ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸ੍ਰੁਤੀ ਅੰਦਰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ—ਆਤਮਾ—'ਤੇ ਹੀ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਇੱਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛਾ ਕਰਕੇ ਰਸਤਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹੇ ਕਿ "ਜੋ ਤੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ," ਤਾਂ ਚਲੋ, ਉਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਸਮਝਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ "ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ," ਪਰ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਸੀ—ਇੱਕ, ਅਦ्वਿਤੀਯ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ: "ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ।" ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਵੀ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਵੇਂ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਮਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਮਨੂ ਬਣ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਬਣ ਗਿਆ।" ਅਜੇ ਵੀ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ ਹਾਂ," ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਾ ਦੇਵਤਾ ਉਸ 'ਤੇ ਹਕਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਪਿਤਰ; ਉਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੋਚਦਾ "ਉਹ ਇੱਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਦੂਜਾ ਹਾਂ," ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਕਈ ਪਸ਼ੂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਹਾਇਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਕਈ ਲਿਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਸਹਾਇਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਇੱਕ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੂਪ—ਕਸ਼ਤ੍ਰਾ (ਸਰਵੋਚਤਾ)—ਰਚਿਆ: ਇੰਦਰ, ਵਰੁਣ, ਸੋਮ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਰਜਨਯ, ਯਮ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ, ਈਸ਼ਾਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਤ੍ਰਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ਤ੍ਰਾ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਰਾਜਾ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵੇ, ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ—ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹ—'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਆਹਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਜੜ੍ਹ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਹੋਰ ਪਾਪੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਧੀਆ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਰਚੇ: ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵ, ਮਾਰੁਤ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵਰਗ—ਪੂਸ਼ਨ—ਰਚਿਆ। ਇਹ ਪੂਸ਼ਨ ਇੱਥੇ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੂਪ—ਧਰਮ—ਰਚਿਆ। ਇਹ ਸਰਵੋਚਤਾ ਦੀ ਸਰਵੋਚਤਾ ਹੈ: ਧਰਮ। ਇਸ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ। ਧਰਮ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ "ਧਰਮ ਬੋਲਦਾ ਹੈ"; ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, "ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ"—ਦੋਹਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਕਸ਼ਤ੍ਰ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਅੱਗ ਬਣਿਆ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀ; ਵੈਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼; ਸ਼ੂਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ। ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮ ਬਣਿਆ। ਪਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਪਾਵਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਵੈਦ ਪੜ੍ਹਿਆ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰਮ ਨਾ ਕੀਤੇ ਹੋਣ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਪੁਣ ਕਰਮ ਕਰ ਲਵੇ, ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਸਮਝ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਸਮਝਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਯਜਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਲੋਕ ਪਾਵਦਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਲੋਕ; ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਭੋਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਲੋਕ; ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਲੋਕ; ਜਦੋਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਘਾਹ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਦਾ ਲੋਕ; ਜਦੋਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਜੀਵ—ਕੁੱਤੇ, ਪੱਖੀ, ਕੀੜੇ—ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੋਕ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਖੋਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਆਤਮਾ ਹੀ ਸੀ—ਇੱਕ, ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ: "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਧਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਰਮ ਕਰਾਂ।" ਇੱਛਾ ਦੀ ਇਹ ਹੀ ਸੀਮਾ ਹੈ; ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਇਕੱਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ: "ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਧਨ ਹੋਵੇ, ਕਰਮ ਹੋਵੇ।" ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਧੂਰਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਬੋਲੀ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ; ਸਾਹ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ; ਨਜ਼ਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਧਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਸੁਣਨਾ ਉਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾਈ ਧਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਤਮਾ ਰਾਹੀਂ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਜਨਾ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ ਹੈ, ਪਸ਼ੂ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ, ਮਨੁੱਖ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੈ, ਸਭ ਪੰਜ-ਮੁਖੀ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਤਪਸ ਰਾਹੀਂ ਸੱਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ: ਇੱਕ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ, ਦੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਤਿੰਨ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਇੱਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਆਧਾਰਤ ਹੈ—ਜੋ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਖਤਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਜੋ ਇਹ ਅਖੁੰਚਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੀ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਤਪਸ ਰਾਹੀਂ ਸੱਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ। ਇਹ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੁਰਾਈ ਤੋਂ ਉਤਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮਿਲਿਆ-ਝੁਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਦੋ ਭੋਜਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਰੱਖੇ: ਚੜ੍ਹਾਏ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਚੜ੍ਹਾਏ ਹੋਏ। ਇਸ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਭੋਜਨ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ। ਇਸ ਲਈ, "ਨਵੀਂ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਚੰਦਰਮਾਸ ਦੀ ਯਜਨਾ" ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਏ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਰੱਖਿਆ: ਉਹ ਹੈ ਦੁੱਧ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਦੁੱਧ 'ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਬੱਚਾ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੀ ਚਟਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੱਛਾ ਜੰਮਦਾ ਹੈ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਹਾਲੇ ਘਾਹ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।" ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਆਧਾਰਤ ਹੈ—ਜੋ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਆਧਾਰਤ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸਾਲ ਭਰ ਦੁੱਧ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਮੁੜ ਮੌਤ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ," ਤਾਂ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਿਨ ਮੌਤ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਖਤਮ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਮਨੁੱਖ ਅਖੁੰਚਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਭੋਜਨ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਅਖੁੰਚਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਅਖੁੰਚਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਭੋਜਨ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਘਟ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ: ਮੂੰਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਜੀ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਭੋਜਨ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰੱਖੇ: ਮਨ, ਬੋਲੀ, ਸਾਹ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਰੱਖੇ। ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੋਰ ਥਾਂ ਸੀ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੋਰ ਥਾਂ ਸੀ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਛਾ, ਨਿਰਣੈ, ਸੰਦੇਹ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਠਹਿਰਾਉ, ਬੇਠਹਿਰਾਉ, ਲਾਜ, ਬੁੱਧੀ, ਡਰ—ਇਹ ਸਭ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦ ਪਿੱਛੋਂ ਛੂਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਧੁਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਬੋਲੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਉਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਸਾਹ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਕਾਰਜ ਹਨ: ਅੰਦਰ-ਸਾਹ, ਬਾਹਰ-ਸਾਹ, ਫੈਲਿਆ-ਸਾਹ, ਉਪਰ-ਸਾਹ, ਸਮ-ਸਾਹ; ਇਹ ਸਭ ਸਾਹ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਤਮਾ ਬੋਲੀ, ਮਨ, ਸਾਹ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਹਨ: ਇਹ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਹੈ, ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਲੋਕ ਮਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਲੋਕ ਸਾਹ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵੈਦ ਹਨ: ਬੋਲੀ ਰਿਗ ਵੈਦ ਹੈ, ਮਨ ਯਜੁਰ ਵੈਦ, ਸਾਹ ਸਾਮ ਵੈਦ। ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਰ, ਮਨੁੱਖ ਹਨ: ਬੋਲੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਮਨ ਪਿਤਰ, ਸਾਹ ਮਨੁੱਖ। ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਪੁੱਤਰ: ਮਨ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਬੋਲੀ ਮਾਤਾ, ਸਾਹ ਪੁੱਤਰ। ਜੋ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਣਜਾਣਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਜੋ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਬੋਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਬੋਲੀ ਜਾਣਨਹਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਬਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਮਨ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਜਾਣਿਆ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਨ ਬਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਣਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਹ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਸਾਹ ਹੀ ਅਣਜਾਣਾ ਹੈ; ਉਹ ਬਣ ਕੇ, ਸਾਹ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬੋਲੀ ਲਈ ਧਰਤੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਅੱਗ ਹੈ; ਜਿੰਨੀ ਬੋਲੀ, ਉਨੀ ਧਰਤੀ, ਉਨੀ ਅੱਗ। ਮਨ ਲਈ ਅਕਾਸ਼ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਸੂਰਜ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਮਨ, ਉਨਾ ਅਕਾਸ਼, ਉਨਾ ਸੂਰਜ। ਇਹ ਦੋ ਜੋੜੇ ਵਾਂਗ ਮਿਲੇ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸਾਹ ਜੰਮਿਆ। ਉਹ ਇੰਦਰ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ; ਦੂਜਾ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨਹੀਂ। ਸਾਹ ਲਈ ਪਾਣੀ ਸਰੀਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ; ਜਿੰਨਾ ਸਾਹ, ਉਨੀ ਪਾਣੀ, ਉਨਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ। ਇਹ ਸਭ ਬਰਾਬਰ ਹਨ, ਸਭ ਅਨੰਤ ਹਨ। ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੀਮਿਤ ਲੋਕ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਨੰਤ ਮੰਨ ਕੇ ਪੂਜਦਾ ਹੈ, ਅਨੰਤ ਲੋਕ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਾਲ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸੋਲਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਦਰਾਂ ਭਾਗ ਰਾਤਾਂ ਹਨ; ਸੋਲਵਾਂ ਭਾਗ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਮਾਵਸ ਦੀ ਰਾਤ, ਸੋਲਵਾਂ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਵੇਰੇ ਮੁੜ ਜੰਮਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਰਾਤ, ਕਿਸੇ ਜੀਵ—even ਗੋਹੁ—ਦੀ ਸਾਹ ਨਾ ਰੋਕੋ, ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਖਾਤਰ। ਉਹ ਜੋ ਸਾਲ ਹੈ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਸੋਲਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਹੀ ਮਨੁੱਖ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਪੰਦਰਾਂ ਭਾਗ ਧਨ ਹਨ; ਆਤਮਾ ਸੋਲਵਾਂ ਭਾਗ। ਉਹ ਧਨ ਰਾਹੀਂ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਾਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਘਟ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਆਤਮਾ ਧਨ ਨਹੀਂ; ਆਤਮਾ ਧਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸਾਰਾ ਧਨ ਰੱਖ ਕੇ ਜੀਵੇ, ਜੇ ਆਤਮਾ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵੇ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਉੱਚਾ ਜੀਵਿਆ।