ਤਦ੍ਯਥਾ ਰਾਜਾਨਮਾਯਨ੍ਤਮੁਗ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਨਸਃ ਸੂਤਗ੍ਰਾਮਣ੍ਯੋऽਨ੍ਨੈਃ ਪਾਨੈਰਵਸਥੈਃ ਪ੍ਰਤਿਕਲ੍ਪਨ੍ਤੇਃ ਅਯਮਾਯਾਤ੍ਯਯਮਾਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਏਵਁ ਹੈਵਂਵਿਦਁ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਪ੍ਰਤਿਕਲ੍ਪਨ੍ਤਃ ਇਦਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਯਾਤੀਦਮਾਗਚ੍ਛਤੀਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅਫਸਰ, ਰਥਵਾਨ, ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੇ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਇਹ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ', ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।'
ਤਦ੍ਯਥਾ ਰਾਜਾਨਂ ਪ੍ਰਯਿਯਾਸਨ੍ਤਮੁਗ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਨਸਃ ਸੂਤਗ੍ਰਾਮਣ੍ਯਉਪਸਮਾਯਨ੍ਤ੍ਯ੍ . ਏਵਮ੍ਹੈਵਂਵਿਦਂ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਣਾਉਪਸਮਾਯਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਰੈਤਦੂਰ੍ਧ੍ਵੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੀਭਵਤਿ॥ 4 = 14.7.2 =
ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅਫਸਰ, ਰਥਵਾਨ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਖੀ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਯਤ੍ਰਾਯਮ੍ਸ਼ਾਰਿਰਂ . ਆਤ੍ਮਾਬਲ੍ਯਂ ਨੀਤ੍ਯ ਸਂਮੋਹਮਿਵ ਨ੍ਯੇਤਿ ਅਥੈਨਮੇਤੇਪ੍ਰਾਣਾਅਭਿਸਮਾਯਨ੍ਤਿ; ਸਏਤਾਸ੍ ਤੇਜੋਮਾਤ੍ਰਾਃ ਸਮਭ੍ਯਾਦਦਾਨੋ ਹृਦਯਮੇਵਾਨ੍ਵਵਕ੍ਰਾਮਤਿ
ਜਦੋਂ ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਿਰਫ ਦਿਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਯਤ੍ਰੈषਚਾਕ੍ਸ਼ੁषਃ ਪੁਰੁषਃ ਪਰਾਙ੍ ਪਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਤੇ, ਅਥਾਰੂਪਜ੍ਞੋ ਭਵਤਿ
ਜਦੋਂ ਅੱਖ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਏਕੀਭਵਤਿ ਨਪਸ਼੍ਯਤੀਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਃ ਏਕੀਭਵਤਿ ਨਜਿਘ੍ਰਤੀਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਃ ਏਕੀਭਵਤਿ ਨਰਸਯਤੀਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਃ ਏਕੀਭਵਤਿ ਨਵਦਤੀਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਃ ਏਕੀਭਵਤਿ ਨਸ਼ृਣੋਤੀਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਃ ਏਕੀਭਵਤਿ ਨਮਨੁਤ ਇਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਃ ਏਕੀਭਵਤਿ ਨਸ੍ਪृਸ਼ਤੀਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਃ ਏਕੀਭਵਤਿ ਨਵਿਜਾਨਾਤੀਤ੍ਯ੍ ਆਹੁਃ
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਇਹ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।' 'ਇਹ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੁੰਘਦਾ।' 'ਇਹ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਹੀਂ ਚੱਖਦਾ।' 'ਇਹ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।' 'ਇਹ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ।' 'ਇਹ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ।' 'ਇਹ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਹੀਂ ਛੂਹਦਾ।' 'ਇਹ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।'
ਤਸ੍ਯ ਹੈਤਸ੍ਯ ਹृਦਯਸ੍ਯਾਗ੍ਰਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੋਤਤੇ; ਤੇਨ ਪ੍ਰਦ੍ਯੋਤੇਨੈषਆਤ੍ਮਾਨਿष੍ਕ੍ਰਾਮਤਿ, ਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਟੋਵਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨੋਵਾਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਵਾ ਸ਼ਰੀਰਦੇਸ਼ੇਭ੍ਯਃ॥ ਤਮੁਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਣੋऽਨੂਤ੍ਕ੍ਰਾਮਤਿ, ਪ੍ਰਾਣਮਨੂਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਁ ਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਣਾਅਨੂਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਿ॥ ਸਂਜਾਨਂ ਏਵਾਨ੍ਵਵਕ੍ਰਾਮਤਿ, ਸਏषਜ੍ਞਃ ਸਵਿਜ੍ਞਾਨੋ ਭਵਤਿ ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਕਰ੍ਮਣੀ ਸਮਨ੍ਵਾਰਭੇਤੇ ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਜ੍ਞਾਚ
ਤਦ੍ਯਥਾ ਤृਣਜਲਾਯੁਕਾਤृਣਸ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਗਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨਂ ਉਪਸਁਹਰਤਿ ਏਵਮੇਵਾਯਮ੍ਪੁਰੁष ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਨਿਹਤ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯਾਂ ਗਮਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ਮਨਂ ਉਪਸਁਹਰਤਿ
ਜਿਵੇਂ ਜਲਾਯੂਕਾ ਘਾਹ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ, ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦ੍ਯਥਾ ਪੇਸ਼ਸ੍ਕਾਰੀਪੇਸ਼ਸੋ ਮਾਤ੍ਰਾਮਪਾਦਾਯਾਨ੍ਯਨ੍ ਨਵਤਰਂ ਕਲ੍ਯਾਣਤਰਁ ਰੂਪਂ ਤਨੁਤ, ਏਵਮੇਵਾਯਮ੍ਪੁਰੁष ਇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਨਿਹਤ੍ਯਾਵਿਦ੍ਯਾਂ ਗਮਯਿਤ੍ਵਾਨ੍ਯਨ੍ਨਵਤਰਂ ਕਲ੍ਯਾਣਤਰਁ ਰੂਪਂ ਤਨੁਤੇ ਪਿਤ੍ਰ੍ਯਂ ਵਾ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਵਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਂ ਵਾ ਦੈਵਂ ਵਾਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਵਾ ਭੂਤੇਭ੍ਯਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੋਣ ਦਾ ਕਾਰੀਗਰ ਸੋਣ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਲੈ ਕੇ ਨਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਹਣਾ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ, ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਹਣਾ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਪਿਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਗਾਂਧਰਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ।
ਸਵਾਅਯਮਾਤ੍ਮਾਬ੍ਰਹ੍ਮ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਯੋ ਮਨੋਮਯੋ ਵਾਙ੍ਮਯਃ . ਪ੍ਰਾਣਮਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਮਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਯ ਆਕਾਸ਼ਮਯੋ ਵਾਯੁਮਯਸ੍ ਤੇਜੋਮਯ ਆਪੋਮਯਃ ਪृਥਿਵੀਮਯਃ ਕ੍ਰੋਧਮਯੋऽਕ੍ਰੋਧਮਯੋ ਹਰ੍षਮਯੋऽਹਰ੍षਮਯਃ \^ . . . ਧਰ੍ਮਮਯੋऽਧਰ੍ਮਮਯਃ ਸਰ੍ਵਮਯਃ॥ ਤਦ੍ਯਦੇਦਂਮਯੋ ਅਦੋਮਯ ਇਤਿ ਯਥਾਕਾਰੀਯਥਾਚਾਰੀਤਥਾ ਭਵਤਿ॥ ਸਾਧੁਕਾਰੀਸਾਧੁਰ੍ਭਵਤਿ, ਪਾਪਕਾਰੀਪਾਪੋਭਵਤਿ, ਪੁਣ੍ਯਃ ਪੁਣ੍ਯੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਭਵਤਿ ਪਾਪਃ ਪਾਪੇਨ
ਅਥੋ ਖਲ੍ਵਾਹੁਃ ਕਾਮਮਯ ਏਵਾਯਂ ਪੁਰੁष ਇਤਿ; ਸਯਥਾਕਾਮੋ ਭਵਤਿ, ਤਥਾਕ੍ਰਤੁਰ੍ ਭਵਤਿ; ਯਥਾਕ੍ਰਤੁਰ੍ ਭਵਤਿ, ਤਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁਤੇ; ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ ਕੁਰੁਤੇ ਤਦਭਿਸਂਪਦ੍ਯਤੇ
ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ।' ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਨੀਅਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਦੇषਸ਼੍ਲੋਕੋ ਭਵਤਿਃ ਤਦੇਵਸਤ੍ਤਤ੍ ਸਹਕਰ੍ਮਣੈਤਿ ਲਿਙ੍ਗਂ ਮਨੋ ਯਤ੍ਰ ਨਿषਕ੍ਤਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਕਰ੍ਮਣਸ੍ ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ਕਿਙ੍ਚੇਹਕਰੋਤ੍ਯਯਂ ਤਸ੍ਮਾਲ੍ ਲੋਕਾਤ੍ਪੁਨਰੈਤਿ ਅਸ੍ਮੈਲੋਕਾਯ ਕਰ੍ਮਣ, ਇਤਿ ਨੁਕਾਮਯਮਾਨੋ; ਅਥਾਕਾਮਯਮਾਨੋ ਯੋऽਕਾਮੋਨਿष੍ਕਾਮ ਆਤ੍ਮਕਾਮ ਆਪ੍ਤਕਾਮੋ ਭਵਤਿ ਨਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਉਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਰੈਵਸਮਵਨੀਯਨ੍ਤੇ . ॥. ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵ ਸਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਪ੍ਯੇਤਿ
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ: 'ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਨਾਲ ਮਨ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ, ਆਤਮ-ਇੱਛਾ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲਦੇ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'
ਤਦੇषਸ਼੍ਲੋਕੋ ਭਵਤਿਃ ਯਦਾਸਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਕਾਮਾ ਯੇऽਸ੍ਯ ਹृਦਿਸ਼੍ਰਿਤਾ ਅਥ ਮਰ੍ਤ੍ਯੋऽਮृਤੋ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਅਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤ ਇਤਿ
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਹੈ: 'ਜਦੋਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।'
ਤਦ੍ਯਥਾਹਿਨਿਰ੍ਵ੍ਲਯਨੀਵਲ੍ਮੀਕੇ ਮृਤਾਪ੍ਰਤ੍ਯਸ੍ਤਾ ਸ਼ਯੀਤੈਵਮੇਵੇਦਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸ਼ੇਤੇ॥ ਅਥਾਯਮਨਸ੍ਥਿਕੋऽਸ਼ਰੀਰਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਆਤ੍ਮਾ .\^ ਬ੍ਰਹ੍ਮੈਵਲੋਕ ਏਵ, ਸਮ੍ਰਾਡ੍, ਇਤਿ ਹੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਃ . ॥. ਸੋऽਹਂ ਭਗਵਤੇ ਸਹਸ੍ਰਾਨਿ ਦਦਾਮੀਤਿ ਹੋਵਾਚ ਜਨਕੋਵੈਦੇਹਃ
ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਖਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਚੀਟੀ ਦੇ ਢੇਰ ਤੇ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਬਿਨਾ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਸਮਝਦਾਰ ਆਤਮਾ, ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਕੇ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਜਾ।' ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ। 'ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਜੀ,' ਜਨਕ ਵਿਦੇਹ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਤਦਪ੍ਯ੍ ਏਤੇਸ਼੍ਲੋਕਾ ਅਣੁਃ ਪਨ੍ਥਾ ਵਿਤਰਃ ਪੁਰਾਣੋ; ਮਾਁ ਸ੍ਪृष੍ਟੋऽਨੁਵਿਤ੍ਤੋ ਮਯੈਵ ਤੇਨ ਧੀਰਾ ਅਪਿਯਨ੍ਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦ ਉਤ੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ੍ਵਰ੍ਗਂ ਲੋਕਮਿਤੋਵਿਮੁਕ੍ਤਾਃ
ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ: 'ਰਾਹ ਸੂਕਾ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂ ਤਿਆ ਗਿਆ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਹੋਸ਼ ਵਾਲੇ, ਇੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।'
ਤਸ੍ਮਿਙ੍ਛੁਕ੍ਲਮੁਤਨੀਲਮਾਹੁਃ ਪਿਙ੍ਗਲਁ ਹਰਿਤਂ ਲੋਹਿਤਂ ਚੈ- -षਪਨ੍ਥਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾ ਹਾਨੁਵਿਤ੍ਤਸ੍ ਤੇਨੈਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ਤੈਜਸਃ ਪੁਣ੍ਯਕृਚ੍ਚ \^
ਉਸ ਰਾਹ ਤੇ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਚਿੱਟਾ, ਨੀਲਾ, ਪੀਲਾ, ਹਰਾ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਉਸ ਰਾਹ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ, ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨ੍ਧਂ ਤਮਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਯੇऽਸਮ੍ਭੂਤਿਮ੍ . ਉਪਾਸਤੇ; ਤਤੋ ਭੂਯ ਇਵ ਤੇਤਮੋ ਯਉ ਸਮ੍ਭੂਤ੍ਯਾਁ . ਰਤਾਃ
ਜੋ ਅਪਰਗਟ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਜੋ ਪਰਗਟ ਵਿਚ ਹੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੱਧ ਅੰਧੇਰੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਸੁਰ੍ਯਾ ਨਾਮ ਤੇਲੋਕਾ ਅਨ੍ਧੇਨ ਤਮਸਾਵृਤਾਸ੍ ਤਾਁਸ੍ ਤੇਪ੍ਰੇਤ੍ਯਾਪਿਗਚ੍ਛਤ੍ਯ੍ ਯ੍ ਅਵਿਦ੍ਵਾਁਸੋऽਬੁਧਾਜਨਾਃ
ਅਸੁਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ, ਜੋ ਅੰਧੇਰੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਿਆਨ ਤੇ ਬੇਸਮਝ ਲੋਕ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਤਦੇਵਸਨ੍ਤਸ੍ ਤਦੁ ਭਵਾਮੋ . ਨਚੇਦਵੇਦੀ ਮਹਤੀ ਵਿਨष੍ਟਿਰ੍ ਯੇਤਦ੍ਵਿਦੁਰਮृਤਾਸ੍ ਤੇਭਵਨ੍ਤ੍ਯ੍ ਅਥੇਤਰੇ ਦੁਃਖਮੇਵੋਪਯਨ੍ਤਿ
ਜੋ ਉਹ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਚੇਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ ਅਯਮਸ੍ਮੀਤਿ ਪੁਰੁषਃ ਕਿਮਿਚ੍ਛਨ੍ਕਸ੍ਯ ਕਾਮਾਯ ਸ਼ਰੀਰਮਨੁ ਸਂਚਰੇਤ੍
ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ 'ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ' ਜਾਣ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗਾ, ਕਿਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇਗਾ?
ਯਸ੍ਯਾਨੁਵਿਤ੍ਤਃ ਪ੍ਰਤਿਬੁਦ੍ਧ ਆਤ੍ਮਾ- -ਸ੍ਮਿਨ੍ਤ੍ਸਂਦੇਹ੍ਯੇਗਹਨੇ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਃ ਸਵਿਸ਼੍ਵਕृਤ੍ ਸਹਿਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਕਰ੍ਤਾ ਤਸ੍ਯ ਲੋਕਃ, ਸਉ ਲੋਕਏਵ
ਜਿਸ ਦਾ ਜਾਗਦਾ ਆਤਮਾ ਸਮਝ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਗੂੜ੍ਹੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਲੋਕ ਉਹੀ ਲੋਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਇਕ ਲੋਕ ਹੈ।
ਯਦੈਤਮਨੁਪਸ਼੍ਯਤਿ ਅਤ੍ਮਾਨਂ ਦੇਵਮਙ੍ਜਸੇ- -ਸ਼ਾਨਂ ਭੂਤਭਵ੍ਯਸ੍ਯ ਨਤਦਾ ਵਿਚਿਕਿਤ੍ਸਤਿ \`
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਰਾਹ, ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਪਙ੍ਚ ਪਙ੍ਚਜਨਾ ਆਕਾਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤਸ੍ ਤਮੇਵਮਨ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਮृਤੋऽਮृਤਂ
ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੰਜ ਪੰਜ ਜਨ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਮਰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਵਾਕ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰੋ ਅਹੋਭਿਃ ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ ਤਦ੍ਦੇਵਾਜ੍ਯੋਤਿषਾਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ ਆਯੁਰ੍ਹ੍ਯ੍ ਉਪਾਸਤੇ ਅਮृਤਂ
ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਲ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਚਾਨਣਾਂ ਦੇ ਚਾਨਣ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਮੁਤਚਕ੍ਸ਼ੁषਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ ਉਤਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਨ੍ਨਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਮਨਸੋ ਯੇਮਨੋ ਵਿਦੁਃ ਤੇਨਿਚਿਕ੍ਯੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਪੁਰਾਣਮਗ੍ਰ੍ਯਂ 19 ਮਨਸੈਵਾਪ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨੇਹਨਾਨਾਸ੍ਤਿ ਕਿਂ ਚਨ
ਸਾਸ ਦੀ ਸਾਸ, ਅੱਖ ਦੀ ਅੱਖ, ਕੰਨ ਦੀ ਕੰਨ, ਅਨ ਦੀ ਅਨ, ਮਨ ਦੀ ਮਨ—ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੁਰਾਣਾ, ਮੂਲ ਬ੍ਰਹਮ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।
ਮृਤ੍ਯੋਃ ਸਮृਤ੍ਯੁਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਯਇਹਨਾਨੇਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ 20 ਮਨਸੈਵਾਨੁਦ੍ਰष੍ਟਵ੍ਯਂ ਏਤਦਪ੍ਰਮਯਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍
ਜੋ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਵੱਖਰੀਤਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਣਮਾਪਣ, ਅਟੱਲ ਹੈ।
ਵਿਰਜਃ ਪਰ ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ ਅਜਆਤ੍ਮਾਮਹਾਨ੍ਧ੍ਰੁਵਸ੍ 21 ਤਮੇਵਧੀਰੋ ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਨਾਨੁਧ੍ਯਾਯਾਦ੍ਬਹੂਙ੍ਛਬ੍ਦਾਨ੍ ਵਾਚੋਵਿਗ੍ਲਾਪਨਁ ਹਿਤਦ੍ ਇਤਿ
ਪਵਿੱਤਰ, ਉੱਚਾ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡਾ, ਅਜਨਮਾ, ਮਹਾਨ, ਅਟੱਲ—ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਾਂ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲਨ ਨੂੰ ਥਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸਵਾਅਯਮਾਤ੍ਮਾ . ; ਯ ਏषੋऽਨ੍ਤਰ੍ਹृਦਯ ਆਕਾਸ਼ਃ ~ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਵਸ਼ੀ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੇਸ਼ਾਨਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਧਿਪਤਿਃ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਯਦਿਦਂ ਕਿਙ੍ਚ . ॥. ਸਨਸਾਧੁਨਾ ਕਰ੍ਮਣਾ ਭੂਯਾਨ੍ਨੋਏਵਾਸਾਧੁਨਾ ਕਨੀਯਾਨ੍ . ਏषਭੂਤਾਧਿਪਤਿਰ੍ . ਏषਲੋਕੇਸ਼੍ਵਰਏਸ਼ਲੋਕਪਾਲ . ਸਸੇਤੁਰ੍ਵਿਧਰਣ ਏषਾਂ ਲੋਕਾਨਾਮਸਂਭੇਦਾਯ
ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਸਭ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਜੋ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਇਹੀ ਉਹ ਪੁਲ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਤਮੇਤਂ ਵੇਦਾਨੁਵਚਨੇਨ . ਵਿਵਿਦਿषਨ੍ਤਿ, ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਨ ਤਪਸਾ ਸ਼੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਯਜ੍ਞੇਨਾਨਾਸ਼ਕੇਨ ਚੈਤਮ੍ ਏਵਵਿਦਿਤ੍ਵਾਮੁਨਿਰ੍ਭਵਤਿ ਏਤਮੇਵਪ੍ਰਵ੍ਰਾਜਿਨੋ ਲੋਕਮੀਪ੍ਸਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਨ੍ਤਿ
ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਲੋਕ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਤਪ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਅਟੱਲ ਯਜਨਾ ਨਾਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਇਹ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਮੁਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਹੀ ਲੋਕ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗ੍ਰਿਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਇਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਏਤਦ੍ਧ ਸ੍ਮ ਵੈਤਤ੍ਪੂਰ੍ਵੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਅਨੁਚਾਨਾ . ਵਿਦ੍ਵਾਁਸਃ ਪ੍ਰਜਾਂ ਨਕਾਮਯਨ੍ਤੇਃ ਕਿਂ ਪ੍ਰਜਯਾ ਕਰਿष੍ਯਾਮੋ ਯੇषਾਂ ਨੋऽਯਮਾਤ੍ਮਾਯਮ੍ਲੋਕਇਤਿ॥ ਤੇਹ ਸ੍ਮ ਪੁਤ੍ਰੈषਣਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਤ੍ਤੈषਣਾਯਾਸ਼੍ਚ ਲੋਕੈषਣਾਯਾਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯੁਤ੍ਥਾਯਾਥ ਭਿਕ੍ਸ਼ਾਚਰ੍ਯਂ ਚਰਨ੍ਤਿ; ਯਾਹ੍ਯ੍ ਏਵਪੁਤ੍ਰੈषਣਾਸਾਵਿਤ੍ਤੈषਣਾ, ਯਾਵਿਤ੍ਤੈषਣਾਸਾਲੋਕੈषਣੋਭੇਹ੍ਯ੍ ਏਤੇਏषਣੇ ਏਵਭਵਤਃ
ਪੁਰਾਣੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ: 'ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ, ਜਦ ਸਾਡਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਇਹ ਲੋਕ ਬਣ ਗਿਆ?' ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ ਤੇ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ—all ਇਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹੀ ਹਨ।
ਸਏषਨੇਤਿ ਨੇਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਾਗृਹ੍ਯੋ ਨਹਿਗृਹ੍ਯਤੇ, ਅਸ਼ੀਰ੍ਯੋ ਨਹਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ, ਅਸਙ੍ਗੋऽਸਿਤੋ ਨਸਜ੍ਯਤੇ ਨਵ੍ਯਥਤੇ .\^ , . ਯ੍ ਅਤਃ [+]+[/+]ਪਾਪਮਕਰਵਮਿਤ੍ਯਤਃ ਕਲ੍ਯਾਣਮਕਰਵਮਿਤ੍ਯ੍ ਉਭੇ-ਉਭੇ ਹ੍ਯ੍ ਏष ਏਤੇਤਰਤਿ ਅਮृਤਃ ਸਾਧ੍ਵਸਾਧੁਨੀ . \^॥. ਨੈਨਂ ਕृਤਾਕृਤੇ ਤਪਤਃ
ਇਹ ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੈ—'ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ'—ਜੋ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਫੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਜੋ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੋ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਨਾ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦਾ। ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਸੋਚੇ 'ਮੈਂ ਮੰਦਾ ਕੀਤਾ' ਜਾਂ 'ਮੈਂ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ', ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਅਮਰ ਹੈ, ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਤੋਂ ਪਾਰ। ਕੋਈ ਕਰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਕੋਨਾ ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਚਮਕ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਕਦੇ ਅੱਖ ਰਾਹੀਂ, ਕਦੇ ਸਿਰ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਰਾਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਣ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੋਸ਼ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਕਰਮ, ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਸਮਝ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬੋਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਅੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਕੰਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਆਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ, ਗੁੱਸਾ, ਗੁੱਸਾ-ਰਹਿਤ, ਖੁਸ਼ੀ, ਖੁਸ਼ੀ-ਰਹਿਤ, ਧਰਮ, ਅਧਰਮ—ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਵਿਚ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੰਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਪਾਪ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪਾਪੀ।