ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸੀ—ਇੱਕੋ ਇਕ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਆਤਮਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪਛਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਗਿਆਤ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅਧਿਆਪਿਤ ਨਾ ਹੋਇਆ ਵੇਦ, ਜਾਂ ਕੀਤੇ ਨਾ ਗਏ ਕਰਮ, ਉਹਦੇ ਫਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ—even ਜੇ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਣ—ਉਹ ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਹੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਗਤ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਜੋ ਆਤਮਾ ਦਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਕਰਮ ਮੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੈਦਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜਗਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਵੈਦਿਕ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ; ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਨੂੰ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਨੂੰ; ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਘਾਸ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਪਸ਼ੂ ਲੋਕ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ—ਕੁੱਤੇ, ਪੰਛੀ, ਕੀੜੇ—ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਗਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਖੋਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਵਿਚ, ਆਤਮਾ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ—"ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਧਨ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਕਰਮ ਕਰਾਂ।" ਇੱਛਾ ਦੀ ਹੱਦ ਇਥੇ ਤੱਕ ਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—"ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਕਰਮ।" ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਬੋਲੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ; ਸਾਹ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ; ਨਜ਼ਰ ਉਸਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਧਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਹ ਲਾਭਕਾਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਸੁਣਨਾ ਉਸਦਾ ਦੈਵੀ ਧਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਲਾਭ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਹੀ ਕਰਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਰਮ ਆਤਮਾ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਯਜਨਾ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਭ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਤਪ ਨਾਲ ਸੱਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਰਚੇ: ਇੱਕ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ, ਦੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੇ, ਤਿੰਨ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰੱਖੇ, ਤੇ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਮੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਹ ਅਖੁੱਟਤਾ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸਵਾਦ ਲੈਂਦਾ, ਤੇ ਦੈਵੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਭੋਜਨ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਦੋ ਭੋਜਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਹਵਨ ਤੇ ਪੁਰਹਿੱਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੁਨਰ-ਹਵਨ। ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੇ ਗੌਣ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਨਵੀਂ ਤੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੀਆਂ ਯਜਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਇੱਕ ਭੋਜਨ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਹੈ ਦੁੱਧ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਦੋਵੇਂ ਦੁੱਧ ਉੱਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਘੀ ਚਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬਛੜਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਹਾਲੇ ਘਾਹ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।" ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਜੋ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਲ ਭਰ ਦੁੱਧ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ," ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਮੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਚਾਹੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਅਖੁੱਟਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਹ ਭੋਜਨ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਘਟ ਜਾਂਦਾ। ਉਹ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸਵਾਦ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ਉਹ ਦੈਵੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰੱਖੀਆਂ: ਮਨ, ਬੋਲੀ, ਤੇ ਸਾਹ। ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੋਰ ਥਾਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਾ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਣਿਆ। ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ, ਨਿਸ਼ਚੈ, ਸੰਦੇਹ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਡੋਲ, ਅਡੋਲਤਾ, ਲਾਜ, ਬੁੱਧੀ, ਡਰ—ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦ ਪਿੱਛੋਂ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਧੁਨ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਬੋਲੀ ਉਸ ਉੱਤੇ। ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕਾਰਜ ਹਨ: ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਦਾ ਸਾਹ, ਵਿਖਰੇ ਹੋਏ ਸਾਹ, ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਸਾਹ, ਤੇ ਸਮਾਨ ਸਾਹ; ਇਹ ਸਭ ਸਾਹ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਬੋਲੀ, ਮਨ, ਤੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ: ਇਹ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਵਿਚਲਾ ਲੋਕ ਮਨ ਹੈ, ਤੇ ਸਵਰਗ ਸਾਹ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵੇਦ ਹਨ: ਬੋਲੀ ਰਿਗਵੇਦ ਹੈ, ਮਨ ਯਜੁਰਵੇਦ ਹੈ, ਸਾਹ ਸਾਮਵੇਦ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਹਨ: ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਤੇ ਮਨੁੱਖ; ਬੋਲੀ ਦੇਵਤੇ ਹੈ, ਮਨ ਪਿਤਰ ਹੈ, ਸਾਹ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਪੁੱਤਰ: ਮਨ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਬੋਲੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਸਾਹ ਪੁੱਤਰ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਜਾਣਨਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਤ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਚੀਜ਼ ਬੋਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਬੋਲੀ ਜਾਣਨਹਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਬੋਲੀ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਜਾਣਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਮਨ ਜਾਣਨਹਾਰ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਣ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਅਣਜਾਣ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਉਹਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਲਈ ਧਰਤੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਅੱਗ ਹੈ; ਜਿੰਨੀ ਬੋਲੀ, ਉੱਨੀ ਧਰਤੀ, ਉੱਨੀ ਅੱਗ। ਮਨ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਸੂਰਜ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਮਨ, ਉੱਨਾ ਆਕਾਸ਼, ਉੱਨਾ ਸੂਰਜ। ਇਹ ਦੋ ਜੋੜੇ ਵਾਂਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ; ਦੂਜਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ। ਸਾਹ ਲਈ ਪਾਣੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਸਾਹ, ਉੱਨਾ ਪਾਣੀ, ਉੱਨਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ। ਇਹ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਸਭ ਅਨੰਤ ਹਨ। ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੀਮਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਨੰਤ ਮੰਨ ਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਨੰਤ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਰ੍ਹਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੰਦਰਾਂ ਭਾਗ ਰਾਤਾਂ ਹਨ; ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਭਾਗ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ, ਉਹ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਭਾਗ ਸਾਰੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਰਾਤ ਕਿਸੇ ਜੀਵ—ਹੌਲੇ, ਛਿੱਪਕਲੀ—ਦਾ ਸਾਹ ਨਾ ਰੋਕੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਲਈ। ਜੋ ਵਰ੍ਹਾ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਵਿਦਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਆਪ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਭਾਗ ਧਨ ਹਨ; ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਭਾਗ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਘਟ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਆਤਮਾ ਧਨ ਨਹੀਂ; ਆਤਮਾ ਧਨ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ: ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਨਾਲ; ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਕਰਮ ਨਾਲ; ਤੇ ਦੇਵ ਲੋਕ ਗਿਆਨ ਨਾਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਯਜਨਾ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਜਗਤ ਹੈਂ।" ਪੁੱਤਰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਯਜਨਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਜਗਤ ਹਾਂ।" ਜੋ ਕੁਝ ਅਣਕਿਹਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਹੈ। ਜੋ ਯਜਨਾਵਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਯਜਨਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਜੋ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਲੋਕ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਿਸ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਹੀ ਵੱਡਾ ਮੰਨੋ।" ਜਦੋ ਜਾਣਨਹਾਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਹਾਂ ਸਮੇਤ ਪੁੱਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਕਰਜ਼ ਜਾਂ ਪਾਪ ਬਾਕੀ ਹੋਵੇ, ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਮਰ ਸਾਹ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਅੱਗ ਤੋਂ, ਦੈਵੀ ਬੋਲੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ, ਦੈਵੀ ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਾਣੀਆਂ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ, ਦੈਵੀ ਸਾਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ, ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਉਹ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਜੀਵ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਸਭ ਜੀਵ ਉਸ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਜੀਵ ਦੁਖੀ ਵੀ ਹੋਣ, ਉਹ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ; ਉਹ ਸੁਖੀ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੁਰਾਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ। ਹੁਣ, ਵਰਤ ਦੀ ਗੱਲ: ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਕਰਮ ਬਣਾਏ। ਜਦ ਉਹ ਬਣੇ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ—"ਮੈਂ ਬੋਲਾਂਗਾ," ਬੋਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ; "ਮੈਂ ਵੇਖਾਂਗਾ," ਅੱਖ ਨੇ; "ਮੈਂ ਸੁਣਾਂਗਾ," ਕੰਨ ਨੇ; ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨੇ ਵੀ। ਮੌਤ, ਥਕਾਵਟ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਬੋਲੀ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅੱਖ ਥੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੰਨ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਮੱਧਲਾ ਸਾਹ ਉਸਨੇ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਚਲਦਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਦਾ, ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਇਸਦੇ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਈਏ।" ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਸਭ ਸਾਹ ਬਣ ਗਏ। ਜਿਸ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋਵੇ, ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਉੱਚੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।" ਜੇ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਖਰ ਵਿਚ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਦੀ ਗੱਲ ਇਥੇ ਤੱਕ। ਹੁਣ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ: "ਮੈਂ ਜਲਾਂਗਾ," ਅੱਗ ਨੇ ਆਖਿਆ; "ਮੈਂ ਤਪਾਂਗਾ," ਸੂਰਜ ਨੇ; "ਮੈਂ ਚਮਕਾਂਗਾ," ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ; ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ। ਜਿਵੇਂ ਸਾਹਾਂ ਵਿਚ ਮੱਧਲਾ ਸਾਹ ਮੁੱਖ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਯੂ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਾਯੂ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਵਾਯੂ ਅਟੱਲ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: "ਜਿਥੋਂ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਤੇ ਲੁਕਦਾ ਹੈ"—ਸਾਹ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਸਾਹ ਵਿਚ ਲੁਕਦਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਰਮ ਬਣਾਇਆ; ਉਹ ਅੱਜ ਹੈ, ਉਹ ਕੱਲ੍ਹ ਹੈ। ਜੋ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇੱਕੋ ਵਰਤ ਰੱਖੋ: "ਸਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀਆਂ ਤੋਂ, ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਬੁਰਾਈ ਪਹੁੰਚੇ, ਨਾ ਮੌਤ।" ਜੋ ਇਹ ਵਰਤ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਤੇ ਸਾਂਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ, ਤਿੰਨ ਹਨ: ਨਾਮ, ਰੂਪ, ਤੇ ਕਰਮ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬੋਲੀ ਹੈ; ਸਭ ਨਾਮ ਉਥੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਨਾਮਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੱਖ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਸਭ ਰੂਪ ਉਥੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੀਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਹੈ।