ੍ਵੇਵਦੇਵਤੇ, ਏਕਧਾਭੂਯਂ ਭੂਤ੍ਵਾ, ਪਰਮਤਾਂ ਗਚ੍ਛਤਃ
ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਭੋਜਨ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।' ਪਰ ਇਹ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।' ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।
ਤਦ੍ਧ ਸ੍ਮਾਹ ਪ੍ਰਾਤृਦਃ ਪਿਤਰਮ੍ ਕਿਁ ਸ੍ਵਿਦੇਵੈਵਂਵਿਦੁषੇ ਸਾਧੁਕੁਰ੍ਯਾਂ, ਕਿਮੇਵਾਸ੍ਮਾ ਅਸਾਧੁਕੁਰ੍ਯਾਮਿਤਿ॥ ਸਹ ਸ੍ਮਾਹ ਪਾਣਿਨਾਃ ਮਾ, ਪ੍ਰਾਤृਦ, ਕਸ੍ ਤ੍ਵੇਨਯੋਰੇਕਧਾਭੂਯਂ ਭੂਤ੍ਵਾਪਰਮਤਾਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ
ਫਿਰ ਪ੍ਰਾਤ੍ਰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਚੰਗਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਮੈਂ ਕੀ ਮਾੜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?' ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਹਿ, ਪ੍ਰਾਤ੍ਰਦਾ। ਕੌਣ, ਜੋ ਇਹ ਦੋਵਾਂ ਇਕ ਕਰ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ?'
ਤਸ੍ਮਾ ਉ ਹੈਤਦੁਵਾਚਃ ਵੀਤਿ ਅਨ੍ਨਂ ਵੈਵਿ ਅਨ੍ਨੇ ਹੀਮਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਵਿष੍ਟਾਨਿ॥ ਰਮਿਤਿ, ਪ੍ਰਾਣੋਵੈਰਂ, ਪ੍ਰਾਣੇਹੀਮਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਰਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਹ ਵਾਅਸ੍ਮਿਨ੍ਭੂਤਾਨਿ ਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ, ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਰਮਨ੍ਤੇ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ॥ 14/
ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 'ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਨ।' ਤੇ, 'ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਰੱਜਦੇ ਹਨ।' ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਵਿੱਚ ਰੱਜਦੇ ਹਨ।
ਉਕ੍ਥਂ, ਪ੍ਰਾਣੋਵਾਉਕ੍ਥਂ, ਪ੍ਰਾਣੋਹੀਦਁ ਸਰ੍ਵਮੁਤ੍ਥਾਪਯਤਿ॥ ਉਦ੍ਧਾਸ੍ਮਾ ਉਕ੍ਥਵਿਦ੍ਵੀਰਸ੍ ਤਿष੍ਠਤਿ ਉਕ੍ਥਸ੍ਯ ਸਾਯੁਜ੍ਯਁ ਸਲੋਕਤਾਂ ਜਯਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਕਥ, ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਉਕਥ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਠਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਕਥ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਕਥ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਉਸੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਯਜੁਃ, ਪ੍ਰਾਣੋਵੈਯਜੁਃ, ਪ੍ਰਾਣੇਹੀਮਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ॥ ਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਹਾਸ੍ਮੈ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਸ਼੍ਰੈष੍ਠ੍ਯਾਯ, ਯਜੁषਃ ਸਾਯੁਜ੍ਯਁ ਸਲੋਕਤਾਂ ਜਯਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਯਜੁ, ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਯਜੁ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੁੜਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਲਈ ਜੁੜਦੇ ਹਨ; ਯਜੁ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਉਸੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
24-25; ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਦ੍ਵੈਤਮਿਵ ਭਵਤਿ, ਤਦਿਤਰ ਇਤਰਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਤਦਿਤਰ ਇਤਰਂ ਜਿਘ੍ਰਤਿ, ਤਦਿਤਰ ਇਤਰਁ ਰਸਯਤਿ, ਤਦਿਤਰ ਇਤਰਮਭਿਵਦਤਿ, ਤਦਿਤਰ ਇਤਰਁ ਸ਼ृਣੋਤਿ, ਤਦਿਤਰ ਇਤਰਂ ਮਨੁਤੇ, ਤਦਿਤਰ ਇਤਰਁ ਸ੍ਪृਸ਼ਤਿ, ਤਦਿਤਰ ਇਤਰਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ॥ ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮੈਵਾਭੂਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਂ ਜਿਘ੍ਰੇਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਁ ਰਸਯੇਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਮਭਿਵਦੇਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਁ ਸ਼ृਣੁਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਂ ਮਨ੍ਵੀਤ, ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਁ ਸ੍ਪृਸ਼ੇਤ੍ ਤਤ੍ਕੇਨ ਕਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍॥ ਯੇਨੇਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ, ਤਂ ਕੇਨ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍॥ ਸ ਏष ਨੇਤਿ ਨੇਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਗृਹ੍ਯੋ ਨ ਹਿ ਗृਹ੍ਯਤੇ, ਅਸ਼ੀਰ੍ਯੋ ਨ ਹਿ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ, ਅਸਙ੍ਗੋ ਨ ਹਿ ਸਜ੍ਯਤੇ, ਅਸਿਤੋ ਨ ਵ੍ਯਥਤੇ ਨ ਰਿष੍ਯਤਿ॥ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾਰਮਰੇ ਕੇਨ ਵਿਜਾਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯ੍ ਉਕ੍ਤਾਨੁਸ਼ਾਸਨਾਸਿ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਿ ਏਤਾਵਦਰੇ ਖਲ੍ਵਮृਤਤ੍ਵਮਿਤਿ ਹੋਕ੍ਤ੍ਵਾ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ਵਿਜਹਾਰ॥ [ਪਨੁਸ੍ਤੁਬ੍] 26 5,26-28, 6; ਅਥ ਵਁਸ਼ਃ॥ ਤਦਿਦਂ ਵਯਂ ਹੌਰ੍ਪਣਾਯ੍ਯਾਚ੍, ਛੌਰ੍ਪਣਯ੍ਯੋ ਗੌਤਮਾਦ੍ ਗੌਤਮੋ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਤ੍ਸ੍ਯੋ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਾਚ੍ਚ, ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਃ षਾਂਕृਤ੍ਯਾਚ੍ਚ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਚ੍ਚ, ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਔਦਾਵਹੇਸ਼੍ਚ ਹਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਾਚ੍ਚ, ਹਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯੋ ਵੈਜਵਾਪਾਚ੍ਚ ਗੌਤਮਾਚ੍ਚ, ਗੌਤਮੋ ਵੈਜਵਾਪਾਯਨਾਚ੍ਚ ਵੈष੍ਟਪੁਰੇਯਾਚ੍ਚ, ਵੈष੍ਟਪੁਰੇਯਃ ਹਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਾਚ੍ਚ ਰ਼ੌਹਿਣਾਯਨਾਚ੍ਚ, ਰ਼ੌਹਿਣਾਯਨਃ ਹੌਨਕਾਚ੍ਚ ਜੈਵਨ੍ਤਾਯਨਾਚ੍ਚ ਰ਼ੈਭ੍ਯਾਚ੍ਚ, ਰ਼ੈਭ੍ਯਃ ਪੌਤਿਮਾष੍ਯਾਯਣਾਚ੍ਚ ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਾਯਨਾਚ੍ਚ, ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਾਯਨਃ ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ, ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਾ ਔਰ੍ਣਵਾਭੇਭ੍ਯਃ, ਔਰ੍ਣਵਾਭਾਃ ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਾਤ੍ ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਃ ਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਾਚ੍ਚਾਗ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯਾਚ੍ਚ, 27 5,26-28, 6; ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯਃ षੌਤਵਾਤ੍ षੌਤਵਃ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯੋ ਜਾਤੁਕਰ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਜਾਤੁਕਰ੍ਣ੍ਯੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਦ੍ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਚ੍ਚਾਸੁਰਾਯਣਾਚ੍ਚ ਗੌਤਮਾਚ੍ਚ, ਗੌਤਮੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਦ੍ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਵਲਾਕਾਕੌਸ਼ਿਤਾਦ੍ ਵਲਾਕਾਕੌਸ਼ਿਤਃ ਕਾषਾਯਣਾਤ੍ ਕਾषਾਯਣਃ षੌਕਰਾਯਨਾਤ੍ षੌਕਰਾਯਨਸ੍ ਟ੍ਰੈਵਣੇਃ ਟ੍ਰੈਵਣਿਰਾਉਪਜਨ੍ਧਨੇਃ ਆਉਪਜਨ੍ਧਨਿਰ੍षਾਯਕਾਯਨਾਤ੍ षਾਯਕਾਯਨਃ ਕੌਸ਼ਿਕਾਯਨੇਃ, ਕੌਸ਼ਿਕਾਯਨਿਰ੍ਘृਤਕੌਸ਼ਿਕਾਦ੍ ਘृਤਕੌਸ਼ਿਕਃ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਃ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਃ ਜਾਤੁਕਰ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਜਾਤੁਕਰ੍ਣ੍ਯੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਦ੍ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਚ੍ਚਾਸੁਰਾਯਣਾਚ੍ਯਸ੍ਕਾਚ੍ਚ, ਅਸੁਰਾਯਣਸ੍ ਟ੍ਰੈਵਣੇਃ ਟ੍ਰੈਵਣਿਰਾਉਪਜਨ੍ਧਨੇਃ ਆਉਪਜਨ੍ਧਨਿਃਅਸੁਰੇਃ ਅਸੁਰਿਰ੍ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਦ੍ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜੋ ਅਤ੍ਰੇਯਾਤ੍ 28 5,26-28 6; ਅਤ੍ਰੇਯੋਮਾਣ੍ਟੇਃ, ਮਾਣ੍ਟਿਰ੍ਗੌਤਮਾਦ੍ ਗੌਤਮੋ ਗੌਤਮਾਦ੍ ਗੌਤਮੋ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਃ ਹਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਾਚ੍, ਛਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਃ ਕੈਸ਼ੋਰ੍ਯਾਤ੍ਕਾਪ੍ਯਾਤ੍ ਕੈਸ਼ੋਰ੍ਯਃ ਕਾਪ੍ਯਃ ਕੁਮਾਰਹਰਿਤਾਤ੍ ਕੁਮਾਰਹਰਿਤੋਗਾਲਵਾਦ੍ ਗਾਲਵੋਵਿਦਰ੍ਭੀਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਾਦ੍ ਵਿਦਰ੍ਭੀਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯੋਵਤ੍ਸਨਪਾਤੋ ਬਾਭਵਾਦ੍ ਵਤ੍ਸਨਪਾਦ੍ਬਾਭਵਃ ਪਥਃ षੌਭਰਾਤ੍ ਪਨ੍ਥਾਃ षੌਭਰੋऽਯਾਸ੍ਯਾਦਾਙ੍ਗਿਰਸਾਦ੍ ਆਯਾਸ੍ਯੋऽਙ੍ਗਿਰਸऽਭੁਤੇਸ੍ ਟ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰਾਦ੍ ਆਭੁਤਿਃ ਟ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੋ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਾਤ੍ਟ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸ੍ ਟ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੋऽਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ, ਆਸ਼੍ਵਿਨੌ ਡਧਿਚ ਅਥਰ੍ਵਣਾਦ੍ ਡਧ੍ਯਙ੍ਙ੍ ਅਥਰ੍ਵਣੋऽਥਰ੍ਵਣੋਡੈਵਾਦ੍ ਆਥਰ੍ਵਾ ਡੈਵੋਃ ਮृਤ੍ਯੋਃ ਪ੍ਰਾਧ੍ਵਁਸਨਾਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਾਧ੍ਵਁਸਨਃ ਪ੍ਰਾਧ੍ਵਁਸਨਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਧ੍ਵਁਸਨਃ ਏਕਰ੍षੇਃ ਏਕਰ੍षਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਜਿਤ੍ਤੇਃ ਵਿਪ੍ਰਜਿਤ੍ਤਿਰ੍ਵ੍ਯष੍ਟੇਃ ਵ੍ਯष੍ਟਿਃ षਨਾਰੋਃ, षਨਾਰੁਃ षਨਾਤਨਾਤ੍ षਨਾਤਨਃ षਨਗਾਤ੍ षਨਗਃ ਪਰਮੇष੍ਟਿਣਃ, ਪਰਮੇष੍ਟੀਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ॥ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ੍ਵਯਮ੍ਭੂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਨਮਃ
ਜਿੱਥੇ ਦੋਵਾਂ ਹੋਣ ਦਾ ਅਭਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੱਖਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖੇ? ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੁੰਘੇ? ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਚੱਖੇ? ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੇ? ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣੇ? ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਸੋਚੇ? ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਛੂਹੇ? ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣੇ? ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ? ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਸ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ? ਐ ਮੈਤਰੇਈ, ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਇਥੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਮਰਤਾ ਹੈ। ਯਾਜ਼ਨਵਲਕ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਦਾ ਲੈ ਲਈ।
ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯਾਦ੍ ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼੍ਯੋ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਾਦ੍ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯੋ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਾਦ੍ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯੋ ਗੌਤਮਾਦ੍ ਗੌਤਮਃ षੈਤਵਾਤ੍ षੈਤਵਃ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਾਯਣਾਤ੍ ਪਾਰਾਸ਼ਾਰ੍ਯਾਯਣੋ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਾਯਣਾਦ੍ ਗਾਰ੍ਗ੍ਯਾਯਣ ਊਦ੍ਦਾਲਕਾਯਨਾਦ੍ ਊਦ੍ਦਾਲਕਾਯਨੋ ਜਾਬਾਲਾਯਨਾਤ੍ ਜਾਬਾਲਾਯਨੋ ਮਾਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨਾਯਨਾਨ੍ ਮਾਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨਾਯਨਃ षੌਕਰਾਯਣਾਤ੍ षੌਕਰਾਯਣਃ ਕਾषਾਯਣਾਤ੍ ਕਾषਾਯਣਃ षਾਯਕਾਯਨਾਤ੍ षਾਯਕਾਯਨਃ ਕੌਸ਼ਿਕਾਯਨੇਃ, ਕੌਸ਼ਿਕਾਯਨਿਃ
ਅਗਨੀਵੇਸ਼ਿਆ ਅਗਨੀਵੇਸ਼ਿਆ ਤੋਂ, ਅਗਨੀਵੇਸ਼ਿਆ ਗਾਰਗਿਆ ਤੋਂ, ਗਾਰਗਿਆ ਗਾਰਗਿਆ ਤੋਂ, ਗਾਰਗਿਆ ਗੌਤਮ ਤੋਂ, ਗੌਤਮ ਸ਼ੈਤਵਾ ਤੋਂ, ਸ਼ੈਤਵਾ ਪਾਰਾਸ਼ਾਰਿਆਯਨਾ ਤੋਂ, ਪਾਰਾਸ਼ਾਰਿਆਯਨਾ ਗਾਰਗਿਆਯਨਾ ਤੋਂ, ਗਾਰਗਿਆਯਨਾ ਉੱਦਾਲਕਾਇਆਨਾ ਤੋਂ, ਉੱਦਾਲਕਾਇਆਨਾ ਜਾਬਾਲਾਇਆਨਾ ਤੋਂ, ਜਾਬਾਲਾਇਆਨਾ ਮਾਧਯੰਦੀਨਾਇਆਨਾ ਤੋਂ, ਮਾਧਯੰਦੀਨਾਇਆਨਾ ਸ਼ੌਕਰਾਇਆਨਾ ਤੋਂ, ਸ਼ੌਕਰਾਇਆਨਾ ਕਾਸ਼ਾਇਆਨਾ ਤੋਂ, ਕਾਸ਼ਾਇਆਨਾ ਸ਼ਾਯਕਾਇਆਨਾ ਤੋਂ, ਸ਼ਾਯਕਾਇਆਨਾ ਕੌਸ਼ਿਕਾਇਆਨਾ ਤੋਂ, ਕੌਸ਼ਿਕਾਇਆਨਾ—
ਘृਤਕੌਸ਼ਿਕਾਦ੍ ਘृਤਕੌਸ਼ਿਕਃ ਪ੍ਰਾਸ਼ਰ੍ਯਾਯਣਾਤ੍ ਪਾਰਸ਼ਰ੍ਯਾਯਣਃ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯੋ ਜਾਤੂਕਰ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ ਜਾਤੂਕਰ੍ਣ੍ਯ ਅਸੁਰਾਯਣਾਚ੍ਚ ਯਾਸ੍ਕਾਚ੍ਚ, ਅਸੁਰਾਯਣਸ੍ ਟ੍ਰੈਵਣੇਃ ਟ੍ਰੈਵਣਿਰੌਪਜਨ੍ਧਨੇਃ, ਔਪਜਨ੍ਧਨਿਰਸੁਰੇਃ, ਅਸੁਰਿਰ੍ਭਾਰਦ੍ਵਾਜਾਦ੍ ਭਾਰਦ੍ਵਾਜ ਅਤ੍ਰੇਯਾਦ੍ ਅਤ੍ਰੇਯੋ ਮਾਣ੍ਟੇਃ, ਮਾਣ੍ਟਿਰ੍ਗੌਤਮਾਦ੍ ਗੌਤਮੋ ਗੌਤਮਾਦ੍ ਗੌਤਮੋ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਾਤ੍ਸ੍ਯਃ ਹਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਾਚ੍, ਛਾਣ੍ਡਿਲ੍ਯਃ ਕੈਸ਼ੋਰ੍ਯਾਤ੍ਕਾਪ੍ਯਾਤ੍ ਕੈਸ਼ੋਰ੍ਯਃ ਕਾਪ੍ਯਃ ਕੁਮਾਰਹਾਰਿਤਾਤ੍ ਕੁਮਾਰਹਾਰਿਤੋ ਗਾਲਵਾਦ੍ ਗਾਲਵੋ ਵਿਦਰ੍ਭੀਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯਾਦ੍ ਵਿਦਰ੍ਭੀਕੌਣ੍ਡਿਨ੍ਯੋ ਵਤ੍ਸਨਪਾਤੋ ਬਾਭ੍ਰਵਾਦ੍ ਵਤ੍ਸਨਪਾਦ੍ਬਾਭ੍ਰਵਃ ਪਥਃ षੌਭਰਾਤ੍ ਪਨ੍ਥਾਃ षੌਭਰੋऽਯਾਸ੍ਯਾਦਙ੍ਗਿਰਸਾਦ੍ ਆਯਾਸ੍ਯ ਅਙ੍ਗਿਰਸ ਅਭੂਤੇਸ੍ ਟ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰਾਦ੍ ਅਭੂਤਿਸ੍ ਟ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੋ ਵਿਵਰੂਪਾਤ੍ਟ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪਸ੍ ਟ੍ਵਾष੍ਟ੍ਰੋऽਵ੍ਸ਼ਿਭ੍ਯਾਮ੍ ਆਸ਼੍ਵਿਨੌ ਡਧੀਚ ਅਥਰ੍ਵਣਾਦ੍ ਡਧ੍ਯਙ੍ਙ੍ ਅਥਰ੍ਵਣੋऽਥਰ੍ਵਣੋ ਡੈਵਾਦ੍ ਆਥਰ੍ਵਾ ਡੈਵੋ ਮृਤ੍ਯੋਃ ਪ੍ਰਾਧ੍ਵਁਸਨਾਨ੍ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਾਧ੍ਵਁਸਨਃ ਪ੍ਰਧ੍ਵਁਸਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਧ੍ਵਁਸਨ ਏਕਰ੍षੇਃ, ਏਕਰ੍षਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਚਿਤ੍ਤੇਃ, ਵਿਪ੍ਰਚਿਤ੍ਤਿਰ੍ਵ੍ਯष੍ਟੇਃ, ਵ੍ਯष੍ਟਿਃ षਨਾਰੋਃ, षਨਾਰੁਃ षਨਾਤਨਾਤ੍ षਨਾਤਨਃ षਨਗਾਤ੍ षਨਗਃ ਪਰਮੇष੍ਠਿਨਃ, ਪਰਮੇष੍ਠੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ, ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ੍ਵਯਂਭੁ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਨਮਃ॥ [ਪ੍ਨੋਰ੍ਮਲ੍] 5 = 14.8 =
ਘ੍ਰਿਤਕੌਸ਼ਿਕਾ ਘ੍ਰਿਤਕੌਸ਼ਿਕਾ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਾਸ਼ਾਰਿਆਯਨਾ ਪਾਰਾਸ਼ਾਰਿਆਯਨਾ ਤੋਂ, ਪਾਰਾਸ਼ਾਰਿਆ ਪਾਰਾਸ਼ਾਰਿਆ ਤੋਂ, ਜਾਤੂਕਰਨਿਆ ਜਾਤੂਕਰਨਿਆ ਤੋਂ, ਅਸੁਰਾਇਆਨਾ ਅਤੇ ਯਾਸਕਾ ਅਸੁਰਾਇਆਨਾ ਤੋਂ, ਅਸੁਰਾਇਆਨਾ ਟ੍ਰੈਵਣਾ ਤੋਂ, ਟ੍ਰੈਵਣਾ ਔਪਜੰਧਨਾ ਤੋਂ, ਔਪਜੰਧਨਾ ਅਸੁਰਾ ਤੋਂ, ਅਸੁਰਾ ਭਾਰਦਵਾਜਾ ਤੋਂ, ਭਾਰਦਵਾਜਾ ਆਤਰੇਆ ਤੋਂ, ਆਤਰੇਆ ਮਾਂਟੀ ਤੋਂ, ਮਾਂਟੀ ਗੌਤਮ ਤੋਂ, ਗੌਤਮ ਗੌਤਮ ਤੋਂ, ਗੌਤਮ ਵਾਤਸਿਆ ਤੋਂ, ਵਾਤਸਿਆ ਹਾਂਡਿਲਿਆ ਤੋਂ, ਚਾਂਡਿਲਿਆ ਕੈਸ਼ੋਰਿਆ ਤੋਂ, ਕਾਪਿਆ ਕੈਸ਼ੋਰਿਆ ਤੋਂ, ਕਾਪਿਆ ਕੁਮਾਰਹਾਰਿਤਾ ਤੋਂ, ਕੁਮਾਰਹਾਰਿਤਾ ਗਾਲਵਾ ਤੋਂ, ਗਾਲਵਾ ਵਿਦਰਭੀਕੌੰਡਿਨਿਆ ਤੋਂ, ਵਿਦਰਭੀਕੌੰਡਿਨਿਆ ਵਤਸਨਪਾਤਾ ਤੋਂ, ਬਾਬ੍ਰਵਾ ਵਤਸਨਪਾਤਾ ਤੋਂ, ਪੰਥਾ ਸ਼ੌਭਰਾ ਤੋਂ, ਸ਼ੌਭਰਾ ਆਯਾਸਿਆ ਤੋਂ, ਆਯਾਸਿਆ ਅੰਗਿਰਸ ਤੋਂ, ਭੂਤੀ ਟਵਾਸ਼ਟਰਾ ਤੋਂ, ਟਵਾਸ਼ਟਰਾ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਾ ਤੋਂ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਾ ਟਵਾਸ਼ਟਰਾ ਤੋਂ, ਟਵਾਸ਼ਟਰਾ ਅਸ਼ਵਿਨ ਤੋਂ, ਅਸ਼ਵਿਨ ਡਧੀਚਾ ਤੋਂ, ਡਧਿਆੰਗ ਅਥਰਵਣ ਤੋਂ, ਅਥਰਵਣ ਆਥਰਵਾ ਤੋਂ, ਆਥਰਵਾ ਦੈਵਾ ਤੋਂ, ਦੈਵਾ ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਤੋਂ, ਮ੍ਰਿਤਯੂ ਪ੍ਰਾਧਵੰਸਨਾ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਾਧਵੰਸਨਾ ਪ੍ਰਾਧਵੰਸਨਾ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਾਧਵੰਸਨਾ ਏਕਰਸ਼ੀ ਤੋਂ, ਏਕਰਸ਼ੀ ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਤੋਂ, ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਵਿਆਸ਼ਟੀ ਤੋਂ, ਵਿਆਸ਼ਟੀ ਸ਼ਨਾਰਾ ਤੋਂ, ਸ਼ਨਾਰਾ ਸ਼ਨਾਤਨਾ ਤੋਂ, ਸ਼ਨਾਤਨਾ ਸ਼ਨਾਗਾ ਤੋਂ, ਸ਼ਨਾਗਾ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਤੋਂ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਣ ਤੋਂ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਸਵਯੰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
ਫਿਰ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਓ।' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਉਹੀ ਅੱਖਰ ਦੱਸਿਆ: 'ਦ'। 'ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਗਏ?' ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। 'ਅਸੀਂ ਸਮਝ ਗਏ,' ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਦਇਆ ਕਰੋ।' 'ਹਾਂ,' ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਤੁਸੀਂ ਸਮਝ ਗਏ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਵਾਣੀ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ: 'ਦ, ਦ, ਦ'—ਸੰਯਮ ਰੱਖੋ, ਦਾਨ ਦਿਓ, ਦਇਆ ਕਰੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ: ਸੰਯਮ, ਦਾਨ, ਦਇਆ—ਇਹ ਸਿੱਖੋ।
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਸੀ। ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਸੱਚ ਬਣਿਆ; ਸੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸੱਚ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ: ਸ-ਤ-ਯ-ਮ। 'ਸ' ਇੱਕ ਅੱਖਰ, 'ਤ' ਇੱਕ ਅੱਖਰ, 'ਯ' ਇੱਕ ਅੱਖਰ। ਪਹਿਲਾ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਅੱਖਰ ਸੱਚ ਹਨ, ਵਿਚਕਾਰ ਦਾ ਅੱਖਰ ਝੂਠ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਝੂਠ ਸੱਚ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚ ਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਝੂਠ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ।
ਅਥ . ਯੋऽਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇऽਕ੍ਸ਼ਨ੍ਪੁਰੁषਃ ਤਸ੍ਯ ਭੂਰਿਤਿ ਸ਼ਿਰਃ ਏਕਁ ਸ਼ਿਰ, ਏਕਮੇਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ; ਭੁਵ ਇਤਿ ਬਾਹੂਃ ਦ੍ਵੌਬਾਹੂ, ਦ੍ਵੇਏਤੇਅਕ੍ਸ਼ਰੇ; ਸ੍ਵਰਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਃ ਦ੍ਵੇਪ੍ਰਤਿष੍ਠੇ, ਦ੍ਵੇਏਤੇਅਕ੍ਸ਼ਰੇ॥ ਤਸ੍ਯੋਪਨਿषਦਹਮਿਤਿ॥ ਹਨ੍ਤਿ ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਜਹਾਤਿ ਚ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ॥ 7 ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਃ॥ ਵਿਦਾਨਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍; ਵਿਦ੍ਯਤ੍ਯ੍ ਏਨਂ ਪਾਪ੍ਮਨੋ, ਯਏਵਂ ਵੇਦਃ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ॥ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਧ੍ਯ੍ ਏਵਬ੍ਰਹ੍ਮ॥ 8/
ਹੁਣ, ਜੋ ਪੁਰਖ ਸੱਜੇ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਉਸਦਾ 'ਭੂ' ਸਿਰ ਹੈ, ਇੱਕ ਸਿਰ, ਇੱਕ ਅੱਖਰ; 'ਭੁਵ' ਬਾਂਹਾਂ ਹਨ, ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ, ਦੋ ਅੱਖਰ; 'ਸਵ' ਆਧਾਰ ਹਨ, ਦੋ ਆਧਾਰ, ਦੋ ਅੱਖਰ। ਉਸਦੀ ਗੁਪਤ ਸਿੱਖਿਆ 'ਅਹਮ' ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਿਦਯੁਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਯੁਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ 'ਵਿਦਯੁਤ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ' ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਯੁਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ।
ਅਯਮਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋਯੋऽਯਮਨ੍ਤਃ ਪੁਰੁषੇ, ਯੇਨੇਦਮਨ੍ਨਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਯਦਿਦਮਦ੍ਯਤੇ॥ ਤਸ੍ਯ ਏषਘੋषੋ ਭਵਤਿ, ਯਮੇਤਤ੍ਕਰ੍ਣਾਵਪਿਧਾਯ ਸ਼ृਣੋਤਿ॥ ਸਯਦੋਤ੍ਕ੍ਰਮਿष੍ਯਨ੍ਭਵਤਿ, ਨੈਨਂ ਘੋषਁ ਸ਼ृਣੋਤਿ॥ 11 ਏਤਦ੍ਵੈਪਰਮਂ ਤਪੋ ਯਦ੍ਵ੍ਯਾਹਿਤਸ੍ ਤਪ੍ਯਤੇ; ਪਰਮਁ ਹੈਵਲੋਕਂ ਜਯਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦੈਤਦ੍ਵੈਪਰਮਂ ਤਪੋ ਯਂ ਪ੍ਰੇਤਮਰਣ੍ਯਁ ਹਰਨ੍ਤਿ; ਪਰਮਁ ਹੈਵਲੋਕਂ ਜਯਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦੈਤਦ੍ਵੈਪਰਮਂ ਤਪੋ ਯਂ ਪ੍ਰੇਤਮਗ੍ਨਾਵਭ੍ਯਾਦਧਤਿ; ਪਰਮਁ ਹੈਵਲੋਕਂ ਜਯਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ॥ 12/
ਇਹ ਅੱਗ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਨਰ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪਕਦਾ ਤੇ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਕੰਨ ਢੱਕ ਕੇ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤਪस्या ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਇਕੱਲੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿਚ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਉਥੇ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਦੀ ਨਾਂਗ ਖੋਹ ਖੁਲਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੂਰਜ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਡੰਬ ਦੀ ਨਾਂਗ ਖੋਹ ਖੁਲਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੰਦ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਡੁੰਡੂਭੀ ਦੀ ਨਾਂਗ ਖੋਹ ਖੁਲਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਉਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੁੱਖ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਭਰਿਆ ਲੋਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਥੇ ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।