ਯਃ ਪ੍ਰਾਣੇਤਿष੍ਠਨ੍ਪ੍ਰਾਣਾਦਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਪ੍ਰਾਣੋਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਹ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਹ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯੋਵਾਚਿਤਿष੍ਠਨ੍ਵਾਚੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਵਾਙ੍ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋਵਾਚਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਿ ਤਿष੍ਠਙ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਅੱਖ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਤਿष੍ਠਙ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਨ੍ਤਰੋ, ਯਁ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਁ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੰਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਕੰਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯੋਮਨਸਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਮਨਸੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਮਨੋ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਮਨਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋਮਨੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਨ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵਚਿ ਤਿष੍ਠਁਸ੍ ਤ੍ਵਚੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਤ੍ਵਙ੍ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਸ੍ ਤ੍ਵਚਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਮੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚਮੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
. ਯੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਁ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ ਏष ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਤੇਜਸਿ ਤਿष੍ਠਁਸ੍ ਤੇਜਸੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਤੇਜੋ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਤੇਜਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਸ੍ ਤੇਜੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਤਮਸਿ ਤਿष੍ਠਁਸ੍ ਤਮਸੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਤਮੋ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਤਮਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਸ੍ ਤਮੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯੋਰੇਤਸਿ ਤਿष੍ਠਁ ਰੇਤਸੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਰੇਤੋ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਰੇਤਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋਰੇਤੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ॥ 30/ ॥ ਯਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਨਾਤ੍ਮਨੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਮਾਤ੍ਮਾਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਅਥ ਹ ਵਾਚਕ੍ਨਵ੍ਯ੍ ਉਵਾਚਃ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਭਗਵਨ੍ਤੋ, ਹਨ੍ਤਾਹਮਿਮਂ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਂ . ਦ੍ਵੌਪ੍ਰਸ਼੍ਨੌਪ੍ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਾਮਿ; ਤੌਚੇਨ੍ਮੇ ਵਿਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ . ਨਵੈ . ਜਾਤੁ ਯੁष੍ਮਾਕਮਿਮਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਦ੍ਯਂ ਜੇਤੇਤਿ॥ ਤੌਚੇਦ੍ਮੇ ਨਵਿਵਕ੍ਸ਼੍ਯਤਿ, ਮੁਰ੍ਧਾਸ੍ਯ ਵਿਪਤਿष੍ਯਤੀਤਿ . ॥. ਪृਚ੍ਛ, ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ
ਫਿਰ ਵਾਚਕਨਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: 'ਪਿਆਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੂੰ ਦੋ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਾਂਗਾ। ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ। ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗ ਜਾਵੇਗਾ।' 'ਪੁੱਛ, ਗਾਰਗੀ,' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ।
ਸਾਹੋਵਾਚਾਹਂ ਵੈਤ੍ਵਾ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ ! , ਯਥਾ ਕਾਸ਼੍ਯੋ ਵਾ ਵੈਦੇਹੋ ਵੋਗ੍ਰਪੁਤ੍ਰ, ਉਜ੍ਜ੍ਯਂ ਧਨੁਰਧਿਜ੍ਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ, ਦ੍ਵੌਬਾਣਵਨ੍ਤੌ ਸਪਤ੍ਨਾਤਿਵ੍ਯਾਧਿਨੌ ਹਸ੍ਤੇ ਕृਤ੍ਵੋਪੋਤ੍ਤਿष੍ਠੇਦ੍ ਏਵਮੇਵਾਹਂ ਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਭ੍ਯਾਮੁਪੋਦਸ੍ਥਾਂ॥ ਤੌਮੇ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ॥ ਪृਚ੍ਛ, ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਇੰਝ ਆਈ ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਾਸ਼ੀ ਜਾਂ ਵਿਦੇਹ ਦੇ ਕੋਈ ਬਹਾਦਰ ਜਾਂ ਉਗ੍ਰਪੁੱਤਰ, ਤਣਿਆ ਹੋਇਆ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਦੋ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋਵੇ। ਇੰਝ ਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਦੋ ਸਵਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇ।" ਉਹ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਛ, ਗਾਰਗੀ।"
ਸਾਹੋਵਾਚਃ ਯਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ, ਦਿਵੋ, ਯਦਵਾਕ੍ਪृਥਿਵ੍ਯਾ, ਯਦਨ੍ਤਰਾਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀਇਮੇ, ਯਦ੍ਭੂਤਂ ਚ ਭਵਚ੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਚ੍ਚੇਤ੍ਯ੍ ਆਚਕ੍ਸ਼ਤੇ, ਕਸ੍ਮਿਁਸ੍ ਤਦੋਤਂ ਚ ਪ੍ਰੋਤਂ ਚੇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ—ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਰਲ ਕੇ ਇਕਠੇ ਹੋਏ ਹਨ?"
ਸਹੋਵਾਚਃ ਯਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਗਾਰ੍ਗਿ, ਦਿਵੋ, ਯਦਵਾਕ੍ਪृਥਿਵ੍ਯਾ, ਯਦਨ੍ਤਰਾਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀਇਮੇ, ਯਦ੍ਭੂਤਂ ਚ ਭਵਚ੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਚ੍ਚੇਤ੍ਯ੍ ਆਚਕ੍ਸ਼ਤ, ਆਕਾਸ਼ੇਤਦੋਤਂ ਚ ਪ੍ਰੋਤਂ ਚੇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗਾਰਗੀ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ—ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਲ ਕੇ ਇਕਠੇ ਹੋਏ ਹਨ।"
ਸਾਹੋਵਚਃ ਨਮਸ੍ ਤੇ ॥ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ, ਯੋਮ ਏਤਂ ਵ੍ਯਵੋਚੋ॥ ਅਪਰਸ੍ਮੈ ਧਾਰਯਸ੍ਵੇਤਿ॥ ਪृਚ੍ਛ, ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਤੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਦੂਜੇ ਲਈ ਇਹ ਗੱਲ ਯਾਦ ਰੱਖ।" ਉਹ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਛ, ਗਾਰਗੀ।"
ਸਾਹੋਵਾਚਃ ਯਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ, ਦਿਵੋ, ਯਦਵਾਕ੍ਪृਥਿਵ੍ਯਾ, ਯਦਨ੍ਤਰਾਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀਇਮੇ, ਯਦ੍ਭੂਤਂ ਚ ਭਵਚ੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਚ੍ਚੇਤ੍ਯ੍ ਆਚਕ੍ਸ਼ਤੇ, ਕਸ੍ਮਿਁਸ੍ ਤਦੋਤਂ ਚ ਪ੍ਰੋਤਂ ਚੇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ—ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਰਲ ਕੇ ਇਕਠੇ ਹੋਏ ਹਨ?"
ਸਹੋਵਾਚਃ ਯਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਗਾਰ੍ਗਿ, ਦਿਵੋ, ਯਦਵਾਕ੍ਪृਥਿਵ੍ਯਾ, ਯਦਨ੍ਤਰਾਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀਇਮੇ, ਯਦ੍ਭੂਤਂ ਚ ਭਵਚ੍ਚ ਭਵਿष੍ਯਚ੍ਚੇਤ੍ਯ੍ ਆਚਕ੍ਸ਼ਤ, ਆਕਾਸ਼ਏਵਤਦੋਤਂ ਚ ਪ੍ਰੋਤਂ ਚੇਤਿ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਖਲ੍ਵਾਕਾਸ਼ਓਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚੇਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗਾਰਗੀ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ—ਲੋਕ ਇਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੇਵਲ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਲ ਕੇ ਇਕਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਆਖਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਆਪ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਰਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?"
ਏਤਸ੍ਯ ਵਾਅਕ੍ਸ਼ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨੇ, ਗਾਰ੍ਗਿ, ਦ੍ਯਾਵਾਪृਥਿਵੀਵਿਧृਤੇ ਤਿष੍ਠਤ; ਏਤਸ੍ਯ ਵਾਅਕ੍ਸ਼ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨੇ, ਗਾਰ੍ਗਿ, ਸੂਰ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੌ ਵਿਧृਤੌ ਤਿष੍ਠਤ; ਏਤਸ੍ਯ ਵਾਅਕ੍ਸ਼ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨੇ, ਗਾਰ੍ਗਿ . ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣਿ~ . \` ਮਾਸਾਸ੍~ ऋਤਵਸ੍~ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਸ੍~ . \` ਵਿਧृਤਾਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ~ . ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣ੍ਯ੍ . \` ਮਾਸਾ ऋਤਵਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਾ . \` ਵਿਧृਤਾਸ੍ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਏਤਸ੍ਯ ਵਾਅਕ੍ਸ਼ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨੇ, ਗਾਰ੍ਗਿ, ਪ੍ਰਾਚ੍ਯੋऽਨ੍ਯਾਨਦ੍ਯਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਵੇਤੇਭ੍ਯਃ ਪਰ੍ਵਤੇਭ੍ਯਃ, ਪ੍ਰਤੀਚ੍ਯੋऽਨ੍ਯਾ, ਯਾਂਯਾਂ ਚ ਦਿਸ਼ਮ੍ . ਏਤਸ੍ਯ ਵਾਅਕ੍ਸ਼ਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨੇ, ਗਾਰ੍ਗਿ, ਦਦਤਂ ਮਨੁष੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸਨ੍ਤਿ, ਯਜਮਾਨਂ ਦੇਵਾ, ਦਰ੍ਵ੍ਯਂ ਪਿਤਰੋऽਨ੍ਵਾਯਤ੍ਤਾਃ
ਯੋਵਾਏਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮਵਿਦਿਤ੍ਵਾ, ਗਾਰ੍ਗਿ ਅਸ੍ਮਿਁਲ੍ ਲੋਕੇਜੁਹੋਤਿ, ਦਦਾਤਿ ਤਪਸ੍ਯਤਿ~ ਅਪਿ \` \` ਬਹੂਨਿ ਵਰ੍षਸਹਸ੍ਰਾਣਿ~ ਅਨ੍ਤਵਨ੍ ਏਵ~ ਅਸ੍ਯ ਸਲੋਕਸ੍~ ਭਵਤਿ ਯੋਵਾਏਤਦਕ੍ਸ਼ਰਮਵਿਦਿਤ੍ਵਾ, ਗਾਰ੍ਗ੍ਯ੍ ਅਸ੍ਮਾਲ੍ ਲੋਕਾਤ੍ਪ੍ਰੈਤਿ, ਸਕृਪਣੋ; ਅਥ ਯਏਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ, ਗਾਰ੍ਗਿ, ਵਿਦਿਤ੍ਵਾਸ੍ਮਾਲ੍ ਲੋਕਾਤ੍ਪ੍ਰੈਤਿ, ਸਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਃ॥ ==ਸਂਬਂਧਿਤ ਕੜਿਯਾਁ== #[[ਉਪਨਿषਦ੍]] ##[[ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿषਦ੍]] ###[[ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿषਦ੍ 1]] ###[[ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿषਦ੍ 2]] ###[[ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿषਦ੍ 3]] ###[[ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿषਦ੍ 4]] ###[[ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿषਦ੍ 5]] ==ਬਾਹਰੀ ਕਡਿਯਾਁ== [[ਵਰ੍ਗਃ:]]
ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਗਾਰਗੀ, ਇਸ ਅਟੱਲ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ, ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ—even ਜੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਵੀ ਕਰੇ—ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸੀਮਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਅਟੱਲ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਇਥੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਚਾਰਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਇਹ ਅਟੱਲ ਜਾਣ ਕੇ ਇਥੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਹੈ।
ਤਦ੍ਵਾਏਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ, ਗਾਰ੍ਗਿ ਅਦृष੍ਟਂ ਦ੍ਰष੍ਟ੍ਰਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਤਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਵਿਜ੍ਞਾਤਂ ਵਿਜ੍ਞਾਤृ; ਨਾਨ੍ਯਦ੍ . ਅਸ੍ਤਿ ਦ੍ਰष੍ਟृ, ਨਾਨ੍ਯਦ੍ . ਅਸ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰੋਤृ, ਨਾਨ੍ਯਦ੍ . ਅਸ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤृ, ਨਾਨ੍ਯਦ੍ . ਅਸ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਤ੍ਰੇਤਦ੍ਵੈਅਕ੍ਸ਼ਰਂ, ਗਾਰ੍ਗਿ, ਯਸ੍ਮਿਨ੍ \` \`, ), ਆਕਾਸ਼ਓਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚ
ਗਾਰਗੀ, ਇਹ ਅਟੱਲ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਆਪ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਆਪ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਆਪ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦਾ ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਆਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਗਾਰਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਰਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਸਾਹੋਵਾਚਃ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਭਗਵਨ੍ਤਃ ਤਦੇਵਬਹੁਮਨ੍ਯਧ੍ਵਮ੍~ ਯਦਸ੍ਮਾਨ੍ਨਮਸ੍ਕਾਰੇਣ ਮੁਚ੍ਯਾਧ੍ਵਮ੍~ ਨਵੈਜਾਤੁ ਯੁष੍ਮਾਕਮਿਮਮ੍~ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮੋਦ੍ਯਮ੍~ ਜੇਤਾ~ ਇਤਿ ਤਤੋ ਹ ਵਾਚਕ੍ਨਵ੍ਯ੍ ਉਪਰਰਾਮ॥ 9
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪਿਆਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਾਣੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬਾਂ ਨਾਲ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਿਆ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਬਾਰੇ ਵਾਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹਰਾ ਸਕਦਾ।" ਫਿਰ ਵਾਚਕਨਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਲ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤੇ।
ਅਥ ਹੈਨਂ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਹਾਕਲ੍ਯਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਃ ਕਤਿ ਦੇਵਾ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਤਿ॥ ਸਹੈਤਯੈਵਨਿਵਿਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪੇਦੇ, ਯਾਵਨ੍ਤਸ੍~ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਸ੍ਯ ਨਿਵਿਦਿ~ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੀਚ ਸ਼ਤਾਤ੍ਰਯਸ੍~ ਚ ਤ੍ਰੀਚ ਸਹਸ੍ਰਾ~ ਇਤਿ~ ਓਮ੍ ਇਤਿ ਹੋਵਾਚ;
ਫਿਰ ਵਿਦਗਧ ਸ਼ਾਕਲਿਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਦੇਵਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹਨ?" ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਤਿੰਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ।" "ਹਾਂ," ਉਹ ਆਖਿਆ।
ਕਤ੍ਯ੍ ਏਵਦੇਵਾ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਤਿ॥ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਁਸ਼ਦਿਤਿ॥ ਓਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ॥ ਕਤ੍ਯ੍ ਏਵਦੇਵਾ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਤਿ॥ षਡ੍ ਇਤਿ॥ ਓਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ॥ ਕਤ੍ਯ੍ ਏਵਦੇਵਾ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਤਿ॥ ਤ੍ਰਯ ਇਤਿ॥ ਓਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ॥ ਕਤ੍ਯ੍ ਏਵਦੇਵਾ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਤਿ॥ ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ॥ ਓਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ॥ ਕਤ੍ਯ੍ ਏਵਦੇਵਾ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਤਿ॥ ਅਧ੍ਯਰ੍ਧ ਇਤਿ॥ ਓਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ॥ ਕਤ੍ਯ੍ ਏਵਦੇਵਾ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਤਿ॥ ਏਕ ਇਤਿ॥ ਓਮਿਤਿ ਹੋਵਾਚ॥ ਕਤਮੇਤੇਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੀਚ ਸ਼ਤਾਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰੀਚ ਸਹਸ੍ਰੇਤਿ
ਸਹੋਵਾਚਃ ਮਹਿਮਾਨ ਏਵੈषਾਮੇਤੇ, ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤ੍ਵੇਵਦੇਵਾਇਤਿ॥ ਕਤਮੇਤੇਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਁਸ਼ਦਿਤਿ॥ ਅष੍ਟੌਵਸਵ, ਏਕਾਦਸ਼ ਰ਼ੁਦ੍ਰਾ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯਾਃ ਤਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ ੯ਨ੍ਦ੍ਰਸ਼੍ਚੈਵਪ੍ਰਜਾਪਤਿਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਾਵਿਤਿ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਾਰੇ ਵੱਡਿਆਈ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਅਸਲ ਵਿਚ ਤਿੰਤੀਹ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਤੀਹ ਕਿਹੜੇ ਹਨ? ਅੱਠ ਵਾਸੂ, ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦਰ, ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ, ਇਹ ਹੋਏ ਇਕੱਤੀ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਿੰਤੀਹ।"
ਕਤਮੇਵਸਵ ਇਤਿ॥ ਆਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਪृਥਿਵੀਚ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਚਾਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਡ੍ਯੌਃ ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਸ਼੍ਚ ਣਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣਿ ਚੈਤੇਵਸਵ; ਏਤੇषੁ ਹੀਦਁ ਸਰ੍ਵਁ ਵਸੁ . ਹਿਤਂ . ਏਤੇਹੀਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਵਸਯਨ੍ਤੇ॥ ਤਦ੍ਯਦਿਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਵਸਯਨ੍ਤੇ . .॥. ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਸਵ ਇਤਿ
"ਵਾਸੂ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?" ਅੱਗ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਸੂਰਜ, ਅਸਮਾਨ, ਚੰਦ ਤੇ ਤਾਰੇ—ਇਹ ਵਾਸੂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਸੂ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਕਤਮੇਰ਼ੁਦ੍ਰਾਇਤਿ॥ ਦਸ਼ੇਮੇਪੁਰੁषੇ ਪ੍ਰਾਣਾ, ਆਤ੍ਮੈਕਾਦਸ਼ਸ੍; ਤੇਯਦਾਸ੍ਮਾਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਾਚ੍ਛਰੀਰਾਦ੍ ਉਤ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਿ ਅਥ ਰੋਦਯਨ੍ਤਿਃ ਤਦ੍ਯਦ੍ਰੋਦਯਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰ਼ੁਦ੍ਰਾਇਤਿ
"ਰੁਦਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?" ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੱਸ ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਗਿਆਰਵਾਂ ਆਤਮਾ। ਜਦ ਇਹ ਮਰਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੁਦਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਕਤਮਅਦਿਤ੍ਯਾਇਤਿ॥ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ . ਮਾਸਾਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯੈਤਅਦਿਤ੍ਯਾ; ਏਤੇਹੀਦਁ ਸਰ੍ਵਮਾਦਦਾਨਾ ਯਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ ਯਦਿਦਁ ਸਰ੍ਵਮਾਦਦਾਨਾ ਯਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਦਦਿਤ੍ਯਾਇਤਿ
"ਆਦਿਤ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?" ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨੇ—ਇਹ ਆਦਿਤ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਦਿਤ ਆਖਦੇ ਹਨ।
ਕਤਮ੯ਨ੍ਦ੍ਰਃ, ਕਤਮਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਿਤਿ॥ ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਰੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰੋ, ਯਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਿਤਿ॥ ਕਤਮਃ ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਰਿਤਿ॥ ਅਸ਼ਨਿਰਿਤਿ॥ ਕਤਮੋਯਜ੍ਞਇਤਿ॥ ਪਸ਼ਵ ਇਤਿ
"ਇੰਦਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਕੌਣ ਹੈ?" ਗੜਗੜਾਹਟ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਯਜਨਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ। "ਗੜਗੜਾਹਟ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?" ਬਿਜਲੀ। "ਯਜਨਾ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?" ਪਸ਼ੂ।
ਉਹ ਜੋ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬੀਜ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਬੀਜ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਆਪ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਅਦृष੍ਟੋ ਦ੍ਰष੍ਟਾਸ਼੍ਰੁਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤਾਮਤੋ ਮਨ੍ਤਾਵਿਜ੍ਞਤੋ ਵਿਜ੍ਞਾਤਾ॥ ਨਾਨ੍ਯੋऽਤੋऽਸ੍ਤਿ ਦ੍ਰष੍ਟਾ, ਨਾਨ੍ਯੋऽਤੋऽਸ੍ਤਿ ਸ਼੍ਰੋਤਾ, ਨਾਨ੍ਯੋऽਤੋऽਸ੍ਤਿ ਮਨ੍ਤਾ, ਨਾਨ੍ਯੋऽਤੋऽਸ੍ਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਤੈषਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤੋ॥ ਅਤੋऽਨ੍ਯਦਾਰ੍ਤਂ॥ ਤਤੋ ਹੋਦ੍ਦਾਲਕ ਆਰੁਣਿਰੁਪਰਰਾਮ॥ 8
ਉਹ ਜੋ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਮਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਜੋ ਜਾਣਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਾਲਕ, ਅਰੁਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸਹੋਵਾਚੈਤਦ੍ਵੈਤਦਕ੍ਸ਼ਰਂ, ਗਾਰ੍ਗਿ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਅਭਿਵਦਨ੍ਤਿ ਅਸ੍ਥੂਲਮਨਣੁ ਅਹ੍ਰਸ੍ਵਮਦੀਰ੍ਘਮ੍ ਅਲੋਹਿਤਮਸ੍ਨੇਹਮ੍ ਅਚ੍ਛਾਯਮਤਮੋ, ਅਵਾਯ੍ਵਨਾਕਾਸ਼ਮ੍ ਅਸਙ੍ਗਮ੍ ਅਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍ . ਅਗਨ੍ਧਮ੍ ਅਰਸਮ੍ . ਅਚਕ੍ਸ਼ੁष੍ਕਮ੍ ਅਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮ੍ ਅਵਾਗ੍ ਅਮਨੋ, ਅਤੇਜਸ੍ਕਮ੍ ਅਪ੍ਰਾਣਮ੍ ਅਮੁਖਮ੍ ਅਨਾਮਾਗੋਤ੍ਰਮ੍ ਅਜਰਮ੍ ਅਮਰਮ੍ ਅਭਯਮ੍ ਅਮृਤਮ੍ ਅਰਜੋ, ਅਸ਼ਬ੍ਦਮ੍ ਅਵਿਵृਤਮ੍ ਅਸਂਵृਤਮ੍ ਅਪੂਰ੍ਵਮ੍ ਅਨਪਰਮ੍ ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍ ॥. . . ਅਬਾਹ੍ਯਂ; ਨਤਦਸ਼੍ਨੋਤਿ ਕਂ ਚਨ ਨਤਦਸ਼੍ਨੋਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗਾਰਗੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਟੱਲ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਾ ਮੋਟਾ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਰੀਕ, ਨਾ ਛੋਟਾ, ਨਾ ਲੰਮਾ, ਨਾ ਲਾਲ, ਨਾ ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ, ਨਾ ਛਾਂ, ਨਾ ਹਨੇਰਾ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਨਾ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਨਾ ਛੂਹਣਯੋਗ, ਨਾ ਸੁਗੰਧ, ਨਾ ਸੁਆਦ, ਨਾ ਅੱਖਾਂ, ਨਾ ਕੰਨ, ਨਾ ਬੋਲਣ, ਨਾ ਮਨ, ਨਾ ਚਾਨਣ, ਨਾ ਸਾਹ, ਨਾ ਮੂੰਹ, ਨਾ ਨਾਂ, ਨਾ ਕੁਲ, ਨਾ ਬੁੱਢਾ, ਨਾ ਮਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਾ ਡਰ, ਨਾ ਮੌਤ, ਨਾ ਮੈਲ, ਨਾ ਆਵਾਜ਼, ਨਾ ਪ੍ਰਗਟ, ਨਾ ਢੱਕਿਆ, ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ, ਨਾ ਅੰਤ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾ ਬਾਹਰ। ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਫੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।"
ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗਾਰਗੀ, ਇਸ ਅਟੱਲ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਮਹੀਨੇ, ਰੁੱਤਾਂ ਤੇ ਸਾਲ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਇਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲੋਂ ਨਦੀਆਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਦੱਖਣ ਵੱਲੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ। ਇਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾਤਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਾ ਯਜਮਾਨ ਦੀ, ਪਿਤਰ ਭੇਟਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।"
"ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਦੇਵਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹਨ?" "ਤਿੰਤੀਹ।" "ਹਾਂ।" "ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਦੇਵਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹਨ?" "ਛੇ।" "ਹਾਂ।" "ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਦੇਵਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹਨ?" "ਤਿੰਨ।" "ਹਾਂ।" "ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਦੇਵਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹਨ?" "ਦੋ।" "ਹਾਂ।" "ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਦੇਵਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹਨ?" "ਇੱਕ ਤੇ ਅੱਧ।" "ਹਾਂ।" "ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ, ਦੇਵਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹਨ?" "ਇੱਕ।" "ਹਾਂ।" ਇਹ ਤਿੰਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਸੌ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਹੜੇ ਹਨ?