ਉषਾਵਾਅਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਮੇਧ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਃ, ਸੂਰ੍ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਃ ਵਾਤਃ ਪ੍ਰਾਣੋ, ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਮਗ੍ਨਿਰ੍ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰਃ, ਸਂਵਤ੍ਸਰਆਤ੍ਮਾਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਮੇਧ੍ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਯੌष੍ ਪृष੍ਠਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮੁਦਰਂ, ਪृਥਿਵੀਪਾਜਸ੍ਯਂ, ਦਿਸ਼ਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ, ਅਵਾਨ੍ਤਰਦਿਸ਼ਃ ਪਰ੍ਸ਼ਵ, ऋਤਵੋऽਙ੍ਗਾਨਿ, ਮਾਸਾਸ਼੍ਚਾਰ੍ਧਮਾਸਾਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਾਣਿ ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾ, ਨਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ, ਨਭੋ ਮਾਁਸਾਨਿ ਊਵਧ੍ਯਁ ਸਿਕਤਾਃ, ਸਿਨ੍ਧਵੋ ਗੁਦਾ, ਯਕृਚ੍ਚ ਕ੍ਲੋਮਾਨਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਵਤਾ, ਓषਧਯਸ਼੍ਚ ਵਨਸ੍ਪਤਯਸ਼੍ਚ ਲੋਮਾਨਿ ਉਦ੍ਯਨ੍ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧੋ, ਨਿਮ੍ਲੋਚਙ੍ਜਘਨਾਰ੍ਧੋ, ਯਦ੍ਵਿਜृਮ੍ਭਤੇ, ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯੋਤਤੇ, ਯਦ੍ਵਿਧੂਨੁਤੇ, ਤਤ੍ਸ੍ਤਨਯਤਿ, ਯਨ੍ਮੇਹਤਿ, ਤਦ੍ਵਰ੍षਤਿ, ਵਾਗੇਵਾਸ੍ਯ ਵਾਕ੍
ਕੁਰਬਾਨੀ ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਉਸ਼ਾ ਹੈ, ਅੱਖ ਸੂਰਜ ਹੈ, ਸਾਹ ਹਵਾ ਹੈ, ਖੁੱਲਾ ਮੂੰਹ ਅੱਗ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਸਾਲ ਹੈ। ਘੋੜੇ ਦੀ ਪਿੱਠ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ, ਪੇਟ ਮੱਧ-ਅਕਾਸ਼, ਖੁਰ ਧਰਤੀ, ਪਾਸੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਪਸਲੀਆਂ ਅਵਾਂਤਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਰੁੱਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਹਨ, ਮਹੀਨੇ ਤੇ ਅੱਧ ਮਹੀਨੇ ਜੋੜ ਹਨ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਉਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹਨ, ਤਾਰੇ ਹੱਡੀਆਂ ਹਨ, ਅਕਾਸ਼ ਮਾਸ, ਰੇਤ ਖਾਣਾ, ਦਰਿਆ ਆਂਤ, ਜਿਗਰ ਤੇ ਫੇਫੜੇ ਪਹਾੜ ਹਨ, ਜੜੀਆਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਵਾਲਾਂ ਹਨ। ਉੱਗਣ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅੱਗੇ, ਡੁੱਬਣ ਵਾਲਾ ਪਿੱਛੇ। ਜਦੋਂ ਘੋੜਾ ਅੰਗੜਾਈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਝਟਕਦਾ ਹੈ, ਗੜਗੜਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੀਂਹ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ।
ਅਹਰ੍ਵਾਅਸ਼੍ਵਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਨ੍ਮਹਿਮਾਨ੍ਵਜਾਯਤ, ਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੇ ਸਮੁਦ੍ਰੇਯੋਨੀ; ਰਾਤ੍ਰਿਰੇਨਂ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਹਿਮਾਨ੍ਵਜਾਯਤ, ਤਸ੍ਯਾਪਰੇ ਸਮੁਦ੍ਰੇਯੋਨਿਃ ਏਤੌਵਾਅਸ਼੍ਵਂ ਮਹਿਮਾਨਾਵਭਿਤਃ ਸਮ੍ਬਭੂਵਤੁਃ॥ ਹਯੋ ਭੂਤ੍ਵਾਦੇਵਾਨਵਹਦ੍ ਵਾਜੀਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਨ੍ ਅਰ੍ਵਾਸੁਰਾਨ੍ ਅਸ਼੍ਵੋ ਮਨੁष੍ਯਾਨ੍ਤ੍॥ ਸਮੁਦ੍ਰਏਵਾਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੁਃ, ਸਮੁਦ੍ਰੋਯੋਨਿਃ॥ 2 = 10.6.5.1-3 =
ਸਵੇਰੇ, ਅੱਗੇ ਤੋਂ, ਮਹਾਨ ਘੋੜਾ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਜੜ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ, ਮਹਾਨ ਘੋੜਾ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਜੜ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘੋੜਾ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਘੋੜਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ-ਥਾਂ ਹੈ।
ਨੈਵੇਹਕਿਂ ਚਨਾਗ੍ਰ ਆਸੀਨ੍॥ ਮृਤ੍ਯੁਨੈਵੇਦਮਾਵृਤਮਾਸੀਦਸ਼ਨਾਯਯਾਸ਼ਨਾਯਾਹਿਮृਤ੍ਯੁਃ॥ ਤਨ੍ਮਨੋऽਕੁਰੁਤਾਤ੍ਮਨ੍ਵੀਸ੍ਯਾਮਿਤਿ॥ ਸੋऽਰ੍ਚਨ੍ਨਚਰਤ੍॥ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਚਤ ਆਪੋऽਜਾਯਨ੍ਤਾਰ੍ਚਤੇ ਵੈਮੇ ਕਮਭੂਦਿਤਿ॥ ਤਦੇਵਾਰ੍ਕ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਕਤ੍ਵਂ॥ ਕਁ ਹ ਵਾਅਸ੍ਮੈ ਭਵਤਿ, ਯਏਵਮੇਤਦਰ੍ਕ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਕਤ੍ਵਂ ਵੇਦ
ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਤ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖ ਹੀ ਮੌਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਬਣਾਵਾਂ।' ਉਸ ਨੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਚਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।' ਇਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਸਭਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਸਭਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਆਪੋ ਵਾਅਰ੍ਕਃ॥ ਤਦ੍ਯਦਪਾਁ ਸ਼ਰ ਆਸੀਤ੍ ਤਤ੍ਸਮਹਨ੍ਯਤ, ਸਾਪृਥਿਵ੍ਯਭਵਤ੍॥ ਤਸ੍ਯਾਮਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਤ੍॥ ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤੇਜੋ ਰਸੋ ਨਿਰਵਰ੍ਤਤਾਗ੍ਨਿਃ
ਪਾਣੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਝਾਗ ਸੀ, ਉਹ ਪੱਕ ਗਿਆ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਥੱਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਚਮਕ ਤੇ ਰਸ ਨਿਕਲਿਆ—ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।
ਸੋऽਕਾਮਯਤਃ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਮ ਆਤ੍ਮਾਜਾਯੇਤੇਤਿ॥ ਸਮਨਸਾ ਵਾਚਂ ਮਿਥੁਨਁ ਸਮਭਵਦਸ਼ਨਾਯਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਃ॥ ਤਦ੍ਯਦ੍ਰੇਤ ਆਸੀਤ੍ ਸਸਂਵਤ੍ਸਰੋऽਭਵਨ੍॥ ਨਹ ਪੁਰਾਤਤਃ ਸਂਵਤ੍ਸਰਆਸ॥ ਤਮੇਤਾਵਨ੍ਤਂ ਕਾਲਮਬਿਭਰ੍ਯਾਵਾਨ੍ਤ੍ਸਂਵਤ੍ਸਰਃ॥ ਤਮੇਤਾਵਤਃ ਕਾਲਸ੍ਯ ਪਰਸ੍ਤਾਦਸृਜਤ॥ ਤਂ ਜਾਤਮਭਿਵ੍ਯਾਦਦਾਤ੍; ਸਭਾਣਕਰੋਤ੍ ਸੈਵਵਾਗਭਵਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ: 'ਮੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਆਪ ਜਨਮ ਲਵੇ।' ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੋੜਾ ਬਣਿਆ; ਭੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮੌਤ। ਜੋ ਰੇਤ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹਨਾ ਸਮੇਂ ਲਈ ਧਾਰਿਆ, ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਜਨਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਉਹ ਬੋਲੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, ਤੇ ਉਹ ਬੋਲੀ ਬਣੀ।
ਸਐਕ੍ਸ਼ਤਃ ਯਦਿ ਵਾਇਮਮਭਿਮਁਸ੍ਯੇ, ਕਨੀਯੋऽਨ੍ਨਂ ਕਰਿष੍ਯ ਇਤਿ॥ ਸਤਯਾ ਵਾਚਾਤੇਨਾਤ੍ਮਨੇਦਁ ਸਰ੍ਵਮਸृਜਤ, ਯਦਿਦਂ ਕਿਙ੍ਚਰ੍ਚੋ ਯਜੂਁषਿ ਸਾਮਾਨਿ ਛਨ੍ਦਾਁਸਿ ਯਜ੍ਞਾਨ੍ਪ੍ਰਜਾਂ ਪਸ਼ੂਨ੍ਤ੍॥ ਸਯਦ੍-ਯਦੇਵਾਸृਜਤ, ਤਤ੍-ਤਦਤ੍ਤੁਮਧ੍ਰਿਯਤ॥ ਸਰ੍ਵਂ ਵਾਅਤ੍ਤੀਤਿ, ਤਦਦਿਤੇਰਦਿਤਿਤ੍ਵਁ॥ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਤ੍ਤਾਭਵਤਿ, ਸਰ੍ਵਮਸ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ, ਯਏਵਮੇਤਦਦਿਤੇਰਦਿਤਿਤ੍ਵਂ ਵੇਦ
ਸੋऽਕਾਮਯਤਃ ਭੂਯਸਾ ਯਜ੍ਞੇਨ ਭੂਯੋ ਯਜੇਯੇਤਿ॥ ਸੋऽਸ਼੍ਰਾਮ੍ਯਤ੍ ਸਤਪੋऽਤਪ੍ਯਤ॥ ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਯਸ਼ੋ ਵੀਰ੍ਯਮੁਦਕ੍ਰਾਮਤ੍॥ ਪ੍ਰਾਣਾਵੈਯਸ਼ੋ ਵੀਰ੍ਯਂ॥ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਣੇषੂਤ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤੇषੁ ਸ਼ਰੀਰਁ ਸ਼੍ਵਯਿਤੁਮਧ੍ਰਿਯਤ; ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰ ਏਵਮਨ ਆਸੀਤ੍
ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ: 'ਵੱਡੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।' ਉਹ ਥੱਕ ਗਿਆ ਤੇ ਤਪ ਕਰਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਤਪ ਤੋਂ ਯਸ਼ ਤੇ ਵਲ ਆਇਆ। ਸਾਹ ਹੀ ਯਸ਼ ਤੇ ਵਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਹ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਸਰੀਰ ਫੂਲ ਗਿਆ; ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਨ ਸੀ।
ਸੋऽਕਾਮਯਤਃ ਮੇਧ੍ਯਂ ਮ ਇਦਁ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਆਤ੍ਮਨ੍ਵ੍ਯਨੇਨ ਸ੍ਯਾਮਿਤਿ॥ ਤਤੋऽਸ਼੍ਵਃ ਸਮਭਵਦ੍॥ ਯਦਸ਼੍ਵਤ੍ ਤਨ੍ਮੇਧ੍ਯਮਭੂਦਿਤਿ॥ ਤਦੇਵਾਸ਼੍ਵਮੇਧਸ੍ਯਾਸ਼੍ਵਮੇਧਤ੍ਵਮ੍॥ ਏषਹ ਵਾਅਸ਼੍ਵਮੇਧਂ ਵੇਦ, ਯਏਨਮੇਵਂ ਵੇਦ
ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ: 'ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਵਾਂ।' ਫਿਰ ਘੋੜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਘੋੜਾ ਸੀ, ਉਹ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਭਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਦ੍ਵਯਾਹ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਾ, ਦੇਵਾਸ਼੍ਚਾਸੁਰਾਸ਼੍ਚ॥ ਤਤਃ ਕਾਨੀਯਸਾਏਵਦੇਵਾ, ਜ੍ਯਾਯਸਾਅਸੁਰਾਃ॥ ਤਏषੁਲੋਕੇष੍ਵਸ੍ਪਰ੍ਧਨ੍ਤ
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਘੱਟ, ਅਸੁਰ ਵੱਧ ਸਨ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
ਤੇਹ ਦੇਵਾਊਚੁਃ ਹਨ੍ਤਾਸੁਰਾਨ੍ਯਜ੍ਞਉਦ੍ਗੀਥੇਨਾਤ੍ਯਯਾਮੇਤਿ
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਆਓ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰੀਏ।'
ਤੇਹ ਵਾਚਮੂਚੁਃ ਤ੍ਵਂ ਨ ਉਦ੍ਗਾਯੇਤਿ॥ ਤਥੇਤਿ॥ ਤੇਭ੍ਯੋ ਵਾਗੁਦਗਾਯਦ੍॥ ਯੋਵਾਚਿਭੋਗਸ੍ ਤਂ ਦੇਵੇਭ੍ਯ ਆਗਾਯਦ੍ ਯਤ੍ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਵਦਤਿ ਤਦਾਤ੍ਮਨੇ॥ ਤੇऽਵਿਦੁਃ ਅਨੇਨ ਵੈਨ ਉਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾਤ੍ਯੇष੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ॥ ਤਮਭਿਦ੍ਰੁਤ੍ਯ ਪਾਪ੍ਮਨਾਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤ੍॥ ਸਯਃ ਸਪਾਪ੍ਮਾਯਦੇਵੇਦਮਪ੍ਰਤਿਰੂਪਂ ਵਦਤਿ, ਸਏਵਸਪਾਪ੍ਮਾ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਉਚਾਰ।' ਉਹ ਮੰਨ ਗਈ। ਬੋਲੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ। ਜੋ ਸੁਖ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ; ਜੋ ਚੰਗਾ ਬੋਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ: 'ਇਸ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣਗੇ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਜੋ ਮਾੜਾ ਬੋਲੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਹ ਪ੍ਰਾਣਮੂਚੁਃ ਤ੍ਵਂ ਨ ਉਦ੍ਗਾਯੇਤਿ॥ ਤਥੇਤਿ॥ ਤੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਉਦਗਾਯਦ੍॥ ਯਃ ਪ੍ਰਾਣੇਭੋਗਸ੍ ਤਂ ਦੇਵੇਭ੍ਯ ਆਗਾਯਦ੍ ਯਤ੍ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਜਿਘ੍ਰਤਿ ਤਦਾਤ੍ਮਨੇ॥ ਤੇऽਵਿਦੁਃ ਅਨੇਨ ਵੈਨ ਉਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾਤ੍ਯੇष੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ॥ ਤਮਭਿਦ੍ਰੁਤ੍ਯ ਪਾਪ੍ਮਨਾਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤ੍॥ ਸਯਃ ਸਪਾਪ੍ਮਾਯਦੇਵੇਦਮਪ੍ਰਤਿਰੂਪਂ ਜਿਘ੍ਰਤਿ, ਸਏਵਸਪਾਪ੍ਮਾ
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਉਚਾਰ।' ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਸਾਹ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ। ਜੋ ਸੁਖ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਹ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ; ਜੋ ਚੰਗਾ ਉਹ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ: 'ਇਸ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣਗੇ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਜੋ ਮਾੜਾ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਹ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੂਚੁਃ ਤ੍ਵਂ ਨ ਉਦ੍ਗਾਯੇਤਿ॥ ਤਥੇਤਿ॥ ਤੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੁਦਗਾਯਦ੍॥ ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁषਿ ਭੋਗਸ੍ ਤਂ ਦੇਵੇਭ੍ਯ ਆਗਾਯਦ੍ ਯਤ੍ਕਲ੍ਯਾਣਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਦਾਤ੍ਮਨੇ॥ ਤੇऽਵਿਦੁਃ ਅਨੇਨ ਵੈਨ ਉਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾਤ੍ਯੇष੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ॥ ਤਮਭਿਦ੍ਰੁਤ੍ਯ ਪਾਪ੍ਮਨਾਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤ੍॥ ਸਯਃ ਸਪਾਪ੍ਮਾਯਦੇਵੇਦਮਪ੍ਰਤਿਰੂਪਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਸਏਵਸਪਾਪ੍ਮਾ
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੱਖ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਉਚਾਰ।' ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਅੱਖ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ। ਜੋ ਸੁਖ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਖ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ; ਜੋ ਚੰਗਾ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ: 'ਇਸ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣਗੇ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਜੋ ਮਾੜਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਹ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮੂਚੁਃ ਤ੍ਵਂ ਨ ਉਦ੍ਗਾਯੇਤਿ॥ ਤਥੇਤਿ॥ ਤੇਭ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮੁਦਗਾਯਦ੍॥ ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਭੋਗਸ੍ ਤਂ ਦੇਵੇਭ੍ਯ ਆਗਾਯਦ੍ ਯਤ੍ਕਲ੍ਯਾਣਁ ਸ਼ृਣੋਤਿ ਤਦਾਤ੍ਮਨੇ॥ ਤੇऽਵਿਦੁਃ ਅਨੇਨ ਵੈਨ ਉਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾਤ੍ਯੇष੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ॥ ਤਮਭਿਦ੍ਰੁਤ੍ਯ ਪਾਪ੍ਮਨਾਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤ੍॥ ਸਯਃ ਸਪਾਪ੍ਮਾਯਦੇਵੇਦਮਪ੍ਰਤਿਰੂਪਁ ਸ਼ृਣੋਤਿ, ਸਏਵਸਪਾਪ੍ਮਾ
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਉਚਾਰ।' ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਕੰਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ। ਜੋ ਸੁਖ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਨ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ; ਜੋ ਚੰਗਾ ਉਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ: 'ਇਸ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣਗੇ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਜੋ ਮਾੜਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤੇਹੋਚੁਃ ਕ੍ਵਨੁ ਸੋऽਭੂਦ੍ ਯੋਨ ਇਤ੍ਥਮਸਕ੍ਤੇਤਿ॥ ਅਯਮਾਸ੍ਯੇऽਨ੍ਤਰਿਤਿ, ਸੋऽਯਾਸ੍ਯ; ਆਙ੍ਗਿਰਸੋ, ਅਙ੍ਗਾਨਾਁ ਹਿਰਸਃ
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਉਹ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਉਹ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ, ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸਰੂਤ ਹੈ।
ਸਾਵਾਏषਾਦੇਵਤਾ ਦੂਰ੍ਨਾਮ, ਦੂਰਁ ਹ੍ਯਸ੍ਯਾ ਮृਤ੍ਯੁਃ॥ ਦੂਰਁ ਹ ਵਾਅਸ੍ਮਾਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਭਵਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਇਹੀ ਦੇਵੀ 'ਦੂਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮੌਤ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਵਾਏषਾਦੇਵਤੈਤਾਸਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਮਪਹਤ੍ਯ, ਯਤ੍ਰਾਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਮਨ੍ਤਃ ਤਦ੍ਗਮਯਾਂ ਚਕਾਰ, ਤਦਾਸਾਂ ਪਾਪ੍ਮਨੋ ਵਿਨ੍ਯਦਧਾਤ੍॥ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਜਨਮਿਯਾਨ੍ ਨਾਨ੍ਤਮਿਯਾਨ੍ ਨੇਤ੍ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਮਨ੍ਵਵਾਯਾਨੀਤਿ
ਇਹੀ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਥਾਂ ਲੈ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੇ ਜਾਂ ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਸਾਵਾਏषਾਦੇਵਤੈਤਾਸਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਂ ਪਾਪ੍ਮਾਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਮਪਹਤ੍ਯਾਥੈਨਾ ਮृਤ੍ਯੁਮਤ੍ਯਵਹਤ੍
ਇਹੀ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਈ।
ਸਾਵੈਵਾਚਮੇਵਪ੍ਰਥਮਾਮਤ੍ਯਵਹਤ੍॥ ਸਾਯਦਾਮृਤ੍ਯੁਮਤ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤ, ਸੋऽਗ੍ਨਿਰਭਵਤ੍; ਸੋऽਯਮਗ੍ਨਿਃ ਪਰੇਣ ਮृਤ੍ਯੁਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਦੀਪ੍ਯਤੇ
ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅੱਗ ਬਣ ਗਈ; ਇਹ ਅੱਗ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਪ੍ਰਾਣਮਤ੍ਯਵਹਤ੍॥ ਸਯਦਾਮृਤ੍ਯੁਮਤ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤ, ਸਵਾਯੁਰਭਵਤ੍; ਸੋऽਯਂ ਵਾਯੁਃ ਪਰੇਣ ਮृਤ੍ਯੁਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਃ ਪਵਤੇ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਾਹ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਹਵਾ ਬਣ ਗਈ; ਇਹ ਹਵਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਵਗਦੀ ਹੈ।
ਅਥ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰਤ੍ਯਵਹਤ੍॥ ਤਦ੍ਯਦਾਮृਤ੍ਯੁਮਤ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤ, ਸਆਦਿਤ੍ਯੋऽਭਵਤ੍; ਸੋऽਸਾਵਾਦਿਤ੍ਯਃ ਪਰੇਣ ਮृਤ੍ਯੁਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਸ੍ ਤਪਤਿ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅੱਖ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਅੱਖ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਹ ਸੂਰਜ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਤ੍ਯਵਹਤ੍॥ ਤਦ੍ਯਦਾਮृਤ੍ਯੁਮਤ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤ, ਤਾਦਿਸ਼ੋऽਭਵਨ੍; ਤਾਇਮਾਦਿਸ਼ਃ ਪਰੇਣ ਮृਤ੍ਯੁਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕੰਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ; ਇਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਅਥ ਮਨੋऽਤ੍ਯਵਹਤ੍॥ ਤਦ੍ਯਦਾਮृਤ੍ਯੁਮਤ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤ, ਸਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਅਭਵਤ੍; ਸੋऽਸੌਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪਰੇਣ ਮृਤ੍ਯੁਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਭਾਤਿ॥ ਏਵਁ ਹ ਵਾਏਨਮੇषਾਦੇਵਤਾ ਮृਤ੍ਯੁਮਤਿਵਹਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਦੇਵੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਅਥਾਤ੍ਮਨੇऽਨ੍ਨਾਦ੍ਯਮਾਗਾਯਦ੍॥ ਯਦ੍ਧਿਕਿਙ੍ਚਾਨ੍ਨਮਦ੍ਯਤੇ, ਅਨੇਨੈਵਤਦਦ੍ਯਤ; ਇਹਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤਿ
ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਲਈ ਭੋਜਨ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਭੋਜਨ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਤੇਦੇਵਾਅਬ੍ਰੁਵਨ੍ਨ੍ ਏਤਾਵਦ੍ਵਾਇਦਁ ਸਰ੍ਵਂ ਯਦਨ੍ਨਂ, ਤਦਾਤ੍ਮਨ ਆਗਾਸੀਃ ਅਨੁ ਨੋऽਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਨ ਆਭਜਸ੍ਵੇਤਿ॥ ਤੇਵੈਮਾਭਿਸਂਵਿਸ਼ਤੇਤਿ॥ ਤਥੇਤਿ॥ ਤਁ ਸਮਨ੍ਤਂ ਪਰਿਣ੍ਯਵਿਸ਼ਨ੍ਤ॥ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਦਨੇਨਾਨ੍ਨਮਤ੍ਤਿ, ਤੇਨੈਤਾਸ੍ ਤृਪ੍ਯਨ੍ਤਿ॥ ਏਵਁ ਹ ਵਾਏਨਁ ਸ੍ਵਾਅਭਿਸਂਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ, ਭਰ੍ਤਾ ਸ੍ਵਾਨਾਁ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਃ ਪੁਰਏਤਾਭਵਤ੍ਯਨ੍ਨਾਦੋऽਧਿਪਤਿਃ ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਯਉ ਹੈਵਂਵਿਦਁ ਸ੍ਵੇषੁ ਪ੍ਰਤਿਪ੍ਰਤਿਰ੍ਬੁਭੂषਤਿ, ਨਹੈਵਾਲਂ ਭਾਰ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਭਵਤਿ ਅਥ ਯਏਵੈਤਮਨੁਭਵਤਿ, ਯੋਵੈਤਮਨੁ ਭਾਰ੍ਯਾਨ੍ਬੁਭੂਰ੍षਤਿ, ਸਹੈਵਾਲਂ ਭਾਰ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਭਵਤਿ
ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਵੰਸ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਕਦੇ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਸ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਘੱਟ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਸਤ੍ਰੇਧਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵ੍ਯਕੁਰੁਤਾਦਿਤ੍ਯਂ ਤृਤੀਯਂ, ਵਾਯੁਂ ਤृਤੀਯਁ॥ ਸਏषਪ੍ਰਾਣਸ੍ ਤ੍ਰੇਧਾਵਿਹਿਤਃ॥ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਚੀ ਦਿਕ੍ਸ਼ਿਰੋऽਸੌਚਾਸੌਚੇਰ੍ਮਾਉ ਅਥਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤੀਚੀ ਦਿਕ੍ਪੁਚ੍ਛਮ੍ ਅਸੌਚਾਸੌਚ ਸਕ੍ਥ੍ਯੌ; ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਚੋਦੀਚੀ ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ, ਦ੍ਯੌष੍ ਪृष੍ਠਮ੍ ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸ਼ਮੁਦਰਮ੍ ਇਯਮੁਰਃ, ਸਏषੋऽਪ੍ਸੁਪ੍ਰਤਿष੍ਠਿਤੋ॥ ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਵਚੈਤਿ, ਤਦੇਵਪ੍ਰਤਿਤਿष੍ਠਤ੍ਯ੍ ਏਵਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ: ਤੀਜਾ ਸੂਰਜ, ਤੀਜਾ ਹਵਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਾਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਸਿਰ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਜਬੜੇ ਹਨ; ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਪੂੰਛ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਾੜਾ ਰਾਨਾਂ ਹਨ; ਦੱਖਣੀ ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਹਨ; ਅਕਾਸ਼ ਪਿੱਠ, ਮੱਧ-ਅਕਾਸ਼ ਪੇਟ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਛਾਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
ਉਹ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਂ, ਤਾਂ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਚਲੋ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਬਣਾਵਾਂ।' ਉਸ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਇੱਥੇ ਹੈ: ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਤੇ ਸਾਮ ਮੰਤ੍ਰ, ਛੰਦ, ਯਜ, ਜੀਵ ਤੇ ਪਸ਼ੂ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਖਾਣੇ ਵਜੋਂ ਅੰਦਰ ਗਿਆ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣਾ ਹੈ; ਇਹ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਸਭਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਸਭਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਦਾ ਖਾਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਤਮਨਵਰੁਧ੍ਯੇਵਾਮਨ੍ਯਤ॥ ਤਁ ਸਂਵਤ੍ਸਰਸ੍ਯ ਪਰਸ੍ਤਾਦਾਤ੍ਮਨ ਆਲਭਤ, ਪਸ਼ੂਨ੍ਦੇਵਤਾਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੌਹਤ੍॥ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਦੇਵਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ਼ਿਤਂ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯਮਾਲਭਨ੍ਤ॥ ਏषਵਾਅਸ਼੍ਵਮੇਧੋਯਏषਤਪਤਿ; ਤਸ੍ਯ ਸਂਵਤ੍ਸਰਆਤ੍ਮਾਯਮਗ੍ਨਿਰਰ੍ਕਃ ਤਸ੍ਯੇਮੇਲੋਕਾਆਤ੍ਮਾਨਃ॥ ਤਾਵੇਤਾਵਰ੍ਕਾਸ਼੍ਵਮੇਧੌ, ਸੋਪੁਨਰੇਕੈਵਦੇਵਤਾ ਭਵਤਿ, ਮृਤ੍ਯੁਰੇਵਾਪ ਪੁਨਰ੍ਮृਤ੍ਯੁਂ ਜਯਤਿ, ਨੈਨਂ ਮृਤ੍ਯੁਰਾਪ੍ਨੋਤਿ, ਮृਤ੍ਯੁਰਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾਭਵਤਿ ਸਰ੍ਵਮਾਯੁਰੇਤਿ ਏਤਾਸਾਂ ਦੇਵਤਾਨਾਮੇਕੋ ਭਵਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ॥ 3 = 14.4.1.1-33 =
ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੋਚਿਆ। ਸਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਪਵਿੱਤਰ ਭੇਟ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਹੈ, ਇਹ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਆਪ ਸਾਲ ਹੈ, ਅੱਗ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਆਪ ਇਹ ਲੋਕ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਤੇ ਸੂਰਜ ਯਜਨ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ; ਆਖਰਕਾਰ, ਇੱਕ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਹੀ ਪਾਣੀ ਹੈ; ਮੌਤ ਨੂੰ ਫੇਰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਮੌਤ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਮੌਤ ਉਸ ਦਾ ਆਪ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਨ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਥ ਹ ਮਨ ਊਚੁਃ ਤ੍ਵਂ ਨ ਉਦ੍ਗਾਯੇਤਿ॥ ਤਥੇਤਿ॥ ਤੇਭ੍ਯੋ ਮਨ ਉਦਗਾਯਦ੍॥ ਯੋਮਨਸਿ ਭੋਗਸ੍ ਤਂ ਦੇਵੇਭ੍ਯ ਆਗਾਯਦ੍ ਯਤ੍ਕਲ੍ਯਾਣਁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤਿ ਤਦਾਤ੍ਮਨੇ॥ ਤੇऽਵਿਦੁਃ ਅਨੇਨ ਵੈਨ ਉਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾਤ੍ਯੇष੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ॥ ਤਮਭਿਦ੍ਰੁਤ੍ਯ ਪਾਪ੍ਮਨਾਵਿਧ੍ਯਨ੍ਤ੍॥ ਸਯਃ ਸਪਾਪ੍ਮਾਯਦੇਵੇਦਮਪ੍ਰਤਿਰੂਪਁ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਯਤਿ, ਸਏਵਸਪਾਪ੍ਮੈਵਮੁ ਖਲ੍ਵੇਤਾਦੇਵਤਾਃ ਪਾਪ੍ਮਭਿਰੁਪਾਸृਜਨ੍ਨ੍ ਏਵਮੇਨਾਃ ਪਾਪ੍ਮਨਾਵਿਧ੍ਯਨ੍
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਉਚਾਰ।' ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਮਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ। ਜੋ ਸੁਖ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ; ਜੋ ਚੰਗਾ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ: 'ਇਸ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣਗੇ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਜੋ ਮਾੜਾ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਏ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਵਾਰਿਆ।
ਅਥ ਹੇਮਮਾਸਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਣਮੂਚੁਃ ਤ੍ਵਂ ਨ ਉਦ੍ਗਾਯੇਤਿ॥ ਤਥੇਤਿ॥ ਤੇਭ੍ਯ ਏषਪ੍ਰਾਣਉਦਗਾਯਤ੍॥ ਤੇऽਵਿਦੁਃ ਅਨੇਨ ਵੈਨ ਉਦ੍ਗਾਤ੍ਰਾਤ੍ਯੇष੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ॥ ਤਮਭਿਦ੍ਰੁਤ੍ਯ ਪਾਪ੍ਮਨਾਵਿਵ੍ਯਤ੍ਸਨ੍ਤ੍॥ ਸਯਥਾਸ਼੍ਮਾਨਮृਤ੍ਵਾਲੋष੍ਟੋਵਿਧ੍ਵਁਸੇਤੈਵਁ ਹੈਵਵਿਧ੍ਵਁਸਮਾਨਾ ਵਿष੍ਵਙ੍ਚੋ ਵਿਨੇਸ਼ੁਃ॥ ਤਤੋ ਦੇਵਾਅਭਵਨ੍ ਪਰਾਸੁਰਾ॥ ਭਵਤ੍ਯ੍ ਆਤ੍ਮਨਾ, ਪਰਾਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿषਨ੍ਭ੍ਰਾਤृਵ੍ਯੋ ਭਵਤਿ, ਯਏਵਂ ਵੇਦ
ਫਿਰ ਯਜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਉਚਾਰ।' ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਾਹ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ: 'ਇਸ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣਗੇ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ, ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਲੱਦ ਨੂੰ ਵਾਰ ਕੇ ਉਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮੰਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਜਿੱਤ ਗਏ, ਅਸੁਰ ਹਾਰ ਗਏ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਭੋਜਨ ਹੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਭੋਜਨ ਵੰਡ। ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ। 'ਠੀਕ ਹੈ', ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿੱਥੋਂ ਇਹ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਆਪਣੇ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।