ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਖੂਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਅਖੂਤਤਾ ਜਾਣ ਲਈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੀ ਅਖੂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਉਹ ਇਹ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਘੱਟ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਭੋਜਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰੱਖ ਲੀਆਂ: ਮਨ, ਵਾਣੀ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ। ਜਦੋਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਸੀ, ਮੈਂ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਸੁਣ ਸਕਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਫ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਵੇਖਦੇ ਤੇ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇੱਛਾ, ਨਿਸ਼ਚੈ, ਸੰਦੇਹ, ਸ਼ਰਧਾ, ਅਸ਼ਰਧਾ, ਥਿਰਤਾ, ਅਥਿਰਤਾ, ਲਾਜ, ਬੁੱਧੀ, ਡਰ—ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਛੂਹ ਲੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਣੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਣੀ ਉਸ ਉੱਤੇ। ਪ੍ਰਾਣ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ: ਸ਼ਵਾਸ, ਉਸ਼ਵਾਸ, ਵਿਅਾਨ, ਉਦਾਨ ਤੇ ਸਮਾਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਵਾਣੀ, ਮਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ: ਇਹ ਲੋਕ ਵਾਣੀ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਲੋਕ ਮਨ ਹੈ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵੇਦ ਹਨ: ਵਾਣੀ ਰਿਗਵੇਦ ਹੈ, ਮਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਸਮਵੇਦ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਤੱਤ ਹਨ: ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ। ਵਾਣੀ ਦੇਵਤੇ ਹੈ, ਮਨ ਪਿਤਰ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਮਨੁੱਖ ਹਨ। ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਤੇ ਸਨਤਾਨ—ਮਨ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਵਾਣੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਸਨਤਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਜਾਣਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਣਜਾਣ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਾਣੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਵਾਣੀ ਹੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਮਨ ਹੀ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਾਣੀ ਲਈ ਧਰਤੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤਿ ਅੱਗ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਵਾਣੀ, ਉੱਨੀ ਧਰਤੀ, ਉੱਨੀ ਅੱਗ। ਮਨ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਜੋਤਿ ਸੂਰਜ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਮਨ, ਉੱਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਉੱਨਾ ਸੂਰਜ। ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਜੋੜ ਕੇ ਜੋੜਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ; ਦੂਜਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ, ਪ੍ਰਾਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਜੋਤਿ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਉੱਨੀਆਂ ਪਾਣੀਆਂ, ਉੱਨਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ। ਇਹ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਅੰਤਹੀਨ ਹਨ। ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੀਮਤ ਲੋਕ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅੰਤਹੀਨ ਜਾਣ ਕੇ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤਹੀਨ ਲੋਕ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਲ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭਾਗ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਭਾਗ ਰਾਤਾਂ ਹਨ; ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਭਾਗ ਅਟਲ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਉਹ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਭਾਗ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾ ਵੱਢੋ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਛੇਕੋ ਦੀ ਵੀ ਜਾਨ ਨਾ ਲਵੋ। ਜੋ ਸਾਲ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਹੀ ਇਹ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਦੌਲਤ ਪੰਦਰਾਂ ਭਾਗ ਹੈ; ਆਤਮਾ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਭਾਗ। ਉਹ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਆਤਮਾ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ; ਆਤਮਾ ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ: ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ, ਪਿਤਰ ਲੋਕ, ਤੇ ਦੇਵ ਲੋਕ। ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ; ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਕਰਮ ਨਾਲ; ਤੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਾਰਸਾ ਦੇਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਯਜਨਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਲੋਕ ਹੈਂ।" ਪੁੱਤਰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ: "ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਣ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਯਜਨਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਲੋਕ ਹਾਂ।" ਜੋ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀਆਂ ਵੀ ਯਜਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਰਜ਼ ਜਾਂ ਪਾਪ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਮਰ ਪ੍ਰਾਣ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ, ਦਿਵਵਿਆ ਵਾਣੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ, ਦਿਵਵਿਆ ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਾਣੀ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ, ਦਿਵਵਿਆ ਪ੍ਰਾਣ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਨ ਤਕਲੀਫ ਹੁੰਦੀ, ਨ ਮਰਦਾ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਸ ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਆਸਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਹੋਣ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਉਹ ਸੁਖੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੁਰਾਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ। ਹੁਣ ਵਰਤ ਦੀ ਗੱਲ: ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਰਮ ਬਣਾਏ। ਜਦ ਉਹ ਬਣੇ, ਹਰ ਇਕ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਲਈ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ—ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਬੋਲਾਂਗਾ," ਅੱਖ ਨੇ, "ਮੈਂ ਵੇਖਾਂਗਾ," ਕੰਨ ਨੇ, "ਮੈਂ ਸੁਣਾਂਗਾ," ਤੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਦਿੱਸਾਇਆ। ਮੌਤ ਨੇ ਥਕਾਵਟ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਵਾਣੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਖ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੰਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੱਧਲੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਉਹ ਫੜ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ, ਜੋ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਇਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਈਏ।" ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, "ਇਹ ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੈ।" ਜੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ, ਤੇ ਥੱਕ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਆਖ਼ਰ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਬਾਰੇ ਹੈ। ਹੁਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ: ਅੱਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਜਲਾਂਗਾ," ਸੂਰਜ ਨੇ, "ਮੈਂ ਤਪਾਂਗਾ," ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ, "ਮੈਂ ਚਮਕਾਂਗਾ," ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਆਖਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਧਲਾ ਪ੍ਰਾਣ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਾਯੂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਅਟੱਲ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਜਿਥੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ"—ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਬਣਾਇਆ; ਉਹ ਅੱਜ ਹੈ, ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਹੈ। ਜੋ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਕੋ ਵਰਤ ਰੱਖੋ: "ਪ੍ਰਾਣ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ, ਨਾ ਬੁਰਾਈ ਆਵੇ, ਨਾ ਮੌਤ।" ਜੋ ਇਹ ਵਰਤ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਤੇ ਸਾਥ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ: ਨਾਮ, ਰੂਪ ਤੇ ਕਰਮ। ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਵਾਣੀ ਹੈ, ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਅੱਖ ਹੈ, ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰ, ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਢੋਹਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤ੍ਰੈਤ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਮਰਤਾ ਸੱਚ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਅਮਰ ਹੈ; ਨਾਮ ਤੇ ਰੂਪ ਸੱਚ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦ੍ਰਿਪਤ ਬਾਲਾਕੀ, ਅਨੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਗਾਰਗਯ ਵੰਸ਼ ਦਾ, ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ ਦੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਦੱਸਾਂਗਾ।" ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਅਸੀਂ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਾਂਗੇ। ਜਨਕ, ਜਨਕ! ਲੋਕ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹਨ।" ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਾ ਆਖੋ। ਉਹ ਸਰਵਣਾਥ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਰਵਣਾਥ ਤੇ ਮੁੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਾ ਆਖੋ। ਸੋਮ, ਰਾਜਾ, ਮਹਾਨ ਹੈ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਜੋ ਐਸਾ ਪੂਜੇ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਭੋਜਨ ਕਦੇ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਫਿਰ ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਾ ਆਖੋ। ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਜੋ ਐਸਾ ਪੂਜੇ, ਉਹ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਾ ਆਖੋ। ਉਹ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਜੋ ਐਸਾ ਪੂਜੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਧਨ-ਧਾਨ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਦੇ ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਫਿਰ ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਾ ਆਖੋ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਅਜਿੱਤ ਹੈ, ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਖੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਜੋ ਐਸਾ ਪੂਜੇ, ਉਹ ਜਿੱਤੂ ਤੇ ਅਜਿੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਾ ਆਖੋ। ਉਹ ਬਲਵਾਨ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਜੋ ਐਸਾ ਪੂਜੇ, ਉਹ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਾ ਆਖੋ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਜੋ ਐਸਾ ਪੂਜੇ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਸ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਅਸੁੰਦਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਗਾਰਗਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਦਰਪਣ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਣ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।" ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਾ ਆਖੋ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਜੋ ਐਸਾ ਪੂਜੇ, ਉਹ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਥੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ, ਵਾਣੀ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਅਖੂਤ, ਅੰਤਹੀਨ, ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।