ਯਦੈਤਮਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ ਅਤ੍ਮਾਨਂ ਦੇਵਮਙ੍ਜਸੇ- -ਸ਼ਾਨਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਨਤਦਾ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਤਿ \`
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ, ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪਙ੍ਚ ਪਙ੍ਚਜਨਾ ਆਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਸ੍ ਤਮੇਵਮਨ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਮृਤੋऽਮृਤਂ
ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜ ਪੰਜ ਜਨ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਵਾਕ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਅਹੋਭਿਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ਤਦ੍ਦੇਵਾਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਆਯੁਰ੍ਹ੍ਯ੍ ਉਪਾਸਤੇ ਅਮृਤਂ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਚਾਨਣਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਮੁਤਚਕ੍ਸ਼ੁषਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਉਤਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਨ੍ਨਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਮਨਸੋ ਯੇਮਨੋ ਵਿਦੁਃ ਤੇਨਿਚਿਕ੍ਯੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪੁਰਾਣਮਗ੍ਰ੍ਯਂ 19 ਮਨਸੈਵਾਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੇਹਨਾਨਾਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਚਨ
ਸਾਸ ਦੀ ਸਾਸ, ਅੱਖ ਦੀ ਅੱਖ, ਕੰਨ ਦੀ ਕੰਨ, ਅਨ ਦੀ ਅਨ, ਮਨ ਦੀ ਮਨ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਮੂਲ ਬ੍ਰਹਮ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਮृਤ੍ਯੋਃ ਸਮृਤ੍ਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਇਹਨਾਨੇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ 20 ਮਨਸੈਵਾਨੁਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਏਤਦਪ੍ਰਮਯਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਜੋ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵੱਖਰੀਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਣਮਾਪਣ, ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਵਿਰਜਃ ਪਰ ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਜਆਤ੍ਮਾਮਹਾਨ੍ਧ੍ਰੁਵਸ੍ 21 ਤਮੇਵਧੀਰੋ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨਾਨੁਧ੍ਯਾਯਾਦ੍ਬਹੂਙ੍ਛਬ੍ਦਾਨ੍ ਵਾਚੋਵਿਗ੍ਲਾਪਨਁ ਹਿਤਦ੍ ਇਤਿ
ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਚਾ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਅਜਨਮਾ, ਮਹਾਨ, ਅਟੱਲ—ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਨ ਨੂੰ ਥਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਵਾਅਯਮਾਤ੍ਮਾ . ; ਯ ਏषੋऽਨ੍ਤਰ੍ਹृਦਯ ਆਕਾਸ਼ਃ ~ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਸ਼ੀ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੇਸ਼ਾਨਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਧਿਪਤਿਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਯਦਿਦਂ ਕਿਙ੍ਚ . ॥. ਸਨਸਾਧੁਨਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਭੂਯਾਨ੍ਨੋਏਵਾਸਾਧੁਨਾ ਕਨੀਯਾਨ੍ . ਏषਭੂਤਾਧਿਪਤਿਰ੍ . ਏषਲੋਕੇਸ਼੍ਵਰਏਸ਼ਲੋਕਪਾਲ . ਸਸੇਤੁਰ੍ਵਿਧਰਣ ਏषਾਂ ਲੋਕਾਨਾਮਸਂਭੇਦਾਯ
ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਜੋ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਇਹੀ ਉਹ ਪੁਲ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਤਮੇਤਂ ਵੇਦਾਨੁਵਚਨੇਨ . ਵਿਵਿਦਿषਨ੍ਤਿ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਨ ਤਪਸਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਯਜ੍ਞੇਨਾਨਾਸ਼ਕੇਨ ਚੈਤਮ੍ ਏਵਵਿਦਿਤ੍ਵਾਮੁਨਿਰ੍ਭਵਤਿ ਏਤਮੇਵਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਨੋ ਲੋਕਮੀਪ੍ਸਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ
ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਤਪ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਅਟੱਲ ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਮੁਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹੀ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਤਦ੍ਧ ਸ੍ਮ ਵੈਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਅਨੁਚਾਨਾ . ਵਿਦ੍ਵਾਁਸਃ ਪ੍ਰਜਾਂ ਨਕਾਮਯਨ੍ਤੇਃ ਕਿਂ ਪ੍ਰਜਯਾ ਕਰਿष੍ਯਾਮੋ ਯੇषਾਂ ਨੋऽਯਮਾਤ੍ਮਾਯਮ੍ਲੋਕਇਤਿ॥ ਤੇਹ ਸ੍ਮ ਪੁਤ੍ਰੈषਣਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਤ੍ਤੈषਣਾਯਾਸ਼੍ਚ ਲੋਕੈषਣਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯੁਤ੍ਥਾਯਾਥ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਚਰ੍ਯਂ ਚਰਨ੍ਤਿ; ਯਾਹ੍ਯ੍ ਏਵਪੁਤ੍ਰੈषਣਾਸਾਵਿਤ੍ਤੈषਣਾ, ਯਾਵਿਤ੍ਤੈषਣਾਸਾਲੋਕੈषਣੋਭੇਹ੍ਯ੍ ਏਤੇਏषਣੇ ਏਵਭਵਤਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ: 'ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਦ ਸਾਡਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਇਹ ਲੋਕ ਬਣ ਗਿਆ?' ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ ਤੇ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ—all ਇਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੀ ਹਨ।
ਸਏषਨੇਤਿ ਨੇਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਗृਹ੍ਯੋ ਨਹਿਗृਹ੍ਯਤੇ, ਅਸ਼ੀਰ੍ਯੋ ਨਹਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ, ਅਸਙ੍ਗੋऽਸਿਤੋ ਨਸਜ੍ਯਤੇ ਨਵ੍ਯਥਤੇ .\^ , . ਯ੍ ਅਤਃ [+]+[/+]ਪਾਪਮਕਰਵਮਿਤ੍ਯਤਃ ਕਲ੍ਯਾਣਮਕਰਵਮਿਤ੍ਯ੍ ਉਭੇ-ਉਭੇ ਹ੍ਯ੍ ਏष ਏਤੇਤਰਤਿ ਅਮृਤਃ ਸਾਧ੍ਵਸਾਧੁਨੀ . \^॥. ਨੈਨਂ ਕृਤਾਕृਤੇ ਤਪਤਃ
ਇਹ ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੈ—'ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ'—ਜੋ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਜੋ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਨਾ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਸੋਚੇ 'ਮੈਂ ਮੰਦਾ ਕੀਤਾ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ', ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਮਰ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਤੋਂ ਪਾਰ। ਕੋਈ ਕਰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਸਵਾਏषਮਹਾਨਜਆਤ੍ਮਾਨ੍ਨਾਦੋਵਸੁਦਾਨਃ॥ ਸਯੋਹੈਵਮੇਤਂ ਮਹਾਨ੍ਤਮਜਮਾਤ੍ਮਾਨਮਨ੍ਨਾਦਂ ਵਸੁਦਾਨਂ ਵੇਦ, ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਵਸੁ . ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਵਸੁ,
ਇਹੀ ਮਹਾਨ, ਅਜਨਮਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਨ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਮਹਾਨ, ਅਜਨਮਾ ਆਤਮਾ, ਅਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਵਾਏषਮਹਾਨਜਆਤ੍ਮਾਜਰੋऽਮਰੋऽਭਯੋऽਮृਤੋ .\^. ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਭਯਂ ਵੈ, ਜਨਕ, ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਸੀਤਿ ਹੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਃ .: ਸੋऽਹਂ ਭਗਵਤੇ ਵਿਦੇਹਾਨ੍ਦਦਾਮਿ ਮਾਮ੍ਚਾਪਿ ਸਹਦਾਸ੍ਯਾਯੇਤਿ . ॥. 5 = 14.7.3 =
ਇਹੀ ਮਹਾਨ, ਅਜਨਮਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਾਸ ਰਹਿਤ, ਅਮਰ, ਨਿਰਭੈ, ਅਮਰਤਾ ਵਾਲਾ ਹੈ। 'ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਭੈ ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਨਕਾ,' ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਵਿਦੇਹ ਦਾ ਰਾਜ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੌਂਪਦਾ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਕੇ।'
ਅਥ ਹ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵੇਭਾਰ੍ਯੇਬਭੂਵਤੁਰ੍ਮੈਤ੍ਰੇਯੀ ਚ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀਚ; ਤਯੋਰ੍ਹ ਮੈਤ੍ਰੇਯੀ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨੀ ਬਭੂਵ, ਸ੍ਤ੍ਰੀਪ੍ਰਜ੍ਞੈਵਤਰ੍ਹਿ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ॥ ਸੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵृਤ੍ਤਮੁਪਾਕਰਿष੍ਯਮਾਣ .\^
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ—ਮੈਤਰੇਈ ਤੇ ਕਾਟਿਆਯਨੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੈਤਰੇਈ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਖੋਜੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਕਾਟਿਆਯਨੀ ਆਮ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਹੋਰ ਜੀਵਨ ਪੱਧਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋਃ ਮੈਤ੍ਰੇਯੀਤਿ ਹੋਵਾਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿष੍ਯਨ੍ਵਾਅਰੇऽਹਮਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਥਾਨਾਦਸ੍ਮਿ॥ ਹਨ੍ਤ ਤੇऽਨਯਾ ਕਤ੍ਯਾਯਨ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਕਰਵਾਣੀਤਿ
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਤਰੇਈ, ਮੈਂ ਇਹ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤਿਆਗ ਲੈਣ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਆਓ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਕਾਟਿਆਯਨੀ ਵਿਚ ਆਖਰੀ ਵੰਡ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।'
ਸਾਹੋਵਾਚ ਮੈਤ੍ਰੇਯੀਃ ਯਨ੍ਨੁਮ ਇਯਂ, ਭਗੋਃ, ਸਰ੍ਵਾ ਪृਥਿਵੀਵਿਤ੍ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਣਾਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਯਾਂ ਨ੍ਵਹਂ ਤੇਨਾਮृਤਾਹੋ੩ ਨੇਤਿ॥ ਨੇਤਿ ਹੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ, ਯਥੈਵੋਪਕਰਣਵਤਾਂ ਜੀਵਿਤਂ, ਤਥੈਵਤੇ ਜੀਵਿਤਁ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਅਮृਤਤ੍ਵਸ੍ਯ ਤੁਨਾਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਤੇਨੇਤਿ
ਮੈਤਰੇਈ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਭਗਵਨ, ਜੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮੇਰੀ ਹੋਵੇ, ਕੀ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ?' ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਨਹੀਂ, ਤੇਰਾ ਜੀਵਨ ਉਹਨਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਹੈ, ਪਰ ਧਨ ਨਾਲ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ।'
ਸਾਹੋਵਾਚ ਮੈਤ੍ਰੇਯੀਃ ਯੇਨਾਹਂ ਨਾਮृਤਾ ਸ੍ਯਾਂ, ਕਿਮਹਂ ਤੇਨ ਕੁਰ੍ਯਾਂ॥ ਯਦੇਵਭਗਵਾਨ੍ਵੇਦ, ਤਦੇਵਮੇ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ
ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਅਮਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ ਹੈ? ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਸਹੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਃ ਪ੍ਰਿਯਾ . ਖਲੁ ਨੋ ਭਵਤੀ ਸਤੀ, ਪ੍ਰਿਯਮਵृਤਦ੍ \^ ਧਨ੍ਤ ਖਲੁ ਭਵਤਿ, ਤੇऽਹਂ ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ, ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਮਿ ਤੇ; ਵਾਚਂ ਤੁਮੇ ਨਿਦਿਧ੍ਯਾਸਸ੍ਵੇਤਿ .: ਏਤਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤੇ; \` ਬ੍ਰਵਿਤੁ ਭਗਵਾਨਿਤਿ .
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰੀ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਪਿਆਰੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ, ਤੇ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾ ਦਿਆਂਗਾ। ਬੋਲੋ, ਮੈਤ੍ਰੇਈ।
ਸਯਥਾ ਦੁਨ੍ਦੁਭੇਰ੍ਹਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਨਬਾਹ੍ਯਾਙ੍ਛਬ੍ਦਾਙ੍ਛਕ੍ਨੁਯਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣਾਯ, ਦੁਨ੍ਦੁਭੇਸ੍ ਤੁਗ੍ਰਹਣੇਨ ਦੁਨ੍ਦੁਭ੍ਯਾਘਾਤਸ੍ਯ ਵਾ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਗृਹੀਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਡੰਢਾ ਵੱਜਣ 'ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਫੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਪਰ ਡੰਢਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਯਥਾ ਵੀਣਾਯੈ ਵਾਦ੍ਯਮਾਨਾਯੈ ਨਬਾਹ੍ਯਾਙ੍ਛਬ੍ਦਾਙ੍ਛਕ੍ਨੁਯਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣਾਯ, ਵੀਣਾਯੈ ਤੁਗ੍ਰਹਣੇਨ ਵੀਣਾਵਾਦਸ੍ਯ ਵਾ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਗ੍ਰ੍ਹੀਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਵੀਣਾ ਵਜਾਉਣ 'ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਫੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਪਰ ਵੀਣਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਜਾਉਣ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਯਥਾ ਸ਼ਙ੍ਖਸ੍ਯ ਧ੍ਮਾਯਮਾਨਸ੍ਯ ਨਬਾਹ੍ਯਾਙ੍ਛਬ੍ਦਾਙ੍ਛਕ੍ਨੁਯਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣਾਯ, ਸ਼ਙ੍ਖਸ੍ਯ ਤੁਗ੍ਰਹਣੇਨ ਸ਼ਙ੍ਖਧ੍ਮਸ੍ਯ ਵਾ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਗृਹੀਤਃ
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਉਣ 'ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਫੜੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਪਰ ਸ਼ੰਖ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਵਜਾਉਣ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਯਥਾਰ੍ਦ੍ਰੈਧਾਗ੍ਨੇਰਭ੍ਯਾਹਿਤਸ੍ਯ ਪृਥਗ੍ਧੂਮਾਵਿਨਿਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਏਵਂ ਵਾਅਰੇऽਸ੍ਯ ਮਹਤੋਭੂਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਵਸਿਤਮ੍ ਏਤਦ੍ਯਦृਗ੍ਵੇਦੋਯਜੁਰ੍ਵੇਦਃ ਸਾਮਵੇਦੋऽਥਰ੍ਵਾਙ੍ਗਿਰਸ ਇਤਿਹਾਸਃ ਪੁਰਾਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਉਪਨਿषਦਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ ਸੂਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਾਨਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਨਿ ਦਤ੍ਤਮ੍ ਹੁਤਮਾਸ਼ਿਤਂ ਪਾਯਿਤਮਯਂ ਚ ਲੋਕਃ ਪਰਸ਼੍ਚ ਲੋਕਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨ੍ਯਸ੍ਯੈਵੈਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨਿਸ਼੍ਵਸਿਤਾਨਿ
ਜਿਵੇਂ ਗੀਲੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਲਗਾਉਣ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਇਸ ਵੱਡੇ ਜੀਵ ਦੀ ਸਾਂਸ—ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ, ਯਜੁਰਵੇਦ, ਸਾਮਵੇਦ, ਅਥਰਵਵੇਦ, ਇਤਿਹਾਸ, ਪੁਰਾਣਾ, ਗਿਆਨ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਸ਼ਲੋਕ, ਸੂਤਰ, ਵਿਆਖਿਆ, ਟਿੱਪਣੀਆਂ, ਦਾਨ, ਹੋਮ, ਖਾਧਾ ਪੀਤਾ, ਇਹ ਲੋਕ, ਉਹ ਲੋਕ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਂਸਾਂ ਹਨ।
ਸਯਥਾ ਸੈਨ੍ਧਵਘਨੋऽਨਨ੍ਤਰੋऽਬਾਹ੍ਯਃ ਕृਤ੍ਸ੍ਨੋਰਸਘਨਏਵਸ੍ਯਾਦ੍ . ਏਵਂ ਵਾਅਰੇ ਇਦਂ ਮਹਦ੍ਭੂਤਮਨਨ੍ਤਮਪਰਂ .. ਕृਤ੍ਸ੍ਨਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਨਘਨਏਵੈਤੇਭ੍ਯੋ ਭੂਤੇਭ੍ਯਃ ਸਮੁਤ੍ਥਾਯ ਤਾਨਿ~ ਏਵਾਨੁਵਿਨਯਤਿ; ਨਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯਰੇ ਬ੍ਰਵਿਮੀਤਿ ਹੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਲੂਣ ਦਾ ਡਲਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਅੰਦਰ ਹੈ ਨਾ ਬਾਹਰ, ਪੂਰਾ ਲੂਣ ਹੀ ਲੂਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਜੀਵ, ਅੰਤਹੀਨ, ਬੇਹੱਦ, ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਦਾ ਡਲਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਇਹ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਸਾਹੋਵਾਚ ਮੈਤ੍ਰੇਯਿ ਅਤ੍ਰੈਵਮਾ ਭਗਵਾਨ੍ਮੋਹਾਨ੍ਤਮਾਪੀਪਦਨ੍ ਨਵਾਅਹਮਿਮਂ ਵਿਜਾਨਾਮੀਤਿਃ ਨਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਸਂਜ੍ਞਾਸ੍ਤੀਤਿ . ॥.
ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਉਲਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ: 'ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।'
ਸਹੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ . ਨਵਾਅਰੇऽਹਂ ਮੋਹਂ ਬ੍ਰਵੀਮਿ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀਵਾਅਰੇऽਯਮਾਤ੍ਮਾਨੁਚ੍ਛਿਤ੍ਤਿਧਰ੍ਮਾ, ਮਾਤ੍ਰਾਸਁਸਰ੍ਗਸ੍ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਭਵਤਿ . ॥.
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਉਲਝਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਕੁਝ ਵੀ ਕੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਸਿਰਫ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
16-25, 15; ਯਦ੍ਵੈਤਨ੍ਨਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਵੈਤਦ੍ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਨਪਸ਼੍ਯਤਿ; ਨਹਿਦ੍ਰष੍ਟੁਰ੍ਦृष੍ਟੇਰ੍ਵਿਪਰਿਲੋਪੋਵਿਦ੍ਯਤੇऽਵਿਨਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਤੁਤਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਸ੍ਤਿ, ਤਤੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਯਤ੍ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਵੱਛਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
16-25, 15; ਯਦ੍ਵੈਤਨ੍ਨਜਿਘ੍ਰਤਿ, ਜਿਘ੍ਰਨ੍ਵੈਤਦ੍ਘ੍ਰਤਵ੍ਯਂ ਨਜਿਘ੍ਰਤਿ; ਨਹਿਘ੍ਰਾਤੁਰ੍ਘ੍ਰਾਤੇਰ੍ਵਿਪਰਿਲੋਪੋਵਿਦ੍ਯਤੇऽਵਿਨਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਨ੍ ਨਤੁਤਦ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਸ੍ਤਿ, ਤਤੋऽਨ੍ਯਦ੍ਵਿਭਕ੍ਤਂ ਯਜ੍ ਜਿਘ੍ਰੇਤ੍
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੁੰਘਦਾ, ਸੁੰਘਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਘਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੁੰਘਣ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁੰਘਣ ਤੋਂ ਵੱਛਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੂਜਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁੰਘਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਤਦੇਤਦृਚਾਭ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ਏषਨਿਤ੍ਯੋ ਮਹਿਮਾਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਯ ਨਕਰ੍ਮਣਾ ਵਰ੍ਧਤੇ ਨੋਕਨੀਯਾਨ੍॥ ਤਸ੍ਯੈਵਸ੍ਯਾਤ੍ਪਦਵਿਤ੍ਤਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਨਕਰ੍ਮਣਾ ਲਿਪ੍ਯਤੇ ਪਾਪਕੇਨੇਤਿ॥ ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਂਵਿਚ੍ਛਾਨ੍ਤੋਦਾਨ੍ਤਉਪਰਤਸ੍ ਤਿਤਿਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਾਵਿਤ੍ਤੋ ਭੂਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨ੍ਯ੍ ਏਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍! ਸਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਸਰ੍ਵੋऽਅਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾਭਵਤਿ . ॥., . ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਤਰਤਿ, ਨੈਨਂ ਪਾਪ੍ਮਾਤਪਤਿ, ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਤਪਤਿ, ਵਿਪਾਪੋਵਿਰਜੋਵਿਜਿਘਤ੍ਸੋऽਪਿਪਸੋ . , ॥ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਭਵਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ . ॥., . , ਸਮ੍ਰਾਡ੍, ਏਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋऽਸੀਤਿ ਹੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਃ॥ .
ਇਹ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ: 'ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦੀ ਨਹੀਂ, ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ।' ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਯੰਮੀ, ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਉਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਮੰਦੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੰਦਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਮੰਦੇ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮੰਦੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਪਵਿੱਤਰ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। 'ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ,' ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਸਹੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ . ਨਵਾਅਰੇ ਪਤ੍ਯੁਃ ਕਾਮਾਯ ਪਤਿਃ ਪ੍ਰਿਯੋਭਵਤਿ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤੁਕਾਮਾਯ ਪਤਿਃ ਪ੍ਰਿਯੋਭਵਤਿ; ਨਵਾਅਰੇ ਜਾਯਾਯੈ ਕਾਮਾਯ ਜਾਯਾਪ੍ਰਿਯਾਭਵਤਿ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤੁਕਾਮਾਯ ਜਾਯਾਪ੍ਰਿਯਾਭਵਤਿ; ਨਵਾਅਰੇ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕਾਮਾਯ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਭਵਨ੍ਤਿ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤੁਕਾਮਾਯ ਪੁਤ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਭਵਨ੍ਤਿ; ਨਵਾਅਰੇ ਵਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਮਾਯ ਵਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਭਵਤਿ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤੁਕਾਮਾਯ ਵਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਭਵਤਿ; ਨਵਾਅਰੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਕਾਮਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਿਯਂ ਭਵਤਿ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤੁਕਾਮਾਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪ੍ਰਿਯਂ ਭਵਤਿ; ਨਵਾਅਰੇ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕਾਮਾਯ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਭਵਤਿ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤੁਕਾਮਾਯ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਭਵਤਿ; ਨਵਾਅਰੇ ਲੋਕਾਨਾਂ ਕਾਮਾਯ ਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਭਵਨ੍ਤਿ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤੁਕਾਮਾਯ ਲੋਕਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਭਵਨ੍ਤਿ; ਨਵਾਅਰੇ ਦੇਵਾਨਾਂ ਕਾਮਾਯ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਭਵਨ੍ਤਿ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤੁਕਾਮਾਯ ਦੇਵਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਭਵਨ੍ਤਿ; ਨਵਾਅਰੇ ਭੂਤਾਨਾਂ ਕਾਮਾਯ ਭੂਤਾਨਿ ਪ੍ਰਿਯਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤੁਕਾਮਾਯ ਭੂਤਾਨਿ ਪ੍ਰਿਯਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਨਵਾਅਰੇ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਕਾਮਾਯ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਭਵਤਿ ਆਤ੍ਮਨਸ੍ ਤੁਕਾਮਾਯ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਿਯਂ ਭਵਤਿ ਆਤ੍ਮਾਵਾਅਰੇ ਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤਵ੍ਯੋ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯੋ ਨਿਦਿਧ੍ਯਾਸਿਤਵ੍ਯੋ, ਮੈਤ੍ਰੇਯਿ ਆਤ੍ਮਨੋ ਵਾਅਰੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਮਤ੍ਯਾਵਿਜ੍ਞਾਨੇਨੇਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਦਿਤਮ੍
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਤੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਪਤੀ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਪਤਨੀ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਪੁੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਧਨ ਆਪਣੇ ਧਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਧਨ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਆਪਣੇ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀ ਪਿਆਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਲੋਕ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਦੇਵਤਾ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਜੀਵ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਿਆਰੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਜੀਵ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਤ੍ਰੇਈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ, ਸੁਣਨਾ, ਸੋਚਣਾ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਜਾਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਤਂ ਪਰਾਦਾਦ੍ ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨੋ ਵੇਦਾਨ੍ਵੇਦ; ਵੇਦਾਸ੍ ਤਂ ਪਰਾਦੁਃ ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨੋ ਵੇਦਾਨ੍ਵੇਦ; ਯਜ੍ਞਾਸ੍ ਤਂ ਪਰਾਦੁਃ ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨੋ ਯਜ੍ਞਾਨ੍ਵੇਦ .: ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵੇਦ; ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਤਂ ਪਰਾਦਾਦ੍ ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਂ ਵੇਦ; ਲੋਕਾਸ੍ ਤਂ ਪਰਾਦੁਃ ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨੋ ਲੋਕਾਨ੍ਵੇਦ; ਦੇਵਾਸ੍ ਤਂ ਪਰਾਦੁਃ ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨੋ ਦੇਵਾਨ੍ਵੇਦ; ਵੇਦਾਸ੍ ਤਂ ਪਰਾਦੁਃ . ਭੂਤਾਨਿ ਤਂ ਪਰਾਦੁਃ ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨੋ ਭੂਤਾਨਿ ਵੇਦ; ਸਰ੍ਵਂ ਤਂ ਪਰਾਦਾਦ੍ ਯੋऽਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨਃ ਸਰ੍ਵਂ ਵੇਦ; ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਦਂ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਮਿਮੇਲੋਕਾਇਮੇਦੇਵਾਇਮੇਵੇਦਾ ਇਮਾਨਿ ਭੂਤਾਨੀਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਯਦਯਮਾਤ੍ਮਾ
ਜੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੇਦ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਕੋਈ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਜਨ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲੋਕ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਕੋਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਕੋਈ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੀਵ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੇ ਕੋਈ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਇਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਲੋਕ ਹਨ, ਇਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਇਹੀ ਵੇਦ ਹਨ, ਇਹੀ ਜੀਵ ਹਨ, ਇਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ—ਜੋ ਇਹ ਆਪ ਹੈ।
ਸਯਥਾ ਸਰ੍ਵਾਸਾਮਪਾਁ ਸਮੁਦ੍ਰਏਕਾਯਨਮ੍ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵੇषਾਁ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਨਾਂ ਤ੍ਵਗੇਕਾਯਨਮ੍ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਗਨ੍ਧਾਨਾਂ ਨਾਸਿਕੇ ਏਕਾਯਨਮ੍ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵੇषਾਁ ਰਸਾਨਾਂ ਜਿਹ੍ਵੈਕਾਯਨਮ੍ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵੇषਾਁ ਰੂਪਾਣਾਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੇਕਾਯਨਮ੍ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵੇषਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮੇਕਾਯਨਮ੍ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵੇषਾਁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਾਨਾਂ ਮਨ ਏਕਾਯਨਮ੍ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵੇਦਾਨਾਂ ਹृਦਯਮੇਕਾਯਨਮ੍ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਁ ਹਸ੍ਤਾਵੇਕਾਯਨਮ੍ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਧ੍ਵਨਾਂ ਪਾਦਾਵੇਕਾਯਨਮ੍ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵੇषਾਮਾਨਨ੍ਦਾਨਾਮੁਪਸ੍ਥ ਏਕਾਯਨਮ੍ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵੇषਾਂ ਵਿਸਰ੍ਗਾਣਾਂ ਪਾਯੁਰੇਕਾਯਨਮ੍ ਏਵਁ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨਾਁ ਵਾਗੇਕਾਯਨਮ੍
ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਛੂਹਣ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਚਮੜੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੁਗੰਧਾਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਨੱਕ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸਵਾਦਾਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਜੀਭ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਅੱਖ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਕੰਨ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਮਨ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਦਿਲ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਹੱਥ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਪੈਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਲਿੰਗ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵਿਸਰਜਨ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਪਿਛਵਾਡਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਇਕ ਥਾਂ ਬੋਲ ਹੈ।