ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕੋਪਨਿषਦ੍

ਏषਉ ਏਵਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ ਵਾਗ੍ਵੈਬृਹਤੀ, ਤਸ੍ਯਾ ਏषਪਤਿਃ ਤਸ੍ਮਾਦੁ ਬृਹਸ੍ਪਤਿਃ

ਉਹੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੈ; ਬੋਲੀ ਹੀ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏषਉ ਏਵਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਪਤਿਃ ਵਾਗ੍ਵੈਬ੍ਰਹ੍ਮ, ਤਸ੍ਯਾ ਏषਪਤਿਃ ਤਸ੍ਮਾਦੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸ੍ਪਤਿਃ

ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਹੈ; ਬੋਲੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਏषਉ ਏਵਸਾਮ; ਵਾਗ੍ਵੈਸਾਮੈषਸਾਚਾਮਸ਼੍ਚੇਤਿ, ਤਤ੍ਸਾਮ੍ਨਃ ਸਾਮਤ੍ਵਂ॥ ਯਦ੍ਵੇਵਸਮਃ ਪ੍ਲੁषਿਣਾ, ਸਮੋਮਸ਼ਕੇਨ, ਸਮੋਨਾਗੇਨ, ਸਮਏਭਿਸ੍ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਲੋਕੈਃ, ਸਮੋऽਨੇਨ ਸਰ੍ਵੇਣ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੇਵਸਾਮਾਸ਼੍ਨੁਤੇਸਾਮ੍ਨਃ ਸਾਯੁਜ੍ਯਁ ਸਲੋਕਤਾਂ, ਯਏਵਮੇਤਤ੍ਸਾਮ ਵੇਦ

ਉਹੀ ਸਾਮ ਹੈ; ਬੋਲੀ ਹੀ ਸਾਮ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦਾ ਗਾਇਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਮ ਦਾ ਸਰੂਤ ਹੈ। ਜੋ ਘੋੜੇ ਨਾਲ, ਮੱਛੀ ਨਾਲ, ਹਾਥੀ ਨਾਲ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਮ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਤੇ ਲੋਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਸਾਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

ਏषਉ ਵਾਉਦ੍ਗੀਥਃ॥ ਪ੍ਰਾਣੋਵਾਉਤ੍ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਹੀਦਁ ਸਰ੍ਵਮੁਤ੍ਤਬ੍ਧਂ॥ ਵਾਗੇਵਗੀਥੋਚ੍ਚ ਗੀਥਾ ਚੇਤਿ, ਸਉਦ੍ਗੀਥਃ

ਉਹੀ ਉਦਗੀਥ ਹੈ। ਸਾਹ ਹੀ ਉਦਗੀਥ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਹੀ ਗੀਤ ਤੇ ਗਾਇਕ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਉਦਗੀਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਦ੍ਧਾਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤਸ਼੍ਚੈਕਿਤਾਨੇਯੋਰਾਜਾਨਂ ਭਕ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨੁਵਾਚਾਯਂ ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਰਾਜਾ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਵਿਪਾਤਯਤਾਦ੍ ਯਦਿਤੋऽਯਾਸ੍ਯ ਆਙ੍ਗਿਰਸੋऽਨ੍ਯੇਨੋਦਗਾਯਦਿਤਿ॥ ਵਾਚਾਚ ਹ੍ਯ੍ ਏਵਸਪ੍ਰਾਣੇਨ ਚੋਦਗਾਯਦਿਤਿ

ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਚਿਕਿਤਾਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਰੂਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਰਾਹੀਂ ਨਿਕਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਬੋਲੀ ਤੇ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਈ ਸੀ।

ਤਸ੍ਯ ਹੈਤਸ੍ਯ ਸਾਮ੍ਨੋ ਯਃ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਵੇਦ, ਭਵਤਿ ਹਾਸ੍ਯ ਸੁਵਰ੍ਣਂ॥ ਤਸ੍ਯ ਵੈਸ੍ਵਰ ਏਵਸੁਵਰ੍ਣਂ॥ ਭਵਤਿ ਹਾਸ੍ਯ ਸੁਵਰ੍ਣਂ, ਯਏਵਮੇਤਤ੍ਸਾਮ੍ਨਃ ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਵੇਦ

ਜੋ ਇਸ ਸਾਮ ਦੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਸੋਨਾ ਹੀ ਸੁਰ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਸਾਮ ਦੇ ਸੋਨੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਯ ਹੈਤਸ੍ਯ ਸਾਮ੍ਨੋ ਯਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਂ ਵੇਦ, ਪ੍ਰਤਿ ਹ ਤਿष੍ਠਤਿ॥ ਤਸ੍ਯ ਵੈਵਾਗੇਵਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ, ਵਾਚਿਹਿਖਲ੍ਵੇषਏਤਤ੍ਪ੍ਰਾਣਃ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੋ ਗੀਯਤੇ, ਅਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯ੍ ਉ ਹੈਕ ਆਹੁਃ

ਜੋ ਇਸ ਸਾਮ ਦੀ ਨੀਂਹ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੱਕਾ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਲਈ ਨੀਂਹ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅੰਨ ਹੈ।

ਅਥਾਤਃ ਪਵਮਾਨਾਨਾਮੇਵਾਭ੍ਯਾਰੋਹਃ॥ ਸਵੈਖਲੁ ਪ੍ਰਸ੍ਤੋਤਾਸਾਮ ਪ੍ਰਸ੍ਤੌਤਿ॥ ਸਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਯਾਤ੍ ਤਦੇਤਾਨਿ ਜਪੇਦ੍ ਅਸਤੋ ਮਾ ਸਦ੍ਗਮਯ ਤਮਸੋ ਮਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਮਯ, ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਮਾਮृਤਂ ਗਮਯੇਤਿ

ਹੁਣ ਪਵਮਾਨਾਂ ਦੀ ਚੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਗੱਲ: ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ ਹੀ ਸਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰੇ: 'ਅਸਲ ਤੋਂ ਝੂਠ ਵੱਲ ਨਾ ਲੈ ਜਾ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ, ਮੌਤ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ।'

ਸਯਦਾਹਾਸਤੋ ਮਾ ਸਦ੍ਗਮਯੇਤਿ, ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਵਾਅਸਤ੍ ਸਦਮृਤਮ੍ ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਮਾਮृਤਂ ਗਮਯਾਮृਤਂ ਮਾ ਕੁਰ੍ਵਿਤ੍ਯ੍ ਏਵੈਤਦਾਹ

ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਅਸਲ ਤੋਂ ਝੂਠ ਵੱਲ ਨਾ ਲੈ ਜਾ,' ਤਾਂ ਝੂਠ ਮੌਤ ਹੈ, ਅਸਲ ਅਮਰਤਾ ਹੈ; 'ਮੌਤ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਨੂੰ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਬਣਾਓ।'

ਤਮਸੋ ਮਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਮਯੇਤਿ, ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਵੈਤਮੋ, ਜ੍ਯੋਤਿਰਮृਤਮ੍ ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਮਾਮृਤਂ ਗਮਯਾਮृਤਂ ਮਾ ਕੁਰ੍ਵਿਤ੍ਯ੍ ਏਵੈਤਦਾਹ॥ ਮृਤ੍ਯੋਰ੍ਮਾਮृਤਂ ਗਮਯੇਤਿ, ਨਾਤ੍ਰ ਤਿਰੋਹਿਤਮਿਵਾਸ੍ਤਿ

'ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਚਾਨਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ'—ਮੌਤ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਚਾਨਣ ਅਮਰਤਾ ਹੈ; 'ਮੌਤ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ'—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਨੂੰ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਬਣਾਓ।' 'ਮੌਤ ਤੋਂ ਅਮਰਤਾ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾ'—ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਅਥ ਯਾਨੀਤਰਾਣਿ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਾਣਿ, ਤੇष੍ਵਾਤ੍ਮਨੇऽਨ੍ਨਾਦ੍ਯਮਾਗਾਯੇਤ੍; ਤਸ੍ਮਾਦੁ ਤੇषੁ ਵਰਂ ਵृਣੀਤ, ਯਂ ਕਾਮਂ ਕਾਮਯੇਤ, ਤਁ॥ ਸਏषਏਵਂਵਿਦੁਦ੍ਗਾਤਾਤ੍ਮਨੇ ਵਾ ਯਜਮਾਨਾਯ ਵਾ ਯਂ ਕਾਮਂ ਕਾਮਯਤੇ, ਤਮਾਗਾਯਤਿ॥ ਤਦ੍ਧੈਤਲ੍ ਲੋਕਜਿਦੇਵ, ਨਹੈਵਾਲੋਕ੍ਯਤਾਯਾ ਆਸ਼ਾਸ੍ਤਿ, ਯਏਵਮੇਤਤ੍ਸਾਮ ਵੇਦ॥ 4 = 14.4.2.1-31 =

ਜੋ ਹੋਰ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਜੋ ਚਾਹੇ ਉਹ ਚੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਗਾਇਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਜੋ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਸ ਸਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਖੀ ਹੋਈ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।

ਆਤ੍ਮੈਵੇਦਮਗ੍ਰ ਆਸੀਤ੍ਪੁਰੁषਵਿਧਃ॥ ਸੋऽਨੁਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਨਾਨ੍ਯਦਾਤ੍ਮਨੋऽਪਸ਼੍ਯਤ੍॥ ਸੋऽਹਮਸ੍ਮੀਤ੍ਯਗ੍ਰੇ ਵ੍ਯਾਹਰਤ੍॥ ਤਤੋऽਹਂਨਾਮਾਭਵਤ੍॥ ਤਸ੍ਮਾਦਪ੍ਯ੍ ਏਤਰ੍ਹ੍ਯ੍ ਆਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤੋਃ ਅਹਮਯਮਿਤ੍ਯ੍ ਏਵਾਗ੍ਰ ਉਕ੍ਤ੍ਵਾਥਾਨ੍ਯਨ੍ਨਾਮ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਤੇ ਯਦਸ੍ਯ ਭਵਤਿ

ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸੀ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਨੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਹਾਂ।' ਇਸ ਲਈ, ਉਹ 'ਮੈਂ' ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਅੱਜ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ 'ਮੈਂ ਹਾਂ' ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

ਸਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵੋऽਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਪਾਪ੍ਮਨ ਔषਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪੁਰੁष॥ ਓषਤਿ ਹ ਵੈਸਤਂ, ਯੋऽਸ੍ਮਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵੋ ਬੁਭੂषਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ

ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੁਰਖਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾ ਪਾਪ ਸਾੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਸੋऽਬਿਭੇਤ੍; ਤਸ੍ਮਾਦੇਕਾਕੀਬਿਭੇਤਿ॥ ਸਹਾਯਮੀਕ੍ਸ਼ਾਂ ਚਕ੍ਰੇਃ ਯਨ੍ਮਦਨ੍ਯਨ੍ਨਾਸ੍ਤਿ, ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨੁਬਿਭੇਮੀਤਿ॥ ਤਤ ਏਵਾਸ੍ਯ ਭਯਂ ਵੀਯਾਯ॥ ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਧ੍ਯਭੇष੍ਯਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਦ੍ਵੈਭਯਂ ਭਵਤਿ

ਉਹ ਡਰ ਗਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਡਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਜਦ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਸ ਤੋਂ ਡਰਾਂ?' ਇਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਡਰ ਸਦਾ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਵੈਨੈਵਰੇਮੇ; ਤਸ੍ਮਾਦੇਕਾਕੀਨਰਮਤੇ॥ ਸਦ੍ਵਿਤੀਯਮੈਚ੍ਛਤ੍॥ ਸਹੈਤਾਵਾਨਾਸ ਯਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਮਾਁਸੌ ਸਮ੍ਪਰਿष੍ਵਕ੍ਤੌ

ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਕੱਲਾ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਐਸਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਮਰਦ ਤੇ ਔਰਤ ਗਲਵੱਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸਇਮਮੇਵਾਤ੍ਮਾਨਂ ਦ੍ਵੇਧਾਪਾਤਯਤ੍; ਤਤਃ ਪਤਿਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਨੀ ਚਾਭਵਤਾਂ॥ ਤਸ੍ਮਾਦਿਦਮਰ੍ਧਬृਗਲਮਿਵ ਸ੍ਵ ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਃ॥ ਤਸ੍ਮਾਦਯਮਾਕਾਸ਼ਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਪੂਰ੍ਯਤ ਏਵ॥ ਤਾਁ ਸਮਭਵਤ੍ ਤਤੋ ਮਨੁष੍ਯਾਅਜਾਯਨ੍ਤ

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ; ਇਸ ਤੋਂ ਪਤੀ ਤੇ ਪਤਨੀ ਬਣੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, 'ਇਹ ਦਾਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਦੇ ਅੱਧੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।' ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਔਰਤ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਸੋਹੇਯਮੀਕ੍ਸ਼ਾਂ ਚਕ੍ਰੇਃ ਕਥਂ ਨੁਮਾਤ੍ਮਨ ਏਵਜਨਯਿਤ੍ਵਾਸਮ੍ਭਵਤਿ॥ ਹਨ੍ਤ ਤਿਰੋऽਸਾਨੀਤਿ

ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?' ਉਹ ਲੁਕ ਗਈ।

ਸਾਗੌਰਭਵਦ੍ ਵृषਭਇਤਰਸ੍; ਤਾਁ ਸਮੇਵਾਭਵਤ੍ ਤਤੋ ਗਾਵੋऽਜਾਯਨ੍ਤ

ਉਹ ਬਲਦ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਗਾਂ ਬਣੀ; ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਗਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ।

ਵਡਵੇਤਰਾਭਵਦ੍ ਅਸ਼੍ਵਵृषਇਤਰੋ; ਗਰ੍ਦਭੀਤਰਾ, ਗਰ੍ਦਭਇਤਰਸ੍; ਤਾਁ ਸਮੇਵਾਭਵਤ੍ ਤਤ ਏਕਸ਼ਫਮਜਾਯਤ

ਉਹ ਘੋੜਾ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਘੋੜੀ ਬਣੀ; ਉਹ ਗਧਾ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਗਧੀ ਬਣੀ; ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਕ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਅਜੇਤਰਾਭਵਦ੍ ਬਸ੍ਤਇਤਰੋ; ਅਵਿਰਿਤਰਾ, ਮੇषਇਤਰਸ੍; ਤਾਁ ਸਮੇਵਾਭਵਤ੍ ਤਤੋऽਜਾਵਯੋऽਜਾਯਨ੍ਤੈਵਮੇਵਯਦਿਦਂ ਕਿਙ੍ਚ ਮਿਥੁਨਮਾਪਿਪੀਲਿਕਾਭ੍ਯਃ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਸृਜਤ

ਉਹ ਬੱਕਰਾ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਬੱਕਰੀ ਬਣੀ; ਉਹ ਰਾਮ ਬਣਿਆ, ਉਹ ਭੇੜ ਬਣੀ; ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬੱਕਰੇ ਤੇ ਭੇੜਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਜੋੜੇ ਹਨ, ਚੀਟੀ ਤੱਕ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ।

ਸੋऽਵੇਦ੍ ਅਹਂ ਵਾਵਸृष੍ਟਿਰਸ੍ਮਿ ਅਹਁ ਹੀਦਁ ਸਰ੍ਵਮਸृਕ੍ਸ਼ੀਤਿ॥ ਤਤਃ ਸृष੍ਟਿਰਭਵਤ੍॥ ਸृष੍ਟ੍ਯਾਁ ਹਾਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯਾਂ ਭਵਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ

ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ, 'ਮੈਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।' ਇਸ ਲਈ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਥੇਤ੍ਯਭ੍ਯਮਨ੍ਥਤ੍॥ ਸਮੁਖਾਚ੍ਚ ਯੋਨੇਰ੍ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਚਾਗ੍ਨਿਮਸृਜਤ॥ ਤਸ੍ਮਾਦੇਤਦੁਭਯਮਲੋਮਕਮਨ੍ਤਰਤੋ, ਅਲੋਮਕਾ ਹਿਯੋਨਿਰਨ੍ਤਰਤਃ

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਗੜਿਆ; ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਯੋਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੋਵੇਂ ਬਿਨਾ ਵਾਲ ਹਨ; ਯੋਨੀ ਅੰਦਰੋਂ ਬਿਨਾ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।

ਤਦ੍ਯਦਿਦਮਾਹੁਃ ਅਮੁਂ ਯਜਾਮੁਂ ਯਜੇਤ੍ਯ੍ ਏਕੈਕਂ ਦੇਵਮ੍ ਏਤਸ੍ਯੈਵਸਾਵਿਸृष੍ਟਿਃ ਏषਉ ਹ੍ਯ੍ ਏਵਸਰ੍ਵੇ ਦੇਵਾ

ਇਸ ਲਈ ਜਦ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, 'ਇਸ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ,' ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇਵਤਾ ਇਸ ਇੱਕ ਦੀ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਝਲਕ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਹਨ।

ਅਥ ਯਤ੍ਕਿਙ੍ਚੇਦਮਾਰ੍ਦ੍ਰਂ, ਤਦ੍ਰੇਤਸੋऽਸृਜਤ; ਤਦੁ ਸੋਮ॥ ਏਤਾਵਦ੍ਵਾਇਦਁ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਨਂ ਚੈਵਾਨ੍ਨਾਦਸ਼੍ਚ; ਸੋਮ ਏਵਾਨ੍ਨਮ੍ ਅਗ੍ਨਿਰਨ੍ਨਾਦਃ

ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੇ ਬੀਜ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ; ਇਹੀ ਸੋਮ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰਾ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਸਮਝੋ: ਸੋਮ ਹੀ ਖਾਣਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਹੀ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਸੈषਾਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋऽਤਿਸृष੍ਟਿਃ ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯਸੋ ਦੇਵਾਨਸृਜਤਾਥ ਯਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਃ ਸਨ੍ਨਮृਤਾਨਸृਜਤ, ਤਸ੍ਮਾਦਤਿਸृष੍ਟਿਃ ਅਤਿਸृष੍ਟ੍ਯਾਁ ਹਾਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯਾਂ ਭਵਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਰਚਨਾਤਮਕ ਕੰਮ ਹੈ: ਉਸ ਨੇ ਚੰਗਾ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤੇ ਬਣਾਏ; ਫਿਰ, ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਬਣਾਏ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਉੱਚੀ ਰਚਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਤਦ੍ਧੇਦਂ ਤਰ੍ਹ੍ਯਵ੍ਯਾਕृਤਮਾਸੀਤ੍॥ ਤਨ੍ਨਾਮਰੂਪਾਭ੍ਯਾਮੇਵਵ੍ਯਾਕ੍ਰਿਯਤਾਸੌਨਾਮਾਯਮਿਦਁਰੂਪ ਇਤਿ॥ ਤਦਿਦਮਪ੍ਯ੍ ਏਤਰ੍ਹਿ ਨਾਮਰੂਪਾਭ੍ਯਾਮੇਵਵ੍ਯਾਕ੍ਰਿਯਤ ਅਸੌਨਾਮਾਯਮਿਦਁਰੂਪ ਇਤਿ

ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਣ-ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਹੋਇਆ: 'ਇਹ ਇਸ ਨਾਂ ਦਾ, ਇਹ ਇਸ ਰੂਪ ਦਾ ਹੈ।' ਅੱਜ ਵੀ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵੱਖਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ: 'ਇਹ ਇਸ ਨਾਂ ਦਾ, ਇਹ ਇਸ ਰੂਪ ਦਾ ਹੈ।'

ਸਏषਇਹਪ੍ਰਵਿष੍ਟ ਆਨਖਾਗ੍ਰੇਭ੍ਯੋ॥ ਯਥਾ ਕ੍ਸ਼ੁਰਃ ਕ੍ਸ਼ੁਰਧਾਨੇऽਵਹਿਤਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰੋਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮ੍ਭਰਕੁਲਾਯੇ, ਤਂ ਨਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਕृਤ੍ਸ੍ਨੋ ਹਿਸਃ;

ਉਹ ਇੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ, ਨਖਾਂ ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਵੜ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਲੇਸ਼ੀ ਕਲੇਸ਼ੀ-ਦਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਧਰਤੀ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਪ੍ਰਾਣਨ੍ਨੇਵਪ੍ਰਾਣੋਨਾਮ ਭਵਤਿ, ਵਦਨ੍ਵਾਕ੍ ਪਸ਼੍ਯਂਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ, ਸ਼ृਣ੍ਵਙ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਂ, ਮਨ੍ਵਾਨੋਮਨਃ॥ ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਯੈਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਨਾਮਾਨ੍ਯ੍ ਏਵ॥ ਸਯੋऽਤ ਏਕੈਕਮੁਪਾਸ੍ਤੇ, ਨਸਵੇਦਾਕृਤ੍ਸ੍ਨੋ ਹ੍ਯ੍ ਏषੋऽਤ ਏਕੈਕੇਨ ਭਵਤਿ

ਜਦ ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ 'ਸਾਹ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, 'ਬੋਲ'; ਜਦ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, 'ਅੱਖ'; ਜਦ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, 'ਕੰਨ'; ਜਦ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, 'ਮਨ'। ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ। ਜੋ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਉਹ ਉਤਨਾ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਉਹ ਪੂਜਦਾ ਹੈ।