ਅਥ ਹੈਨਮੂषਸ੍ਤਸ਼੍ਚਾਕ੍ਰਾਯਣਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ॥ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ, ਯਤ੍ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦਪਰੋਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਆਤ੍ਮਾਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰਃ ਤਂ ਮੇ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵੇਤਿ॥ ਏषਤ ਆਤ੍ਮਾਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰਃ॥ ਕਤਮੋ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ, ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰੋ॥ ਯਃ ਪ੍ਰਾਣੇਨ ਪ੍ਰਾਣਿਤਿ, ਸਤ ਆਤ੍ਮਾਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰੋ; ਯੋऽਪਾਨੇਨਾਪਾਨਿਤਿ, ਸਤ ਆਤ੍ਮਾਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰੋ; ਯੋਵ੍ਯਾਨੇਨ ਵ੍ਯਨਿਤਿ, ਸਤ ਆਤ੍ਮਾਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰੋ; ਯਉਦਾਨੇਨੋਦਨਿਤਿ, ਸਤ ਆਤ੍ਮਾਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰੋ॥ ਯਃ ਸਮਾਨੇਨ ਸਮਨਿਤਿ, ਸਤ ਆਤ੍ਮਾਸਰ੍ਵਨ੍ਤਰ। . ॥. ਏषਤ ਆਤ੍ਮਾਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰਃ
ਫਿਰ ਉਸ਼ਸਤ ਚਾਕਰਾਯਣ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਯਾਜ੍ਯਵਲਕਯ! ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰੋਖ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ।" "ਇਹੀ ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਕਿਹੜਾ, ਯਾਜ੍ਯਵਲਕਯ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ?" "ਜੋ ਸਾਹ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਪਾਨ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਆਨ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਜੋ ਉਦਾਨ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।
ਅਥੈਨਮੂਦ੍ਦਾਲਕ ਆਰੁਣਿਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਃ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ, ਮਦ੍ਰੇष੍ਵਵਸਾਮ ਪਤਙ੍ਚਲਸ੍ਯ ਕਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਗृਹੇषੁ, ਯਜ੍ਞਮਧੀਯਾਨਾਃ॥ ਤਸ੍ਯਾਸੀਦ੍ਭਾਰ੍ਯਾਗਨ੍ਧਰ੍ਵਗृਹੀਤਾ॥ ਤਮਪृਚ੍ਛਾਮਃ ਕੋऽਸੀਤਿ॥ ਸੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ ਕਬਨ੍ਧ ਅਥਰ੍ਵਣਇਤਿ
ਫਿਰ ਉਦਾਲਕ ਆਰੁਣੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਯਾਜ੍ਯਵਲਕਯ! ਅਸੀਂ ਮਦਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪਤੰਜਲ ਕਾਪਯਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਯਜਨਾ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਉੱਤੇ ਗੰਧਰਵ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?' ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਕਬੰਧ ਅਥਰਵਣ ਹਾਂ।'"
ਸੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪਤਙ੍ਚਲਂ ਕਾਪ੍ਯਂ ਯਾਜ੍ਞਿਕਾਁਸ਼੍ਚਃ ਵੇਤ੍ਥ ਨੁਤ੍ਵਂ, ਕਾਪ੍ਯ, ਤਤ੍ਸੂਤ੍ਰਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਯਂ ਚ ਲੋਕਃ ਪਰਸ਼੍ਚ ਲੋਕਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਸਂਦृਬ੍ਧਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ॥ ਸੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪਤਙ੍ਚਲਃ ਕਾਪ੍ਯੋਃ ਨਾਹਂ ਤਦ੍ ਭਗਵਨ੍ ਵੇਦੇਤਿ
ਕਬੰਧ ਅਥਰਵਣ ਨੇ ਪਤੰਜਲ ਕਾਪਯਾ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਾਪਯਾ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਧਾਗਾ ਪਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਪਰਲੋਕ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ?" ਪਤੰਜਲ ਕਾਪਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਭਗਵਨ।"
ਸੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪਤਙ੍ਚਲਂ ਕਾਪ੍ਯਂ ਯਾਜ੍ਞਿਕਾਁਸ਼੍ਚਃ ਵੇਤ੍ਥ ਨੁਤ੍ਵਂ, ਕਾਪ੍ਯ, ਤਮਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮਿਣਂ, ਯਇਮਂ ਚ ਲੋਕਂ ਪਰਂ ਚ ਲੋਕਁ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨ੍ਯਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤੀਤਿ॥ ਸੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪਤਙ੍ਚਲਃ ਕਾਪ੍ਯੋਃ ਨਾਹਂ ਤਂ, ਭਗਵਨ੍ ਵੇਦੇਤਿ
ਕਬੰਧ ਅਥਰਵਣ ਨੇ ਪਤੰਜਲ ਕਾਪਯਾ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਾਪਯਾ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਪਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ, ਪਰਲੋਕ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ?" ਪਤੰਜਲ ਕਾਪਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਭਗਵਨ।"
ਵੇਦ ਵਾਅਹਂ, ਗੌਤਮ, ਤਤ੍ਸੂਤ੍ਰਂ ਤਂ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮਿਣਮਿਤਿ॥ ਯੋਵਾਇਦਂ ਕਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰੂਯਾਦ੍ ਵੇਦ ਵੇਦੇਤਿ॥ ਯਥਾ ਵੇਤ੍ਥ, ਤਥਾ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ
ਯਾਜ੍ਯਵਲਕਯ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗੌਤਮ, ਮੈਂ ਉਹ ਧਾਗਾ ਤੇ ਉਹ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਆਖੇ, 'ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ', ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਦੱਸੇ।" "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਇਉਂ ਹੀ ਦੱਸ।"
ਵਾਯੁਰ੍ਵੈ, ਗੌਤਮ, ਤਤ੍ਸੂਤ੍ਰਂ; ਵਾਯੁਨਾ ਵੈ, ਗੌਤਮ, ਸੂਤ੍ਰੇਣਾਯਂ ਚ ਲੋਕਃ ਪਰਸ਼੍ਚ ਲੋਕਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਭੂਤਾਨਿ ਸਂਦृਬ੍ਧਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ॥ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈ, ਗੌਤਮ, ਪੁਰੁषਂ ਪ੍ਰੇਤਮਾਹੁਃ ਵ੍ਯਸ੍ਰਁਸਿषਤਾਸ੍ਯਾਙ੍ਗਾਨੀਤਿ; ਵਾਯੁਨਾ ਹਿ, ਗੌਤਮ, ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਸਮ੍ਦृਬ੍ਧਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ॥ ਏਵਮੇਵੈਤਦ੍ . ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮਿਣਂ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ
ਗੌਤਮ, ਹਵਾ ਹੀ ਉਹ ਧਾਗਾ ਹੈ; ਹਵਾ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ, ਗੌਤਮ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਪਰਲੋਕ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਗੌਤਮ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਖੁਲ ਗਏ ਹਨ।' ਕਿਉਂਕਿ ਹਵਾ ਦੇ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਇਕੱਠਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਹੁਣ, ਯਾਜ੍ਯਵਲਕਯ, ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸ।
ਯਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਤਿष੍ਠਨ੍ਪृਥਿਵ੍ਯਾਅਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਪृਥਿਵੀਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਪृਥਿਵੀਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਃ ਪृਥਿਵੀਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਜੋ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ।
ਯੋऽਪ੍ਸੁਤਿष੍ਠਨ੍ਨਦ੍ਭ੍ਯੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਮਾਪੋ ਨਵਿਦੁਃ ਯਸ੍ਯਾਪਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋऽਪੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ।
ਯੋऽਗ੍ਨੌਤਿष੍ਠਨ੍ਨਗ੍ਨੇਰਨ੍ਤਰੋ, ਯਮਗ੍ਨਿਰ੍ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋऽਗ੍ਨਿਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਜੋ ਅੱਗ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ।
ਯੋऽਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਨਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਾਦਨ੍ਤਰੋ, ਯਮਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਂ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਁ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋऽਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਜੋ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ।
ਯੋਵਾਯੌਤਿष੍ਠਨ੍ਵਾਯੋਰਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਵਾਯੁਰ੍ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਵਾਯੁਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋਵਾਯੁਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਜੋ ਹਵਾ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਵਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਵਾ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ।
. ਯੋ ਦਿਵਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਦਿਵੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਦ੍ਯੌਰ੍ਨ ਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਯੌਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋ ਦਿਵਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ ਏष ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਆਦਿਤ੍ਯੇਤਿष੍ਠਨ੍ਨਾਦਿਤ੍ਯਾਦਨ੍ਤਰੋ, ਯਮਾਦਿਤ੍ਯੋਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਆਦਿਤ੍ਯਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕੇਤਿष੍ਠਙ੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕਾਦਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕਂ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕਁ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਤਾਰਕਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਚੰਦ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
. ਯ ਆਕਾਸ਼ੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਨਾਕਾਸ਼ਾਦਨ੍ਤਰੋ, ਯਮਾਕਾਸ਼ੋ ਨ ਵੇਦ, ਯਸ੍ਯਾਕਾਸ਼ਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯ ਆਕਾਸ਼ਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ ਏष ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਃ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਭੂਤੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤ੍ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਁ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨਿ ਨਵਿਦੁਃ ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੁਤਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਃ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਭੂਤਾਨ੍ਯਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤ॥ ਇਤ੍ਯ੍ ਉ ਏਵਾਧਿਭੂਤਮ੍ . ਅਥਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮ੍
ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਭੂਤਾਂ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਆਪ ਬਾਰੇ।
ਯਃ ਪ੍ਰਾਣੇਤਿष੍ਠਨ੍ਪ੍ਰਾਣਾਦਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਪ੍ਰਾਣੋਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਹ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਹ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯੋਵਾਚਿਤਿष੍ਠਨ੍ਵਾਚੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਵਾਙ੍ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਵਾਕ੍ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋਵਾਚਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੋਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੋਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਿ ਤਿष੍ਠਙ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ੍ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਖ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਅੱਖ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਤਿष੍ਠਙ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਨ੍ਤਰੋ, ਯਁ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਁ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੰਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕੰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਕੰਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯੋਮਨਸਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਮਨਸੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਮਨੋ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਮਨਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋਮਨੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਨ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਤ੍ਵਚਿ ਤਿष੍ਠਁਸ੍ ਤ੍ਵਚੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਤ੍ਵਙ੍ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਸ੍ ਤ੍ਵਚਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਮੜੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਮੜੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚਮੜੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
. ਯੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਤਿष੍ਠਨ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਨ ਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਁ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ ਏष ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਤੇਜਸਿ ਤਿष੍ਠਁਸ੍ ਤੇਜਸੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਤੇਜੋ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਤੇਜਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਸ੍ ਤੇਜੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯਸ੍ ਤਮਸਿ ਤਿष੍ਠਁਸ੍ ਤਮਸੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਤਮੋ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਤਮਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਸ੍ ਤਮੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਯੋਰੇਤਸਿ ਤਿष੍ਠਁ ਰੇਤਸੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਰੇਤੋ ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਰੇਤਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋਰੇਤੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ॥ 30/ ॥ ਯਆਤ੍ਮਨਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਨਾਤ੍ਮਨੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਮਾਤ੍ਮਾਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾਸ਼ਰੀਰਂ, ਯਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਸਹੋਵਾਚੋषਸ੍ਤਸ਼੍ਚਾਕ੍ਰਾਯਣੋਃ ਯਥਾ ਵੈਬ੍ਰੂਯਾਦਸੌਗੌਃ ਅਸਾਵਸ਼੍ਵ ਇਤਿ ਏਵਮੇਵੈਤਦ੍ਵ੍ਯਪਦਿष੍ਟਂ ਭਵਤਿ॥ ਯਦੇਵਸਾਕ੍ਸ਼ਾਦਪਰੋਕ੍ਸ਼ਾਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਯਆਤ੍ਮਾਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰਃ ਤਂ ਮੇ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵੇਤਿ॥ ਏषਤ ਆਤ੍ਮਾਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰਃ॥ ਕਤਮੋ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ, ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰੋ॥ ਨਦृष੍ਟੇਰ੍ਦ੍ਰष੍ਟਾਰਂ ਪਸ਼੍ਯੇਃ ਨਸ਼੍ਰੁਤੇਃ ਸ਼੍ਰੋਤਾਰਁ ਸ਼ृਣੁਯਾ; ਨਮਤੇਰ੍ਮਨ੍ਤਾਰਂ ਮਨ੍ਵੀਥਾ, ਨਵਿਜ੍ਞਾਤੇਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਤਾਰਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾ॥ ਏषਤ ਆਤ੍ਮਾਸਰ੍ਵਾਨ੍ਤਰੋ॥ ਅਤੋऽਨ੍ਯਦਾਰ੍ਤਂ॥ ਤਤੋ ਹੋषਸ੍ਤਸ਼੍ਚਾਕ੍ਰਾਯਣ ਉਪਰਰਾਮ॥ 6
ਉਸ਼ਸਤ ਚਾਕਰਾਯਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਖੇ, 'ਇਹ ਗਾਂ ਹੈ, ਇਹ ਘੋੜਾ ਹੈ', ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਸਿੱਧਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ।" "ਇਹੀ ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਕਿਹੜਾ, ਯਾਜ੍ਯਵਲਕਯ, ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ?" "ਤੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦਾ; ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਸਕਦਾ; ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੋਚ ਸਕਦਾ; ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ। ਇਹੀ ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੁੱਖੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ਼ਸਤ ਚਾਕਰਾਯਣ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਅਥ ਹੈਨਂ ਗਾਰ੍ਗੀ ਵਾਚਕ੍ਨਵੀ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛਃ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੇਤਿ ਹੋਵਾਚ, ਯਦਿਦਁ ਸਰ੍ਵਮਪ੍ਸ੍ਵੋਤਂ ਚ ਪ੍ਰੋਤਂ ਚ, ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁ ਆਪ ਓਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ॥ ਵਾਯੌ, ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁ ਵਾਯੁਰੋਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚੇਤਿ॥ ਆਕਾਸ਼ਏਵ ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨ੍ਵਾਕਾਸ਼ \` ਓਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਸ਼੍ਚੇਤਿ॥ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਲੋਕੇषੁ ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਖਲ੍ਵਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਲੋਕਾ ਓਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ॥ ਦ੍ਯੌਰ੍ਲੋਕੇषੁ, ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਖਲੁ ਦ੍ਯੌਰ੍ਲੋਕਾਓਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯ੍ . ॥. ਅਦਿਤ੍ਯਲੋਕੇषੁ, ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਖਲ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਲੋਕਾਓਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ॥ ਚਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕੇषੁ, ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਖਲੁ ਚਨ੍ਦ੍ਰਲੋਕਾਓਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ॥ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਲੋਕੇषੁ, ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਖਲੁ ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਲੋਕਾਓਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ॥ ਦੇਵਲੋਕੇषੁ, ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਖਲੁ ਦੇਵਲੋਕਾਓਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ॥ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਖਲ੍ਵ੍ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਲੋਕਾ ਓਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ॥ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਲੋਕੇषੁ, ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਖਲੁ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਲੋਕਾਓਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ॥ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕੇषੁ, ਗਾਰ੍ਗੀਤਿ॥ ਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਖਲੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਲੋਕਾਓਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰੋਤਾਸ਼੍ਚੇਤਿ॥ ਸਹੋਵਾਚਃ ਗਾਰ੍ਗਿ, ਮਾਤਿਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਃ ਮਾਤੇ ਮੂਰ੍ਧਾਵ੍ਯਪਪ੍ਤਦ੍ ਅਨਤਿਪ੍ਰਸ਼੍ਨ੍ਯਾਂ ਵੈਦੇਵਤਾਮਤਿਪृਚ੍ਛਸਿ॥ ਗਾਰ੍ਗਿ, ਮਾਤਿਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਰਿਤਿ॥ ਤਤੋ ਹ ਗਾਰ੍ਗੀ ਵਾਚਕ੍ਨਵ੍ਯ੍ ਉਪਰਰਾਮ॥ 7
ਫਿਰ ਗਾਰਗੀ ਵਾਚਕਨਵੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਯਾਜ੍ਯਵਲਕਯ! ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵਿਚ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਕਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ?" "ਹਵਾ ਵਿਚ, ਗਾਰਗੀ।" "ਹਵਾ ਕਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?" "ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਗਾਰਗੀ।" "ਆਕਾਸ਼ ਕਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ?" "ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਗਾਰਗੀ।" "ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ?" "ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਗਾਰਗੀ।" "ਅਸਮਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ?" "ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਗਾਰਗੀ।" "ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ?" "ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਗਾਰਗੀ।" "ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ?" "ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਗਾਰਗੀ।" "ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ?" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਗਾਰਗੀ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ?" "ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਗਾਰਗੀ।" "ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ?" "ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਗਾਰਗੀ।" "ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ?" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਗਾਰਗੀ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਕਿਸ ਵਿਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਹਨ?" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਗਾਰਗੀ, ਹੋਰ ਨਾ ਪੁੱਛ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਢਿੱਗ ਪਵੇਗਾ। ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਹੱਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁੱਛ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਗਾਰਗੀ, ਹੋਰ ਨਾ ਪੁੱਛ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਰਗੀ ਵਾਚਕਨਵੀ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਣਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਸੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍ਪਤਙ੍ਚਲਂ ਕਾਪ੍ਯਂ ਯਾਜ੍ਞਿਕਾਁਸ਼੍ਚਃ ਯੋਵੈਤਤ੍ ਕਾਪ੍ਯ, ਸੂਤ੍ਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮਿਣਁ, ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਤ੍ ਸਲੋਕਵਿਤ੍ ਸਦੇਵਵਿਤ੍ ਸਵੇਦਵਿਤ੍ ਸਯਜ੍ਞਵਿਤ੍ . ਸਭੂਤਵਿਤ੍ ਸਆਤ੍ਮਵਿਤ੍ ਸਸਰ੍ਵਵਿਦਿਤਿ ਤੇਭ੍ਯੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍॥ ਤਦਹਂ ਵੇਦ॥ ਤਚ੍ਚੇਤ੍ਤ੍ਵਂ, ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ, ਸੂਤ੍ਰਮਵਿਦ੍ਵਾਁਸ੍ ਤਂ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮਿਣਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਗਵੀਰੁਦਜਸੇ, ਮੂਰ੍ਧਾਤੇ ਵਿਪਤਿष੍ਯਤੀਤਿ
ਕਬੰਧ ਅਥਰਵਣ ਨੇ ਪਤੰਜਲ ਕਾਪਯਾ ਅਤੇ ਯਜਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕਾਪਯਾ, ਜੋ ਉਹ ਧਾਗਾ ਤੇ ਉਹ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।" "ਜੇ ਤੂੰ, ਯਾਜ੍ਯਵਲਕਯ, ਉਹ ਧਾਗਾ ਤੇ ਉਹ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਢਿੱਗ ਪਵੇਗਾ।"
ਯੋਦਿਕ੍ਸ਼ੁਤਿष੍ਠਨ੍ਦਿਗ੍ਭ੍ਯੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਦਿਸ਼ੋ ਨਵਿਦੁਃ ਯਸ੍ਯ ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋਦਿਸ਼ੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸ ਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ॥ 15/ ॥ ਯੋਵਿਦ੍ਯੁਤਿ ਤਿष੍ਠਨ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਂ ਵਿਦ੍ਯੁਨ੍ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯੁਚ੍ਛਰੀਰਂ, ਯੋਵਿਦ੍ਯੁਤੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ॥ 16/ ॥ ਯੋਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੌਤਿष੍ਠਨ੍ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੋਰਨ੍ਤਰੋ, ਯਁ ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਰ੍ਨਵੇਦ, ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੁਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋਸ੍ਤਨਯਿਤ੍ਨੋਰਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ॥ 17/ ॥ ਯੋਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਲੋਕੇਭ੍ਯੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਁ ਸਰ੍ਵੇ ਲੋਕਾਨਵਿਦੁਃ ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਲੋਕਾਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਲੋਕੇਭ੍ਯੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ॥ 18/ ॥ ਯੋਸਰ੍ਵੇषੁ ਵੇਦੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਵੇਦੇष੍ਵਨ੍ਤਰੋ, ਯਁ ਸਰ੍ਵੇ ਵੇਦਾ ਨਵਿਦੁਃ ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਵੇਦਾਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਵੇਦੇਭ੍ਯੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ॥ 19/ ॥ ਯੋਸਰ੍ਵੇषੁ ਯਜ੍ਞੇषੁ ਤਿष੍ਠਨ੍ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞੇਭ੍ਯੋऽਨ੍ਤਰੋ, ਯਁ ਸਰ੍ਵੇ ਯਜ੍ਞਾਨਵਿਦੁਃ ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵੇ ਯਜ੍ਞਾਃ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੋਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋ ਯਜ੍ਞੇਭ੍ਯੋऽਨ੍ਤਰੋ ਯਮਯਤਿ, ਸਤ ਆਤ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਮ੍ਯਮृਤਃ
ਉਹ ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬਿਜਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਬਿਜਲੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਗੱਜਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੱਜਣ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੱਜਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਗੱਜਣ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਗੱਜਣ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਰੇ ਵੇਦ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਹਨ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।
ਉਹ ਜੋ ਬੀਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬੀਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਬੀਜ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਬੀਜ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ। ਉਹ ਜੋ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਆਪ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਆਪ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਆਪ, ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ ਹੈ।