ਬृਹਦਾਰਣ੍ਯਕੋਪਨਿषਦ੍

अहर्वाअश्वं पुरस्तान्महिमान्वजायत, तस्य पूर्वे समुद्रेयोनी; रात्रिरेनं पश्चान्महिमान्वजायत, तस्यापरे समुद्रेयोनिः एतौवाअश्वं महिमानावभितः सम्बभूवतुः॥ हयो भूत्वादेवानवहद् वाजीगन्धर्वान् अर्वासुरान् अश्वो मनुष्यान्त्॥ समुद्रएवास्य बन्धुः, समुद्रोयोनिः॥ 2 = 10.6.5.1-3 =

ਸਵੇਰੇ, ਅੱਗੇ ਤੋਂ, ਮਹਾਨ ਘੋੜਾ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਜੜ ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪਿੱਛੇ ਤੋਂ, ਮਹਾਨ ਘੋੜਾ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਜੜ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਘੋੜਾ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਘੋੜਾ ਬਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਗਿਆ। ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ-ਥਾਂ ਹੈ।

नैवेहकिं चनाग्र आसीन्॥ मृत्युनैवेदमावृतमासीदशनाययाशनायाहिमृत्युः॥ तन्मनोऽकुरुतात्मन्वीस्यामिति॥ सोऽर्चन्नचरत्॥ तस्यार्चत आपोऽजायन्तार्चते वैमे कमभूदिति॥ तदेवार्क्यस्यार्कत्वं॥ कँ ह वाअस्मै भवति, यएवमेतदर्क्यस्यार्कत्वं वेद

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਸਭ ਕੁਝ ਮੌਤ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਭੁੱਖ ਹੀ ਮੌਤ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ: 'ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਬਣਾਵਾਂ।' ਉਸ ਨੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਚਲਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਇਹ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ।' ਇਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਸਭਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਸਭਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

आपो वाअर्कः॥ तद्यदपाँ शर आसीत् तत्समहन्यत, सापृथिव्यभवत्॥ तस्यामश्राम्यत्॥ तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य तेजो रसो निरवर्तताग्निः

ਪਾਣੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਝਾਗ ਸੀ, ਉਹ ਪੱਕ ਗਿਆ; ਉਹ ਧਰਤੀ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਥੱਕ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਚਮਕ ਤੇ ਰਸ ਨਿਕਲਿਆ—ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੋਈ।

सोऽकामयतः द्वितीयो म आत्माजायेतेति॥ समनसा वाचं मिथुनँ समभवदशनायां मृत्युः॥ तद्यद्रेत आसीत् ससंवत्सरोऽभवन्॥ नह पुराततः संवत्सरआस॥ तमेतावन्तं कालमबिभर्यावान्त्संवत्सरः॥ तमेतावतः कालस्य परस्तादसृजत॥ तं जातमभिव्याददात्; सभाणकरोत् सैववागभवत्

ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ: 'ਮੇਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੂਜਾ ਆਪ ਜਨਮ ਲਵੇ।' ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਜੋੜਾ ਬਣਿਆ; ਭੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮੌਤ। ਜੋ ਰੇਤ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਲ ਬਣ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਇਹਨਾ ਸਮੇਂ ਲਈ ਧਾਰਿਆ, ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਸਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਜਨਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ; ਉਹ ਬੋਲੀ ਕਰਨ ਲੱਗੀ, ਤੇ ਉਹ ਬੋਲੀ ਬਣੀ।

सऐक्षतः यदि वाइममभिमँस्ये, कनीयोऽन्नं करिष्य इति॥ सतया वाचातेनात्मनेदँ सर्वमसृजत, यदिदं किङ्चर्चो यजूँषि सामानि छन्दाँसि यज्ञान्प्रजां पशून्त्॥ सयद्-यदेवासृजत, तत्-तदत्तुमध्रियत॥ सर्वं वाअत्तीति, तददितेरदितित्वँ॥ सर्वस्यात्ताभवति, सर्वमस्यान्नं भवति, यएवमेतददितेरदितित्वं वेद

सोऽकामयतः भूयसा यज्ञेन भूयो यजेयेति॥ सोऽश्राम्यत् सतपोऽतप्यत॥ तस्य श्रान्तस्य तप्तस्य यशो वीर्यमुदक्रामत्॥ प्राणावैयशो वीर्यं॥ तत्प्राणेषूत्क्रान्तेषु शरीरँ श्वयितुमध्रियत; तस्य शरीर एवमन आसीत्

ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ: 'ਵੱਡੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।' ਉਹ ਥੱਕ ਗਿਆ ਤੇ ਤਪ ਕਰਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਤਪ ਤੋਂ ਯਸ਼ ਤੇ ਵਲ ਆਇਆ। ਸਾਹ ਹੀ ਯਸ਼ ਤੇ ਵਲ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਹ ਨਿਕਲ ਗਿਆ, ਸਰੀਰ ਫੂਲ ਗਿਆ; ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਨ ਸੀ।

सोऽकामयतः मेध्यं म इदँ स्याद् आत्मन्व्यनेन स्यामिति॥ ततोऽश्वः समभवद्॥ यदश्वत् तन्मेध्यमभूदिति॥ तदेवाश्वमेधस्याश्वमेधत्वम्॥ एषह वाअश्वमेधं वेद, यएनमेवं वेद

ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ: 'ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਮੇਰਾ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਇਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਵਾਂ।' ਫਿਰ ਘੋੜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਘੋੜਾ ਸੀ, ਉਹ ਕੁਰਬਾਨੀ ਵਾਲਾ ਘੋੜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹੀ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਭਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

द्वयाह प्राजापत्या, देवाश्चासुराश्च॥ ततः कानीयसाएवदेवा, ज्यायसाअसुराः॥ तएषुलोकेष्वस्पर्धन्त

ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਘੱਟ, ਅਸੁਰ ਵੱਧ ਸਨ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

तेह देवाऊचुः हन्तासुरान्यज्ञउद्गीथेनात्ययामेति

ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਆਓ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਯਜਨ ਦੀ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਪਾਰ ਕਰੀਏ।'

तेह वाचमूचुः त्वं न उद्गायेति॥ तथेति॥ तेभ्यो वागुदगायद्॥ योवाचिभोगस् तं देवेभ्य आगायद् यत्कल्याणं वदति तदात्मने॥ तेऽविदुः अनेन वैन उद्गात्रात्येष्यन्तीति॥ तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन्त्॥ सयः सपाप्मायदेवेदमप्रतिरूपं वदति, सएवसपाप्मा

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਉਚਾਰ।' ਉਹ ਮੰਨ ਗਈ। ਬੋਲੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ। ਜੋ ਸੁਖ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ; ਜੋ ਚੰਗਾ ਬੋਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ: 'ਇਸ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣਗੇ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਜੋ ਮਾੜਾ ਬੋਲੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

अथ ह प्राणमूचुः त्वं न उद्गायेति॥ तथेति॥ तेभ्यः प्राणउदगायद्॥ यः प्राणेभोगस् तं देवेभ्य आगायद् यत्कल्याणं जिघ्रति तदात्मने॥ तेऽविदुः अनेन वैन उद्गात्रात्येष्यन्तीति॥ तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन्त्॥ सयः सपाप्मायदेवेदमप्रतिरूपं जिघ्रति, सएवसपाप्मा

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਉਚਾਰ।' ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਸਾਹ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ। ਜੋ ਸੁਖ ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਹ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ; ਜੋ ਚੰਗਾ ਉਹ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ: 'ਇਸ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣਗੇ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਜੋ ਮਾੜਾ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

अथ ह चक्षुरूचुः त्वं न उद्गायेति॥ तथेति॥ तेभ्यश्चक्षुरुदगायद्॥ यश्चक्षुषि भोगस् तं देवेभ्य आगायद् यत्कल्याणं पश्यति तदात्मने॥ तेऽविदुः अनेन वैन उद्गात्रात्येष्यन्तीति॥ तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन्त्॥ सयः सपाप्मायदेवेदमप्रतिरूपं पश्यति, सएवसपाप्मा

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੱਖ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਉਚਾਰ।' ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਅੱਖ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ। ਜੋ ਸੁਖ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਖ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ; ਜੋ ਚੰਗਾ ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ: 'ਇਸ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣਗੇ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਜੋ ਮਾੜਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

अथ ह श्रोत्रमूचुः त्वं न उद्गायेति॥ तथेति॥ तेभ्यः श्रोत्रमुदगायद्॥ यः श्रोत्रे भोगस् तं देवेभ्य आगायद् यत्कल्याणँ शृणोति तदात्मने॥ तेऽविदुः अनेन वैन उद्गात्रात्येष्यन्तीति॥ तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन्त्॥ सयः सपाप्मायदेवेदमप्रतिरूपँ शृणोति, सएवसपाप्मा

ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਉਚਾਰ।' ਉਹ ਮੰਨ ਗਿਆ। ਕੰਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ। ਜੋ ਸੁਖ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹ ਕੰਨ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਉਚਾਰਿਆ; ਜੋ ਚੰਗਾ ਉਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ: 'ਇਸ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਣਗੇ।' ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ। ਜੋ ਮਾੜਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਦੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

तेहोचुः क्वनु सोऽभूद् योन इत्थमसक्तेति॥ अयमास्येऽन्तरिति, सोऽयास्य; आङ्गिरसो, अङ्गानाँ हिरसः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਉਹ ਮੂੰਹ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ; ਉਹ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਰੂਹ ਹੈ, ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸਰੂਤ ਹੈ।

सावाएषादेवता दूर्नाम, दूरँ ह्यस्या मृत्युः॥ दूरँ ह वाअस्मान्मृत्युर्भवति, यएवं वेद

ਇਹੀ ਦੇਵੀ 'ਦੂਰ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਉਸ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮੌਤ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

सावाएषादेवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्य, यत्रासां दिशामन्तः तद्गमयां चकार, तदासां पाप्मनो विन्यदधात्॥ तस्मान्नजनमियान् नान्तमियान् नेत्पाप्मानं मृत्युमन्ववायानीति

ਇਹੀ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਥਾਂ ਲੈ ਗਈ ਜਿੱਥੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਅੰਤ ਤੇ ਜਾਂ ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

सावाएषादेवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्याथैना मृत्युमत्यवहत्

ਇਹੀ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬੁਰਾਈ ਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਈ।

सावैवाचमेवप्रथमामत्यवहत्॥ सायदामृत्युमत्यमुच्यत, सोऽग्निरभवत्; सोऽयमग्निः परेण मृत्युमतिक्रान्तो दीप्यते

ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅੱਗ ਬਣ ਗਈ; ਇਹ ਅੱਗ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।

अथ प्राणमत्यवहत्॥ सयदामृत्युमत्यमुच्यत, सवायुरभवत्; सोऽयं वायुः परेण मृत्युमतिक्रान्तः पवते

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸਾਹ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਹਵਾ ਬਣ ਗਈ; ਇਹ ਹਵਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਵਗਦੀ ਹੈ।

अथ चक्षुरत्यवहत्॥ तद्यदामृत्युमत्यमुच्यत, सआदित्योऽभवत्; सोऽसावादित्यः परेण मृत्युमतिक्रान्तस् तपति

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅੱਖ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਅੱਖ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਹ ਸੂਰਜ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

अथ श्रोत्रमत्यवहत्॥ तद्यदामृत्युमत्यमुच्यत, तादिशोऽभवन्; ताइमादिशः परेण मृत्युमतिक्रान्ताः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੰਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਕੰਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ; ਇਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।

अथ मनोऽत्यवहत्॥ तद्यदामृत्युमत्यमुच्यत, सचन्द्रमा अभवत्; सोऽसौचन्द्रः परेण मृत्युमतिक्रान्तो भाति॥ एवँ ह वाएनमेषादेवता मृत्युमतिवहति, यएवं वेद

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਨ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਹ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਦੇਵੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

अथात्मनेऽन्नाद्यमागायद्॥ यद्धिकिङ्चान्नमद्यते, अनेनैवतदद्यत; इहप्रतितिष्ठति

ਫਿਰ ਆਤਮਾ ਲਈ ਭੋਜਨ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਭੋਜਨ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਆਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

तेदेवाअब्रुवन्न् एतावद्वाइदँ सर्वं यदन्नं, तदात्मन आगासीः अनु नोऽस्मिन्नन्न आभजस्वेति॥ तेवैमाभिसंविशतेति॥ तथेति॥ तँ समन्तं परिण्यविशन्त॥ तस्माद्यदनेनान्नमत्ति, तेनैतास् तृप्यन्ति॥ एवँ ह वाएनँ स्वाअभिसंविशन्ति, भर्ता स्वानाँ श्रेष्ठः पुरएताभवत्यन्नादोऽधिपतिः यएवं वेद

यउ हैवंविदँ स्वेषु प्रतिप्रतिर्बुभूषति, नहैवालं भार्येभ्यो भवति अथ यएवैतमनुभवति, योवैतमनु भार्यान्बुभूर्षति, सहैवालं भार्येभ्यो भवति

ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਵੰਸ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਕਦੇ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਸ਼ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਘੱਟ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।