ਇਮਾਵੇਵਗੋਤਮਭਰਦ੍ਵਾਜਾਉ ਅਯਮੇਵਗੋਤਮੋ, ਅਯਂ ਭਰਦ੍ਵਾਜ॥ ਇਮਾਵੇਵਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਜਮਦਗ੍ਨੀਃ ਅਯਮੇਵਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ, ਅਯਂ ਜਮਦਗ੍ਨਿਃ॥ ਇਮਾਵੇਵਵਸਿष੍ਠਕਸ਼੍ਯਪਾਉ ਅਯਮੇਵਵਸਿष੍ਠੋ, ਅਯਂ ਕਸ਼੍ਯਪੋ॥ ਵਾਗੇਵਾਤ੍ਰਿਃ ਵਾਚਾਹ੍ਯਨ੍ਨਮਦ੍ਯਤੇ, ਅਤ੍ਤਿਰ੍ਹ ਵੈਨਾਮੈਤਦ੍ਯਦਤ੍ਰਿਰਿਤਿ॥ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਤ੍ਤਾਭਵਤਿ, ਸਰ੍ਵਮਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ॥ 3
ਇਹ ਦੋ ਹਨ ਗੋਤਮ ਤੇ ਭਰਦਵਾਜ; ਇਹ ਗੋਤਮ ਹੈ, ਇਹ ਭਰਦਵਾਜ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਹਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੇ ਜਮਦਗਨੀ; ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਇਹ ਜਮਦਗਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋ ਹਨ ਵਸੀਸ਼ਠ ਤੇ ਕਸ਼ਯਪ; ਇਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਹੈ, ਇਹ ਕਸ਼ਯਪ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਹੀ ਅਤ੍ਰਿ ਹੈ; ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਖਾਣਾ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹੀ ਅਤ੍ਰਿ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦਾ ਖਾਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵੇਵਾਵਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਰੂਪੇਃ ਮੂਰ੍ਤਂ ਚੈਵਾਮੂਰ੍ਤਂ ਚ, ਮਰ੍ਤ੍ਯਂ ਚਾਮृਤਂ ਚ, ਸ੍ਥਿਤਂ ਚ ਯਚ੍ਚ, ਸਚ੍ਚ ਤ੍ਯਂ ਚ
ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ: ਇੱਕ ਅਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਅਕਾਰ ਰਹਿਤ; ਇੱਕ ਮਰਣ ਵਾਲਾ, ਇੱਕ ਅਮਰ; ਇੱਕ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਚਲਣ ਵਾਲਾ; ਇੱਕ ਪ੍ਰਗਟ, ਇੱਕ ਅਪ੍ਰਗਟ।
ਤਦੇਤਨ੍ਮੂਰ੍ਤਂ ਯਦਨ੍ਯਦ੍ਵਾਯੋਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਾਚ੍ਚੈਤਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਮ੍ ਏਤਤ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਏਤਤ੍ਸਤ੍
ਜੋ ਅਕਾਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਵਾ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯ ਸਤਏषਰਸੋ ਯਏषਤਪਤਿ; ਸਤੋਹ੍ਯ੍ ਏषਰਸਃ
ਇਸ ਅਕਾਰ ਵਾਲੇ, ਮਰਣ ਵਾਲੇ, ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਦੀ ਸਾਰ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਸਾਰ ਚਮਕ ਹੀ ਹੈ।
ਅਥਾਮੂਰ੍ਤਂ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚੈਤਦਮृਤਮ੍ ਏਤਦ੍ਯਦ੍ ਏਤਤ੍ਤ੍ਯਮ੍
ਹੁਣ ਅਰੂਪ: ਹਵਾ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ — ਇਹ ਅਮਰ ਹੈ; ਇਹੀ ਉਹ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯਾਮੂਰ੍ਤਸ੍ਯ, ਤਸ੍ਯਾਮृਤਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯ ਯਤ, ਏਤਸ੍ਯ ਤ੍ਯਸ੍ਯੈषਰਸੋ ਯਏषਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਣ੍ਡਲੇ ਪੁਰੁषਸ੍; ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਹ੍ਯ੍ ਏषਰਸ॥ ਇਤ੍ਯਧਿਦੇਵਤਮ੍
ਇਸ ਅਰੂਪ, ਇਸ ਅਮਰ, ਇਸ ਸਰੂਪ ਦੀ ਰਸ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਗੋਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਹੈ; ਇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰਸ ਹੈ। ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ।
ਅਥਾਧ੍ਯਾਤ੍ਮਮ੍॥ ਇਦਮੇਵਮੂਰ੍ਤਂ ਯਦਨ੍ਯਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਚ੍ਚ ਯਸ਼੍ਚਾਯਮਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨ੍ਨਾਕਾਸ਼ਃ ਏਤਨ੍ਮਰ੍ਤ੍ਯਮ੍ ਏਤਤ੍ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਏਤਤ੍ਸਤ੍
ਹੁਣ ਆਤਮ ਸੰਬੰਧੀ: ਇਹ ਵੀ ਅਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਆਤਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ — ਇਹ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯ ਮੂਰ੍ਤਸ੍ਯ, ਏਤਸ੍ਯ ਮਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯ ਸਤਏषਰਸੋ ਯਚ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ; ਸਤਹ੍ਯ੍ ਏषਰਸਃ
ਇਸ ਰੂਪ, ਇਸ ਮਰਣ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਇਸ ਮੌਜੂਦ ਦੀ ਰਸ ਅੱਖ ਹੈ; ਮੌਜੂਦ ਦੀ ਰਸ ਇਹੀ ਹੈ।
ਅਥਾਮੂਰ੍ਤਮ੍ ਪ੍ਰਾਣਸ਼੍ਚ ਯਸ਼੍ਚਾਯਮਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨ੍ਨਾਕਾਸ਼, ਏਤਦਮृਤਮ੍ ਏਤਦ੍ਯਦ੍ ਏਤਤ੍ਤ੍ਯਂ
ਹੁਣ ਅਰੂਪ: ਸਾਹ ਤੇ ਜੋ ਆਤਮ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ — ਇਹ ਅਮਰ ਹੈ; ਇਹੀ ਉਹ ਸਰੂਪ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯਾਮੂਰ੍ਤਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯਾਮृਤਸ੍ਯੈਤਸ੍ਯ ਯਤ, ਏਤਸ੍ਯ ਤ੍ਯਸ੍ਯੈषਰਸੋ ਯੋऽਯਂ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇऽਕ੍ਸ਼ਨ੍ਪੁਰੁषਸ੍; ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਹ੍ਯ੍ ਏषਰਸਃ
ਇਸ ਅਰੂਪ, ਇਸ ਅਮਰ, ਇਸ ਸਰੂਪ ਦੀ ਰਸ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਸੱਜੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰਸ ਹੈ।
ਤਸ੍ਯ ਹੈਤਸ੍ਯ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਯਥਾ ਮਾਹਾਰਜਨਂ ਵਾਸੋ, ਯਥਾ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਵਿਕਂ, ਯਥੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪੋ, ਯਥਾਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਚਿਃ ਯਥਾ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਂ, ਯਥਾ ਸਕृਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤਁ॥ ਸਕृਦ੍ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤੇਵ ਹ ਵਾਅਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਭਵਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਰਾਜਸੀ ਕਪੜੇ ਵਾਂਗ, ਚਿੱਟੇ ਉਨ ਦੇ ਕਪੜੇ ਵਾਂਗ, ਜੁਗਨੂ ਵਾਂਗ, ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ, ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ; ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਅਥਾਤ ਆਦੇਸ਼ਃ ਨੇਤਿ ਨੇਤਿ, ਨਹ੍ਯ੍ ਏਤਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਨੇਤ੍ਯਨ੍ਯਤ੍ਪਰਮਸ੍ਤਿ॥ ਅਥ ਨਾਮਧੇਯਁ ਸਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸਤ੍ਯਮਿਤਿਃ ਪ੍ਰਾਣਾਵੈਸਤ੍ਯਂ, ਤੇषਾਮੇषਸਤ੍ਯਮ੍॥ 4
ਹੁਣ ਹੁਕਮ: 'ਇਹ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਨਹੀਂ।' ਇਸ 'ਇਹ ਨਹੀਂ' ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ: 'ਸਚ ਦਾ ਸਚ।' ਸਾਹ ਹੀ ਸਚ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਸਚ ਹੈ।
ਮੈਤ੍ਰੇਯੀਤਿ ਹੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ, ਉਦ੍ਯਾਸ੍ਯਨ੍ਵਾਅਰੇऽਹਮਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਥਾਨਾਦਸ੍ਮਿ॥ ਹਨ੍ਤ ਤੇऽਨਯਾ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਕਰਵਾਣੀਤਿ
ਮੈਤ੍ਰੇਈ, ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਕਾਟਿਆਯਨੀ ਲਈ ਆਖਰੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਾਂ।
ਸਾਹੋਵਾਚ ਮੈਤ੍ਰੇਯੀਃ ਯਨ੍ਮ ਇਯਂ, ਭਗੋਃ, ਸਰ੍ਵਾ ਪृਥਿਵੀਵਿਤ੍ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਣਾਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਥਂ ਤੇਨਾਮृਤਾ ਸ੍ਯਾਮਿਤਿ॥ ਨੇਤਿ ਹੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ; ਯਥੈਵੋਪਕਰਣਵਤਾਂ ਜੀਵਿਤਂ, ਤਥੈਵਤੇ ਜੀਵਿਤਁ ਸ੍ਯਾਦ੍; ਅਮृਤਤ੍ਵਸ੍ਯ ਤੁਨਾਸ਼ਾਸ੍ਤਿ ਵਿਤ੍ਤੇਨੇਤਿ
ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੇ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਅਮਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਾਧਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਪਰ ਧਨ ਨਾਲ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਹੀਂ।
ਸਾਹੋਵਾਚ ਮੈਤ੍ਰੇਯੀਃ ਯੇਨਾਹਂ ਨਾਮृਤਾ ਸ੍ਯਾਂ, ਕਿਮਹਂ ਤੇਨ ਕੁਰ੍ਯਾਂ॥ ਯਦੇਵਭਗਵਾਨ੍ਵੇਦ, ਤਦੇਵਮੇ ਬ੍ਰੂਹੀਤਿ
ਮੈਤ੍ਰੇਈ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਮਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
ਸਹੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯਃ ਪ੍ਰਿਯਾਵਤਾਰੇ ਨਃ ਸਤੀਪ੍ਰਿਯਂ ਭਾषਸ॥ ਏਹਿ ਆਸ੍ਵ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਿ ਤੇ॥ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸ਼ਾਣਸ੍ਯ ਤੁਮੇ ਨਿਦਿਧ੍ਯਾਸਸ੍ਵੇਤਿ॥ ਬ੍ਰਵਿਤੁ ਭਗਵਾਨਿਤਿ . ॥.
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਆਰੀ ਹੋਵੇ। ਆ, ਬੈਠ ਜਾ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਜਦ ਮੈਂ ਸਮਝਾਵਾਂ, ਤੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕਰ। ਆਖੋ, ਭਗਵਾਨ।
ਸਹੋਵਾਚ ਯਾਜ੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯੋ ==ਸਂਬਂਧਿਤ ਕੜਿਯਾਁ== #[[ਉਪਨਿषਦ੍]] ##[[ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿषਦ੍]] ###[[ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿषਦ੍ 1]] ###[[ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿषਦ੍ 2]] ###[[ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿषਦ੍ 3]] ###[[ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿषਦ੍ 4]] ###[[ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕ ਉਪਨਿषਦ੍ 5]] ==ਬਾਹਰੀ ਕਡਿਯਾਁ== [[ਵਰ੍ਗਃ:]] [[ਵਰ੍ਗਃ:]]
ਯਾਜ਼ਨਵਲਕਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਹੈ — ਉਪਨਿਸ਼ਦ — ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ — ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ੧ — ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ੨ — ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ੩ — ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ੪ — ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ੫ — ਬਾਹਰੀ ਭਾਗ — ਭਾਗ।